Σύμφωνα με νέα παγκόσμια μελέτη του Πανεπιστημίου Monash της Μελβούρνης, το να φυτευτούν περισσότερα δέντρα στις πόλεις θα μπορούσε να σώσει περισσότερες από ένα εκατομμύριο ζωές σε μόλις δύο δεκαετίες. Το εύρημα προσθέτει ένα εξαιρετικά ισχυρό επιχείρημα υπέρ της ενίσχυσης του αστικού πρασίνου, προσδίδοντας του χαρακτήρα μιας απαραίτητης επένδυσης για την ανθρώπινη επιβίωση.

Η ερευνητική ομάδα ανέλυσε δεδομένα από 830 τοποθεσίες σε 53 χώρες, καλύπτοντας την περίοδο 2000-2019. Το αποτέλεσμα προκαλεί δέος: αν οι πόλεις είχαν αυξήσει το ποσοστό του αστικού πρασίνου τους κατά 30%, θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί 1,16 εκατομμύρια θάνατοι που συνδέονται με τη ζέστη. Πρόκειται για πάνω από το ένα τρίτο των περίπου μισού εκατομμυρίου ετήσιων θανάτων που καταγράφηκαν αυτή την εικοσαετία λόγω των ακραίων θερμοκρασιών. Στην Ευρώπη, θα μπορούσαν να σωθούν σχεδόν 400.000 άνθρωποι, ενώ στην Ασία –και ιδίως στις πιο ευάλωτες περιοχές της Νότιας Ασίας και της Ανατολικής Ευρώπης– ο αριθμός θα ξεπερνούσε τις 500.000.

«Η αστική βλάστηση δεν προσφέρει μόνο σκιά, αλλά συνεισφέρει καθοριστικά στην ψύξη των πόλεων», εξηγεί ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, καθηγητής Yuming Guo. Το πράσινο λειτουργεί ως φυσικό κλιματιστικό, μειώνοντας τη θερμοκρασία του αέρα και των επιφανειών μέσω της σκίασης, της εκτροπής της ηλιακής ακτινοβολίας και της εξατμισοδιαπνοής – της διαδικασίας δηλαδή κατά την οποία το νερό εξατμίζεται από το έδαφος και τα φύλλα των δέντρων, δροσίζοντας το περιβάλλον. Σε πυκνοδομημένες περιοχές, όπου το σκυρόδεμα και η άσφαλτος κατακρατούν και εκπέμπουν θερμότητα, το φαινόμενο της λεγόμενης «αστικής θερμικής νησίδας» επιβαρύνει την ήδη υψηλή θερμοκρασία, δημιουργώντας συνθήκες επικίνδυνες για τον ανθρώπινο οργανισμό. Τα δέντρα, προσφέροντας φυσική σκιά και δροσιά, αποτελούν το πιο αποτελεσματικό αντίδοτο.

Αλλά τα οφέλη της ενίσχυσης του αστικού πρασίνου δεν περιορίζονται μόνο στην καταπολέμηση της ζέστης. Η ερευνητική ομάδα επισημαίνει ότι το πράσινο των πόλεων βελτιώνει την ποιότητα του αέρα, κατακρατώντας ρύπους, ενώ ενθαρρύνει τη σωματική δραστηριότητα και την κοινωνική αλληλεπίδραση. Παράλληλα, έχει καταλυτική επίδραση στην ψυχική υγεία των κατοίκων, προσφέροντας καταφύγιο χαλάρωσης και στήριξης στην αγχωτική ζωή των μεγαλουπόλεων.

Η κλιματική κρίση, με τη συνεχή επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης, καθιστά επιτακτική την ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις στο αστικό τοπίο. Παρότι η δραστική μείωση των εκπομπών CO2 παραμένει το κεντρικό στοίχημα της ανθρωπότητας, η ενίσχυση του αστικού πρασίνου προσφέρει μία πιο άμεση, εφικτή και αποτελεσματική λύση για την προστασία της δημόσιας υγείας. Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Guo, αυτή η προσέγγιση δεν αφορά μόνο την επιβίωση, αλλά την ποιότητα ζωής των κατοίκων των πόλεων.

Ειδικά για την Ευρώπη, όπου οι πυκνοκατοικημένες μητροπόλεις βιώνουν όλο και συχνότερα καταστροφικούς καύσωνες, η ανάγκη να μετατραπούν οι αστικές περιοχές από γκρίζα τοπία σε πράσινα καταφύγια γίνεται πιο επιτακτική από ποτέ. Το να επενδύσουμε στο πράσινο των πόλεων δεν αποτελεί πολυτέλεια, αλλά επιτακτική ανάγκη για να σώσουμε ζωές, να περιορίσουμε την κλιματική επιβάρυνση και να προσφέρουμε στις επόμενες γενιές πόλεις ανθεκτικές, ανθρώπινες και βιώσιμες, τονίζει η έκθεση.

Αυτό το καλοκαίρι, σε μια προσωπική υπόσχεση να τιμήσω τις γωνιές αυτής της πόλης, ελπίζω να παίρνω συχνότερα το λεωφορείο από το Σύνταγμα με προορισμό το Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Το Πάρκο αυτό είναι ανάσα πρασίνου, ανάσα ξεκούρασης, ανάσα πολιτισμού, είναι η βαθιά ανάσα ανακούφισης που παίρνεις στο τέλος μιας μέρας που κράτησε παραπάνω γιατί οι ώρες στη δουλειά ήταν πιο γεμάτες από το συνηθισμένο.

Την πρώτη φορά που πήγα, λίγες μέρες μετά το άνοιγμά του στο κοινό, ένιωσα να αναπνέω διαφορετικό αέρα, όχι πιο καθαρό, απλώς άλλον και λίγο ξένο μαζί. Στο σήμερα, πηγαίνω όσο πιο συχνά μπορώ για να απολαύσω πέρα από τη βόλτα μου, παραστάσεις, εκθέσεις, ομιλίες και τα βιβλία που δεν προλαβαίνω να αγοράσω. Το Πάρκο είναι ένα σημείο συνάντησης και ανταλλαγής: Συνάντησης ανθρώπων κάθε ηλικίας, ανταλλαγής ιδεών με κοινό παρονομαστή τη δημιουργία. Έχω καταφέρει – και λέω έχω καταφέρει δουλειά και χρημάτων επιτρέποντος – να δω θεατρικές παραστάσεις που με άφησαν αμίλητη στη θέση μου (την παράσταση «Σαλό, 120 ημέρες στα Σόδομα», του Άρη Μπινιάρη την παρακολουθήσαμε στην Εναλλακτική Λυρική Σκηνή), παραστάσεις όπερας τόσο πληθωρικές όσο αρμόζει στο είδος, ομιλίες γυναικών που αλλάζουν τον κόσμο και τον φέρνουν επιτέλους στα μέτρα τους (το WOW Festival έχει φιλοξενηθεί 3 χρονιές στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταυρός Νιάρχος), εκθέσεις ζωγραφικής, παρουσιάσεις βιβλίων, ταινίες, συναυλίες… Έχω δει σχεδόν τα πάντα σε αυτόν τον χώρο, έναν χώρο που έχει κάνει σημαία του τον πολιτισμό και τη διάδοσή του.

Αλλά ακόμα κι όταν φτάνω ως εκεί για να κάτσω απλώς στο πράσινο, σκέφτομαι το προνόμιο να μοιράζομαι με άλλους ανθρώπους έναν τέτοιο χώρο. Ένα προνόμιο που έχει για συνώνυμο την τύχη του να απολαμβάνω ανάσες ζωής μέσα σε μια πόλη που έχει βάλει σε δεύτερη μοίρα τη ζωντάνια που απορρέει από τη συνύπαρξη.

Κι αυτό που απολαμβάνω ακόμα περισσότερο είναι οι παιδικές φωνές. Είναι τα παιδιά που τρέχουν και ξαπλώνουν ευχαριστημένα στα γρασίδια. Τα παιδιά στα ποδήλατά τους, που οδηγούν πάνω κάτω με την ανεμελιά να φωτίζεται στα πρόσωπά τους. Είναι τα παιδιά που μεγαλώνουν στην Αθήνα κι έχουν την απάντηση στην αντίληψη-καραμέλα, σε αυτή αυτή την ιδέα ότι τα παιδιά μεγαλώνουν πιο ελεύθερα στην επαρχία.

Η ελευθερία που προσφέρει το Πάρκο, είναι το δικαίωμά μας να συνυπάρχουμε – εμείς που αναπνέουμε μονάχα τσιμέντο και όχι ουρανό – αρμονικά, σαν σε όαση, με τη φύση και τον πολιτισμό σε μια πόλη που ύπουλα εγκαταλείπεται σε μια θεωρία που τη θέλει ασφυκτική και απρόσωπη.

Αυτό το καλοκαίρι που θα είναι ακόμα πιο ζεστό από το προηγούμενο, ας βρούμε τρόπους να αντέχουμε παρέα σε χώρους που προσφέρονται για να ξεχνάμε τη ζέστη και την πραγματικότητα που καθημερινά μας εγκλωβίζει και μας κλέβει τις μετρημένες πια ανάσες ζωής.

Ενημερωθείτε αναλυτικά για όλα τα προγράμματα – από ευεξία μέχρι τέχνη – που προσφέρει το Πάρκο στην επίσημη ιστοσελίδα του και εγγραφείτε στο newsletter για να το επισκέπτεστε συχνότερα.

Η Αθήνα είναι μια πόλη που δε φημίζεται για τις πράσινες ανάσες που προσφέρει. Μεγάλο μέρος των Αθηναίων ανακυκλώνει παράπονα για έλλειψη χώρων πρασίνου και ευκαιριών για χαλάρωση και βόλτα στην ησυχία των δέντρων. Όμως τα πάρκα είναι εκεί, από το κέντρο μέχρι τα δυτικά της Αττικής, πάρκα καταπράσινα, πάρκα-ευκαιρίες για χαλάρωση, πάρκα να γεμίσουμε μια δύσκολη Κυριακή που οι τέσσερις τοίχοι του σπιτιού μας την κάνουν ακόμα πιο αφόρητη, πάρκα – οάσεις για μικρά παιδιά για να μην ξεχάσουν ποτέ ότι το πράσινο είναι φάρμακο, πάρκα που μόλις βγει ο ήλιος θυμίζουν την καλύτερη αθηναϊκή εκδρομή.

Παρακάτω, έξι πάρκα για να σώζουμε τις μέρες μας.

Εθνικός κήπος

Ο Εθνικός Κήπος δημιουργήθηκε τον 19ο αιώνα και αποτελεί το πιο αξιόλογο δείγμα αρχιτεκτονικής τοπίου εκείνης της εποχής. Χαρακτηρίζεται από πλούσια βλάστηση, προσφέρει καταφύγιο σε πουλιά και στους επισκέπτες χωμάτινα μονοπάτια για χαλαρό περπάτημα αλλά και ξέφωτα για να κάνουν πικνίκ ή για να διαβάσουν το βιβλίο τους ξαπλωμένοι.

Αν συνοδεύετε μικρά παιδιά, πηγαίνετέ τα στη λιμνούλα με τις πάπιες και στα περιφραγμένα σημεία για τα ζώα και τα πτηνά που φιλοξενούνται στον κήπο ή στην ανακαινισμένη παιδική χαρά. Περιηγηθείτε και αποκτήστε νέες γνώσεις για φυτά αγέρωχα, του εσωτερικού αλλά και του εξωτερικού, μαθαίνοντας τις ιστορίες τους, ενώ διασχίζετε γέφυρες ή ξεκουράζεστε σε κάποιο παγκάκι.

Ο κήπος κλείνει με τη δύση του ήλιου.

Άλσος Βεΐκου

Αποτελεί έναν από τους πιο περιποιημένους χώρους πρασίνου του λεκανοπεδίου και προσφέρει πολλές εγκαταστάσεις όπως παιδικές χαρές, κολυμβητήριο, γήπεδα και καφετέριες, ενώ δίπλα στην είσοδό του υπάρχει και πάρκο σκύλων καθώς τα κατοικίδια απαγορεύονται μέσα στο άλσος. Με τις πρώτες πολύ ζεστές βραδιές, ανοίγει και το θερινό σινεμά.

Είναι ένα πάρκο ιδανικό για περιπάτους ενώ ξεχνάς τον χρόνο που τρέχει, για βόλτες με ποδήλατο ή για γενέθλια πικνίκ, μιας και προσφέρει πολλές διαδρομές μέσα στο πράσινο με στάσεις σε παγκάκια και κιόσκια που προσφέρουν σκιά. Στα ανώτερα σημεία του το πάρκο προσφέρει εξαιρετική θέα όλης της πόλης.

Τουρκοβούνια

Μια εναλλακτική καταπράσινη πρόταση είναι ο δασικός χώρος των Τουρκοβουνίων που βρίσκεται ανάμεσα σε Γαλάτσι, Κυψέλη, Πολύγωνο και Ψυχικό. Η πρόσβαση γίνεται περίπου από το κέντρο της περιοχής του Γαλατσίου, ενώ στην πλευρά του Ψυχικού και της Φιλοθέης είναι δυσκολότερο να βρείτε είσοδο. Υπάρχει και χώρος για στάθμευση.

Στα κατώτερα σημεία τους, τα Τουρκοβούνια είναι κατάλληλα και για παιχνίδι με τα παιδιά, ενώ, αν ακολουθήσετε τον δασικό δρόμο, θα φτάσετε στην κορυφή που είναι και το υψηλότερο σημείο στο λεκανοπέδιο Αττικής με μια θέα 360 μοιρών που προσφέρεται απλόχερα. Θυμηθείτε να έχετε μαζί σας ό,τι χρειάζεστε, καθώς ο χώρος δεν είναι οργανωμένος.

Κέντρο Πολιτισμού Σταύρος Νιάρχος

Άνοιξε τις πόρτες του το 2017 και έκτοτε αποτελεί σημείο αναφοράς στα νότια προάστια. Στο Κέντρο Πολιτισμού Σταύρος Νιάρχος θα βρείτε τις εγκαταστάσεις της Εθνικής Βιβλιοθήκης και της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, ένα καταπράσινο πάρκο, παιδικές χαρές, χώρους άθλησης, καντίνες και πολλά σημεία για εξερεύνηση και χαλάρωση.

Ο χώρος είναι πεντακάθαρος και έτσι απαιτεί την ίδια συμπεριφορά και από εσάς. Είναι φροντισμένος και φυλάσσεται, ενώ πολύ συχνά φιλοξενεί διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις, συναυλίες και υπαίθριες προβολές, κάνοντάς τον έτσι το απόλυτο σημείο συνάντησης.

Είναι σίγουρα ιδανικό πάρκο και για βόλτα με παιδιά με το καλοκαίρι να το κάνει ακόμα πιο ιδανικό καθώς μπορούν να βραχούν και να παίξουν στους πίδακες νερού. Μπορείτε να κάνετε και τη νυχτερινή σας βόλτα ως τα μεσάνυχτα.

Όσο για την πρόσβαση, το Κέντρο Πολιτισμού Σταύρος Νιάρχος έχει φροντίσει για τη μετακίνησή σας καθώς διενεργούνται τακτικά δρομολόγια από την Πλατεία Συντάγματος.

Άλσος Νέας Σμύρνης

Ένα από τα μεγαλύτερα πάρκα της Αθήνας βρίσκεται σε μια από τις πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές της πόλης. Ο χώρος είναι καταπράσινος για να χορτάσουν τα μάτια σας και η ψυχή σας, ενώ περιλαμβάνει και παιδική χαρά αρκετά συντηρημένη, για τους μικρούς επισκέπτες.

Επίσης, θα βρείτε και κυλικείο αν δεν έρθετε προετοιμασμένοι, ένα ανοιχτό θέατρο, κιόσκια να απολαύσετε τον καφέ και το βιβλίο σας, αλλά και περιστερώνες.

Πεδίον του Άρεως

Το μεγαλύτερο δημόσιο άλσος της Αθήνας έχει ξαναβρεί την αίγλη του και αποτελεί καταφύγιο για τη λεγόμενη αστική αποσυμπίεση. Η βλάστηση αλλού είναι ψηλότερη, αλλού θα συναντήσετε ξέφωτα, αλλού μια παιδική χαρά, σιντριβάνια και προτομές σπουδαίων ανθρώπων. Μπορείτε να αθληθείτε, να απολαύσετε την ηρεμία προφυλαγμένοι από τα βουητά και το γκρίζο των πολυκατοικιών.

Το Πεδίον του Άρεως είναι σίγουρα μια εύκολη βόλτα για τις οικογένειες του κέντρου.

Ενώ περιμένουμε τις ηλιόλουστες μέρες της άνοιξης, ή τον ήλιο του χειμώνα που μας κάνει τη χάρη συχνά τελευταία, υποσχόμαστε να απολαμβάνουμε όλο και περισσότερο τη φύση που βρίσκεται κοντά μας και μας προσφέρει απλόχερα τις ιαματικές της ιδιότητες. Ο σεβασμός στο πράσινο και στους κοινόχρηστους χώρους δε μένει στον σπίτι. Η σχέση μας με το πράσινο είναι μια σχέση ανταλλαγής.

Κεντρική φωτογραφία: Πεδίον του Άρεως – Visit Central Macedonia Greece / Φωτογραφίες: 1. Δήμος Αθηναίων, 2 και 3. Δήμος Γαλατσίου, 4. topiodomi.gr, 5. Δήμος Νέας Σμύρνης, 6. Βικιπαίδεια

Το ρεκόρ της πιο ζεστής ημέρας στον κόσμο κατέρρευσε δύο φορές μέσα σε μία εβδομάδα νωρίτερα φέτος, όταν η παγκόσμια μέση θερμοκρασία του αέρα στην επιφάνεια έφτασε τους 17,15C (62,87F) καταρρίπτοντας το ρεκόρ των 17,09C που είχε σημειωθεί ημέρες νωρίτερα. Η κλιματική κρίση ανεβάζει τις παγκόσμιες θερμοκρασίες καθώς οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που απελευθερώνονται όταν ο άνθρωπος καίει ορυκτά καύσιμα θερμαίνουν την ατμόσφαιρα της Γης.
Οι γενικές ευεργετικές επιδράσεις των πάρκων είναι καλά τεκμηριωμένες, αλλά μέχρι τώρα οι επιδράσεις τους στους κινδύνους για την υγεία που σχετίζονται με τη ζέστη ήταν ελάχιστα κατανοητές.

Πώς επιδρούν στην υγεία οι αστικοί χώροι πράσινου;

Τώρα, μια ανασκόπηση των στοιχείων με επικεφαλής τη Σχολή Υγιεινής και Τροπικής Ιατρικής του Λονδίνου δείχνει ότι οι άφθονοι χώροι πρασίνου στις αστικές περιοχές συνδέονται με χαμηλότερα ποσοστά ασθενειών και θανάτων που σχετίζονται με τη ζέστη, καθώς και με καλύτερη ψυχική υγεία και ευεξία.

«Οι αστικοί χώροι πρασίνου διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στον μετριασμό των κινδύνων για την υγεία που σχετίζονται με τη ζέστη, προσφέροντας μια πιθανή στρατηγική για τον αστικό σχεδιασμό για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και την ενίσχυση της δημόσιας υγείας», έγραψαν οι ερευνητές στο περιοδικό BMJ Open.

«Μια ανασκόπηση του αστικού πρασίνου και της επίδρασής του στη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα που σχετίζονται με τη ζέστη υποδηλώνει ότι οι αστικοί χώροι πρασίνου, όπως τα πάρκα και τα δέντρα, μπορούν να έχουν θετικό αντίκτυπο στη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων στην υγεία που συνδέονται με τις υψηλές θερμοκρασίες», πρόσθεσαν. «Μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι περιοχές με περισσότερο πράσινο έχουν χαμηλότερα ποσοστά νοσηρότητας και θνησιμότητας που σχετίζονται με τη ζέστη σε σύγκριση με περιοχές με λιγότερο πράσινο. Επιπλέον, το αστικό πράσινο μπορεί επίσης να έχει θετικό αντίκτυπο στην ψυχική υγεία και ευεξία, γεγονός που μπορεί επίσης να συμβάλει στη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων των υψηλών θερμοκρασιών στην υγεία».

Αναγνωρίζοντας τις βλαβερές συνέπειες της κλιματικής κατάρρευσης που σχετίζονται με τη ζέστη, ένας από τους στόχους του ΟΗΕ για τη βιώσιμη ανάπτυξη προβλέπει την παροχή καθολικής πρόσβασης σε ασφαλείς και προσβάσιμους πράσινους και δημόσιους χώρους, ιδίως για ευάλωτες ομάδες, όπως τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι και όσοι ζουν με μακροχρόνιες παθήσεις, έως το 2030. Για την ανασκόπηση, οι ερευνητές εξέτασαν τις επιπτώσεις των πράσινων ζωνών στον θάνατο και την κακή υγεία σε αστικές περιοχές σε όλο τον κόσμο, βασιζόμενοι σε σχετικές δημοσιευμένες έρευνες.

Συμπεριέλαβαν περιεχόμενο που δημοσιεύθηκε στα αγγλικά μεταξύ Ιανουαρίου 2000 και Δεκεμβρίου 2022 και εξέτασαν 12 μελέτες από μια αρχική έλξη περισσότερων από 3.000 από το Χονγκ Κονγκ, την Αυστραλία, το Βιετνάμ, τις ΗΠΑ, τη Νότια Κορέα, την Πορτογαλία και την Ιαπωνία.

Αυτές περιλάμβαναν επιδημιολογικές μελέτες, μελέτες μοντελοποίησης και προσομοίωσης, καθώς και πειραματικές έρευνες και ποσοτικές αναλύσεις. Η ανασκόπηση έδειξε ότι οι αστικοί χώροι πρασίνου, όπως τα πάρκα και τα δέντρα, θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αντιστάθμιση των δυσμενών επιπτώσεων των υψηλών θερμοκρασιών στην υγεία. Οι περιοχές με περισσότερους χώρους πρασίνου είχαν χαμηλότερα ποσοστά ασθενειών και θανάτων που σχετίζονται με τη ζέστη από ό,τι οι περιοχές με λιγότερους χώρους πρασίνου, ιδίως μεταξύ των ευάλωτων ομάδων.

Η πρόσβαση σε χώρους πρασίνου είναι ένα παράδειγμα των ανισοτήτων υγείας που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι παγκοσμίως. Μια έρευνα του Guardian αποκάλυψε νωρίτερα φέτος ότι τα παιδιά στα 250 καλύτερα ιδιωτικά σχολεία της Αγγλίας είχαν πάνω από 10 φορές περισσότερο πράσινο από ό,τι εκείνα που πηγαίνουν σε κρατικά σχολεία. Οι γιατροί προειδοποίησαν επίσης ότι η «πραγματικά ανησυχητική» έλλειψη πρόσβασης σε χώρους πρασίνου για ορισμένες οικογένειες επιδεινώνει την κρίση της παιδικής παχυσαρκίας.

Πηγή: Guardian / Athens Voice