«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι σύντομα αυτά τα σώματα μπορεί να καταστούν αδύνατο να ταυτοποιηθούν», δήλωσε ο Pat Griffiths, εκπρόσωπος του Ερυθρού Σταυρού στην Ιερουσαλήμ. «Όσο περισσότερο καθυστερεί η ανάκτηση των λειψάνων, τόσο πιο δύσκολη γίνεται η αναγνώρισή τους. Όταν ο χρόνος περνά και οι νεκροί μένουν κάτω από τα ερείπια, αυξάνεται η πιθανότητα να έχουν αποσυντεθεί σε τέτοιο βαθμό που απομένουν μόνο σκελετικά υπολείμματα.»

Ο Griffiths πρόσθεσε: «Οι ιατροδικαστές χάνουν πολύτιμα αποδεικτικά στοιχεία που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην ταυτοποίηση.»

Από τη στιγμή που τέθηκε σε ισχύ η εύθραυστη κατάπαυση πυρός υπό την αιγίδα των ΗΠΑ τον Οκτώβριο, οι Παλαιστίνιοι άρχισαν να σκάβουν μέσα σε περίπου 61 εκατομμύρια τόνους ερειπίων, ποσότητα 20 φορές μεγαλύτερη από το σύνολο των συγκρούσεων παγκοσμίως μετά το 2008. Σύμφωνα με τις υγειονομικές αρχές της Γάζας, τουλάχιστον 10.000 άνθρωποι εκτιμάται ότι βρίσκονται θαμμένοι κάτω από τα συντρίμμια, ενώ κάποιοι ειδικοί ανεβάζουν τον αριθμό μέχρι και τις 14.000.

Οι διασώστες αναγκάζονται να χρησιμοποιούν απλά εργαλεία – φτυάρια, τσάπες, καρότσια, τσουγκράνες και τα ίδια τους τα χέρια. Επαναλαμβανόμενα αιτήματα προς το Ισραήλ για είσοδο εκσκαφέων και άλλων βαρέων μηχανημάτων που θα επιτάχυναν σημαντικά τις διαδικασίες έχουν μείνει αναπάντητα.

«Οι ομάδες έρευνας και ανάκτησης πρέπει να έχουν πρόσβαση σε όλα τα σημεία όπου υπάρχουν ανθρώπινα λείψανα», σημειώνει ο Griffiths. «Γνωρίζουμε πως είναι σχεδόν αδύνατο αυτή τη στιγμή να εισαχθεί τέτοιος εξοπλισμός στη Γάζα. Συνεχίζουμε τις άμεσες συνομιλίες με τις αρμόδιες αρχές για να επιτραπεί η είσοδος αυτών των μέσων.»

Ανυπέρβλητα εμπόδια στην ταυτοποίηση των νεκρών

Όσο περισσότερο καθυστερεί η ανάσυρση μιας σορού, τόσο πιο δύσκολη γίνεται η ταυτοποίηση – ακόμη και μέσω DNA. Η Δρ Cristina Cattaneo, καθηγήτρια ιατροδικαστικής στο Πανεπιστήμιο του Μιλάνου, τόνισε: «Ο χρόνος είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της ταυτοποίησης. Όσο περνάει, οι πιθανότητες επιτυχίας μειώνονται δραματικά. Αν το σώμα διατηρείται σχετικά καλά στα πρώτα στάδια, το πρόσωπο και άλλα αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά μπορεί ακόμα να εντοπίζονται. Με την πάροδο του χρόνου, πολλά από αυτά χάνονται.»

Όταν εντοπιστούν ανθρώπινα λείψανα, οι ειδικοί χρησιμοποιούν ηλικία, φύλο, ύψος, δακτυλικά αποτυπώματα, οδοντιατρικά αρχεία και προσωπικά αντικείμενα μαζί με πληροφορίες για τον τόπο και τον χρόνο εύρεσης για την ταυτοποίηση. Όμως ο Ερυθρός Σταυρός επισημαίνει πως όσο μένουν θαμμένοι οι νεκροί, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος απώλειας αυτών των στοιχείων. Τα λείψανα μπορεί να μετακινηθούν από το αρχικό σημείο, προσωπικά αντικείμενα καταστρέφονται ή σκορπίζονται και οι περιβαλλοντικές συνθήκες – υγρασία ή ζώα – εξαφανίζουν ζωτικά ίχνη.

Ο Δρ Ahmed Dahir, διευθυντής ιατροδικαστικής στη Γάζα, ανέφερε: «Σε κάποιες περιπτώσεις βρήκαμε άτομα που είχαν δηλωθεί αγνοούμενα μόνο δύο εβδομάδες πριν και είχαν ήδη μετατραπεί σε σκελετούς με εμφανή σημάδια από ζώα – δεν απέμενε τίποτα πέρα από κόκαλα. Υπό κανονικές συνθήκες αυτό θα απαιτούσε έξι μήνες έως ένα χρόνο.»

Μάρτυρες εκφράζουν ανησυχία ότι ισραηλινά στρατιωτικά μηχανήματα μετακινούν σώματα κάτω από τα ερείπια σε περιοχές υπό τον έλεγχο των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων, δυσχεραίνοντας τον εντοπισμό τους από τις οικογένειες.

Η αξιοπρέπεια των θυμάτων και το δικαίωμα των οικογενειών

Ο Ερυθρός Σταυρός τονίζει πως δεν μπορεί να κατηγορήσει συγκεκριμένες ομάδες: «Σε κάθε ένοπλη σύγκρουση παγκοσμίως πρέπει να χρησιμοποιείται βαρύς εξοπλισμός με μεγάλη προσοχή ώστε να μην διαταράσσονται ανθρώπινα λείψανα – για τη διατήρηση της αξιοπρέπειας των νεκρών αλλά και για τη διαφύλαξη κρίσιμων στοιχείων για την ταυτότητά τους.»

Στην περιοχή Ντέιρ αλ-Μπάλαχ, δημιουργήθηκε νεκροταφείο για την ταφή αγνώστων θυμάτων που ανασύρονται από τα ερείπια ή προσωρινούς τάφους. Κάθε τάφος αριθμείται και καταγράφεται με την ελπίδα κάποτε να εντοπιστούν οι συγγενείς τους.

«Ο αριθμός των σορών σε αυτό το νεκροταφείο έχει πλέον ξεπεράσει τις 650», δήλωσε ο Ziad Obeid, διευθυντής του τμήματος κοιμητηρίων της Γάζας. «Πλησιάζουμε πλέον τρία χρόνια από την έναρξη του πολέμου και κάποιες σοροί παραμένουν θαμμένες πάνω από δύο χρόνια.»

Η κατάσταση επιδεινώνεται καθώς τα λιγοστά νοσοκομεία στη Γάζα στερούνται εξοπλισμού για εξετάσεις DNA που είναι απαραίτητες για την αναγνώριση των θυμάτων. Το Ισραήλ δεν επιτρέπει τη μεταφορά σχετικών υλικών στον θύλακα.

Ακόμη όμως κι αν υπήρχε δυνατότητα εξέτασης DNA, το γενετικό υλικό αλλοιώνεται με τον χρόνο. Η Cattaneo εξηγεί: «Η πάροδος του χρόνου επηρεάζει επίσης το DNA – μεγαλώνει τον κίνδυνο αποδόμησης και κάνει την αναγνώριση ακόμη πιο δύσκολη. Ένα γενετικό τεστ που θα ήταν αξιόπιστο πριν λίγες εβδομάδες μπορεί μετά από μήνες να είναι πρακτικά ανέφικτο.»

Το ψυχολογικό βάρος στους ζωντανούς συγγενείς

Η αναγνώριση των θυμάτων δεν αφορά μόνο την αξιοπρέπεια των νεκρών αλλά αποτελεί ζωτική ανάγκη για την ψυχική υγεία των ζωντανών συγγενών τους. Ψυχολόγοι περιγράφουν τη θλίψη όσων αγνοούν την τύχη των αγαπημένων τους ως «ασαφή απώλεια» – μια κατάσταση που συχνά οδηγεί σε κατάθλιψη, τραύμα ή σύγχυση ταυτότητας, φαινόμενο ιδιαίτερα διαδεδομένο στη Γάζα.

Ο Saed al-Yazji, 52 ετών από την Αλ-Μούγρακα της κεντρικής Γάζας, έχασε κάθε ίχνος του αδελφού του Sameh (40 ετών) στις 7 Οκτωβρίου 2023. Όπως εκατοντάδες κάτοικοι εκείνη τη μέρα βγήκε στους δρόμους μετά τις ειδήσεις στα social media και έκτοτε αγνοείται.

«Δεν έχουμε κανένα νέο του έκτοτε», λέει ο Saed al-Yazji. «Εξακολουθούμε να ελπίζουμε ότι είναι ζωντανός γιατί δεν υπάρχει επιβεβαίωση ούτε θανάτου ούτε κράτησης.» Προσθέτει: «Η εξαφάνισή του έχει διαλύσει την οικογένεια. Η σύζυγός του έχει επανειλημμένα ψυχολογικά επεισόδια και μετά από δύο χρόνια αβεβαιότητας κανείς μας δεν μπορεί πια ούτε να κοιμηθεί ούτε να φάει κανονικά. Περιμένουμε κάθε μέρα κάποιο νέο που ίσως φέρει γαλήνη στις καρδιές μας.»

Ο Wael Radwan, 24 ετών από τη Τζαμπαλίγια, έχασε τον πατέρα (49) και τον αδελφό του (26) όταν το σπίτι τους χτυπήθηκε από ισραηλινά πυρά τον Δεκέμβριο του 2024.

«Μου είπαν αργότερα πως είχαν ταφεί στο νοσοκομείο Kamal Adwan αλλά όταν επέστρεψα μετά την πολιορκία ο χώρος είχε ισοπεδωθεί με μπουλντόζες και δεν βρήκα ποτέ τις σορούς», λέει ο Radwan. «Χωρίς πιστοποιητικά θανάτου, τα παιδιά του αδελφού μου δεν μπορούν να λάβουν βοήθεια ως ορφανά αφού δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση θανάτου.»

Αβέβαιο το μέλλον της διαδικασίας ανάκτησης στη Γάζα

Iσραηλινοί αξιωματούχοι, απαντώντας στην Guardian, δήλωσαν πως δεν έχει δοθεί έγκριση για είσοδο εξοπλισμού ανάκτησης σορών στη Γάζα.

Ο Griffiths υπογράμμισε: «Βλέπουμε το μέγεθος του έργου αλλά κυρίως τι διακυβεύεται: χιλιάδες οικογένειες ακόμα ψάχνουν απαντήσεις – αυτό είναι το διακύβευμα: το δικαίωμά τους να μάθουν την τύχη αυτών που αγαπούν.»

Πηγή: The Guardian

Η συζήτηση, μέρος του επίσημου προγράμματος ομιλιών του φεστιβάλ, συγκέντρωσε πλήθος διαπιστευμένων προσκεκλημένων, μεταξύ των οποίων σκηνοθέτες, κριτικοί και διεθνείς δημοσιογράφοι. Το ενδιαφέρον των παρευρισκομένων επικεντρώθηκε στις παρεμβάσεις που αφορούσαν τις παγκόσμιες κρίσεις και συγκρούσεις, με έμφαση στον πόλεμο του Ισραήλ στη Γάζα—ένα θέμα που αποτέλεσε διαρκές υπόβαθρο στις φετινές συζητήσεις.

Η στάση της Μπλάνσετ για τη Γάζα και τον πόλεμο

Η Μπλάνσετ απάντησε σε ερώτηση θεατή που την ευχαρίστησε για τη στήριξή της προς τον παλαιστινιακό λαό. Εκφράζοντας τη λύπη της, δήλωσε: «Είναι θλιβερό όταν τα φεστιβάλ κινηματογράφου γίνονται τα μοναδικά μέρη όπου μπορεί κανείς να μιλήσει για πολέμους, συγκρούσεις και γενοκτονίες, σαν να πρόκειται να λυθούν εδώ». Τόνισε επίσης τη σημασία να παραμένουν αυτά τα ζητήματα στην επικαιρότητα και συμπλήρωσε: «Εύχομαι οι συνεδριάσεις των κοινοβουλίων ανά τον κόσμο να ήταν πιο ειλικρινείς και προσανατολισμένες σε λύσεις, γιατί όσα συμβαίνουν είναι εξοργιστικά και απαράδεκτα».

Η αλληλεγγύη της Μπλάνσετ προς τους Παλαιστίνιους δεν είναι νέα. Από τις 21 Οκτωβρίου 2023, μόλις δύο εβδομάδες μετά την έναρξη της ισραηλινής επίθεσης στη Γάζα, είχε ζητήσει κατάπαυση του πυρός. Έναν μήνα αργότερα μίλησε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δηλώνοντας: «Δεν είμαι από το Ισραήλ ή την Παλαιστίνη. Δεν είμαι πολιτικός. Δεν είμαι καν αναλυτής. Είμαι μάρτυρας. Έχοντας δει από κοντά το ανθρώπινο κόστος του πολέμου και της βίας επισκεπτόμενη πρόσφυγες ανά τον κόσμο, δεν μπορώ να αγνοήσω αυτή την πραγματικότητα».

Δράση εντός κι εκτός φεστιβάλ

Στο κόκκινο χαλί των Καννών το 2024, η Μπλάνσετ ξεχώρισε φορώντας φόρεμα που πολλοί ερμήνευσαν ως αναφορά στη σημαία της Παλαιστίνης, παρά τους περιορισμούς του φεστιβάλ στην πολιτική έκφραση. Πέρα από δημόσιες δηλώσεις, έχει αξιοποιήσει συστηματικά τη φήμη της για να αναδείξει τις ανθρωπιστικές συνέπειες του πολέμου και της προσφυγιάς.

Ως παγκόσμια πρέσβειρα καλής θέλησης της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), η Μπλάνσετ έχει επισκεφθεί καταυλισμούς προσφύγων και περιοχές σύγκρουσης—μεταξύ αυτών και παλαιστινιακά στρατόπεδα. Για το έργο αυτό μίλησε εκτενώς στη συμμετοχή της στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου El-Gouna το 2025.

Στήριξη δημιουργών μέσω του Displacement Film Fund

Την επόμενη μέρα από τη συζήτησή της στις Κάννες, η Μπλάνσετ παρουσίασε σε πάνελ τους πέντε νικητές και τα έργα τους για τον δεύτερο κύκλο του προγράμματος υποτροφιών μικρού μήκους Displacement Film Fund (DFF). Μεταξύ των επιλεγμένων δημιουργών ήταν ο Mohammed Amer, Παλαιστίνιος-Αμερικανός stand-up κωμικός, και η Annemarie Jacir, σκηνοθέτις του Palestine 36.

Το DFF ιδρύθηκε το 2025, με στόχο την ενίσχυση σκηνοθετών που έχουν εκτοπιστεί λόγω πολέμου σε όλο τον κόσμο. Η πρωτοβουλία αυτή επιβεβαιώνει την αφοσίωση της Μπλάνσετ στην έμπρακτη στήριξη των θυμάτων συγκρούσεων μέσω της τέχνης.

ΕΘΝΙΚΗ ΥΠΕΡΗΦΑΝΙΑ. Έχεις διαβάσει αναλύσεις για το τι χρειάζεται η χώρα τη δεδομένη στιγμή από έγκριτους δημοσιογράφους. ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ. Έχεις σκρολάρει άπειρες ώρες. Ξέρεις το αγαπημένο φαγητό του αγαπημένου σου υποψηφίου. Ξέρεις επίσης την αγαπημένη του σειρά στο Netflix. ΤΑΥΤΙΣΗ.

Βγαίνεις από το σπίτι σου με τη σιγουριά της δημοσκοπικής πρόθεσης ψήφου. Πηγαίνεις στο εκλογικό κέντρο, στέκεσαι στην ουρά και περιμένεις. Κοιτάς τον ουρανό και σκέφτεσαι ότι αύριο θα είναι πιο γαλανός. Χαμογελάς στους γύρω σου. Μπαίνεις στην αίθουσα και παίρνεις το πακέτο με τα ψηφοδέλτια. Γεμίζεις ικανοποίηση βλέποντας το λογότυπο του κόμματός σου πάνω-πάνω. Μπαίνεις στο παραβάν και «σταυρώνεις» αυτούς και αυτές που «γλέντησαν» τους αντιπάλους τους. Που κάτω από τα ανεβασμένα βίντεό τους έβλεπες σχόλια του στυλ: «Ξέσκισέ τους. Έτσι θέλουν οι άπλυτοι». ΥΠΕΡΟΧΗ.

Διπλώνεις το ψηφοδέλτιο, το τοποθετείς στον φάκελο και τον κλείνεις. Βγαίνεις από το παραβάν και πλησιάζεις στην κάλπη. Κρατάς τον φάκελο λίγα εκατοστά πάνω από τη σχισμή, κλείνεις τα μάτια, φουσκώνεις το στήθος και νιώθεις γύρω σου αόρατα φλας. Αφήνεις τον φάκελο να πέσει και χτυπάς δύο φορές με την παλάμη σου τη σχισμή. Εκπλήρωσες το χρέος σου. Αυτό ήταν. Τελείωσε.

Τρία χρόνια μετά. Μια Τετάρτη. Ξυπνάς το πρωί χωρίς όρεξη και με δυσκολία σηκώνεσαι από το κρεβάτι. Η κυρίαρχη σκέψη σου όταν κάθεσαι στη λεκάνη της τουαλέτας είναι ότι δε θες να πας πουθενά σήμερα. Είναι 19 του μήνα και τα λεφτά σου έχουν σχεδόν τελειώσει. Το scrolling στην οθόνη φέρνει μπροστάστα μάτια σου liveblog από ένα γενικευμένο πόλεμο και φωτογραφίες με πάστορες να προσεύχονται αγκαλιά με έναν γελοίο εγκληματία. Παρακαλούν το Θεό να του δώσει φώτιση για να συνεχίσει την απονομή δικαιοσύνης σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Δε σε ψήνει και πολύ.

Ντύνεσαι με το ζόρι, βγαίνεις έξω στο δρόμο και περπατάς εφτά τετράγωνα για να βρεις το αυτοκίνητό σου. Πάλι θα αργήσεις. Τίποτα δε θυμίζει την ανάταση των μεγάλων εκλογικών ποσοστών. ΑΠΕΛΠΙΣΙΑ. Εγκλωβίζεσαι σε πελώριες, θορυβώδεις λεωφόρους και σκέφτεσαι τι πήγε στραβά. Ό,τι συμβαίνει σήμερα έχει τη σιωπηρή σου συγκατάθεση. Κάθε εκατοστό που κατέβαινε ο φάκελος στην κάλπη είναι τώρα κι ένα στοπ-καρέ. Μια αναποδογυρισμένη βάρκα προσφύγων στη Μεσόγειο. Μια άμορφη μεταλλική μάζα από δύο τρένα που συγκρούστηκαν. Μια βόμβα που σκάει σε σχολείο. Το μειδίαμα ενός κρατικού λειτουργού που λέει συνεχώς ψέματα χωρίς καμία συνέπεια. Μια γυναίκα πεσμένη έξω από ένα αστυνομικό τμήμα. Ένα δάκρυ στο μάγουλο ενός ανθρώπου που δεν είδε τον σύντροφό του να γυρίζει από τη δουλειά.

Τίποτα από αυτά δεν μπαίνει στη ζυγαριά. Κι ας λένε οι δικοί σου ότι γίνεται το σωστό. Κι ας λέει η «δικαιοσύνη» ότι δε φταίνε. Εσένα στο ενδιάμεσο δε σε ρώτησε κανείς, αλλά έτσι λειτουργούν οι δημοκρατίες. Πιστεύεις στους θεσμούς, θεωρείς ότι αυτός είναι ο μοναδικός τρόπος να ζούμε, αλλά είναι η πρώτη φορά που νιώθεις ανασφάλεια για κάτι που συμβαίνει μακριά. Για πρώτη φορά που πιστεύεις ότι θα έρθει και η σειρά σου. Είναι η πρώτη φορά που σου γίνεται καθαρό ότι το πάτημα ενός κουμπιού που κάνει τους ανθρώπους στάχτη γίνεται στο όνομά σου. Και τότε θυμάσαι τη στιγμή. Τον φάκελο πάνω από τη σχισμή. Το χτύπημα της παλάμης σου στην κάλπη.

Τα θέλεις όλα αυτά (;)

Το μοντέλο AI της εταιρείας Anthropic, γνωστό ως Claude, φέρεται να χρησιμοποιήθηκε από τον αμερικανικό στρατό στο κύμα επιδρομών, καθώς αυτή η τεχνολογία «συντομεύει την αλυσίδα εξόντωσης» — δηλαδή τη διαδικασία από τον εντοπισμό στόχου έως την έγκριση και την εκτέλεση της επίθεσης.

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, που είχαν ήδη αξιοποιήσει AI για τον εντοπισμό στόχων στη Γάζα, εξαπέλυσαν σχεδόν 900 επιδρομές σε ιρανικούς στόχους μόνο στις πρώτες 12 ώρες. Σε αυτό το διάστημα, ισραηλινοί πύραυλοι σκότωσαν τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.

Ακαδημαϊκοί που ερευνούν το πεδίο αναφέρουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη μειώνει δραστικά τον χρόνο σχεδιασμού σύνθετων επιχειρήσεων — ένα φαινόμενο γνωστό ως «decision compression». Πολλοί ανησυχούν πως οι στρατιωτικοί και νομικοί ειδικοί περιορίζονται πλέον σε τυπική επικύρωση αυτοματοποιημένων σχεδίων επιθέσεων.

Επιτάχυνση στρατιωτικού σχεδιασμού με AI

Το 2024, η Anthropic με έδρα το Σαν Φρανσίσκο διέθεσε το μοντέλο της σε υπηρεσίες του Υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ και άλλες υπηρεσίες εθνικής ασφάλειας, για να επιταχύνει τον πολεμικό σχεδιασμό. Το Claude εντάχθηκε σε ένα σύστημα που ανέπτυξε η εταιρεία Palantir, μαζί με το Πεντάγωνο, με στόχο τη σημαντική βελτίωση της ανάλυσης πληροφοριών και τη διευκόλυνση των αρμόδιων αξιωματούχων στη λήψη αποφάσεων.

«Το μηχάνημα AI προτείνει στόχους προς εξόντωση, κάτι που σε πολλές περιπτώσεις γίνεται ταχύτερα κι από την ίδια τη σκέψη», δηλώνει ο Κρεγκ Τζόουνς, ανώτερος λέκτορας πολιτικής γεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο του Νιούκασλ και ειδικός στις αλυσίδες εξόντωσης. «Έχετε λοιπόν κλίμακα και ταχύτητα – εκτελείτε επιθέσεις τύπου δολοφονίας ενώ ταυτόχρονα αποκεφαλίζετε την ικανότητα αντίδρασης του καθεστώτος με όλους τους βαλλιστικούς πυραύλους. Αυτό που παλιά απαιτούσε ημέρες ή εβδομάδες, τώρα γίνεται ταυτόχρονα».

Τα πιο σύγχρονα συστήματα AI μπορούν να αναλύσουν τεράστιους όγκους δεδομένων για πιθανούς στόχους — από βίντεο drone μέχρι υποκλοπές τηλεπικοινωνιών και ανθρώπινες πληροφορίες. Το σύστημα της Palantir χρησιμοποιεί μηχανική μάθηση για να εντοπίζει και να ιεραρχεί στόχους και να προτείνει οπλισμό, λαμβάνοντας υπόψη τα αποθέματα και προηγούμενες αποδόσεις εναντίον παρόμοιων στόχων. Επιπλέον, χρησιμοποιεί αυτοματοποιημένη λογική για να αξιολογεί τη νομική βάση μιας επίθεσης.

Ηθικά διλήμματα και διεθνείς αντιδράσεις

«Βρισκόμαστε στην επόμενη εποχή στρατιωτικής στρατηγικής και τεχνολογίας», σημειώνει ο καθηγητής ηθικής, τεχνολογίας και κοινωνίας στο Queen Mary University of London, Ντέιβιντ Λέσλι, ο οποίος έχει παρακολουθήσει επιδείξεις στρατιωτικών συστημάτων AI. Παράλληλα προειδοποιεί ότι η εξάρτηση από την AI μπορεί να οδηγήσει σε «γνωσιακή αποφόρτιση», καθώς οι άνθρωποι που καλούνται να εγκρίνουν μια επίθεση μπορεί να νιώθουν αποστασιοποιημένοι από τις συνέπειες, αφού τη νοητική εργασία την έχει κάνει το μηχάνημα.

Το Σάββατο, σύμφωνα με κρατικά μέσα του Ιράν, 165 άτομα, πολλά εκ των οποίων παιδιά, σκοτώθηκαν σε πυραυλική επίθεση που έπληξε σχολείο στη νότια χώρα. Το σημείο βρισκόταν κοντά σε στρατιωτικό στρατόπεδο και ο ΟΗΕ χαρακτήρισε το συμβάν «σοβαρή παραβίαση του ανθρωπιστικού δικαίου». Ο αμερικανικός στρατός δήλωσε ότι εξετάζει τις σχετικές αναφορές.

Δεν είναι γνωστό ποια συστήματα AI έχει ενσωματώσει το ίδιο το Ιράν στις στρατιωτικές του επιχειρήσεις — αν υπάρχουν — αν και είχε ισχυριστεί το 2025 πως χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη στα συστήματα στοχοποίησης πυραύλων. Ωστόσο, το εγχώριο πρόγραμμα AI φαίνεται ασήμαντο μπροστά στις υπερδυνάμεις των ΗΠΑ και της Κίνας λόγω διεθνών κυρώσεων.

Λίγες ημέρες πριν τις επιθέσεις στο Ιράν, η αμερικανική κυβέρνηση είχε ανακοινώσει πως θα αποκλείσει την Anthropic από τα συστήματά της επειδή αρνήθηκε να επιτρέψει τη χρήση του AI της για πλήρως αυτόνομα όπλα ή παρακολούθηση Αμερικανών πολιτών. Ωστόσο το σύστημα συνεχίζει να χρησιμοποιείται μέχρι την πλήρη απενεργοποίησή του. Την ίδια στιγμή, η ανταγωνίστρια εταιρεία OpenAI υπέγραψε γρήγορα δική της συμφωνία με το Πεντάγωνο για στρατιωτική αξιοποίηση των μοντέλων της.

«Η θέση της Ισπανίας είναι η ίδια όπως στην Ουκρανία ή στη Γάζα. Όχι στη διάλυση του διεθνούς δικαίου που μας προστατεύει όλους. Όχι στην επίλυση συγκρούσεων με βόμβες. Όχι στον πόλεμο», τόνισε, υπενθυμίζοντας το παράδειγμα του Ιράκ. «Ο κόσμος έχει βρεθεί ξανά εδώ πριν από 23 χρόνια, όταν άλλη αμερικανική κυβέρνηση μας οδήγησε σε έναν άδικο πόλεμο. Ο πόλεμος στο Ιράκ έφερε δραματική αύξηση της τρομοκρατίας, σοβαρή μεταναστευτική και οικονομική κρίση. Αυτό ήταν το “δώρο” της τριάδας των Αζορών: ένας πιο ανασφαλής κόσμος και χειρότερη ζωή», υπογράμμισε.

Ο πρωθυπουργός διαβεβαίωσε ότι η κυβέρνηση απορρίπτει το καθεστώς των αγιατολάχ, αλλά και τον συγκεκριμένο πόλεμο, επιμένοντας στη διπλωματία. «Κάποιοι θα πουν ότι αυτό είναι αφελές. Αφελές είναι να πιστεύει κανείς πως η λύση βρίσκεται στη βία ή πως η τυφλή και δουλική υποταγή αποτελεί ηγεσία. Δεν θα γίνουμε συνένοχοι σε κάτι που είναι επιζήμιο για τον κόσμο από φόβο για αντίποινα», δήλωσε, αναφερόμενος στις απειλές του Τραμπ για μπλοκάρισμα του εμπορίου με την Ισπανία.

Ο Σάντσεθ τόνισε επίσης ότι η στάση της κυβέρνησης δεν είναι τόσο μειοψηφική όσο φαίνεται. «Δεν είμαστε μόνοι· η κυβέρνηση βρίσκεται στο πλευρό των αξιών του Συντάγματος, της ΕΕ, του Χάρτη του ΟΗΕ, της ειρήνης. Εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο στηρίζουν την ειρήνη και την ευημερία», ανέφερε.

Αντιπαράθεση με Τραμπ και πολιτικές πιέσεις

Η θεσμική δήλωση του Σάντσεθ από τη Μονκλόα, χωρίς παρουσία δημοσιογράφων ή ερωτήσεις, σχεδιάστηκε προσεκτικά για να απαντήσει τόσο στις ερωτήσεις των τελευταίων ωρών όσο και στις επιθέσεις της αντιπολίτευσης, αλλά κυρίως για να αντιπαρατεθεί στον Τραμπ και τον ίδιο τον Χοσέ Μαρία Αθνάρ, που είχε εμπλακεί στον πόλεμο του Ιράκ—χωρίς ωστόσο να κατονομάσει άμεσα τον Αμερικανό πρόεδρο ή να μπει στη λασπολογία που επιδιώκει εκείνος.

Αν ο αρχηγός του Λαϊκού Κόμματος, Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο, ή το Ισραήλ, προσπαθούν να ταυτίσουν τον Σάντσεθ με την Τεχεράνη, ο ίδιος απορρίπτει ρητά το καθεστώς. «Κανείς δεν στηρίζει τους αγιατολάχ. Το ερώτημα είναι αν είμαστε με τη διεθνή νομιμότητα και την ειρήνη. Οι Ισπανοί ήταν κατά του Σαντάμ Χουσεΐν, αλλά αυτό δεν τους οδήγησε να στηρίξουν έναν άδικο πόλεμο. Απορρίπτουμε το καθεστώς της Τεχεράνης, αλλά ζητούμε διπλωματική λύση», επανέλαβε.

Ο Σάντσεθ επικαλέστηκε προοδευτικές αξίες απέναντι σε έναν πόλεμο που πιστεύει ότι θα πλήξει τους αδύναμους και θα ωφελήσει τους κατασκευαστές όπλων και άλλους μεγιστάνες. «Δεν είναι καν σαφείς οι στόχοι αυτής της επίθεσης. Γνωρίζουμε πως από αυτόν τον πόλεμο δεν θα προκύψει δίκαιη διεθνής τάξη, υψηλότεροι μισθοί ή πιο υγιές περιβάλλον. Οι κυβερνήσεις δεν υπάρχουν για να χειροτερεύουν τη ζωή των ανθρώπων. Οι μόνοι που κερδίζουν όταν ο κόσμος σταματά να χτίζει νοσοκομεία για να φτιάχνει πυραύλους είναι πάντα οι ίδιοι», συμπλήρωσε.

Μέτρα προστασίας εν μέσω πολεμικής κλιμάκωσης

Ο Σάντσεθ ανακοίνωσε επίσης ότι η κυβέρνηση προετοιμάζει νέο κοινωνικό δίχτυ προστασίας, όπως είχε πράξει στην πανδημία ή όταν ξέσπασε ο πόλεμος στην Ουκρανία, ενόψει πιθανής μακρόχρονης σύγκρουσης. «Θα προστατεύσουμε τους Ισπανούς· εξετάζουμε σχέδια εκκένωσης και τρόπους μείωσης των οικονομικών συνεπειών. Έχουμε ικανότητα και πολιτική βούληση – θα το κάνουμε όπως στην πανδημία», διαβεβαίωσε.

Όπως συχνά στους λόγους του, ο Σάντσεθ έκανε ιστορική αναφορά για να δώσει διάσταση στην απόφαση του Τραμπ. Θύμισε ότι όταν ρώτησαν τον Γερμανό καγκελάριο πώς άρχισε ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, απάντησε: «Μακάρι να το ήξερα». «Έτσι ξεκινούν οι μεγάλες καταστροφές της ανθρωπότητας – συχνά λόγω λανθασμένων υπολογισμών. Δεν μπορούμε να παίζουμε ρώσικη ρουλέτα με τη μοίρα εκατομμυρίων ανθρώπων», κατέληξε.

Απαντώντας στις επικρίσεις περί διαφορετικής στάσης από τη Γαλλία και τη Γερμανία, ο Σάντσεθ ξεκαθάρισε ότι θα εργαστεί για κοινή θέση εντός της ΕΕ αλλά επέμεινε πως η Ισπανία δεν θα έχει υποτελή στάση απέναντι στις ΗΠΑ· έχει δικαίωμα σε αυτό ως αξιόπιστος εταίρος στο NATO και την ΕΕ που τηρεί τις δεσμεύσεις της. «Δεν μπορείς να απαντήσεις σε μια παρανομία με άλλη παρανομία», επανέλαβε.

Διεθνείς αντιδράσεις μετά τις στρατιωτικές βάσεις

Ο Σάντσεθ μίλησε αφού η κυβέρνηση απέρριψε το αίτημα των ΗΠΑ για χρήση των κοινών στρατιωτικών βάσεων σε Ρότα και Μορόν, προκαλώντας την αντίδραση του Τραμπ που απείλησε με «εμπάργκο» κατά της Ισπανίας και πιθανή διακοπή κάθε εμπορικής σχέσης – όλα αυτά εν μέσω κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή μετά τις επιθέσεις του περασμένου Σαββάτου όπου Ισραήλ και ΗΠΑ έπληξαν στρατιωτικά το Ιράν, σκοτώνοντας τον αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.

Η ισπανική κυβέρνηση είχε ήδη προειδοποιήσει πως αν οι ΗΠΑ θελήσουν να διακόψουν τις εμπορικές σχέσεις θα πρέπει να σεβαστούν τόσο τη βούληση των ιδιωτικών επιχειρήσεων όσο και τις συμφωνίες με την Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά.

Με πληροφορίες από EL PAÍS

Μετά από τέσσερα χρόνια πλήρους κλίμακας εισβολής, για πολλούς Ουκρανούς είναι δύσκολο να φανταστούν την εποχή που η κεντρική θέρμανση, τα ζεστά ντους και ο αχνιστός καφές ήταν καθημερινά αγαθά και όχι πολυτέλεια. Οι ασταμάτητες επιθέσεις στις θερμικές μονάδες της χώρας—με 217 χτυπήματα μόνο το 2026—στοχεύουν να χρησιμοποιήσουν τον χειμώνα ως όπλο κατά των πολιτών.

Οι Ουκρανοί είναι εξοικειωμένοι με το κρύο. Οι χειμώνες είναι πάντα χιονισμένοι, γκρίζοι και παγωμένοι. Όμως το 2026 καταγράφεται ως ο πιο ψυχρός χειμώνας των τελευταίων 16 ετών, με θερμοκρασίες που έπεσαν έως και στους -20 βαθμούς Κελσίου τον Ιανουάριο. Σε περιοχές του Κιέβου, οι κάτοικοι έμειναν μέρες χωρίς θέρμανση και ζεστό νερό, ενώ η αποκατάσταση του ρεύματος σε κάποιες γειτονιές αναμένεται την άνοιξη, σύμφωνα με την Kyiv Independent.

Στα δυτικά της χώρας, όπου υπάρχει περισσότερη σταθερότητα στο δίκτυο, το ρεύμα παρέχεται μόνο για λίγες ώρες ημερησίως λόγω εθνικής εξοικονόμησης ενέργειας.

Η καθημερινότητα σε συνθήκες πολέμου και ψύχους

Η Μαριάνα Χουλέβιτς από το Κίεβο περιγράφει: «Η ζωή στην Ουκρανία είναι πολύπλοκη τώρα. Ακόμη και οι πιο απλές δουλειές του σπιτιού γίνονται πρόκληση. Θέλουμε τα απλά: να κοιμόμαστε σε κρεβάτι κι όχι σε παγωμένο καταφύγιο, να ξυπνάμε ήρεμα κι όχι από σειρήνες ή εκρήξεις, να κάνουμε ζεστό ντους και να φοράμε καθαρά ρούχα. Απλώς να ζούμε τις μέρες μας ήσυχα, ξέροντας ότι το βράδυ θα επιστρέψουμε σπίτι, θα φάμε ζεστό φαγητό, θα πλύνουμε το πρόσωπό μας κι όλα αυτά χωρίς φόβο ότι το ρεύμα θα κοπεί.»

Η δερματολόγος Αναστασία Μέλνικ, που ζει στη Τσερνιβτσί, αναφέρει: «Είναι ο πιο ψυχρός χειμώνας των τελευταίων 20 ετών. Λόγω των βομβαρδισμών έχουμε μόνο 4-6 ώρες ρεύματος τη μέρα—και στο Κίεβο είναι χειρότερα. Πολλοί ασθενείς δεν έχουν καθόλου ρεύμα ή αέριο· δεν μπορούν ούτε να πλύνουν τα μαλλιά ή το πρόσωπό τους.»

«Τα περιστατικά σοβαρής ακμής έχουν αυξηθεί επειδή οι άνθρωποι δεν μπορούν να πλυθούν συχνά ή να εφαρμόσουν θεραπείες. Προτείνουμε χρήση εμφιαλωμένου νερού, μαντηλάκια καθαρισμού ή νερά προσώπου από φαρμακείο. Το άγχος επιδεινώνει την κατάσταση—πολλοί κοιμούνται ανήσυχοι λόγω φόβου για πυραύλους ή βόμβες. Έχω αρχίσει να χορηγώ περισσότερα στόματα φάρμακα όπως δοξυκυκλίνη ή ισοτρετινοΐνη.»

«Η ακμή σώματος επίσης αυξάνεται: όσοι ζουν σε ψηλά κτίρια ανεβοκατεβαίνουν σκάλες φορώντας πολλά ρούχα και ιδρώνουν. Το ίδιο ισχύει για προβλήματα στο τριχωτό κεφαλής—πολλοί φοράνε σκουφιά ακόμη και στον ύπνο, προκαλώντας σμηγματορροϊκή δερματίτιδα. Για ασθενείς με έκζεμα ή ψωρίαση, η ξηρότητα και το κρύο είναι εχθροί· η μητέρα μου βάζει ενυδατική σχεδόν κάθε ώρα! Στον τετράχρονο γιο μου που έχει ατοπική δερματίτιδα τον πλένω τμηματικά χωρίς να τον ξεγυμνώσω πλήρως για λόγους ασφαλείας.»

Νέες προσαρμογές στη ρουτίνα ομορφιάς

Η Βαλεντίνα Ρόταρ, εργαζόμενη σε θέατρο στην Τσερνιβτσί, λέει: «Επειδή δουλεύω βράδυ μπορώ να κάνω ντους τη μέρα—πολλές γυναίκες ξυπνούν τη νύχτα για να πλύνουν τα μαλλιά τους όταν υπάρχει ρεύμα. Έχω αγοράσει καθρέφτη και ψαλίδι για τα μαλλιά στο θέατρο για να περιποιούμαι τον εαυτό μου εκεί.»

«Όταν έρθει το ρεύμα ανάβω θερμαντικό σώμα στο μπάνιο για 20-30 λεπτά πριν κάνω ντους. Είμαι ξανθιά βαμμένη· πριν τον πόλεμο άφηνα τη μάσκα μαλλιών μισή ώρα πριν το λούσιμο—τώρα σταμάτησα γιατί κάνει πολύ κρύο. Τα μαλλιά μου έχουν γίνει πιο ξηρά από ποτέ.»

«Για να μην κάνω μακιγιάζ στο σκοτάδι αγόρασα επαναφορτιζόμενη λάμπα που κρεμάω στον καθρέφτη μου· όταν χρειάζεται χρησιμοποιώ φακό κεφαλής. Πλέον μπορώ να βάφομαι ακόμα κι αν δεν υπάρχει φως!»

Η Χάνα Λιτσιτσένκο, διευθύντρια επικοινωνίας που μοιράζει τον χρόνο της ανάμεσα στη Νέα Υόρκη και το Κίεβο, έχει αναπτύξει δικούς της κανόνες: «Αν έχεις ευκαιρία για ντους, την εκμεταλλεύεσαι όποτε κι αν είναι! Μια φορά μπήκαμε εγώ κι η αδελφή μου για ντους στις 2 τα ξημερώματα μόλις ήρθε το ρεύμα.»

«Πάντα έχω μαζί μου ξηρό σαμπουάν—είναι σωτήριο όταν δεν μπορείς να λουστείς συχνά. Επίσης χρησιμοποιώ σίδερο για κυματισμούς ώστε τα μαλλιά μου να δείχνουν πιο πλούσια και καθαρά για μεγαλύτερο διάστημα.»

«Για το μακιγιάζ αγόρασα καθρέφτη με LED που φορτίζει με power bank—είναι καλύτερος από τον απλό! Τον πήρα με λιγότερα από $20 στο Κίεβο και στέλνω σε φίλες μου τον σύνδεσμο.»

Σαλόνια ομορφιάς ως σημεία αντοχής και προσφοράς

Taisiia Nechytailo, ιδιοκτήτρια του Salon Luxor στην περιοχή Όμπολον του Κιέβου, έχει μετατρέψει το σαλόνι της σε χώρο υποστήριξης της γειτονιάς: «Σε μια ανάρτηση στα Threads μια κοπέλα προσκάλεσε οικογένειες με παιδιά στο σπίτι της για θέρμανση και πλύσιμο ρούχων. Απάντησα πως κι εμείς είμαστε ανοιχτοί—να ζεσταθείτε, φορτίσετε συσκευές, μπείτε στο ίντερνετ ή ακόμα και να λούσετε τα μαλλιά σας.»

«Από τότε έρχονται όλο και περισσότεροι: κάποιοι τρέχουν με βρεγμένα μαλλιά ζητώντας πιστολάκι· άλλοι ζητούν απλώς λίγη ζέστη ή ένα τσάι. Εργαζόμενοι χρησιμοποιούν το γραφείο μου για Zoom meetings όταν δεν έχουν σύνδεση στο σπίτι.»

«Πλέον έχουμε πελάτες από όλο το Κίεβο που έρχονται για μασάζ ή θεραπείες ομορφιάς λέγοντας πως θέλουν να στηρίξουν την προσπάθειά μας. Το μότο μας: ‘Salon Luxor—ομορφιά με νόημα’. Εργαζόμαστε όχι μόνο για την εξωτερική εμφάνιση αλλά κυρίως για την υγεία και την ψυχική ανθεκτικότητα του κόσμου.»

«Για να κρατήσω την ομάδα μου πήρα δάνεια για γεννήτρια και inverter με μπαταρίες—χωρίς αυτά θα κλείναμε λόγω έλλειψης θέρμανσης και ζεστού νερού. Κάθε πρωί η πρώτη σκέψη είναι αν λειτουργεί η γεννήτρια! Ένα σαλόνι ομορφιάς ίσως δεν φαίνεται απαραίτητο, αλλά έχει γίνει σημείο αντοχής κι ελπίδας. Όποιος φύγει από εμάς περιποιημένος επιστρέφει στον κόσμο με αυτοπεποίθηση κι έμπνευση—και αυτό έχει σημασία περισσότερο από ποτέ.»

Με πληροφορίες από allure

Η νεαρή, πρωτοετής φοιτήτρια Νομικής, θα έπρεπε να ξεκινήσει το πανεπιστήμιο τον Οκτώβριο του 2023, αλλά πέρασε δύο χρόνια χωρίς μαθήματα, αναγκαζόμενη να μετακινηθεί περίπου δέκα φορές με την οικογένειά της από τον βόρειο τομέα της Λωρίδας. «Τώρα έχω μείνει πολύ πίσω κι αυτό με απογοητεύει», λέει από το Ντέιρ ελ Μπάλαχ, όπου οι γονείς της νοίκιασαν ένα μικρό διαμέρισμα «χωρίς πόρτες και παράθυρα, όπου είναι πολύ δύσκολο να συγκεντρωθείς και να διαβάσεις».

Για τη Χαμάντ και πολλούς άλλους φοιτητές σε παρόμοια θέση μιλά διεθνής έρευνα υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, που δημοσιεύτηκε αυτή την εβδομάδα και κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τον κίνδυνο δημιουργίας μιας «χαμένης γενιάς» στη Γάζα μετά από δύο χρόνια βομβαρδισμών. Οι επιθέσεις διέλυσαν σχολεία και πανεπιστήμια, προκάλεσαν εκατοντάδες θανάτους μεταξύ μαθητών και καθηγητών και άφησαν βαθύ ψυχολογικό αποτύπωμα στους νέους.

«Δεν υπάρχει μέρα που να μη νιώθω διχασμένη. Μια πλευρά μου θέλει να τα παρατήσει, η άλλη λέει πως μπορώ και πρέπει να συνεχίσω τις σπουδές μου παρά τις δυσκολίες — αν και τίποτα δεν δείχνει πως τα πράγματα θα βελτιωθούν σύντομα», λέει η φοιτήτρια. «Εύχομαι όσοι έρθουν μετά από εμένα να έχουν την τύχη να σπουδάσουν και να ονειρευτούν χωρίς φόβο».

Βαρύς απολογισμός σε θύματα και υποδομές

Σύμφωνα με το Γραφείο Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων (OCHA) του ΟΗΕ, τουλάχιστον 18.069 μαθητές και 780 εκπαιδευτικοί στη Λωρίδα της Γάζας έχασαν τη ζωή τους από τον Οκτώβριο του 2023, ενώ πάνω από 26.391 μαθητές και 3.211 καθηγητές τραυματίστηκαν. «Οι Παλαιστίνιοι έχουν δείξει αξιοθαύμαστη επιμονή στην εκπαίδευση, αλλά η απογοήτευση των νέων αποτελεί σοβαρό καμπανάκι για τη διεθνή κοινότητα. Πρέπει να κάνουμε περισσότερα για να τους στηρίξουμε. Δεν μπορούμε να περιμένουμε», προειδοποιεί η Pauline Rose, συν-συγγραφέας της έκθεσης και διευθύντρια του Κέντρου REAL του Πανεπιστημίου Κέιμπριτζ.

Συνολικά, το Ισραήλ έχει σκοτώσει τα τελευταία δύο χρόνια τουλάχιστον 71.000 κατοίκους της Γάζας, μετά τις αιματηρές επιθέσεις της Χαμάς, που άφησαν περίπου 1.250 νεκρούς στο ισραηλινό έδαφος.

Η κατάσταση στην εκπαίδευση έχει φτάσει στα όρια της κατάρρευσης. Η UNESCO αναφέρει ότι πάνω από το 91% των σχολείων της Γάζας (518 στα 564 συνολικά) χρειάζονται ανακατασκευή για να λειτουργήσουν ξανά, ενώ μόνο το 38% των μαθητών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης είχαν πρόσβαση σε οποιαδήποτε μορφή μάθησης τα τελευταία δύο χρόνια.

Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, υπήρξε σχεδόν πλήρης «διαγραφή του δικαιώματος των παιδιών στην εκπαίδευση – άρα και της ίδιας τους της ταυτότητας». «Οι μαθητές νιώθουν ότι τους σκοτώνουν απλώς επειδή είναι από τη Γάζα», ανέφερε μέλος διεθνούς οργανισμού στους ερευνητές.

Ψυχολογικές πληγές και ανάγκη διεθνούς στήριξης

Η έρευνα βασίζεται σε στοιχεία του ΟΗΕ, ΜΚΟ και συνεντεύξεις με ανθρωπιστικούς εργαζόμενους, κυβερνητικούς αξιωματούχους, καθηγητές και μαθητές. «Πριν ένα χρόνο λέγαμε ότι η εκπαίδευση δέχεται επίθεση· τώρα η ζωή των παιδιών της Γάζας βρίσκεται στο χείλος ολικής κατάρρευσης», επιμένει η Rose.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι χωρίς επείγουσα διεθνή βοήθεια —τουλάχιστον 1,2 δισ. ευρώ— δεν μπορεί να ξεκινήσει ούτε καν η στοιχειώδης ανοικοδόμηση των εκπαιδευτικών δομών ή η αντιμετώπιση των ψυχολογικών συνεπειών στα παιδιά της Παλαιστίνης. Το ποσό περιλαμβάνει ανάγκες τόσο στη Δυτική Όχθη όσο και στην Ανατολική Ιερουσαλήμ, όπου καταγράφηκαν προσωρινά ή μόνιμα κλεισίματα σχολείων· σύμφωνα με τη μελέτη, πάνω από 800 μαθητές και 28 καθηγητές σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν από εποίκους ή Ισραηλινούς στρατιώτες.

Η απώλεια ελπίδας που εκφράζουν οι νέοι πρέπει να αφυπνίσει τη διεθνή κοινότητα: «Πρέπει να κάνουμε περισσότερα για να τους στηρίξουμε. Δεν μπορούμε να περιμένουμε», επαναλαμβάνει η Rose.

Η έρευνα υπολογίζει ότι τα παιδιά στη Γάζα θα έχουν χάσει το ισοδύναμο πέντε σχολικών ετών λόγω επαναλαμβανόμενων κλεισιμάτων από το 2020 — πρώτα λόγω πανδημίας κι έπειτα εξαιτίας του πολέμου. Αν τα σχολεία παραμείνουν κλειστά ως τον Σεπτέμβριο του 2027, πολλοί έφηβοι θα βρεθούν μια δεκαετία πίσω εκπαιδευτικά.

Eξ αποστάσεως μάθηση μέσα σε σκηνές – Μαρτυρίες μαθητών

Για την αντιμετώπιση της κατάστασης, η UNRWA και το Παλαιστινιακό Υπουργείο Παιδείας προώθησαν την εξ αποστάσεως διδασκαλία και δημιούργησαν 422 προσωρινούς χώρους μάθησης στη Γάζα για πάνω από 232.500 μαθητές με τη βοήθεια 5.540 καθηγητών. Ωστόσο, σύμφωνα με την έρευνα του Κέιμπριτζ, η βία, η πείνα και το τραύμα υπερίσχυσαν: «Έχουν διαβρώσει την ελπίδα των νέων Παλαιστινίων για το μέλλον και στο διεθνές σύστημα».

«Είμαι ένα από αυτά τα πρόσωπα που αναφέρει η μελέτη», λέει ο Αμπντούλ Ράχμαν Ουάελ Άχμεντ, 18 ετών. Πέρασε δύο χρόνια σπουδάζοντας εξ αποστάσεως — προσπαθώντας να συνδεθεί είτε από σκηνές είτε από δανεικά διαμερίσματα με καθηγητές που δίδασκαν από τη Δυτική Όχθη.

Το ίδιο πείσμα συναντάται σε πολλές μαρτυρίες μαθητών της Γάζας — περιοχής όπου πριν το 2023 ο αναλφαβητισμός ήταν σχεδόν ανύπαρκτος.

«Είχα φίλους που με ρωτούσαν ‘γιατί διαβάζεις; Δεν έχει νόημα αφού θα μας σκοτώσουν…’», θυμάται ο Άχμεντ σε συνέντευξη μέσω WhatsApp. Από το Nuseirat, στο κέντρο της Γάζας, περιγράφει τραυματικές εμπειρίες: ανθρώπους πυροβολημένους λίγα μέτρα μακριά σε μπλόκο, διπλανό κτίριο που βομβαρδίστηκε, αεροπλάνα που πυροβολούν πάνω σε πολυσύχναστες περιοχές… «Έχω δει πράγματα που ποτέ δεν φανταζόμουν κι έχω συνεχώς φόβο», λέει εξηγώντας ότι μιλά γι’ αυτά μόνο στον πατέρα του.

Από τότε που τέθηκε σε ισχύ η εκεχειρία στα μέσα Οκτωβρίου, ο Άχμεντ πηγαίνει σε ιδιωτικό σχολείο με καθηγητές, ίντερνετ και εξετάσεις – μια μικρή αίσθηση κανονικότητας που τον ανακουφίζει. «Έχω καθυστέρηση για την ηλικία μου αλλά δεν θέλω να χάσω το όνειρό μου: να φύγω από εδώ και να σπουδάσω ιατρική».

Φόβος για την επιστροφή στα θρανία – Η μάχη των οικογενειών

Οι αποφάσεις στη Γάζα ήταν δύσκολες κι απελπισμένες τους τελευταίους μήνες: Οι γονείς δεν ήθελαν να θέσουν τα παιδιά τους σε κίνδυνο πηγαίνοντάς τα σε σκηνές ή ερείπια σχολείων για μάθημα· ούτε όμως ήθελαν να εξαντληθούν ή πεινάσουν περισσότερο λόγω έλλειψης τροφής.

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση για την επισιτιστική ανασφάλεια στη Γάζα (Δεκέμβριος), υπάρχουν 100.000 παιδιά κάτω των πέντε ετών που πάσχουν από υποσιτισμό — εκ των οποίων τα 31.000 είναι σοβαρά περιστατικά. Τουλάχιστον εκατό παιδιά πέθαναν λόγω επιπλοκών που σχετίζονται με την πείνα (στοιχεία ΟΗΕ Αυγούστου 2025).

Η έλλειψη τροφής επηρέασε έντονα ακόμη και τους εφήβους περιορίζοντας τη δυνατότητα μάθησης: «Κάποιες φορές ένιωθα αδύναμος κι ανίκανος να συγκεντρωθώ επειδή δεν είχα φάει», λέει ο Άχμεντ. «Τώρα νιώθω κάπως πιο δυνατός αλλά φοβάμαι μήπως ξαναρχίσει ο πόλεμος και όλα παγώσουν ξανά».

Ράνα Άχμεντ Αμπού Ουάκεδ, μητέρα πέντε παιδιών ηλικίας επτά ως δεκαπέντε ετών, στέλνει τα τέσσερα μεγαλύτερα τέσσερις ώρες τη μέρα σε ένα βομβαρδισμένο σχολείο στην πόλη της Γάζας όπου έχουν στηθεί σκηνές αντί για αίθουσες. Τα παιδιά κάθονται στο πάτωμα· επειδή κάνει πολύ κρύο τους δίνει κομμάτια ύφασμα για μαξιλάρια — κι όμως επιστρέφουν παγωμένα.

«Φοβούνται ακόμη τις βόμβες όταν πάνε σχολείο· μου λένε πως τρέμουν μήπως δεν επιστρέψουν ή πάθει κάτι εγώ κι έτσι δε με ξαναδούν ποτέ. Δεν νιώθουν ασφαλείς πουθενά – συχνά ακούν πυροβολισμούς μέσα στην τάξη κι είναι δύσκολο να τα πείσω να ξαναπάνε την επόμενη μέρα», εξηγεί στη συνέντευξη.

Όμως σήμερα είναι καλή μέρα γιατί η Νάγια (11 ετών) επέστρεψε σπίτι με το πρώτο διαγώνισμα από τον Οκτώβριο του 2023 κι αρίστευσε· «Το παιδί είναι ευτυχισμένο», λέει στέλνοντας φωτογραφία του τεστ μέσω WhatsApp — γραμμένο σε σκισμένο φύλλο τετραδίου.

Αμπού Ουάκεδ, προσθέτει ότι τώρα βρίσκονται κάποια τετράδια και στυλό στις αγορές κι επιχειρεί να αγοράσει ώστε τα παιδιά να τα μοιράζονται μεταξύ τους· ωστόσο ο μικρότερος γιος (7 ετών) δεν μπορεί να πάει σχολείο γιατί ταυτότητά του κάηκε σε βομβαρδισμό κι ακόμη δεν έχει αντικατασταθεί: «Στην ηλικία του δεν ξέρει καν ακόμη γράμματα – προσπαθώ εγώ τώρα να τον μάθω», καταλήγει αυτή η μητέρα.

Πηγή: EL PAÍS

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, όλες οι δημόσιες εκδηλώσεις είχαν ακυρωθεί, βυθίζοντας την πόλη στη σιωπή και την οικονομική κρίση. «Ήταν δύο δύσκολα χρόνια, χωρίς Χριστούγεννα, χωρίς δουλειές», δηλώνει ο δήμαρχος Μάχερ Καναουάτι. «Η οικονομία μας βασίζεται στον τουρισμό και αυτός είχε μηδενιστεί.»

Ο δήμαρχος παραδέχεται ότι η απόφαση για επανέναρξη των εορτασμών προκάλεσε αντιδράσεις, καθώς στη Γάζα συνεχίζεται η ανθρωπιστική κρίση — ανάμεσα στα θύματα και η μικρή χριστιανική κοινότητα που έχει συγγενείς στη Βηθλεέμ. «Κάποιοι θεωρούν ακατάλληλο να γιορτάζουμε, άλλοι το αντίθετο», λέει ο κ. Καναουάτι. «Πιστεύω όμως βαθιά ότι τα Χριστούγεννα δεν πρέπει ποτέ να σταματούν. Είναι το φως της ελπίδας για εμάς.»

Χριστιανοί και μουσουλμάνοι κάτοικοι ποζάρουν για φωτογραφίες μπροστά στο δέντρο της Πλατείας Φάτνης, στολισμένο με κόκκινες και χρυσές μπάλες, ενώ εμφανίζονται και λίγοι ξένοι τουρίστες. Οι δρόμοι είναι διακοσμημένοι με πολύχρωμα φώτα και αφίσες για χριστουγεννιάτικα μπαζάρ και παιδικές γιορτές.

Τουρισμός και ελπίδα για ανάκαμψη

«Είμαστε πολύ χαρούμενοι που βλέπουμε ξανά το δέντρο και ξένους επισκέπτες στη Βηθλεέμ», λέει η τοπική σχεδιάστρια κοσμημάτων Νάντια Χαζμπούν. «Από εδώ ξεκίνησαν όλα, από εδώ μπορούμε να στείλουμε το πραγματικό μήνυμα των Χριστουγέννων στον κόσμο. Αν φέτος τα Χριστούγεννα είναι ειρηνικά, ελπίζω να φέρουν ένα όμορφο μήνυμα σε όλο τον κόσμο.»

Στις γειτονικές πόλεις Μπέιτ Τζάλα και Μπέιτ Σαχούρ, ετοιμάζονται επίσης εκδηλώσεις με άναμμα δέντρων τις επόμενες ημέρες. Τα ξενοδοχεία, που είχαν μείνει άδεια τα τελευταία δύο χρόνια, βλέπουν τώρα κρατήσεις από Παλαιστίνιους πολίτες του Ισραήλ αλλά και κάποιους ξένους.

Η Νάντια Χαζμπούν τονίζει τη χαρά της για την επιστροφή του δέντρου και των τουριστών στη Βηθλεέμ. Μία τουρίστρια από τη Ρωσία, η Αντζέλικα, επισκέπτεται για δεύτερη φορά τους Αγίους Τόπους. «Όλοι πρέπει να έρθουν έστω μια φορά στη ζωή τους», λέει. «Είναι λυπηρό χωρίς πολλούς τουρίστες. Το μόνο καλό είναι ότι δεν υπάρχουν μεγάλες ουρές — βλέπεις περισσότερα πράγματα.»

Οικονομική κρίση και αβεβαιότητα

Παρά την εορταστική ατμόσφαιρα, τα καταστήματα με αναμνηστικά έχουν ελάχιστη κίνηση και οι ξεναγοί έξω από τη Βασιλική της Γεννήσεως — που χρονολογείται από τον 4ο αιώνα — μένουν κυρίως αδρανείς. Πριν τον πόλεμο, η περιοχή έσφυζε από κόσμο.

Ένας ξεναγός, ο Χάμζα, ανησυχεί πως η συνεχιζόμενη ειδησεογραφία κάνει τους ανθρώπους να πιστεύουν ότι η περιοχή παραμένει επικίνδυνη. Επιμένει πως είναι ασφαλής: «Εδώ ζούμε από τον τουρισμό — χωρίς αυτόν δεν υπάρχει ζωή. Ελπίζουμε να επιστρέψουν οι επισκέπτες απ’ όλο τον κόσμο όπως παλιά.»

Τα τελευταία δύο χρόνια η ανεργία εκτοξεύτηκε στη Βηθλεέμ. Μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στο νότιο Ισραήλ τον Οκτώβριο του 2023 που οδήγησαν στον πόλεμο, δεκάδες χιλιάδες Παλαιστίνιοι εργάτες αποκλείστηκαν από την είσοδο στο Ισραήλ για εργασία.

Την ίδια ώρα, οι δημόσιοι υπάλληλοι λαμβάνουν μόνο μέρος των μισθών τους από την Παλαιστινιακή Αρχή (ΠΑ), καθώς το Ισραήλ παρακρατεί φορολογικά έσοδα ύψους $1,76 δισ., σύμφωνα με τον ΟΗΕ. Το Ισραήλ δικαιολογεί την κίνηση λόγω πληρωμών σε κρατούμενους Παλαιστίνιους που θεωρεί πως ενθαρρύνουν επιθέσεις.

Aυστηρά Χριστούγεννα για τους ντόπιους

Η ζοφερή οικονομική κατάσταση σημαίνει ότι για πολλούς Παλαιστίνιους χριστιανούς τα φετινά Χριστούγεννα θα είναι λιτά, παρά τις δημόσιες εκδηλώσεις και τις θρησκευτικές λειτουργίες.

Στην άκρη της Πλατείας Φάτνης, λίγοι πελάτες περιμένουν να αγοράσουν φαλάφελ από το οικογενειακό κατάστημα Afteem. Ο ιδιοκτήτης Aλά Σαλαμέχ, δηλώνει: «Προετοιμαζόμαστε για τα Χριστούγεννα μετά από μια πολύ δύσκολη περίοδο ως Παλαιστίνιοι και ως χριστιανοί.» Πολλές οικογένειες δεν έχουν χρήματα ούτε για ένα οικονομικό σνακ όπως το φαλάφελ.

«Οι χριστιανοί θα προσπαθήσουν να γιορτάσουν ανάλογα με τη δυνατότητά τους», προσθέτει ο κ. Σαλαμέχ. «Όποιος θέλει να πάει τα παιδιά του σε εκδήλωση ή θέατρο δεν έχει τα χρήματα.»

Στο σπήλαιο κάτω από τη Βασιλική της Γεννήσεως, μια ντόπια γυναίκα ακολουθεί μια μικρή ινδική ομάδα προσκυνητών, σκύβει δίπλα στο ασημένιο αστέρι που σηματοδοτεί το σημείο όπου πιστεύεται ότι γεννήθηκε ο Ιησούς και ανάβει ένα κερί.

Mε τις εντάσεις να παραμένουν υψηλές στην περιοχή, οι κάτοικοι της Βηθλεέμ προσεύχονται για ειρήνη — και ελπίζουν στην επιστροφή των τουριστών στον τόπο όπου θεωρείται ότι ξεκίνησαν τα Χριστούγεννα.

Από την έναρξη της σύγκρουσης στις 7 Οκτωβρίου 2023, περισσότεροι από 63.000 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους, ενώ δεκάδες χιλιάδες άλλοι μετριούνται ανάμεσα στους τραυματίες και τους αγνοούμενους στον παλαιστινιακό θύλακα.

Μεταξύ των τραυματιών, τα παιδιά είναι ιδιαίτερα πληγωμένα: δεκάδες χιλιάδες έχουν τραυματιστεί σοβαρά, με μεγάλο μέρος αυτών να μένει ανάπηρο εξαιτίας των σφοδρών ισραηλινών επιθέσεων.

Σύμφωνα με αναφορές της Επιτροπής του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες, περίπου 40.500 παιδιά έχουν υποστεί τραυματισμούς που σχετίζονται με τον πόλεμο μέσα σε σχεδόν δύο χρόνια, εκ των οποίων πάνω από 21.000 έχουν υποστεί μόνιμη αναπηρία.

Παράλληλα, η Γάζα βιώνει επίσημα κατάσταση λιμού, λόγω των ισραηλινών περιορισμών στον εφοδιασμό τροφίμων, με τους θανάτους από την πείνα να αυξάνονται καθημερινά. Το υπουργείο Υγείας της Γάζας κατέγραψε χθες πως πέντε ενήλικες και ένα παιδί πέθαναν από πείνα την προηγούμενη ημέρα.

Αξιωματούχοι νοσοκομείων και το υπουργείο Υγείας τονίζουν ότι οι απώλειες συνεχίζουν να αυξάνονται, καθώς πολλοί πεθαίνουν είτε από αεροπορικές επιδρομές, είτε από την αδυναμία πρόσβασης σε βοήθεια, είτε από την πείνα.

Η πρωτοβουλία έρχεται μετά τον θάνατο περισσότερων από 800 Παλαιστινίων, σύμφωνα με τις κυβερνήσεις που υπογράφουν τη δήλωση, σε περιοχές κοντά σε εγκαταστάσεις διανομής τροφίμων, γεγονός που χαρακτηρίζεται «απάνθρωπη δολοφονία αμάχων» και «κατάρρευση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας».

Οι χώρες υποστηρίζουν πως η πλειονότητα των νεκρών εντοπίζεται πέριξ των εγκαταστάσεων του Ανθρωπιστικού Ιδρύματος για τη Γάζα (GHF) – ενός οργανισμού που φέρεται να λειτουργεί με την υποστήριξη των ΗΠΑ και του Ισραήλ και αντικαθιστά εν μέρει τη διανομή μέσω των Ηνωμένων Εθνών. Το GHF κάνει χρήση ιδιωτικών αμερικανικών εταιρειών ασφάλειας και logistics, παρακάμπτοντας τη συνήθη ανθρωπιστική διαδικασία.

Η ισραηλινή πλευρά υποστηρίζει ότι η αλλαγή κρίθηκε αναγκαία για να αποτραπεί η λεηλασία της βοήθειας από μαχητές της Χαμάς, κάτι που η παλαιστινιακή οργάνωση αρνείται κατηγορηματικά. Αντίθετα, ο ΟΗΕ έχει χαρακτηρίσει το νέο μοντέλο «παραβίαση των αρχών αμεροληψίας» και «επικίνδυνο προηγούμενο για την ανθρωπιστική βοήθεια».

Στην κοινή τους δήλωση, οι 25 υπουργοί Εξωτερικών υπογραμμίζουν:«Ενώνουμε τις φωνές μας με ένα απλό και επείγον μήνυμα: Ο πόλεμος στη Γάζα πρέπει να τελειώσει τώρα».

Καλούν σε άμεση κατάπαυση του πυρός και δηλώνουν έτοιμοι να αναλάβουν περαιτέρω πολιτικές πρωτοβουλίες για την επανεκκίνηση μιας ειρηνευτικής πορείας με στόχο τη σταθερότητα στην περιοχή και την προστασία αμάχων. «Το ισραηλινό μοντέλο διανομής βοήθειας είναι επικίνδυνο, τροφοδοτεί την αστάθεια και στερεί την ανθρώπινη αξιοπρέπεια από τον πληθυσμό της Γάζας», σημειώνεται χαρακτηριστικά.

Ποιοι υπογράφουν τη δήλωση

Την κοινή ανακοίνωση υπογράφουν οι υπουργοί Εξωτερικών των: Αυστραλίας, Αυστρίας, Βελγίου, Καναδά, Δανίας, Εσθονίας, Φινλανδίας, Γαλλίας, Ισλανδίας, Ιρλανδίας, Ιταλίας, Ιαπωνίας, Λετονίας, Λιθουανίας, Λουξεμβούργου, Ολλανδίας, Νέας Ζηλανδίας, Νορβηγίας, Πολωνίας, Πορτογαλίας, Σλοβενίας, Ισπανίας, Σουηδίας, Ελβετίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς και η Επίτροπος Διαχείρισης Κρίσεων της Ε.Ε..

Η έκκληση προέρχεται από χώρες που παραδοσιακά διατηρούν στενές σχέσεις με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, γεγονός που προσδίδει αυξημένο πολιτικό βάρος στη δήλωση. Το υπουργείο Εξωτερικών της Αυστραλίας δημοσίευσε το πλήρες κείμενο της δήλωσης στην ιστοσελίδα του, επισημαίνοντας ότι οι χώρες-υπογράφοντες επιμένουν πως μόνο μέσω πολιτικής λύσης μπορεί να τερματιστεί ο φαύλος κύκλος βίας και ανθρωπιστικής κρίσης στη Λωρίδα της Γάζας.

Πηγή: Lifo.gr