Τι είναι η Lp(a);

Η Lp(a) είναι μία λιποπρωτεΐνη του αίματος, δηλαδή ένα σωματίδιο που αποτελείται από λιπίδια και πρωτεΐνες, με βασικό συστατικό τη χοληστερόλη. Μοιάζει με την LDL, τη γνωστή «κακή» χοληστερόλη, με τη διαφορά ότι περιέχει επιπλέον την απολιποπρωτεΐνη (a), στοιχείο που την καθιστά πιο επιβαρυντική για τα αγγεία.

Η λιποπρωτεΐνη άλφα παράγεται στο ήπαρ και τα επίπεδά της καθορίζονται κυρίως γενετικά. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει κληρονομικότητα μέσα στις οικογένειες και ότι παραμένουν σταθερά σε όλη τη διάρκεια της ζωής, χωρίς να επηρεάζονται ουσιαστικά από τη διατροφή, την άσκηση ή το σωματικό βάρος. Επιπλέον, στις γυναίκες μπορεί να παρατηρηθεί μια ήπια αύξηση μετά την εμμηνόπαυση.

Γιατί θεωρείται επικίνδυνη;

Παρά το γεγονός ότι περίπου 1,4 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως έχουν αυξημένη Lp(a), μόνο το 1-2% γνωρίζει τα επίπεδά της. Γιατί έχει σημασία να τα γνωρίζουμε; Όπως επισημαίνουν οι επιστημονικοί φορείς, αν και φαίνεται να συμμετέχει σε μηχανισμούς επούλωσης και άμυνας του οργανισμού, όταν βρίσκεται σε αυξημένα επίπεδα συμβάλλει στη δημιουργία αθηρωματικών πλακών στις αρτηρίες.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, η αυξημένη Lp(a) αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου γιαέμφραγμα του μυοκαρδίου, για ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο για περιφερική αρτηριακή νόσο και για στένωση της αορτικής βαλβίδας.

Πόσο συχνή είναι αυτή η διαταραχή λιπιδίων;

Περίπου 1 στους 5 ανθρώπους παγκοσμίως έχει αυξημένα επίπεδα Lp(a), γεγονός που την καθιστά τη συχνότερη γενετική διαταραχή λιπιδίων στο αίμα.Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τη μελέτη ΑΤΤΙΚΗ (2002-2022), το 19% του πληθυσμού εμφανίζει υψηλές τιμές, χωρίς διαφοροποίηση μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Γιατί δεν την γνωρίζαμε μέχρι τώρα;

Η Lp(a) δεν περιλαμβανόταν μέχρι πρόσφατα στους κλασικούς δείκτες καρδιαγγειακού κινδύνου. Ωστόσο, νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι η ενσωμάτωσή της στην κλινική εκτίμηση βελτιώνει σημαντικά τη διαστρωμάτωση κινδύνου, εντοπίζοντας ασθενείς που διαφορετικά θα περνούσαν απαρατήρητοι.

Πώς γίνεται η μέτρηση;

Ο προσδιορισμός της Lp(a) γίνεται με μια απλή αιματολογική εξέταση. Τιμές πάνω από 50 mg/dL (ή 125 nmol/L) σχετίζονται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.Οι επιστημονικές εταιρείες συστήνουν να γίνεται τουλάχιστον μία φορά στη ζωή, χωρίς να απαιτούνται συχνές επαναλήψεις.

Τι κάνουμε αν είναι αυξημένη;

Σήμερα, οι διαθέσιμες θεραπείες δεν μειώνουν σημαντικά τα επίπεδα της Lp(a). Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση επικεντρώνεται στον αυστηρό έλεγχο των υπόλοιπων παραγόντων κινδύνου:

• διακοπή καπνίσματος
• ρύθμιση LDL-χοληστερόλης
• έλεγχος διαβήτη
• αντιμετώπιση υπέρτασης
• διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους

Παράλληλα, συστήνεται υγιεινή διατροφή και τακτική άσκηση που συμβάλει στη γενικότερη βελτίωση των δεικτών καρδιαγγειακής υγείας.

Τι αλλάζει στο μέλλον;

Σε εξέλιξη βρίσκονται κλινικές μελέτες για νέα φάρμακα που μειώνουν σημαντικά την Lp(a). Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν αυτή η μείωση θα οδηγήσει και σε λιγότερα καρδιαγγειακά επεισόδια, κάτι που αναμένεται να απαντηθεί τα επόμενα χρόνια.

Σε συνέντευξη Τύπου που πραγματοποιήθηκε, ο Υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης και η Αναπληρώτρια Υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, παρουσία και της Γενικής Γραμματέως Δημόσιας Υγείας, Χριστίνας – Μαρίας Κράββαρη, αναφέρθηκαν αναλυτικά στην πορεία των νέων προγραμμάτων πρόληψης για την παχυσαρκία ενηλίκων και τη νεφρική δυσλειτουργία, τα οποία ενισχύουν σημαντικά τη στρατηγική της χώρας στον τομέα της πρόληψης.

Δωρεάν εξετάσεις για τη νεφρική δυσλειτουργία: Οι δικαιούχοι και πώς θα τις κάνετε

Αναφορικά με το νέο πρόγραμμα πρόληψης της νεφρικής δυσλειτουργίας, έχουν ήδη εκδοθεί και έχει ολοκληρωθεί η αποστολή περίπου 1.590.000 παραπεμπτικών προς τους δικαιούχους για προληπτικές εξετάσεις και έλεγχο, ενώ παράλληλα δημιουργήθηκαν επιπλέον 250.000 νέα παραπεμπτικά για νέους δικαιούχους, λόγω της ένταξης πολιτών που συμπλήρωσαν το 30ό έτος της ηλικίας τους. Το πρόγραμμα στοχεύει στην έγκαιρη διάγνωση της χρόνιας νεφρικής νόσου, πριν την εμφάνιση σοβαρών επιπλοκών, συμβάλλοντας καθοριστικά στην προστασία της δημόσιας υγείας. Η δράση αφορά πολίτες ηλικίας 30 έως 70 ετών που έχουν διαγνωστεί με αρτηριακή υπέρταση ή σακχαρώδη διαβήτη, δύο παθήσεις που συνδέονται άμεσα με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης Χρόνιας Νεφρικής Νόσου.

Οι εξετάσεις πραγματοποιούνται χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση και δεν προϋποθέτουν ασφαλιστική κάλυψη. Η ενημέρωση των δικαιούχων, καθώς και ο προγραμματισμός των εξετάσεων, γίνεται μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας. Για όσους πληρούν τα κριτήρια, τα παραπεμπτικά για εξετάσεις αίματος και ούρων εκδίδονται αυτόματα, με στόχο την έγκαιρη αναγνώριση ενδεχόμενης διαταραχής της νεφρικής λειτουργίας. Στη χώρα μας, υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 1 εκατομμύριο άνθρωποι πάσχουν από Χρόνια Νεφρική Νόσο, ενώ το μεγαλύτερο ποσοστό παραμένει αδιάγνωστο, καθώς στα πρώτα στάδια δεν εμφανίζονται συμπτώματα.

Οι δωρεάν εξετάσεις περιλαμβάνουν τον υπολογισμό του eGFR, ο οποίος προκύπτει από τη μέτρηση της κρεατινίνης αίματος σε συνδυασμό με την ηλικία και το φύλο, καθώς και τον δείκτη uACR, που αφορά τη σχέση λευκωματίνης προς κρεατινίνη ούρων σε πρωινό δείγμα.

Δωρεάν φάρμακα για την παχυσαρκία: Οι εξετάσεις, οι δικαιούχοι και η κατ’ οίκον επίσκεψη ιατρού
Σε ό,τι αφορά στο πρόγραμμα πρόληψης και αντιμετώπισης της παχυσαρκίας ενηλίκων, το οποίο περιλαμβάνει δωρεάν ιατρική παρακολούθηση, διατροφική συμβουλευτική και πρόσβαση σε καινοτόμα φάρμακα χωρίς οικονομική επιβάρυνση, ήδη περισσότεροι από 6.500 πολίτες έχουν ξεκινήσει να λαμβάνουν ολοκληρωμένη φροντίδα μέσα σε ένα μήνα από την έναρξη του προγράμματος. Οι δικαιούχοι συνολικά ανέρχονται σε 36.360 άτομα, εκ των οποίων οι 13.832 είναι ηλικίας 30 έως 49 ετών και οι 22.528 ηλικίας 50 έως 70 ετών.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ιδιαίτερα υψηλό καταγράφεται το ποσοστό ωφελούμενων του προγράμματος με Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) άνω του 50, οι οποίοι ανέρχονται σε περίπου 3.500 άτομα, ποσοστό 10% των δικαιούχων. Στις περιπτώσεις αυτές, υπάρχουν συμπολίτες μας οι οποίοι αδυνατούν να μετακινηθούν λόγω της σοβαρής κλινικής επιβάρυνσης που έχουν εξαιτίας της παχυσαρκίας. Έτσι, επιστρατεύονται οι Κινητές Ομάδες Υγείας, οι οποίες επισκέπτονται κατ’ οίκον τους ασθενείς με τη συμμετοχή ενδοκρινολόγου, ώστε να πραγματοποιηθούν οι σχετικές εξετάσεις, να ενταχθεί ο ασθενής στο θεραπευτικό πρόγραμμα και να ξεκινήσει τη φαρμακευτική αγωγή συνδυαστικά με τη διατροφική συμβουλευτική. Στις περιπτώσεις που υποδεικνύεται από τον ιατρό, οι ασθενείς λαμβάνουν και δωρεάν φυσικοθεραπεία κατ’ οίκον, προκειμένου να αποκατασταθεί η κινητικότητα τους και να μπορέσουν σταδιακά να ασκηθούν, μέσω των Κινητών Ομάδων Υγείας.

Μέχρι σήμερα, στο Πρόγραμμα Καταπολέμησης Παχυσαρκίας Ενηλίκων συμμετέχουν περισσότερες από 500 δημόσιες δομές υγείας (Νοσοκομεία και Κέντρα Υγείας) σε όλη τη χώρα, όπου μπορούν να αποτανθούν οι δικαιούχοι, ενώ καθημερινά προστίθενται νέες. Επιπλέον, αυξανόμενος παρουσιάζεται και ο αριθμός των φαρμακείων τα οποία συμμετέχουν στο πρόγραμμα και ξεπερνούν τα 6.300 σε όλη τη χώρα.

«Ένα από τα πιο επιτυχημένα προγράμματα πρόληψης»

Τα δύο νέα προγράμματα, για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας ενηλίκων και την πρόληψη της νεφρικής δυσλειτουργίας, υλοποιούνται στο πλαίσιο της ευρύτερης δράσης «Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης της Δημόσιας Υγείας – ΣΠΥΡΟΣ ΔΟΞΙΑΔΗΣ» του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0, με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης-Next Generation EU.

Στοχεύουν στην έγκαιρη πρόληψη σημαντικών παραγόντων κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα.
Όπως ανέφερε κατά τη συνέντευξη τύπου ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, δήλωσε: «Eίμαστε σήμερα εδώ για το πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» που έχει αναδειχθεί σε ένα από τα πιο πετυχημένα προγράμματα στην ιστορία του ελληνικού κράτους. Έχει σώσει ήδη χιλιάδες ζωές και έχει αντιμετωπίσει όλες τις αρνητικές αιτιάσεις της αντιπολίτευσης με τρόπο αποστομωτικό. Έχει προτιμηθεί από εκατομμύρια συμπολίτες μας και με πρωτοβουλίες της κυρίας Αναπληρώτριας Υπουργού, την οποία και συγχαίρω και ευχαριστώ, διευρύνει τη δράση του και με το πρόγραμμα της παχυσαρκίας, το οποίο ξέρετε πολύ καλά πόσο σημαντικό είναι για αρκετό κόσμο, αλλά και με το πρόγραμμα για τη νεφρική δυσλειτουργία.

Το Υπουργείο Υγείας την περίοδο αυτή διάγει μία κοσμογονία. Έχουμε μία τελείως διαφορετική φιλοσοφία από αυτή που είχαμε τα προηγούμενα χρόνια. Όλη η φιλοσοφία είναι, πως αντί να περιμένουμε ο κόσμος να έρθει στο νοσοκομείο, σπεύδουμε εμείς να του αλλάξουμε τη ζωή. Πιστεύω ότι αυτή είναι η μεγαλύτερη παρακαταθήκη όλου του προγράμματος. Να αφήσουμε ένα αποτύπωμα πραγματικό στην ελληνική κοινωνία. Έχουμε γύρω μας, στον περίγυρό μας, ανθρώπους που έσωσαν τη ζωή τους χάρη σε κάποιο από αυτά τα προγράμματα, αποδεικνύοντας στην πράξη την αλλαγή στην κουλτούρα μας».

Η Αναπληρώτρια Υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, ανέφερε: «Με το πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» αλλάζουμε ουσιαστικά την κουλτούρα υγείας στη χώρα μας, δίνοντας έμφαση στην πρόληψη και τον έγκαιρο εντοπισμό της νόσου. Ήδη, τα αποτελέσματα είναι απτά και μετρήσιμα. Με το ολοκληρωμένο πρόγραμμα αντιμετώπισης της παχυσαρκίας ενηλίκων, που για πρώτη φορά φθάνει και σε ανθρώπους με σοβαρά κινητικά προβλήματα, ακόμη και κατ’ οίκον, συνδυάζουμε την ιατρική παρακολούθηση, τη φαρμακευτική αγωγή, τη διατροφική συμβουλευτική και την άσκηση, χωρίς απολύτως καμία οικονομική επιβάρυνση για τους δικαιούχους. Παράλληλα, επεκτείνουμε τα προγράμματα στην πρόληψη της νεφρικής δυσλειτουργίας, παρεμβαίνοντας έγκαιρα σε πολίτες υψηλού κινδύνου και ενισχύουμε ταυτόχρονα τις δράσεις για την παιδική παχυσαρκία, με αποδεδειγμένα θετικά αποτελέσματα».

Οι μορφές καρκίνου που μπορούμε να προλάβουμε – εύκολα

Ο καρκίνος του μαστού, ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας, του εντέρου, του πνεύμονα και του προστάτη ανήκουν στις κατηγορίες καρκίνου που μπορούν να προληφθούν με τακτικές προσυμπτωματικές εξετάσεις. Αξιολογώντας τις νεότερες κατευθυντήριες οδηγίες στις ΗΠΑ, η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Παθολόγος, Καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής στο ΕΚΠΑ και ο Θάνος Δημόπουλος, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας και Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής μας μεταφέρουν συγκεκριμένα δεδομένα.

Για τον καρκίνο του μαστού, προτείνονται μαστογραφίες σε γυναίκες ηλικίας 40 έως 74 ετών, με τις τεχνολογικές εξελίξεις όπως η τρισδιάστατη μαστογραφία (DBT) να βελτιώνουν την έγκαιρη διάγνωση και να μειώνουν τα ψευδώς θετικά αποτελέσματα. Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας μπορεί να προληφθεί με τεστ κατά Παπανικολάου και τεστ HPV DNA σε γυναίκες ηλικίας 21 έως 65 ετών.

Για τον καρκίνο του παχέος εντέρου, η κολονοσκόπηση παραμένει το «χρυσό πρότυπο», με μεσοδιάστημα ελέγχου τα 10 χρόνια μετά από αρνητικό αποτέλεσμα, ενώ μη επεμβατικές μέθοδοι όπως τα τεστ κοπράνων (FIT) κερδίζουν έδαφος, ιδιαίτερα σε περιοχές με περιορισμένους πόρους. Στον καρκίνο του πνεύμονα, προτείνεται χαμηλής δόσης αξονική τομογραφία σε ενήλικες 50-80 ετών με ιστορικό έντονου καπνίσματος, αν και η συμμετοχή παραμένει χαμηλή, μόλις 17% των επιλέξιμων ατόμων στις ΗΠΑ. Όσον αφορά στον καρκίνο του προστάτη, το PSA συνιστάται μετά από συζήτηση με τον γιατρό, λαμβάνοντας υπόψη τα οφέλη και τους πιθανούς κινδύνους υπερδιάγνωσης.

Νέες μέθοδοι, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τα μη επεμβατικά τεστ αίματος και οι κινητές μονάδες μαστογραφίας και αξονικής τομογραφίας, διευρύνουν την πρόσβαση και αυξάνουν τη συμμετοχή πληθυσμών που παραδοσιακά μένουν εκτός προγραμμάτων screening.

Οι έρευνες δείχνουν επίσης ότι οι τακτικές προληπτικές εξετάσεις μειώνουν την πιθανότητα διάγνωσης σε προχωρημένο στάδιο και ως εκ τούτου την ανάγκη για πιο επιθετικές θεραπείες. Επιπλέον, ο οικονομικός αντίκτυπος είναι σαφής: το κόστος του προσυμπτωματικού ελέγχου είναι χαμηλότερο σε σχέση με την αντιμετώπιση καρκίνων προχωρημένου σταδίου.

Η αξία του προσυμπτωματικού ελέγχου για καρκίνο σε αριθμού

Ο προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο αποτελεί μία από τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές δημόσιας υγείας, καθώς επιτρέπει την ανίχνευση προκαρκινικών αλλοιώσεων και πρώιμων μορφών καρκίνου σε άτομα που δεν εμφανίζουν συμπτώματα. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η συστηματική εφαρμογή προγραμμάτων screening όχι μόνο σώζει εκατομμύρια ζωές, αλλά μειώνει και το οικονομικό βάρος που προκαλεί η θεραπεία προχωρημένων μορφών της νόσου. Μεταξύ 1975 και 2020, υπολογίζεται ότι ο έλεγχος και η πρόληψη απέτρεψαν σχεδόν πέντε εκατομμύρια θανάτους από καρκίνο στις ΗΠΑ, με εντυπωσιακά αποτελέσματα ιδιαίτερα στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας και του παχέος εντέρου. Στον πρώτο, η μείωση της θνητότητας οφείλεται αποκλειστικά στον έλεγχο και την αφαίρεση προκαρκινικών βλαβών, ενώ στον δεύτερο, σχεδόν οκτώ στις δέκα σωζόμενες ζωές προήλθαν από τον έλεγχο με κολονοσκόπηση και την αφαίρεση πολυπόδων.

Παρά τις προαναφερθείσες προόδους, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρά εμπόδια. Κοινωνικοοικονομικές ανισότητες, έλλειψη ενημέρωσης, γεωγραφικοί περιορισμοί και δομικά προβλήματα στα συστήματα υγείας περιορίζουν τη συμμόρφωση με τις οδηγίες. Προγράμματα που συνδυάζουν αποστολή των τεστ στο σπίτι, κινητές μονάδες και «patient navigation» – δηλαδή προσωπική καθοδήγηση για την υπέρβαση πρακτικών και οικονομικών δυσκολιών – έχουν αποδείξει ότι αυξάνουν σημαντικά τη συμμετοχή, μειώνουν τις ανισότητες και ως εκ τούτου οδηγούν σε περισσότερες έγκαιρες διαγνώσεις.

Συνολικά, η εικόνα είναι σαφής: ο προσυμπτωματικός έλεγχος αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο στη μάχη κατά του καρκίνου. Οι συστάσεις των ειδικών οργανισμών πρέπει να εφαρμόζονται ευρέως, ενώ η πολιτεία και τα συστήματα υγείας οφείλουν να επενδύουν σε προγράμματα που διασφαλίζουν ισότιμη ενημέρωση και πρόσβαση για όλους. Ο προσυμπτωματικός έλεγχος αποτελεί το μοναδικό τρόπο να σωθούν περισσότερες ζωές και να μειωθεί δραστικά ο αντίκτυπος του καρκίνου στην κοινωνία μας.