Σκέψεις και μνήμες ανάκατες:

Μια μαμά σιγοψιθυρίζοντας «Ας κρατήσουν οι χοροί» πάντα με τα Marlboro 100 της στο χέρι και με τα πάμπολλα δαχτυλίδια της να κάνουν εκφραστική παρέα στην εκάστοτε μελωδία. Και πάντα χωρίς να θέλει να την ακούσει κανείς. Έμφυτη ανασφάλεια για τα φωνητικά της τσαλίμια, άλλωστε.

Ένας ξάδερφος να αναλύει έναν στίχο από το «Μητσοτάκ», γελώντας και χαρούμενα συνειδητοποιώντας την ευστοχία και την βαθιά πολιτική ματιά του εν λόγω άσματος.

Μια «Συννεφούλα», που κάτι ζεστές καλοκαιρινές νύχτες στο χωριό σού κάνει παρέα στο κασετόφωνο, ενώ στο μπαλκόνι, μετράς πόσα κουκούτσια θα βρεις μέσα στο χυμώδες καρπούζι σου.

Ένας «Οδυσσεβάχ», που τον ανεβάζεις αυτοσχέδια στο σαλόνι του σπιτιού σου, στήνοντας παραστάσεις στο μυαλό και κινήσεις εκφραστικές στο σώμα σου.

Ένα «Καλοκαίρι», που μόλις το πρωτακούσεις, θα πλαντάξεις στο κλάμα, προοίμιο της εφηβικής σου βουτιάς κι ενός επώδυνου διαζυγίου των γονιών σου που βιώνεις τότε.

Κάποιοι «Εκδρομείς του 60», που χωρίς να μπορείς να καταλάβεις γιατί, πάντα θα αισθάνεσαι σα να πενθεί το εν λόγω άσμα μια ολόκληρη γενιά, ενώ εσύ θα νιώθεις απίστευτη εγγύτητα, αγάπη και τρυφερότητα για τα ταλαίπωρα μέλη της.

Ένας νεανικός έρωτας που σε κάνει να κλαις στα πατώματα ακούγοντας «Της γιατρειάς το ρίσκο», νιώθοντας πάλι αυτή την πυρηνική ανθρωπιά, ειλικρίνεια και ζεστασιά, που κουβαλάνε τα σαββοπουλικά δημιουργήματα.

Και πόσα και πόσα ακόμα..

Μια Παράβαση με τον αμίμητο στίχο «οι γέροι χωριστά, οι νέοι άλλο πράγμα, όποιος τους θέλει αντάμα πληρώνει ακριβά», ένα Λαύριο, που φωνάζει παιδικότητα και τρυφεράδα, κάποιοι Κωλοέλληνες, που γελάνε επιδεικτικά με τα χάλια μας, ένα Ζεϊμπέκικο, που έχει γράψει τη δική του ιστορία, ένας Καραγκιόζης, που σου χαμογελάει πονηρά πίσω από τον μπερντέ.

Δεν μπορεί κανείς εύκολα να συμπυκνώσει το εύρος και τον πλούτο του έργου του Διονύση Σαββόπουλου. Μπορεί, όμως, σίγουρα να παραδεχθεί πως στις 21/10/2025 η χώρα αποχαιρέτησε συλλογικά έναν σπουδαίο δημιουργό. Και πως ο θάνατός του είναι σαν να παίρνει μαζί και μια ολόκληρη εποχή.

Οι ενστάσεις κατανοητές. Σίγουρα δόθηκαν αφορμές -διόλου αμελητέες- άλλωστε. Όμως τα τραγούδια είναι εκεί και τα τραγούδια δεν λένε ποτέ ψέματα. Ας αναγνωρίσουμε, λοιπόν, αυτόν τον πλούτο κι ας πούμε Καλό Ταξίδι στον Νιονιό που, ακόμα και αν μας πίκρανε κάποιες φορές, με τη μουσική του μάς έγιανε άλλες τόσες και άλλες τόσες και άλλες τόσες!

Ας κρατήσουν οι χοροί εκεί στα σύννεφα, λοιπόν!

Μυρτώ

*Η Μυρτώ Πανάγου είναι αριστούχος απόφοιτος της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου, του τμήματος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου και φοιτήτρια του τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου. Έχει συμμετάσχει ως ηθοποιός σε παραστάσεις στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, και σε πολλά ιδιωτικά θέατρα. Τα τελευταία χρόνια, δραστηριοποιείται ως εμψυχώτρια στα τακτικά εργαστήρια του Εθνικού Θεάτρου ενώ έχει αναλάβει και την εμψύχωση εφήβων στο πρόγραμμα «Το Θέατρο στο Νέο Σχολείο» του Εθνικού Θεάτρου.

Κατόπιν πρωτοβουλίας του τότε καθηγητή μας, Ακύλλα Καραζήση, ο Βασίλης Παπαβασιλείου έχει προσκληθεί για να μας μιλήσει για την τέχνη του ηθοποιού και τη διαδρομή του στο ελληνικό θέατρο.

«Είναι μέγιστο παράδειγμα ρήτορα, μάθημα και μόνο να τον ακούτε να μιλάει», μας έλεγε ο Ακύλλας, λίγο πριν μπούμε στην αίθουσα για να τον υποδεχθούμε.

Τρία σπουδαστικά έτη, λοιπόν, παρατεταγμένα στην αίθουσα τρία του πρώτου ορόφου, νέα παιδιά με όνειρα και προσδοκίες, απέναντι σε έναν μεγάλο καλλιτέχνη, που το πιο ωραίο ήταν πως δεν φώναζε σε τίποτα το πόσο μεγάλος και σπουδαίος ήταν. Κάποιοι με ορθάνοιχτα τετράδια και στυλό ετοιμοπόλεμα για να μην χάσουν κιχ από τον πλούτο που θα χάριζε, άλλοι δήθεν χαλαροί κι αραχτοί στα μετόπισθεν. Πάντως όλοι σε μια κατάσταση αναμονής.

Και αρχίζει να μιλάει.

Και νιώθω απόλυτα αυτό που έλεγε ο δάσκαλός μας, Ακύλλας. Τα λόγια του σε διαπερνούν, λόγια αιχμηρά, κρυστάλλινα, πυρηνικά. Έγραφα με το μολυβάκι μου και δεν προλάβαινα να σταματήσω. Πλούτος γνώσης, εμπειρίας, βιώματος, σκέψης, διανόησης, ειλικρίνειας. Όλα ήταν εκεί. Και εγώ ξαφνικά να νιώθω μια τέτοια δημιουργική γειτνίαση και μια τέτοια ευφορία. Να ανοίγει χώρους μέσα μου να σκεφτώ, να αντιληφθώ, να κατανοήσω.

Είπε πολλά εκείνη τη μέρα ο Βασίλης Παπαβασιλείου (ελπίζω, κάποια στιγμή, να μπορέσω να βρω το τετραδιάκι με τα ορνιθοσκαλίσματα μου και να ανταμώσω όλη την «προίκα» του, που πρόλαβα να συλλέξω, εκείνο το πρωινό) .

Ανάμεσα στα πολλά, όμως, δεν θα ξεχάσω τη φράση του: «πατρίδα του θεάτρου είναι η υπερβολή, από εκεί ξεκινάνε όλα». Πόση αποδοχή, πόσο δημιουργικό χώρο ξαφνικά ένιωσα. Εγώ που πάντα άκουγα την κατσάδα: «υπερβάλλεις, Μυρτώ», «ε, αυτό είναι υπερβολικό τώρα, δεν το χρειάζεσαι», «υπερβολική η κίνησή σου, η έκφρασή σου, μάζεψέ το», να εισπράττω τώρα από αυτόν τον άνθρωπο μια δικαίωση του κόσμου της υπερβολής ως αναγκαίο συστατικό τελικά της όλης θεατρικής λειτουργίας.

Λίγο πριν φύγει από την άδεια πλέον αίθουσα, δεν άντεξα και τον πλησίασα. «Πάντως εγώ, κύριε Βασίλη, τα ακούω συχνά για την υπερβολή μου επί σκηνής».

Με το βλέμμα του να με καρφώνει και με αυτή την απαράμιλλη άρθρωσή του μού είπε: «Άστους, κοριτσάκι μου, είναι δύσκολο σπορ η ατόφια, καθαρόαιμη υπερβολή, μην τους παρεξηγείς».

Δεν ξέρω, αγαπητέ Βασίλη Παπαβασιλείου μου, αν θα καταφέρω ποτέ αυτή την τόσο ατόφια, πηγαία και καθαρόαιμη υπερβολή που υπερασπιζόσασταν. Ξέρω, όμως, πως δεκατέσσερα χρόνια μετά, τα λόγια σας ακόμα με συγκινούν και μου δημιουργούν χώρο για ένα θέατρο, που πιστεύω και αγαπώ.

Σας ευχαριστώ για εκείνη τη μέρα.

Καλή αντάμωση

Μυρτώ

*Η Μυρτώ Πανάγου είναι αριστούχος απόφοιτος της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου, του τμήματος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου και φοιτήτρια του τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου. Έχει συμμετάσχει ως ηθοποιός σε παραστάσεις στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, και σε πολλά ιδιωτικά θέατρα. Τα τελευταία χρόνια, δραστηριοποιείται ως εμψυχώτρια στα τακτικά εργαστήρια του Εθνικού Θεάτρου ενώ έχει αναλάβει και την εμψύχωση εφήβων στο πρόγραμμα «Το Θέατρο στο Νέο Σχολείο» του Εθνικού Θεάτρου.