Την Πέμπτη 14 Μαΐου στις 21:00, για μία και μοναδική βραδιά, θα παρουσιάσει τα νέα του τραγούδια όπως ακριβώς δημιουργήθηκαν: ζωντανά, με λιτότητα, με λέξεις που αναζητούν σύνδεση και μελωδίες που αποκτούν πλήρες νόημα μέσα από την παρουσία του κοινού.

Η βραδιά αυτή λειτουργεί περισσότερο ως μια συνάντηση παρά ως μια τυπική μουσική παράσταση — μια στάση πριν από ένα νέο ταξίδι, όπου η μουσική, οι ιστορίες και η ανθρώπινη επαφή βρίσκονται στο επίκεντρο.

Πληροφορίες

Πέμπτη, 14 Μαΐου | 21:00
Εισιτήρια: 20€ (γενική είσοδος)
Χώρος: Θέατρο ΜΕΤΣ
Αιδεσίου 19-23, Αθήνα 116 36

Προπώληση εδώ

Στην πιο όμορφη γειτονιά της πόλης, στη σκιά της Ακρόπολης, εκεί όπου ξεκίνησε το μουσικό της ταξίδι, η Μαρίνα Σπανού επιστρέφει για να συναντήσει ξανά το κοινό της και να γιορτάσουν μαζί τα πέντε χρόνια της Αρεοπαγίτου. Πρόκειται για μια βραδιά-επέτειο, αφιερωμένη στην πρώτη μουσική γνωριμία, την ελευθερία του πεζόδρομου και όλα εκείνα τα σούρουπα που έγιναν η αφετηρία μιας πορείας γεμάτης τραγούδια και συναίσθημα.

Η είσοδος είναι ελεύθερη και το κοινό καλείται να ζήσει μια ατμόσφαιρα γεμάτη νοσταλγία, καλοκαίρι και έρωτα — μια μουσική επιστροφή στους δρόμους της Αθήνας που ενώνουν ανθρώπους, στιγμές και αναμνήσεις.

«είμαστε ακόμη εδώ,
στους δρόμους της Αθήνας,
εξυμνούμε τους εφηβικούς μας έρωτες,
την πρώτη μας ελευθερία
και τα τραγούδια που μας ταξίδευαν

είμαστε ακόμη εδώ,
λίγα χρόνια πιο μεγάλοι
λίγο χρόνια πιο ονειροπόλοι
με την ίδια ανάγκη
να μοιραστούμε όσα ζήσαμε,

τα μπαρ που αγαπήσαμε,
τα παγκάκια που μας χώρεσαν,
οι πεζόδρομοι που μπόρεσαν
να μας κρατήσουν κοντά

είμαστε ακόμη εδώ,
όπως τότε

σε περιμένω,
Μ.»

Πληροφορίες Εκδήλωσης

Μαρίνα Σπανού Live
Πέμπτη 28 Μαΐου
Πεζόδρομος Ερμού & Ασωμάτων, Θησείο
Σε απόσταση 2 λεπτών από τον σταθμό Μετρό Θησείο
Έναρξη: 20:00
Διάρκεια: 120’
Είσοδος ελεύθερη

Συντελεστές

Κωστής Βήχος — Μπάσο, Ενορχηστρώσεις
Διονύσης Μόρφης — Κιθάρα
Αποστόλης Μπουρνιάς — Κρουστά, Τύμπανα
Γιώργος Κουρέλης — Πλήκτρα

Ηχοληψία: Ηλίας Καρούμπαλης, Αγαπητός Καταξάκης
Φωτισμοί: Μαρία Βενετάκη
Φωτογραφία Αφίσας: Marco Arguello
Σχεδιασμός Αφίσας: Άρτεμις Βαλυράκη
Καλλιτεχνική Επιμέλεια: Χρήστος Σπανός

Μια βραδιά που δεν είναι απλώς μια συναυλία, αλλά μια επιστροφή — εκεί όπου οι δρόμοι έγιναν μουσική και οι στιγμές τραγούδια.

Δεν μου είναι εύκολο να ξεχωρίσω τραγούδια του. Όλα είναι μια ολοκληρωμένη στιγμή, έτοιμη να περάσει από την βέβαιη ανάταση κάθε επόμενης γενιάς. Ο Θάνος Μικρούτσικος, αν μη τι άλλο, ήταν ένας ευτυχισμένος άνθρωπος. Χορτάτος από συναντήσεις και συγγενείς. Ως συνθέτης, συνεργάστηκε με την πρώτη γραμμή των ερμηνευτών. Ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου, ο Γιώργος Νταλάρας, η Χαρούλα Αλεξίου, η Μαρία Δημητριάδη, ο Δημήτρης Μητροπάνος, ο Γιώργος Μεράντζας, ο Κώστας Θωμαΐδης, ο Σάκης Μπουλάς, η Δήμητρα Γαλάνη, ο Γιάννης Κούτρας, η Ρίτα Αντωνοπούλου, ο Μίλτος Πασχαλίδης, ο Μανώλης Μητσιάς, ο Χρήστος Θηβαίος κ.α.

Η «Ρόζα», το «Ανεμολόγιο», οι «Μικρές νοθείες» του Οδυσσέα Ιωάννου, η «Δίκοπη ζωή». Οι «7 νάνοι στο s/s Cyrenia», που τραγουδούσε πάντα μόνος, με σύμμαχο ένα ατέρμονο πιάνο. Τα χρόνια περνούσαν, και το τραγούδι με τη φωνή του, την ανάσα του, τον λυγμό του, την εγρήγορσή του, ξεπερνούσε το ύψος του.

Ο Νίκος Καββαδίας από πάντα και για πάντα.

Και μετά, η σύμπραξή του με τον Άλκη Αλκαίο. Το υπέροχο «Εμπάργκο». Η συγκεκριμένη τέχνη του. Η συνέπειά του σε ό,τι του παραδόθηκε και, με πολλή θέρμη, εξέλιξε. Η πορεία του Θάνου Μικρούτσικου επιβεβαιώνει την αλήθεια ότι οι άνθρωποι, που συμμετέχουν χωρίς ενοχές, που προτείνουν τρόπους και αισθητική, που δεν πουλούν την απειθαρχία της νιότης τους, δεν καταλήγουν ποτέ. Δεν αγναντεύουν από καμία κορυφή. Δεν περιφέρουν το βίωμα σαν εχθρικό δόρυ. Οι χορτάτοι είναι καλόκαρδοι. Είναι ανεξάντλητοι. Είναι νέοι.

«Όταν στη δεκαετία του ‘70, με ρωτούσαν γιατί γράφω μουσική, απαντούσα πως ήθελα να συμβάλλω στην όξυνση της κριτικής σκέψης των ανθρώπων, ώστε να είναι ικανοί να αλλάξουν τον κόσμο. Η μπρεχτική άποψη για την τέχνη. Το ίδιο πιστεύω ακόμη, αλλά στη δεκαετία του ’80, συμπλήρωνα πως ήθελα να κάνω βουτιά στο βάθος των πραγμάτων και της ψυχής μου. Μετά το 1990, απαντούσα πως δίνω αγώνα πυγμαχίας σε ένα ρινγκ με αντίπαλο τον χρόνο, σε έναν αγώνα σικέ -αφού γνωρίζουμε ποιος θα νικήσει στο τέλος-, με στόχο να τον κερδίζω στο τέλος κάθε γύρου στα σημεία».

Από τις πιο ωραίες ιστορίες που αφηγούταν, σε κάθε του συνέντευξη, είναι εκείνη με την θεία την πιανίστα και τα 52 σκαλιά του νεοκλασικού της στην Πάτρα. «Ο άλλος θείος μου, ο Αριστείδης, που δεν τον γνώρισα ποτέ, ήταν ένας σημαντικός διανοούμενος της εποχής του, προσωπικός φίλος του Παναγιώτη Κανελλόπουλου. Πέθανε το 1939 στο Νταβός της Ελβετίας από φυματίωση. Ήταν παντρεμένος με την Ηλέκτρα Παπαμικροπούλου, η οποία ήταν μία ιδιαιτέρως καλλιεργημένη γυναίκα και πολύ καλή πιανίστα. Όταν πέθανε ο θείος μου, τα τρία πιάνα της οικογένειας σκεπάστηκαν με μαύρα κρέπια κι έμειναν σιωπηλά για δώδεκα ολόκληρα χρόνια: η θεία μου αρνιόταν να ξαναπαίξει πιάνο. Κάποια μέρα, ανεβαίνοντας τα 52 σκαλιά του σπιτιού της για να της δώσω γλυκό του κουταλιού, που της έστελνε η γιαγιά μου, μου ζήτησε να περάσω μέσα να μου δείξει κάτι. Με παίρνει από το χέρι και με πηγαίνει στο διπλανό δωμάτιο. Με μία της κίνηση τραβάει το μαύρο ύφασμα και αποκαλύπτει το πιάνο. Επάνω του μία παρτιτούρα του Σούμπερτ . Αρχίζει να παίζει. Μόλις τελειώνει, βλέποντάς με μαγεμένο και αποσβολωμένο, παίρνει τα χέρια μου και, λέγοντάς μου «Τώρα θα παίξουμε μαζί», βάζει τα δάχτυλά μου στα πλήκτρα. Ε, λοιπόν το αίσθημα εκείνης της ηλεκτρικής εκκένωσης το νιώθω έντονα ακόμα και τώρα. Δεν λέει να με αφήσει από το 1951, που ήμουν 4 χρόνων».

Ασχολήθηκε με όλα σχεδόν τα είδη της μουσικής. Συνέθεσε όπερες, συμφωνική μουσική, μουσική δωματίου, μουσική για το θέατρο και τον κινηματογράφο, πειραματική μουσική. Καρπός της πρωτοπόρας αντίληψής του το Διεθνές Φεστιβάλ Πάτρας. Ένα φεστιβάλ που ιδρύθηκε το 1986 με εμπνευστή τον ίδιο, που ήταν και ο πρώτος καλλιτεχνικός διευθυντής του και που έδωσε στο θεσμό διεθνή προσανατολισμό εντάσσοντας τη διοργάνωση στο χάρτη των σημαντικότερων φεστιβάλ και εκτός Ελλάδας.

Το βράδυ του θανάτου του, πριν εφτά χρόνια, σε ένα καφέ στα Εξάρχεια, έξω στο κρύο, για να μπορεί να καπνίζει και κάτω από μια σόμπα, ένας νέος σε ηλικία σκιτσογράφος, σκίτσαρε από μνήμης, με ένα μικρό μολύβι, το πρόσωπο του Θάνου Μικρούτσικου. Με πολλά μούσια, αυτή τη φορά, και μια ναυτική πίπα. Από μνήμης. Ήξερε απ’ έξω τις γωνίες, τις ρυτίδες, τη βαθιά γραμμή ανάμεσα στα φρύδια.

Σήμερα, θα έκλεινε τα 79. Αυτόν τον συγκεκριμένο Απρίλη, έχω κολλήσει με το Σούνιο και τη φωνή της Μαρίας Παπαγεωργίου (και) στα δικά του τραγούδια. «Κι ένα μουλάρι από θυμό μες στην καρδιά τους που δεν σηκώνει τ’ άδικο».

Έτσι, με αυτό τον τρόπο, αγκαλιάζω την ανατριχίλα μου.

Το πρώτο πολύτιμο δώρο του στην πόλη των Αθηνών υπήρξε η εκ θεμελίων ανοικοδόμηση του Παναθηναϊκού Σταδίου η οποία ολοκληρώθηκε το 143 μ.Χ.. Κατόπιν, ανάμεσα σε πολλά και ποικίλα μεγάλα έργα σε διάφορες Ελληνικές πόλεις, το 161 μ.Χ. προσφέρει στην Αθήνα ένα επιστεγασμένο θέατρο –Ωδείον– για 5000 άτομα, κτισμένο στη νότια πλευρά του λόφου της Ακρόπολης.

Το αγόρι αυτό ήταν ο Ηρώδης ο Αττικός.

Λέγεται ότι η στέγη του θεάτρου ήταν από ξύλο κέδρου.

Το Ηρώδειο –το Ρωμαϊκό Ωδείο– θεωρείται σήμερα ένα από τα εμβληματικότερα αρχαία ωδεία στον κόσμο.

Τον Ιούνιο του 2026 –έναν μήνα με ξεχωριστό συμβολισμό– χάρη σε μια ευφυή χειρονομία που μετατρέπει μια προσωρινή δυσπραγία σε ευρηματική δυνατότητα, το Ωδείον Ηρώδου του Αττικού λίγο πριν σφραγισθεί και σιωπήσει για κάποια χρόνια, (ώστε μέσα από ένα εμπνευσμένο και αναγκαίο έργο ανάταξης, αναστήλωσης και ανάδειξης του, να περάσει στον επόμενο αιώνα συμβολισμού και σπουδαιότητας για την πολιτιστική ζωή) ανοίγει για έναν και μόνο μήνα –αυτόν τον ιδιαίτερο Ιούνιο– τις πύλες του. Δίνεται έτσι η δυνατότητα να λάβει χώρα μια ευρεία σειρά γεγονότων Τέχνης ως Εορτές Αποχαιρετισμού. Θα έλεγε κανείς ότι όλες οι εκδηλώσεις που θα παρουσιαστούν εφέτος στη σκηνή του Ηρωδείου –κάθε μοναδική νύχτα, κάθε είδους ‘Αφιέρωμα’– συνιστά μια ξεχωριστή εορτή Αποχαιρετισμού του.

Καλή Αντάμωση

ΜΜ.

ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

– ΠΡΩΤΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ –

3 Ιουνίου

Vikingur Ólaffson

Έργα Μπαχ, Μπετόβεν, Σούμπερτ

Ο πιανίστας Βίκινγκουρ Όλαφσον, με καταγωγή από την Ισλανδία, αποτελεί χωρίς αμφιβολία ένα σπάνιο φαινόμενο της εποχής μας. Λίγο μετά τα σαράντα του, οι ερμηνείες του δεν έχουν χάσει τίποτα από τον νεανικό ενθουσιασμό, τη ρηξικέλευθη διάθεση αλλά και τη βαθιά πνευματικότητα που τον χαρακτηρίζουν από τότε που εισέβαλε ορμητικά στην παγκόσμια μουσική σκηνή πριν δεκαπέντε-είκοσι χρόνια. Από τους πιο αναγνωρισμένους καλλιτέχνες της εποχής μας, έχοντας υπογράψει εδώ και χρόνια αποκλειστικό συμβόλαιο με την Deutsche Grammophon, ο Όλαφσον είναι πάνω από όλα ένας οραματιστής μουσικός και οι καλλιτεχνικές επιλογές του ξεχωρίζουν για την πρωτοτυπία και την ανατρεπτική ματιά με την οποία ατενίζει χιλιοπαιγμένα έργα – ορόσημα της πιανιστικής φιλολογίας.

Οι ηχογραφήσεις του έχουν πλατιά απήχηση στο κοινό σε όλον τον κόσμο, ξεπερνώντας τις ένα δισεκατομμύριο ακροάσεις και αποσπώντας πολυάριθμα βραβεία: ανάμεσά τους το πρόσφατο GRAMMY για την Καλύτερη Σόλο Κλασική Ερμηνεία (για τις Παραλλαγές Γκόλντμπεργκ του Μπαχ, 2025), το βραβείο για το καλύτερο άλμπουμ από το BBC Music Magazine, καθώς και –εις διπλούν– το Opus Klassik για την καλύτερη σόλο ηχογράφηση της χρονιάς.

Στο πολυαναμενόμενο ντεμπούτο του στην Ελλάδα, ο Όλαφσον παρουσιάζει έργα των Μπαχ, Μπετόβεν και Σούμπερτ, χτίζοντας ένα πρόγραμμα με τίτλο Opus 109, όπως ακριβώς επιγράφεται και η τελευταία δισκογραφική του δουλειά τον Νοέμβριο του 2025. Ο τίτλος αναφέρεται προφανώς στη Σονάτα για πιάνο αρ. 30 σε μι μείζονα, έργο 109 του Μπετόβεν, την οποία ο καλλιτέχνης τοποθετεί δίπλα (ή και απέναντι) σε άλλα έργα του ίδιου του Μπετόβεν και του Σούμπερτ, χωρίς, βέβαια, να παραλείπει τον αγαπημένο του Μπαχ – άλλωστε, όπως λέει ο ίδιος, οι δύο συνθέτες του δέκατου ένατου αιώνα έρχονται αντιμέτωποι με τον γίγαντα του δέκατου όγδοου αιώνα «όπως οφείλει να κάνει κάθε μεγάλος συνθέτης». Συνδετικός ιστός του προγράμματος είναι η τονικότητα της μι (μείζονος και ελάσσονος). Μέσα σε αυτό το τονικό πεδίο, ο Όλαφσον αξιοποιεί τη synaesthesia ως ευεργετικό μέσο για να εξερευνήσει μια πλατιά γκάμα από τις πλούσιες και ζωντανές αποχρώσεις του πράσινου.

Το πρόγραμμα καθαυτό δείχνει με διαύγεια τον τρόπο σκέψης του καλλιτέχνη: όπως υποστηρίζει, αρκεί να στραφεί κανείς στο παρελθόν για να διαπιστώσει τι λείπει από τα σημερινά προγράμματα συναυλιών, που δίνουν συχνά στον ακροατή την αίσθηση πως «ξεφυλλίζει έναν κατάλογο βιβλιοθήκης». Στα προγράμματα ρεσιτάλ του δέκατου ένατου αιώνα, σημειώνει, αισθάνεται κανείς πραγματική απελευθέρωση: είναι εντυπωσιακά, γεμάτα αυτοσχεδιαστικό πνεύμα και απροσδόκητα στοιχεία. Και αυτή ακριβώς η νεωτερική ματιά σε παλιά κομψοτεχνήματα είναι που καθιστά τον Βίκινγκουρ Όλαφσον έναν μεγάλο καλλιτέχνη του εικοστού πρώτου αιώνα.

Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ (1685-1750)

Πρελούδιο σε μι μείζονα, BWV 854

Λούντβιχ βαν Μπετόβεν (1770-1827)

Σονάτα για πιάνο αρ. 27 σε μι ελάσσονα, έργο 90

Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ (1685-1750)

Παρτίτα αρ. 6 σε μι ελάσσονα, BWV 830

Φραντς Σούμπερτ (1797-1828)

Σονάτα σε μι ελάσσονα, D 566

Λούντβιχ βαν Μπετόβεν (1770-1827)

Σονάτα για πιάνο αρ. 30 σε μι μείζονα, έργο 109

Χορηγός συναυλίας Τράπεζα Πειραιώς

ΜΟΥΣΙΚΗ

ΠΡΟΒΟΛΗ

4 Ιουνίου

The Avex Ensemble

Blade Runner

Live

Έχω δει πράγματα που εσείς οι άνθρωποι δεν θα πιστεύατε

Όλες αυτές οι στιγμές θα χαθούν στον χρόνο, σαν δάκρυα στη βροχή

Όταν δύο άνθρωποι γνωρίζονται για πρώτη φορά και μοιράζονται αναφορές για να διερευνήσουν εάν υπάρχει κοινός τόπος ανάμεσά τους, η μνεία του Blade Runner λιώνει τις όποιες αποστάσεις και γίνεται τρυφερός κώδικας συνεννόησης. Σχεδόν μισό αιώνα από την κυκλοφορία του, αυτό το φουτουριστικό νουάρ –γεμάτο σκοτάδι, βροχή, φώτα νέον, σκιές που ξεγλιστράνε στην άκρη του ματιού– διατηρεί περίοπτη θέση στην ιστορία του κινηματογράφου και, κυρίως, στην καρδιά των απανταχού εραστών του μέλλοντος. Πρόκειται για την ταινία που αποκατέστησε την επιστημονική φαντασία και την επέβαλε ως αξιοσέβαστο είδος μυθοπλασίας, επαναφέροντάς την από την (αυτό) εξορία που είχε καταφύγει ως genre που απευθύνεται στους ‘επίλεκτους λίγους’. Πρόκειται ακόμα για το soundtrack που έβαλε την ηλεκτρονική μουσική σε κάθε σπίτι: οι κινούμενοι καθεδρικοί από synths του Vangelis στοίχειωσαν δια παντός το κινηματογραφικό φαντασιακό και το νεοφανές είδος της electronica, ενώ όρισαν το μέτρο με το οποίο θα συγκρίνονταν κάθε original score στο μέλλον.  

Ο θρύλος λέει ότι δεν υπήρξε ποτέ μία οριστική εκδοχή της ταινίας, αλλά επτά διαφορετικές ενσαρκώσεις της. Σαν ένας ειρωνικός απόηχος πάνω στο θέμα του αντιγράφου (replica) που διαπερνά την ταινία, η μουσική του Vangelis παραμένει μία και ακλόνητη, σαν ταινία μέσα στην ταινία. Δεν αποτελεί τόσο επένδυση, όσο έναν σφυγμό δίπλα και μέσα στην εικόνα, έναν πολύτιμο δραματουργικό οδηγό για κάθε συναίσθημα που αρθρώνεται μέσα στη δυστοπική μελλοντολογία του Ρίντλεϊ Σκοτ.  Η μουσική του Vangelis φέρει μια μοναδική συνθετική ευφυΐα. Στα εμβληματικά “Love Theme” και “Runner’s Blues”, η μελωδία αναδύεται σαν εσωτερικός μονόλογος, επιχρωματίζοντας τις πιο εύθραυστες πτυχές ενός κόσμου που ταλαντεύεται ανάμεσα στο ανθρώπινο και το μηχανικό.  Στις 4 Ιουνίου, κάτω από τον βράχο της Ακρόπολης, το final cut της ιστορικής ταινίας προβάλλεται σε μια μνημειακών διαστάσεων HD οθόνη, ενώ η εμβληματική μουσική εκτελείται ζωντανά από το ενδεκαμελές The Avex Ensemble, σε απόλυτο συγχρονισμό με την ταινία. Πρόκειται για μια στιγμή μυσταγωγίας: ένα θραύσμα μέλλοντος ζωντανεύει μέσα στο κέλυφος του αρχαίου θεάτρου, λίγο πριν αυτό κλείσει για τις εργασίες αποκατάστασής του.

Η ταινία που για δεκαετίες προοιώνιζε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία και η ανθρώπινη ύπαρξη έχουν συμπλεχθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε καταλήγουν αδιαχώριστες δεν παραμένει απλώς επίκαιρη· αντιθέτως, έχει συμπέσει απολύτως με την πραγματικότητα, καθώς oι ρέπλικες του σήμερα αξιώνουν αυτονομία και αναγνώριση, η ανθρωπότητα αναρωτιέται για την ίδια της τη φύση και τα όριά της, όπως και το μέλλον της συνείδησης στον κόσμο των μηχανών που ανέπτυξαν νοημοσύνη. Στις 4 Ιουνίου, μια πύλη προς το άγνωστο θα ανοίξει πάνω στη σκηνή του Ηρωδείου. Θα είμαστε αρκετά γενναίοι να την περάσουμε;

Πρωτότυπη μουσική σύνθεση Vangelis

ΜΟΥΣΙΚΗ

5 & 6 Ιουνίου

Σταύρος Ξαρχάκος

Στο παρόν

Στα ογδόντα επτά μου χρόνια, συνειδητοποιώ όσο ποτέ ότι ζωή είναι μόνο το παρόν, όπως λέει

και το τραγούδι. Και τι είναι το παρόν στη μουσική; Η μουσική που αντέχει στον χρόνο, η μουσική

που γεννιέται μπροστά μας, η μουσική που περνά από γενιά σε γενιά. Οφείλω να ομολογήσω δε,

ότι για πρώτη φορά υπήρξα –άθελά μου– ασυνεπής απέναντί σας. Τον περσινό Σεπτέμβριο,

στο Ηρώδειο, σας είπα ότι θα τα ξαναπούμε σε τρία χρόνια. Το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου

και ο διευθυντής του, κ. Μιχαήλ Μαρμαρινός, με «διέψευσαν» και τους ευχαριστώ.

Σταύρος Ξαρχάκος

Από Το Μεγάλο μας Τσίρκο μέχρι το Ρεμπέτικο, από τις σπουδές στο Παρίσι δίπλα στη Νάντια Μπουλανζέ και έπειτα στο Τζούλιαρντ της Νέας Υόρκης με την παρότρυνση του Λέοναρντ Μπερνστάιν, η πορεία του Σταύρου Ξαρχακού στάθηκε αταλάντευτη και μεγαλειώδης, αλλά, κυρίως, συντονισμένη με τη μεγάλη περιπέτεια του σύγχρονου ελληνικού τραγουδιού – του οποίου άλλωστε υπήρξε ένας από τους πιο ατόφιους εκφραστές. Ωστόσο, η κληρονομιά αυτή δεν φαίνεται να βαραίνει τον ίδιο. Η δράση του τα τελευταία χρόνια αποκαλύπτει έναν άνθρωπο παραδομένο στο παρόν και τη γλυκιά του ταραχή. Είναι, άλλωστε, ο χρόνος που κατοικεί ο δημιουργός: ένα σήμερα σε διαστολή που χωράει όλους τους υπόλοιπους μέσα του.

Μπορούμε να φανταστούμε τη βραδιά του Σταύρου Ξαρχάκου στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού ως ένα παρόν σε τρεις πράξεις.  

Πρώτο μέρος: Συνάντηση δύο δημιουργών στο Παρόν. Ο ίδιος μαζί με τη Λίνα Νικολακοπούλου συζητούν και τραγουδάνε μαζί με ένα πιάνο κι ένα κουαρτέτο εγχόρδων. Διευθύνει. Σχολιάζει. Θυμάται.

Δεύτερο μέρος: Το πρόσφατο μουσικό παρόν. Στη σκηνή έρχεται η Ηρώ Σαΐα και ερμηνεύει νέα τραγούδια που έγραψε για εκείνη.  

Τρίτο μέρος: Το διαρκές παρόν. Στη σκηνή έρχεται ο Δημήτρης Μπάσης και όλοι μαζί ερμηνεύουν τραγούδια που πέρασαν στις καρδιές μας και έγιναν παράδοση. Μαζί τους, τα παιδιά της Σχολής «Εν Χορδαίς και Οργάνοις» της Σύρου που πολλοί θυμούνται από το αυθόρμητο μουσικό στιγμιότυπο του Ιουνίου του 2022 στη Σύρο – μια βραδιά σε μια ταβέρνα του νησιού, όταν ο συνθέτης τα διηύθυνε και το βίντεο εκείνης της στιγμής ταξίδεψε παντού. Σήμερα, τα παιδιά εκείνα έχουν μεγαλώσει· κάποια είναι ήδη φοιτητές. Για τον Σταύρο Ξαρχάκο, η παρουσία παιδιών στη συναυλία, συμβολίζει το παρόν που είναι και μέλλον .  

Έτσι, στη σκηνή του Ηρωδείου συναντώνται οι γενιές και ο τίτλος της συναυλίας αποκτά το πιο ουσιαστικό του νόημα: το παρόν της μουσικής είναι εκεί όπου η μνήμη, η εμπειρία και η νέα δημιουργία γίνονται ένα.

Γιατί ό,τι αντέχει στον χρόνο,  

Συνεχίζεται…

Μουσική διεύθυνση Σταύρος Ξαρχάκος • Ερμηνεύουν Δημήτρης Μπάσης, Ηρώ Σαΐα • Συμμετέχουν 10μελής ορχήστρα και παιδιά από τη σχολή της Σύρου «Εν Χορδαίς και Οργάνοις»

“ΑΦΙΕΡΩΜΑ’’

ΜΟΥΣΙΚΗ

9 Ιουνίου

Επίλεκτο Ηπειρωτικό Ensemble – Βασίλης Κώστας

Ήπειρος

Συμμετέχουν οι Κώστας Τζίμας, Αντώνης Κυρίτσης και Πέτρος Χαλκιάς

[…] Γονατίζουν και ζητούν ικετευτικά από το κλαρίνο να παίξει στα αυτιά τους.

Χαρμολύπη. Θρέφεται η ψυχή με ήχους.

Οι δρασκελιές τους μακρόσυρτες, αργές και λυπημένες.

Εκεί ο χορός δεν έχει βήματα, μόνο πατήματα στον τόπο […]

Μουσική από την Ήπειρο, Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων

Το αφιέρωμα «Ήπειρος» αποτελεί μια μουσική συνάντηση μνήμης και συνέχειας, αφιερωμένη στη βαθιά παράδοση της ηπειρώτικης μουσικής και στην αταλάντευτη πορεία της μέσα στον χρόνο. Στο κέντρο της παράστασης βρίσκεται η παρακαταθήκη του αείμνηστου Πετρολούκα Χαλκιά, ως σημείο αναφοράς για τον τρόπο με τον οποίο η μουσική της Ηπείρου μεταδίδεται, εξελίσσεται και αποκτά νέα πνοή μέσα από τις επόμενες γενιές.

Υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του λαουτίστα, λέκτορα στο Hellenic College Holy Cross των ΗΠΑ και υποψηφίου για βραβείο Grammy Βασίλη Κώστα –του οποίου η δεκαετής μαθητεία και συνεργασία δίπλα στον Πετρολούκα Χαλκιά διαμόρφωσε έναν πολύτιμο πυρήνα γνώσης και αισθητικής– το υλικό αυτό βρίσκει σήμερα νέα έκφραση μέσα από το Επίλεκτο Ηπειρωτικό Ensemble, τη βασική ορχήστρα της παράστασης. Το εικοσαμελές σύνολο νέων μουσικών από όλη την Ελλάδα, με έδρα τα Ιωάννινα, φέρνει επί σκηνής έναν δημιουργικό διάλογο ανάμεσα στην αυθεντική ερμηνεία των παραδοσιακών σκοπών και σε νέες ενορχηστρωτικές προσεγγίσεις, διατηρώντας τον χαρακτήρα του ηπειρώτικου ιδιώματος και προτείνοντας μια σύγχρονη καλλιτεχνική ματιά πάνω στην πλούσια μουσική κληρονομιά της περιοχής.  

Στην παράσταση συμμετέχουν ως καλεσμένοι οι μουσικοί Κώστας Τζίμας (τραγούδι), Αντώνης Κυρίτσης (τραγούδι) και Πέτρος Χαλκιάς (κλαρίνο), μορφές που συνδέονται ουσιαστικά με την ηπειρώτικη παράδοση και εμφανίζονται σε επιλεγμένα κομμάτια, ενισχύοντας με τη δική τους παρουσία τον διαγενεακό χαρακτήρα του αφιερώματος.

Η συνύπαρξη μουσικών από διαφορετικές γενιές δημιουργεί έναν χώρο όπου η μνήμη λειτουργεί ως άμεση εμπειρία και όχι ως απλή αναπαράσταση. Η συναυλία προσεγγίζει την ηπειρώτικη μουσική ως εύπλαστη καλλιτεχνική γλώσσα που συνεχίζει να εξελίσσεται μέσα από τη συλλογική πράξη και την προσωπική έκφραση.

Το Επίλεκτο Ηπειρωτικό Ensemble λειτουργεί υπό την αιγίδα και την υποστήριξη της Ιεράς Μητρόπολης Ιωαννίνων και του φιλανθρωπικού οργανισμού «Αποστολή» της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών.

Καλλιτεχνική διεύθυνση συναυλίας και Επίλεκτου Ηπειρωτικού Ensemble Βασίλης Κώστας • Επίλεκτο Ηπειρωτικό Ensemble Αιμιλία Χαλκιά τραγούδι, Κωνσταντίνα Καράμπα τραγούδι, Δημήτρης Λάλεζας τραγούδι, Κωνσταντίνος Σακαρίδης κλαρίνο, Άννα Μαρία Σινωπίδου καβάλι, Μελίνα Μπιτζίδου σαντούρι, Γιώργος Βενέτης σαντούρι, Ελένη Ευθυμίου σαντούρι, Μυροφόρα Θεοδωρίδου σαντούρι, Γιώργος Θεοδωρίδης λαούτο, Απόστολος Πούπαλος λαούτο, Στέφανος Πατεράκης λαούτο, Χρήστος Δανάς βιολί, Χρήστος Πούλιος βιολί, Γιάννης Δεληγιάννης βιολί, Άκης Παπαεμμανουήλ βιολί, Κωνσταντίνος Μπραχόπουλος βιολί, Ευαγγελία Μουκάνου ακορντεόν, Θοδωρής Εφαπλωματάς κρουστά • Καλεσμένοι Κώστας Τζίμας τραγούδι, Αντώνης Κυρίτσης τραγούδι, Πέτρος Χαλκιάς κλαρίνο • Συμμετέχει ο Παναγιώτης Αϊβαζίδης κανονάκι • Σχεδιασμός ήχου Γιώργος Καρυώτης, Βαγγέλης Ιακωβίδης • Σχεδιασμός φωτισμού Γιώργος Χαραλάμπους • Εκτέλεση παραγωγής Solar Productions Athens

“ΑΦΙΕΡΩΜΑ’’

ΜΟΥΣΙΚΗ

–ΕΤΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ–

10 Ιουνίου

Κρατική Ορχήστρα Αθηνών – Λουκάς Καρυτινός

Η Αμερική του Μάνου Χ – Μέρος Α΄

Η δεκαετία του 1960 βρίσκει τον κόσμο να αλλάζει γρήγορα, τους νέους να αναζητούν διακαώς νέα οράματα και νοήματα στη ζωή και στην τέχνη –με αποκορύφωμα τον Μάη του ’68– και την Ελλάδα ειδικότερα να παλεύει με τις δικές της πολιτικές και κοινωνικές αναταραχές που οδήγησαν στο πραξικόπημα του ’67. Ο Μάνος Χατζιδάκις βρίσκεται σε μια εποχή ωριμότητας και καταξίωσης – έχει κερδίσει το βραβείο Όσκαρ (1961) για το Ποτέ την Κυριακή και, κυρίως, έχει πετύχει να μιλήσει απευθείας στην ψυχή του ελληνικού (και όχι μόνο) κοινού, συνταιριάζοντας το λόγιο με το λαϊκό με τρόπο πρωτόγνωρα φυσικό, βαθύ και ειλικρινή.

Και ανοίγει τα φτερά του για τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ζει για κάποια χρόνια, αποτραβηγμένος συνειδητά από μια σκοτεινή ελληνική πραγματικότητα αλλά συνάμα μακριά και από τις ρίζες του σε ήχους, εικόνες και ανθρώπους.

Στην Αμερική, «χορεύοντας με τη σκιά του», βιώνει με έναν διαφορετικό τρόπο την οικουμενικότητα της ελληνικής μουσικής και ανακαλύπτει νέες πτυχές των ριζωμένων βιωμάτων του. Υπογράφει έτσι το συγκλονιστικό Τo Χαμόγελο της Τζοκόντας (1965), που θα γίνει έργο οριακό για τις αναζητήσεις της εποχής και το σύνολο της νέας ελληνικής μουσικής.

Τρία χρόνια αργότερα (1968), συνθέτει τη μουσική για την κινηματογραφική ταινία γουέστερν Blue (ή Βρώμικα παλικάρια, όπως έχει αποδοθεί στα ελληνικά) του Καναδού Silvio Narizzano. Και παρά την αποτυχία της ταινίας, η μουσική του Χατζιδάκι ξεχωρίζει και χάρη στην αξία της διατηρεί μια αυτοτελή πορεία ως μία από τις πλέον εκλεκτές σελίδες του ορχηστρικού του έργου.

Η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, υπό τη διεύθυνση του καλλιτεχνικού της διευθυντή Λουκά Καρυτινού, επιστρέφει φέτος στις δύο μεγάλες αυτές παρτιτούρες του Χατζιδάκι, τιμώντας τη συμπλήρωση ενός αιώνα από τη γέννησή του.

Μουσική διεύθυνση Λουκάς Καρυτινός • Σολίστ Γιώργος Τοσικιάν κιθάρα

ΜΟΥΣΙΚΗ

ΘΕΑΤΡΟ

12 & 13 Ιουνίου

Σταμάτης Κραουνάκης

Λυσιστράτη

Μια ξεκαρδιστική όπερα

Μπορούμε να πούμε κάτι νέο για τη Λυσιστράτη έπειτα από τόσα χρόνια; Γιατί επανέρχεται με τέτοια επιμονή στις σκηνές του κόσμου; Ποιο νόημα παραμένει ανεξάντλητο μέσα στην ιδιοφυή αυθάδεια της ηρωίδας;

Όταν ο Αριστοφάνης τη γράφει το 411 π.Χ., δεν κάνει κάποιο πλάγιο σχόλιο για τη θέση στην οποία έχει περιέλθει η Αθήνα εν μέσω Πελοποννησιακού Πολέμου. Στην πραγματικότητα, ακούει καλά τους πολιτικούς τριγμούς εντός των τειχών, όπου η Εκκλησία του Δήμου έχει αποδυναμωθεί και οι ολιγαρχικοί επανέρχονται στο προσκήνιο. Με τα κρυφά όπλα της τέχνης –τα οποία δεν κατονομάζουν αλλά αποκαλύπτουν χωρίς να δακτυλοδεικτούν– μιλάει για την πηγή των δεινών: τη μανία για δύναμη και επιβολή, που δεν είναι παρά ίδιον των ανδρών, μια κούφια εντολή που παρασέρνει όλη την κοινωνία στον αφανισμό. Και ποιο είναι το αντίδοτο; Μα ένα ηχηρό χαστούκι σε αυτή τη θλιβερή αρρενωπότητα. Όταν ο Αριστοφάνης μετακινεί τη γυναίκα από το πεδίο του ‘Οίκου’ στο πεδίο του ‘Δήμου’, δεν εκτελεί απλώς ένα θεατρικό σχήμα, αλλά μια πολιτική μετατόπιση μεγατόνων. Η ηρωίδα δεν καλεί μόνο τις γυναίκες της Αθήνας –και από άλλες πόλεις, εχθρικές!– σε μια ‘απεργία του έρωτα’, αλλά δημιουργεί ένα ποτάμι θηλυκότητας που παρασέρνει τις βεβαιότητες του κόσμου, προτείνοντας μια άλλη λύση που οι υπόλοιποι σπεύδουν να ονομάσουν ουτοπική και άρα μη εφαρμόσιμη. Οι όποιες ομοιότητες με τη σημερινή κατάσταση είναι καθαρά συμπτωματικές.

Είναι λοιπόν ιδιαίτερα ευτυχής συγκυρία η διασκευή του έργου από τον Σταμάτη Κραουνάκη, καθώς μας αφήνει να αναρωτιόμαστε τι θα προκύψει από τη συνάντηση του σπινθηροβόλου πνεύματος του Αριστοφάνη με την αχαλίνωτη μουσική του φαντασία. Ο συνθέτης στήνει μια πολυφωνική οπερέτα που φιλοξενεί ισότιμα μουσική και λόγο, όλα κουρδισμένα στο κλειδί της ανελέητης σάτιρας του ποιητή. Πότε λυρική, πότε λαϊκή, πότε σαρκαστικό καμπαρέ, η μουσική γίνεται αγωγός της δράσης, ενώ ο αδόμενος λόγος συμπληρώνει ιδανικά αυτήν την αριστοφανική μέθεξη, απελευθερώνοντας νύξεις στο σήμερα και τροφοδοτώντας ακόμα περισσότερο την ξέχειλη θεατρικότητα του δρώμενου. Παράλληλα, ο διεθνώς αναγνωρισμένος σκηνογράφος Takis ντύνει την παράσταση με μια απολύτως σύγχρονη αισθητική που κουμπώνει με το ιστορικό πλαίσιο του έργου, καταλήγοντας σε μια ακαταμάχητη εικαστική πανδαισία. Στη σκηνή του θεάτρου, συναντιούνται τριάντα σημαντικοί ερμηνευτές και μουσικοί, με ξεχωριστή την παρουσία της Δήμητρας Γαλάνη στον ρόλο της θεάς Αθηνάς.  

Στο έργο, οι γυναίκες καταλαμβάνουν την Ακρόπολη –όπου βρίσκεται το δημόσιο ταμείο– για να παραλύσουν την πολεμική μηχανή των ανδρών. Για δύο βραδιές, τα υπέροχα, θεατρικά τους φαντάσματα θα αιωρούνται ακριβώς από πάνω μας, αφήνοντας αυτό το έξαλλο ποτάμι να κυλήσει ξανά υπό το παράγγελμα του Σταμάτη Κραουνάκη, κατακλύζοντας τα διαζώματα του Ηρωδείου μέχρι τη σκηνή και σαρώνοντας για μια ακόμα φορά τις βεβαιότητες του κόσμου.  

Μουσική – Κείμενο – Σκηνοθεσία Σταμάτης Κραουνάκης • Συνεργάτες στο λιμπρέτο Λίνα Νικολακοπούλου (στίχοι τραγουδιών «Πάμε Κοπέλες», «Το Νήμα», «Χορικό της Συμφιλίωσης»), Γιώργος Χατζιδάκις, Λάκης Λαζόπουλος (στίχοι του τραγουδιού «Όλα γι’ αυτή την πόλη») • Συνεργάτρια στη σκηνοθεσία Μαριλένα Μόσχου • Σκηνικά – Κοστούμια Takis • Χορογραφία Θοδωρής Πανάς • Φωτισμοί Στέλλα Κάλτσου • Σύμβουλος θεατρολόγος Ευανθία Στιβανάκη • Εικαστικό σήμα παράστασης Κώστας Σπανάκης • Φωτογραφίες Σπύρος Πώρος • Επικοινωνία Δέσποινα Κραουνάκη • Ερμηνεύουν (με σειρά εμφάνισης) Λένα Ουζουνίδου Λυσιστράτη, Κώστας Μπουγιώτης Απόλλων κομπέρ, Σοφία Κουνιά Κλεονίκη, Έλενα Καφούρου Ινδή, Πένυ Ξενάκη Μπάμπουσκα Κορυφαία, Γεωργία Αμοργιαννιώτη Μινώικα, Αργυρώ Καπαρού Λαμπιτώ, Βενετία Μαναβέλη Μια κοπέλα, Γιώργος Στιβανάκης Θηβαία / Ένας ανάπηρος στρατιώτης, Κωνσταντίνος Τσονόπουλος Θηβαία / Βαγγέλας, Στέλλα Κρούσκα Μυρίνη, Χριστόφορος Σταμπόγλης Πρόβουλος, Χρήστος Γεροντίδης Κινησίας, Κώστας Βενετσάνος Ένας βέρος Αθηναίος, Σάκης Καραθανάσης Λαϊκός τραγουδιστής, Θεολόγος Παπανικολάου Ιεροψάλτης, Σπύρος Πινκερίδης Κήρυκας, Δήμητρα Γαλάνη Θεά Αθηνά, Μαριλένα Μόσχου Κουκλάρα της Αθήνας, Μαρία Παπαδοπούλου Κουκλάρα της Αθήνας • Μουσικοί επί σκηνής Δημήτριος Ανδρεάδης πιάνο, μουσική διεύθυνση, ενορχήστρωση, Δημήτρης Κικλής πλήκτρα, Γιώργος Ταμιωλάκης βιολοντσέλο, ευφώνιο, Λάμπρος Παπανικολάου κόντρα μπάσο, Θεολόγος Παπανικολάου βιολί, Κοσμάς Κοκόλης κιθάρα, μπουζούκι, Νίκος Κατσίκης σολίστ (μαντολίνο, ισπανικό λαούτο, μπουζούκι) • Παραγωγή Gr entertainment – Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου

“ΑΦΙΕΡΩΜΑ’’

ΜΟΥΣΙΚΗ

15 Ιουνίου

Estonian Philharmonic Chamber Choir – Tallinn Chamber Orchestra – Tõnu Kaljuste

Έργα Arvo Pärt

Θα μπορούσα να παρομοιάσω τη μουσική μου με το λευκό φως,

που εμπεριέχει όλα τα χρώματα

Μονάχα ένα πρίσμα μπορεί να διασπάσει τα χρώματα

και να τα φανερώσει

           Αυτό το πρίσμα θα μπορούσε να είναι το πνεύμα του ακροατή

A.P.

Ο Άρβο Περτ είναι παντού. Τα έργα του έχουν παρουσιαστεί σχεδόν περισσότερο από εκείνα οποιουδήποτε άλλου συνθέτη στο πρώτο τέταρτο του αιώνα. Ο ηχητικός κόσμος που συνέλαβε –μια κρυστάλλινη, σχεδόν μοναστική μουσική που φέρει το άγγιγμα του χιονιού και προσομοιάζει όσο καμία άλλη στη σιωπή– έχει αφήσει προ πολλού τους τόπους της φαντασίας του συνθέτη και πλέον αναγνωρίζεται ως ένα από τα πλέον υποβλητικά μουσικά corpora των τελευταίων εκατό ετών, λατρεμένο τόσο από τους θιασώτες της κλασικής μουσικής όσο και από ακόλουθους της ποπ κουλτούρας.  

Είναι αναπόφευκτο να μιλήσουμε για τη στιγμή της μεταστροφής του Περτ, καθώς αποτελεί πρότυπο καλλιτεχνικής αναγέννησης, εσωτερικής αναζήτησης και μουσικής αναδημιουργίας. Στα μέσα του εικοστού αιώνα, νιώθοντας παγιδευμένος ανάμεσα στα κυρίαρχα πλην όμως άκαμπτα ρεύματα της άβαντ-γκαρντ –όπως ο σειραϊσμός, η αλεατορική μουσική, το κολάζ και ο νεοκλασικισμός– ο Περτ αποσύρθηκε από τη σύνθεση και διάλεξε τη σιωπή, αναζητώντας μια άλλη μουσική γλώσσα, ασκητικής ουσίας και διαφανούς αλήθειας. Αφιερώνει εαυτόν σε μια εντατική μελέτη του Γρηγοριανού άσματος και του Ορθόδοξου μέλους, καθώς και της πρώιμης πολυφωνίας της Αναγέννησης. Το 1972, προσχωρεί στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, με την πίστη του να καθοδηγεί έκτοτε την αποστολή του: την ανάδειξη ενός θρησκευτικού-πνευματικού κάλλους που αποζητά την έκφρασή του μέσω της αισθητικής οδού. Το προσωπικό σύστημα σύνθεσης που ανέπτυξε με τον τίτλο tintinnabuli τον βοήθησε να αγγίξει αυτή τη διάσπαρτη μουσική των ανώτερων σφαιρών, μέσα από μια διαυγή τεχνική που αξιοποιεί τη δύναμη του ελάχιστου μουσικού ίχνους –του απέριττου ήχου μιας νότας που αντηχεί– στον υπερθετικό βαθμό.  

Σε μια γιορτή της ζωής και του έργου του Εσθονού συνθέτη, η βραδιά του Ηρωδείου φιλοξενεί εμβληματικά έργα της φωνητικής μουσικής του συνθέτη, τόσο της σόλο όσο και της χορωδιακής. Το απαιτητικό καθήκον της ερμηνείας τους αναλαμβάνουν η Φιλαρμονική Χορωδία Δωματίου της Εσθονίας και η Ορχήστρα Δωματίου του Ταλίν υπό τη διεύθυνση του μαέστρου Tõnu Kaljuste – συμπαραστάτες του Περτ επί δεκαετίες, έχουν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διάδοση και την ερμηνευτική κατανόηση του μουσικού του σύμπαντος. Η παρουσία τους στη σκηνή του Ηρωδείου προδιαγράφει έναν μουσικό εσπερινό γνήσιας συγκίνησης, μια ολόψυχη εκδήλωση ευγνωμοσύνης απέναντι σε έναν μεγάλο ιεροφάντη που συνόψισε τη δύναμη της μουσικής με τα ακόλουθα λόγια: «Εφόσον μπορεί κάποιος να σκοτώσει με έναν ήχο, μπορεί και να θεραπεύσει με έναν ήχο.»

Μουσική διεύθυνση Tõnu Kaljuste • Ερμηνεύει η Maria Listra

Άρβο Περτ (γεν. 1935)

Für Lennart in memoriam (2006)

L’abbé Agathon (2004, διασκευή 2008)

Σοπράνο Maria Listra  

Stabat Mater (1985, διασκευή 2008)

Σοπράνο Maria Listra  

Κόντρα τενόρος Danila Frantou  

Τενόρος Toomas Tohert

Magnificat (1989)

Σοπράνο θ.α.

Te Deum (1985, αναθεώρηση 2007)

Σοπράνο θ.α.

Τενόρος θ.α.

Χορηγός συναυλίας Τράπεζα Πειραιώς

“ΑΦΙΕΡΩΜΑ’’

ΜΟΥΣΙΚΗ

–ΕΤΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ–

17 Ιουνίου

Γιώργος-Εμμανουήλ Λαζαρίδης – Raining Pleasure

Η Αμερική του Μάνου Χ – Μέρος B΄

Εάν κοιτάξουμε το εξώφυλλο του Reflections του Μάνου Χατζιδάκι και των New York Rock and Roll Ensemble, μια άλλη μπάντα αχνοφαίνεται στα νερά μπροστά από το αυθεντικό κουιντέτο: είναι οι Raining Pleasure, οι οποίοι –τριάντα τέσσερα χρόνια μετά την κυκλοφορία του περίφημου δίσκου– έγιναν η αντανάκλαση του συγκροτήματος που βρέθηκε αναπάντεχα στην τροχιά του πλανήτη Χατζιδάκι, προσφέροντας τη δική τους ερμηνεία στη μουσική του Reflections και, μαζί, ένα ακόμα αντιφέγγισμα της ιδιοφυίας του συνθέτη.

Η διαμονή του Χατζιδάκι στη Νέα Υόρκη την περίοδο 1966-1972 έχει σκορπίσει θρυλικά ανεκδοτολογικά θραύσματα στο πέρασμά της –γνωριμίες με σημαίνουσες μουσικές προσωπικότητες της εποχής, όπως η Grace Slick των Jefferson Airplane, μια προσωπική βουτιά στην ψυχεδελική μυθολογία των ημερών και την πρωτόγνωρη μουσική που φτιαχνόταν εκείνη την ταραγμένη εποχή από νέους που κρατούσαν στα χέρια τους τα υλικά ενός άλλου κόσμου. Ποιος, άλλωστε, δεν θυμάται όταν ο συνθέτης σε μια θαυμάσια αποστροφή του είχε αποκαλέσει τη Λένα Πλάτωνος έναν «θηλυκό Syd Barrett»;

Όμως, ο Χατζιδάκις δεν θα μπορούσε ποτέ να απορροφήσει ανεπεξέργαστα όλα αυτά τα δώρα, όσο κι αν τον είχαν εντυπωσιάσει με τον «εξαίσιο θόρυβό» τους συγκροτήματα όπως οι Rolling Stones. Γιατί ο μεγάλος καυστήρας στο μυαλό του συνθέτη ήταν πάντοτε το Ελληνικό Τραγούδι, συνοδευόμενο από τη λεπτότητα του κλασικού ρεπερτορίου. Ωστόσο, μέσα του σιγόκαιγε η ανάγκη να κάνει κάτι και με κάποιους από αυτήν την πρωτοφανή μουσική αναγέννηση. Τους ανακάλυψε στο πρόσωπο των New York Rock and Roll Ensemble. Πυρήνας τους ήταν τρεις σπουδαστές της σχολής Juilliard με αδιαπραγμάτευτη κλασική παιδεία και δεξιοτεχνία σε πλείστα όργανα (ανάμεσά τους συναντάμε τον εκλιπόντα Michael Kamen, μετέπειτα συνεργάτη των David Bowie, Pink Floyd, Metallica, κ.ά.). Η συνάντηση του γόνιμου ηλεκτρισμού τους με τις πρώιμες μπαρόκ πινελιές του Χατζιδάκι (όπως ήδη είχε αποτυπώσει στο οριακό Το Χαμόγελο της Τζοκόντας) έδωσε πνοή σε έναν από τους πλέον διαφορετικούς δίσκους εκείνης της εποχής που έσμιγε το προοδευτικό ροκ με τη βαθιά λαϊκότητα της γραφής του συνθέτη. Με υποδειγματική ενορχήστρωση και εκτέλεση, ο δίσκος προικίστηκε με το διαβατήριο της παγκοσμιότητας, πετυχαίνοντας μια δύσκολη ισορροπία: να ακούγεται ταυτόχρονα ελληνικός και οικουμενικός.  

Άλμα στον χρόνο: σε ένα στούντιο έξω από την Κολονία το 2004, οι Raining Pleasure ολοκληρώνουν την ηχογράφηση του δίσκου, με τη συμβολή του σαξοφωνίστα David Lynch και της Έλλης Πασπαλά στο καταληκτικό “Noble Dame”. Συγκρότημα με πηγαία μελωδική αισθαντικότητα και ευρωπαϊκή παιδεία, οι Raining Pleasure διέγνωσαν τη συγγένειά τους με τους κόσμους του Reflections (τον αγγλικό στίχο, τη ροκ ενέργεια) και παρέδωσαν μια απαράμιλλη διασκευή που απογείωσε την εγχώρια δισκογραφία τους, ενώ άνοιξε νέα μονοπάτια αποδοχής στο εξωτερικό μέσα από τη ζωντανή παρουσίαση του Reflections σε διάφορους σταθμούς.

Τη μοναδική αυτή συναστρία θα ζήσουμε φέτος το καλοκαίρι. Και αν κοιτάξουμε προσεκτικά τη σκηνή του Ηρωδείου όταν οι Raining Pleasure απλώσουν τον αραχνοΰφαντο κόσμο του Reflections, ίσως προσέξουμε μια αντανάκλαση να σχηματίζεται μπροστά στην ορχήστρα ή πάνω στον ουρανό, ένα ηλεκτρικό σύνολο κάτω από τη μπαγκέτα ενός μάγου-συνθέτη: των New York Rock and Roll Ensemble και του παντοτινού Μάνου Χατζιδάκι.

*

Η βραδιά θα ανοίξει με την παρουσίαση ενός άλλου έργου από τις αμερικανικές μέρες του Μάνου Χατζιδάκι. Γεννημένη στο Λονδίνο το καλοκαίρι του 1969 και ηχογραφημένη στη Νέα Υόρκη τον Δεκέμβριο του 1971, η Ρυθμολογία συγκεντρώνει έξι ζεύγη κομματιών για σόλο πιάνο που αποκαλύπτουν μια βαθιά και εκλεκτική εργασία πάνω στο αρχέτυπο του ρεμπέτικου τραγουδιού. Ενώ σε προηγούμενα έργα του ο συνθέτης είχε συμπεριλάβει αυτούσιες διασκευές, η Ρυθμολογία παραπέμπει στο ρεμπέτικο τραγούδι όντας πρωτότυπη σύλληψη.

Ο ίδιος στις σημειώσεις του δίσκου αναφέρει: «Θέλησα απ’ την αρχή να π α ί ξ ω σ ο β α ρ ά, με μονούς ρυθμούς και με χασάπικα ανάμεσά τους που να εξαρτώνται από αστερισμούς. Και προ παντός, να ξαναθυμηθώ πολύ παλιούς τρόπους –τους ορθόδοξους– του μπουζουκιού και των ρεμπέτικων τραγουδιών. Νομίζω πως ήμουν πια σε θέση να τ’ ακούω χωρίς συναισθηματικές υπερβολές, από μακριά, πιο τεχνικά και μ’ όλο το βαθύ ερωτικοθρησκευτικό τους περιεχόμενο.» Αφιερωμένο στον Γιώργο Σεφέρη –«έναν ζωντανό Σεφέρη που εξακολουθεί να ζει ανάμεσά μας»– το απόλυτα αυτό ιδιοσυγκρασιακό έργο της χατζιδακικής δισκογραφίας θα ερμηνεύσει ο πιανίστας Γιώργος-Εμμανουήλ Λαζαρίδης.

Με τριάντα πέντε χρόνια αδιάλειπτης παρουσίας στη διεθνή μουσική σκηνή ως σολίστ, συνθέτης και παιδαγωγός, ο Γιώργος-Εμμανουήλ Λαζαρίδης έχει καταθέσει πολύτιμη καλλιτεχνική εργασία πάνω στην ερμηνεία και επεξεργασία του χατζιδακικού ιδιώματος – ένα έργο που στέκεται επάξια δίπλα στη συνολική πορεία του πιανίστα στο διεθνές στερέωμα και στην καταξίωσή του ως ενός από τους πιο δεινούς σύγχρονους ερμηνευτές. Η παρουσία του το βράδυ της 17ης Ιουνίου αναμένεται να επιβεβαιώσει μια ακόμα φορά ότι οι εκτελέσεις του στέκονται «υπεράνω σύγκρισης» (BBC Music Magazine, Adrian Jack) και είναι «τόσο ξεχωριστές, που διατηρούν τη μοναδικότητά τους ακόμη και όταν σκεφτούμε σπουδαίες εκτελέσεις των Argerich, Horowitz, Brendel, Zimerman» (Grammophone Music Magazine).

ΜΟΥΣΙΚΗ

18 Ιουνίου

Einstürzende Neubauten

Ωδή στην Avant Garde

Όσοι ανέβουν στο αρχαίο θέατρο το βράδυ του Ιουνίου, θα βρεθούν μπροστά σε ένα ιστορικό παράδοξο: ένα συνεργείο κατεδαφίσεων των μουσικών συμβάσεων μεταμφιεσμένο σε συγκρότημα θα έχει καταλάβει τη σκηνή του Ηρωδείου, μετατρέποντάς το σε μια εξαίσια βιομηχανική παιδική χαρά.  

Αναφερόμαστε φυσικά στους Einstürzende Neubauten / Καταρρέοντα Νεόχτιστα (προφέρεται: Αϊνστύρτσεντε Νόιμπαουτεν). Ανάμεσα στις πιο σημαντικές βιολογικές διεργασίες που διατηρούν ένα είδος στη ζωή και εγγυώνται την ανανέωση και τη διαιώνισή του, συγκαταλέγεται η ικανότητα ενσωμάτωσης ξένου DNA – ακόμη και όταν αυτό είναι δυνητικά εχθρικό. Με τρόπο που αντικατοπτρίζει αυτήν τη βιολογική σοφία, το γερμανικό σύνολο έχει διασχίσει μισό αιώνα μουσικής ιστορίας συνεχίζοντας να ακούγεται το ίδιο γιατί ακριβώς δεν ακούγεται σαν τίποτε άλλο. Ενώ κλείνουν το μάτι στις εφήμερες ηχητικές πρωτοπορίες, η ακοή τους παραμένει σταθερά προσανατολισμένη σε έναν ήχο που έρχεται από μέσα.  

Και ποιος είναι αυτός ο ήχος; Η γενέθλια πράξη του βρίσκεται σε ένα Δυτικό Βερολίνο που δεν υπάρχει πια, όσο κι αν ψάξουμε. Μια πόλη που οριζόταν από εικόνες όπως οι εξής: ανοικοδόμηση, εργοστάσια, καταλήψεις, κτίρια υπό εγκατάλειψη, μέταλλο, τσιμέντο, το Τείχος. Μέσα σε αυτό το τοπίο, μια φλεγόμενη νιότη αναζητούσε απαντήσεις στη γραφή των ερειπίων και στα ιερογλυφικά του ήχου: πώς να κάνεις τέχνη με την ύλη της πόλης σου. Από τις στάχτες αυτών των παραστάσεων, γεννήθηκε ένας μουσικός ανταρτοπόλεμος: οι Einstürzende Neubauten.

Πειραματικοί αλλά απόλυτα πειθαρχημένοι, οι EN αρνήθηκαν πεισματικά να ακολουθήσουν τους παραδεδομένους τρόπους σύνθεσης και εκτέλεσης και επέστρεψαν σε ένα ιερό μηδέν, γνωρίζοντας ότι για να κατακτήσεις την αγνή μουσική πρέπει να αναπροσαρμόσεις όλη τη διανοητική σου εργαλειοθήκη.  

Στην περίπτωσή τους, ο όρος ‘ηχητικό οπλοστάσιο’ δεν είναι δημοσιογραφικός ευφημισμός: ιδιοκατασκευές, αεροπίστολα, πλαστικοί και μεταλλικοί σωλήνες, μπιτόνια, ελάσματα, λαμαρίνες, objets trouvés –ακόμα και ένας κινητήρας τζετ– συγκαταλέγονται στον μουσικό τους εξοπλισμό. Με αυτά τα υλικά πλάθουν άγρυπνα βιομηχανικά άσματα που κυμαίνονται από υποβλητικές, νυχτερινές σονάτες μέχρι ραψωδίες θορύβου και χαλύβδινες συμφωνίες.

Οι εποχές όπου οι διοργανωτές συναυλιών δίσταζαν να τους προσκαλέσουν, φοβούμενοι τις φθορές που συχνά κληροδοτούσαν στα κτίρια, ανήκουν στο παρελθόν. Η παρουσία τους στο Ηρώδειο διατηρεί ισόποση ποιητικότητα και ειρωνεία: παλαίμαχοι στον αποχαιρετισμό εμβληματικών κτηρίων (ας θυμηθούμε τη σάγκα τους πριν την κατεδάφιση του πάλαι ποτέ Κοινοβουλίου της Ανατολικής Γερμανίας), τα Νεόδμητα Ερείπια θα σταθούν μέσα στον σκελετό του αττικού ερειπίου και θα το νανουρίσουν με τους μεταλλικούς φθόγγους τους, συνοδεύοντάς το στην πρόσκαιρη νάρκη του εν όψει των εργασιών αποκατάστασής του.

Ένα μαύρο κουτί που καταγράφει την ιστορία της Ευρώπης· μια τοιχογραφία από το μέλλον που κανείς ακόμα δεν μπορεί να αποκωδικοποιήσει· ένας ζωντανός οργανισμός που παραβιάζει συνειδήσεις και φυτεύει τον σπόρο της ανησυχίας. Στις 18 Ιουνίου –τώρα που η μουσική τους γλώσσα έχει αποκρυσταλλωθεί ιδανικά με το Rampen (2024)– είμαστε προσκεκλημένοι σε μια συναυλία για να αντικρίσουμε ψυχή τε και σώματι ένα σχήμα που κάθε άνθρωπος που αποκαλεί τον εαυτό του εραστή της τέχνης οφείλει να παρακολουθήσει, έστω για μια φορά στη ζωή του. Οι συνέπειες μπορεί να είναι μεταμορφωτικές και να ανοιχτείτε ξανά στο δέος του ήχου. Εξάλλου, πού αλλού θα ακούσετε έναν κινητήρα τζετ να τραγουδάει;

ΜΟΥΣΙΚΗ

19 Ιουνίου

Λένα Πλάτωνος – Μαρία Φαραντούρη

Μοίρες

Η φύση και τα ταπεινά της πλάσματα, η φιλία των κοριτσιών, ο έρωτας κι ο πόλεμος, ο θάνατος και η ζωή, η ισορροπία των δύο φύλων. Ο άγνωστος κόσμος των ποιητριών της αρχαιότητας έρχεται στο φως με μια παράσταση που αντλεί τα υλικά της από το ομώνυμο βιβλίο του Θάνου Τσακνάκη, Των Σιωπηλών Σπαράγματα, σε μουσική της Λένας Πλάτωνος και ερμηνεία της Μαρίας Φαραντούρη. Η προεξάρχουσα και ‘μητέρα’ όλων Σαπφώ, η Κόριννα, η Τελέσιλλα, η Ανύτη, η Πράξιλλα, η Μοιρώ, η Νοσσίς, η Διοφίλη, η Ήριννα, οι ξεματιάστρες, αλλά και άλλες ποιήτριες του αρχαιοελληνικού σύμπαντος, Σιωπηλές, που σώζεται μονάχα τ’ όνομά τους, πρωταγωνιστούν στα λυρικά και τρυφερά σπαράγματα της παράστασης σαν ένα τραγούδι τωρινό και παντοτινό – όπως άλλωστε τους αξίζει.

Σε αυτό το ξεχωριστό έργο που δημιουργείται ειδικά για το φετινό Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου και τις επιλεγμένες παραστάσεις που θα δοθούν στο Ηρώδειο, η Λένα Πλάτωνος και ο Θάνος Τσακνάκης ανασύρουν από τη λήθη την πλατωνική ιδέα περί αθανασίας της ψυχής και την ανασυνθέτουν ποιητικά με τις Μοίρες, το νέο έργο της συνθέτριας που θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά στο κοινό και θα ερμηνεύσει ο διεθνής σολίστ του φλάουτου, Στάθης Καραπάνος. Τα κείμενα αφηγείται η Μαρία Φαραντούρη.

Η μοναδική Λένα Πλάτωνος, ως φυσική συγγενής των αρχαίων μορφών, γίνεται με τη μουσική της το όχημα που μεταφέρει τις ποιήτριες δυναμικά στο παρόν και τους εξασφαλίζει μια ζωή στο μέλλον –πλέον τραγουδισμένη– δίνοντας έναν σύγχρονο τόνο στα έργα με την ηλεκτρονική της παλέτα. Ταυτόχρονα, αναδεικνύει την παράδοση της αρχαιοελληνικής μουσικής κλίμακας, εντάσσοντας και στοιχεία από το παραδοσιακό τραγούδι. Ιδανική ερμηνεύτρια αυτών των έργων δεν θα μπορούσε να είναι άλλη από την άχρονη – και γι’ αυτό διαχρονική –φωνή της Μαρίας Φαραντούρη.

Η παράσταση ολοκληρώνεται με μια επίσκεψη στο οριακό έργο της Πλάτωνος Σαμποτάζ, που κυκλοφόρησε το 1981 και θεμελίωσε τον ηλεκτρονικό ήχο στην Ελλάδα. Τρία συνταρακτικά τραγούδια από το άλμπουμ («Χίλιες και μία νύχτες», «Σαμποτάζ» και «Στον αστερισμό του Πιγκουΐνου») θα παρουσιαστούν ως μετεγγραφές για φλάουτο, ερμηνευμένα από τον Στάθη Καραπάνο.

Σύνθεση – Αφήγηση (Σιωπηλών Σπαράγματα) – Πλήκτρα (στα έργα Μοίρες και Σαμποτάζ) Λένα Πλάτωνος • Ερμηνεία (Των Σιωπηλών Σπαράγματα) – Αφήγηση (Μοίρες) Μαρία Φαραντούρη • Ενορχήστρωση Λένα Πλάτωνος, Stergios T. (Στέργιος Τσιρλιάγκος) • Σολίστ στο φλάουτο (Μοίρες και Σαμποτάζ) Στάθης Καραπάνος • Μουσικοί Stergios T. πλήκτρα – programming – ηλεκτρονικά κρουστά (Μοίρες), Μιχάλης Πορφύρης τσέλο, Γιώργος Κοντογιάννης λύρα, Βαχάν Γκαλστιάν πνευστά • Μουσική διεύθυνση (Των Σιωπηλών Σπαράγματα) – πλήκτρα Μιχάλης Παπαπέτρου • Συμπαραγωγή Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, Τεχνότροπον – Artway Cultural Productions

ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

21 Ιουνίου

Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα ΕΡΤ

Παγκόσμια Ημέρα Μουσικής

Στις 21 Ιουνίου, όπως κάθε χρόνο, γιορτάζουμε την Παγκόσμια Ημέρα Μουσικής με την καθιερωμένη συναυλία της Εθνικής Συμφωνικής Ορχήστρας της ΕΡΤ.

ΜΟΥΣΙΚΗ

22 Ιουνίου

Lykke Li

Η Lykke Li δεν γράφει απλώς τραγούδια. Γράφει στιγμές που σε συναντούν όταν δεν το περιμένεις, για να ανατρέψουν τη μέρα σου και να μεταμορφώσουν τη νύχτα σου. Η ανεξίτηλη φωνή πίσω από το “I Follow Rivers” και κομμάτια όπως τα “No Rest for the Wicked” και “I Never Learn” έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, για να συναντήσει τους πολυάριθμους ακροατές της και να σβήσει έτσι ένα συναυλιακό απωθημένο ετών.

Με πάνω από δεκαπέντε χρόνια πορείας, η πολυβραβευμένη Σουηδή ερμηνεύτρια, τραγουδοποιός, μοντέλο και ηθοποιός έχει χτίσει έναν κόσμο όπου η ποπ αφήνει πίσω της τη γυαλιστερή επιφάνεια των σύγχρονων παραγωγών και απογυμνώνεται, για να αγγίξει μια πιο ωμή και πηγαία έκφραση. Η ίδια έχει επανειλημμένα επιλέξει το λάθος αντί για το τέλειο, περικλείοντας μέσα στις ηχογραφήσεις της την ένταση, την ανάσα, την ατέλεια και το αυθόρμητο – όλα εκείνα τα στοιχεία που κάνουν ένα συναίσθημα να μοιάζει επικίνδυνα γλαφυρό και αληθινό.

Ισορροπώντας ακαταμάχητα ανάμεσα στο παγωμένο, Σκανδιναβικό cool και έναν ειλικρινή, σχεδόν ημερολογιακό λυρισμό, η μουσική της μεταμορφώνεται σε ένα ρευστό moodboard συναισθημάτων, ακουμπώντας στην indie pop, το alternative και σε μια υπόγεια κινηματογραφική τραγουδοποιία. Από το συναισθηματικό βάρος του “I Never Learn” μέχρι τη σκοτεινή, αισθησιακή ενέργεια του “so sad so sexy” και την υπόγεια εσωστρέφεια του “Eyeye”, κάθε τραγούδι της Lykke Li δεν επιδιώκει να εντυπωσιάσει, αλλά να διεισδύσει αθόρυβα στο μυαλό και τις φαντασιώσεις του ακροατή, δημιουργώντας έτσι μια βαθιά και σφιχτή σύνδεση μαζί του.  

Στις 22 Ιουνίου, το Ωδείο Ηρώδου Αττικού μετατρέπεται στο πιο ταιριαστό σκηνικό για αυτήν την πολυπόθητη συνάντηση, μια συναυλία που θα περάσει από όλες τις αποχρώσεις του εύθραυστου και του εκρηκτικού. Με καινούργιο υλικό στον ορίζοντα και νέο άλμπουμ που αναμένεται εντός 2026, η Lykke Li συνεχίζει να επαναπροσδιορίζει τι σημαίνει σύγχρονη ποπ, με ακατανίκητο στυλ, ένστικτο και απόλυτο έλεγχο της ατμόσφαιρας.

ΘΕΑΤΡΟ

–100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ–

25 & 26 Ιουνίου

Στάθης Λιβαθινός

Ευριπίδη

Εκάβη  

Στη σκιά της Πολιτείας

Η ευριπίδεια Εκάβη, γραμμένη στα πρώτα χρόνια του Πελοποννησιακού Πολέμου, εκτός από το ότι πραγματεύεται το τέλος της μυθικής Τροίας, αντανακλά επίσης το λυκόφως της αθηναϊκής πόλεως ως δομικής μονάδας πολιτειακής συγκρότησης. Στο έργο, η επίκληση των κανόνων και του δικαίου επανέρχεται σταθερά, ενδεικτική μιας περιόδου που τίποτε από τα δύο δεν λειτουργεί. Στον αντίποδα, η πλατωνική Πολιτεία –γραμμένη σε περίοδο πολιτιστικής ανάκαμψης– αρθρώνει μια ουτοπική σύλληψη ανασυγκρότησης, συνδέοντας τη γνώση με την πολιτειακή οργάνωση. Αν και ανήκουν σε διαφορετικά είδη και απέχουν χρονικά, τα έργα αυτά τέμνονται σε έναν κοινό πυρήνα προβληματισμού:  

Τι είναι το δίκαιο, η αλήθεια και η παιδεία;  

Ποια είναι τα όρια της ανθρώπινης ηθικής;

Στο επίκεντρο της σκηνοθεσίας δεσπόζει η άλλοτε κραταιά και αγαθή Εκάβη, ως εμβληματική μορφή μιας ηθικής και πολιτικής κατάρρευσης. Συντετριμμένη από την απώλεια και εκτεθειμένη στην ιστορική βία, έρχεται αντιμέτωπη με τη διάλυση κάθε σταθερού σημείου του κόσμου της. Βασίλισσα, μητέρα, αιχμάλωτη, φέρει πάνω στο σώμα της τα ίχνη του πολέμου και της ανθρώπινης ωμότητας ενώ, μέσα στην αποσάθρωση κάθε έννοιας δικαίου, οδηγείται σταδιακά σε μια οριακή κατάσταση όπου ο πόνος, η εκδίκηση, η ηθική και η δικαιοσύνη απλώς συγχέονται.

Απέναντι σε αυτήν τη συντριβή της, τα πλατωνικά αποσπάσματα εισάγουν ένα διαφορετικό πεδίο αναφοράς. Το δίκαιο, ως εφαρμοσμένη ιδέα που αποβλέπει στην αρμονική συμβίωση του συνόλου, καθώς και η αναζήτηση της αλήθειας καθ’ υπέρβασιν των φαινομένων και της περιορισμένης οπτικής του μεμονωμένου ατόμου, συγκροτούν ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο η Εκάβη εγγράφεται εκ νέου, χαράσσοντας τις συντεταγμένες ενός νοητικού ορίζοντα από τον οποίο τα ευριπίδεια πρόσωπα έχουν απομακρυνθεί. Τα αποσπάσματα από την Πολιτεία, έτσι, διευρύνουν το τραγικό τοπίο της Εκάβης, όπου, εκτός από τους νεκρούς –που είναι μόνο οι πολύ νέοι και αθώοι– κανείς δεν μένει ηθικά αλώβητος.  

Ο άξονας της σκηνικής επεξεργασίας είναι ο Μύθος του Σπηλαίου, η εμβληματική πλατωνική αλληγορία για την πλάνη, τη γνώση και τη δυνατότητα αφύπνισης. Η εικόνα των δεσμωτών που εκλαμβάνουν ως πραγματικότητα έναν κόσμο σκιών θεμελιώνει, εδώ, μια ισχυρή θεατρική συνθήκη. Μέσα σε αυτήν, η Εκάβη ενεργοποιείται ως καταλυτική παρουσία, με το διεισδυτικό σκηνοθετικό βλέμμα του Στάθη Λιβαθινού να μετατρέπει το σμίξιμο της τραγωδίας με τη φιλοσοφία σε πεδίο στοχασμού και δοκιμασίας, όπου αναμετρώνται τα όρια της επίγνωσης, του ανθρώπινου μέτρου και της ευθύνης.

Η παράσταση πραγματοποιείται στο πλαίσιο του εορτασμού των 100 χρόνων της Ακαδημίας Αθηνών (1926-2026).

Μετάφραση Έλσα Ανδριανού • Σύνθεση κειμένων Έλσα Ανδριανού, Στάθης Λιβαθινός • Σκηνοθεσία – Δραματουργική επεξεργασία Στάθης Λιβαθινός • Σκηνικά – Κοστούμια Ελένη Μανωλοπούλου • Πρωτότυπη μουσική σύνθεση Θοδωρής Αμπαζής • Φωτισμοί Αλέκος Αναστασίου • Βοηθός σκηνοθέτη Ηλέκτρα Μαγγίνα •  

Παίζουν (αλφαβητικά) Αντώνης Γιαννακός, Γιώργος Δάμπασης, Νίκος Καρδώνης, Νέστωρ Κοψιδάς, Άννα Μάγκου, Λίλλυ Μελεμέ, Πολυξένη Παπακωνσταντίνου, Ερατώ Πίσση, Θεοδοσία Σαββάκη, Μαρία Σαββίδου, Βιργινία Ταμπαροπούλου, Άρης Τρουπάκης •  Μουσικοί επί σκηνής Ιάκωβος Παυλόπουλος κρουστά, Άγγελος Παππάς ηλεκτρική κιθάρα • Εκτέλεση παραγωγής Polyplanity Productions  • Διεύθυνση παραγωγής Γιολάντα Μαρκοπούλου, Βίκυ Στρατάκη  • Συμπαραγωγή Φεστιβάλ Αθηνών – ΛΥΚΟΦΩΣ / Γιώργος Λυκιαρδόπουλος

ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

29 Ιουνίου

Κρατική Ορχήστρα Αθηνών – Μιχάλ Νεστερόβιτς

Όγδοη συμφωνία

του Γκούσταφ Μάλερ

Ακόμα και για τα δεδομένα του μεγαλειώδους συμφωνικού έργου του Γκούσταφ Μάλερ, η Όγδοη Συμφωνία κατέχει μια ξεχωριστή θέση. Σηματοδοτεί ένα άκρο, όχι μόνο για τον Μάλερ αλλά για τη ρομαντική συμφωνία γενικά. Το προσωνύμιο ‘των Χιλίων’ δεν προήλθε από τον ίδιο τον συνθέτη, αλλά από τον ιμπρεσάριο Έμιλ Γκούτμαν, ο οποίος το χρησιμοποίησε για λόγους δημοσιότητας πριν από την πρεμιέρα του έργου.

Σήμερα  μπορεί να φαντάζει υπερβολικό, αλλά υπολογίζεται ότι σε εκείνη τη συναυλία συμμετείχαν 858 τραγουδιστές και 171 εκτελεστές οργάνων. Ωστόσο, η ουσία δεν είναι ούτε ο χρόνος (η Τρίτη Συμφωνία διαρκεί περισσότερο) ούτε ο αριθμός των εκτελεστών (και στη Δεύτερη Συμφωνία απαιτούνται ανάλογες ευρείες δυνάμεις)· το μοναδικό μεγαλείο της Όγδοης έγκειται στον καταφατικό της τόνο, μιας και είναι η μοναδική συμφωνία του ιδιοφυούς μουσουργού που δεν έχει ίχνος ειρωνείας, αμφιβολίας ή εσωτερικής πάλης.

Αντιθέτως, αναπτύσσει μια αγέρωχη, στιβαρή ρητορική, κομίζοντας μηνύματα μείζονος πνευματικότητας με αταλάντευτη, εσωτερική και μουσική αυτοπεποίθηση. Η πρεμιέρα της στις 12 Σεπτεμβρίου 1910 στο Μόναχο, υπό τη διεύθυνση του ίδιου του συνθέτη, ήταν η μεγαλύτερη επιτυχία της ζωής του Μάλερ – μόλις επτά μήνες πριν από τον θάνατό του.

Ο ίδιος αναγνώρισε στην Όγδοη το μεγαλύτερο συνθετικό του επίτευγμα, ενώ ο μεγάλος Γερμανός συγγραφέας Τόμας Μαν αποτύπωσε την πεμπτουσία του κολοσσιαίου αυτού συμφωνικού έργου λέγοντας πως «εκφράζει την τέχνη της εποχής μας στην πιο βαθιά και ιερή της μορφή». Ασφαλώς, καθαρά πρακτικοί λόγοι καθιστούν την παρουσίαση της Όγδοης ένα όχι σύνηθες καλλιτεχνικό γεγονός – και ως εκ τούτου ιδιαίτερης αξίας.

Ο διεθνούς φήμης Πολωνός αρχιμουσικός Μιχάλ Νεστερόβιτς ηγείται της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, μιας πλειάδας εκλεκτών λυρικών τραγουδιστών και εκτεταμένων χορωδιακών δυνάμεων που συμμετέχουν, προσφέροντας στο κοινό του Φεστιβάλ μια από τις σπάνιες ευκαιρίες να απολαύσει ζωντανά το επικό αυτό αριστούργημα.

 Γκούσταφ Μάλερ (1860-1911)      

Συμφωνία αρ. 8 σε μι ύφεση μείζονα («Συμφωνία των Χιλίων»)

 Μέρος I

Hymnus: Veni, Creator Spiritus

Ύμνος: Έλα, Γενεσιουργό Πνεύμα 

Μέρος II

Schlussszene aus Goethes Faust

Τελική σκηνή από τον Φάουστ του Γκαίτε

30 Ιουνίου

Σύντομα θα ανακοινωθούν περισσότερα.

Το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου επιχορηγείται από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Μεγάλος χορηγός ΔΕΗ

Όπως αναφέρει το κάλεσμα της συναυλίας

Οι Μιχάλης και Παντελής Καλογεράκης, Απόστολος Κίτσος, Σταύρος Τσαντές, Κωστής Χρήστου και Sophie Lies «ξαναδιαβάζουν» τα τραγούδια του, που «μιλάνε για το αύριο και το χθες».

Και είναι σίγουρο πως ο Θάνος Μικρούτσικος, που στάθηκε πάντα κοντά στις ανησυχίες των νέων δημιουργών, θα τους προέτρεπε να κάνουν το έργο του δικό τους και να το τραγουδήσουν με τον τρόπο τους μέσα στις νέες συνθήκες που διαμορφώνονται.

Αυτός, άλλωστε, υποστήριζε πως κανένα έργο δεν μπορεί να μένει αδιάφορο κι αμετάβλητο μπροστά σ΄ έναν κόσμο που αλλάζει.

Ο Θάνος Μικρούτσικος πάντα θα συνεχίσει να μας προτρέπει να «χορέψουμε πάνω στο φτερό του καρχαρία», δηλαδή -όπως ερμήνευε ο ίδιος τον στίχο του Καββαδία- «να ξεπεράσουμε τα όριά μας, τις καταγεγραμμένες μας δυνατότητες, να κατακτήσουμε το αδύνατο». Σ’ αυτό το αφιέρωμα, με νέες ενορχηστρώσεις του Γιάννη Λουπάκη και του Γιώργου Καρούμπαλου και με το βλέμμα των νέων δημιουργών, παρουσιάζονται μεγάλες στιγμές του έργου του συνθέτη μέσα απ’ «τα όνειρα των εραστών, τα δάκρυα των ποιητών και των τρελών τα γέλια».

«Ο μόνος δρόμος είναι ο δρόμος». Τέτοιους δρόμους άφησε ως πολύτιμη παρακαταθήκη ο Θάνος Μικρούτσικος ώστε η νέα γενιά να εξελίσσεται και να συναντάει τις πρωτοποριακές συνθέσεις του, τις σκέψεις και τις αγωνίες του, το όραμά του για τη μουσική και για τη ζωή. Έτσι μόνο «θα ζει σε αιώνιο κύκλο», μαζί με τη μουσική του.

Όλα αυτά μοιάζουν σαν να συνέβησαν χθες. Ίσως όμως φταίνε τα social media, που υποδέχτηκαν το 2026 με μια ματιά δέκα χρόνια πίσω. Σύμφωνα με το TikTok, οι αναζητήσεις για «2016» αυξήθηκαν κατά 452% την τελευταία εβδομάδα, ενώ έχουν δημιουργηθεί πάνω από 55 εκατομμύρια βίντεο με το ομώνυμο φίλτρο της εφαρμογής.

Το κύμα νοσταλγίας μάς κάνει να θυμόμαστε αγαπημένες τάσεις, τραγούδια και εμφανίσεις. Αλλά γιατί τώρα; Και τι κάνει τόσο ξεχωριστό το 2016;

Η μουσική είναι βασικός μοχλός της αναβίωσης του 2016, με μεγάλες επιτυχίες της εποχής να επιστρέφουν δυναμικά online. Η παρουσιάστρια του Radio 1 Anthems, Lauren Redfern, εξηγεί στο BBC Newsbeat πως «η μουσική εκείνης της περιόδου είναι τόσο καλή και νοσταλγική για πολλούς από εμάς». Αναφέρει χαρακτηριστικά τη σόλο επιτυχία του Zayn, “Pillow Talk”, αλλά και την κυριαρχία των Chainsmokers.

«Οι Twenty One Pilots, οι The 1975 – όλα ήταν στο επίκεντρο», θυμάται η Lauren. Σύμφωνα με στοιχεία του Spotify, υπήρξε αύξηση κατά 71% στις playlists με θέμα το “2016” σε σύγκριση με το 2024, ενώ καλλιτέχνες όπως η Zara Larsson επέστρεψαν δυναμικά στα charts.

Το “Lush Life” της Zara Larsson, που μπήκε στα charts πριν δέκα χρόνια, επανήλθε πρόσφατα στο βρετανικό top 40 και ανέβηκε στη θέση οκτώ. Παράλληλα, η Σουηδή pop star εμπνέει νέο trend στο μακιγιάζ με έντονα glam “Y2K” looks – κάτι που η Lauren θυμάται καλά από το 2016: “Ήταν όλα τρελά χρώματα. Οι σκιές ματιών σε έντονο ροζ και παχύ eyeliner ήταν must”.

Το αισθητικό κύμα του TikTok και η απλότητα των social media τότε

Ο Joel Marlinarson, TikTok creator και brand strategist από το Λονδίνο, έχει γίνει viral εξηγώντας γιατί η Gen Z έχει πάθει εμμονή με το 2016. Το σχετικό βίντεό του ξεπέρασε το ένα εκατομμύριο προβολές.

Ο 22χρονος τονίζει πως το ειδικό φίλτρο του TikTok – που χαρίζει στα βίντεο μια vintage, ροζ αίσθηση reminiscent των Instagram εφέ του 2016 – επιταχύνει τη νοσταλγία. «Χωρίς καν λόγια, όποιος βλέπει αυτό το φίλτρο μεταφέρεται σε μια εποχή διασκέδασης και νιότης», λέει ο Joel.

Επιπλέον, οι απαλές αποχρώσεις θυμίζουν μια πιο απλή εποχή στα social media. «Το Instagram τότε δεν είχε carousel posts», εξηγεί ο Joel. «Όλοι ανέβαζαν φωτογραφίες από αβοκάντο χωρίς να προσποιούνται ή να ανησυχούν για αλγορίθμους». Δεν υπήρχαν reels ή κουραστικές λειτουργίες όπως σήμερα.

Η Lauren συμφωνεί: «Το 2016 ήταν η χρονιά των Snapchat stories. Αν δω τα memories μου, σχεδόν όλα είναι από τότε». Στο Instagram επικρατούσαν οι φωτογραφίες· δεν υπήρχε άγχος για Reels ή συνεχείς ενημερώσεις stories – ήταν μια πιο απλή και χαλαρή ζωή.

Η ψυχολογία της νοσταλγίας: Το 2016 ως σημείο αναφοράς

Η επιστροφή στο 2016 μέσα από ένα κυριολεκτικά «ροζ» φίλτρο προσφέρει παρηγοριά σε πολλούς, αλλά μήπως αλλοιώνει τη μνήμη μας; Ήταν μια χρονιά με πολλές απώλειες διάσημων – όπως οι David Bowie, Prince, George Michael, Alan Rickman.

Παράλληλα, συνέβησαν σημαντικά γεγονότα όπως το δημοψήφισμα για το Brexit στο Ηνωμένο Βασίλειο και η πρώτη εκλογική νίκη του Donald Trump, γεγονότα που δίχασαν τον κόσμο και συνεχίζουν να προκαλούν συζητήσεις.

Ο ψυχολόγος Clay Routledge, ειδικός στη μελέτη της νοσταλγίας από το 2001, δηλώνει πως είναι επιφυλακτικός ως προς τη σημασία μιας μόνο χρονιάς. Όμως τέτοιες στιγμές λειτουργούν ως “σημεία αγκύρωσης” στη μνήμη μας: «Πάντα βρίσκουμε χρονικές στιγμές στις οποίες στηριζόμαστε για καθοδήγηση».

Ο Clay εντοπίζει δύο βασικούς λόγους πίσω από την εμμονή με το 2016: την έναρξη μιας νέας χρονιάς και την αβεβαιότητα πολλών νέων για το μέλλον. «Είμαστε πιο νοσταλγικοί όταν νιώθουμε ότι ο κόσμος αλλάζει δραματικά», εξηγεί. Αναφέρει ως παράδειγμα τις ανησυχίες για την τεχνητή νοημοσύνη και την εργασία.

«Όταν γενιές περνούν κρίσεις ή προκλήσεις, συχνά κοιτούν πίσω στη νιότη τους για παρηγοριά ή έμπνευση», τονίζει. Και τα δέκα χρόνια πριν έχουν νόημα για πολλούς: οι νεαροί millennials σήμερα είναι στις αρχές των 30s τους, ενώ οι μεγαλύτεροι Gen Z στα τέλη των 20s – άρα βλέπουν το 2016 ως εποχή νιότης.

Τότε όλα έμοιαζαν πιο ανέμελα

Η Lauren θυμάται πως τότε ήταν στην εφηβεία της· «Ήταν μια καθοριστική περίοδος για πολλούς από εμάς – ανακαλύπταμε τον κόσμο και τον εαυτό μας». Πολλοί χρησιμοποιούν τη νέα τάση για να αναπολήσουν πώς άλλαξε η ζωή τους μέσα σε μια δεκαετία.

Ο Joel πιστεύει ότι αυτή η επιστροφή μας θυμίζει πόσο ανέμελα ήταν τα πράγματα πριν δέκα χρόνια: «Ανέβαζες κάτι χωρίς να σκέφτεσαι τα likes. Ίσως αυτό σχετίζεται με τη φυσική διαδικασία της ωρίμανσης – αλλά τώρα όλα μοιάζουν πιο διχασμένα κι έτσι όλοι μπορούμε να ταυτιστούμε με εκείνη την ‘ελαφρότητα’ του τότε».

Κύριε Ζουγανέλη, πώς επηρέασε η οικογένειά σας την πορεία σας στη μουσική και τη ζωή;

Οι ιδιότητες ενός ανθρώπου προκύπτουν από τα ενδιαφέροντά του και τη στάση του απέναντι στη ζωή. Μεγάλωσα σε ένα εξαιρετικό οικογενειακό περιβάλλον που μου έδωσε την ευκαιρία και την ελευθερία να επιλέξω τον δρόμο μου. Οι γονείς μου ήταν κωφοί, και αυτή η ιδιαιτερότητα με έβαλε σε μια μοναδική, θετική περιπέτεια: έμαθα να εκφράζομαι, να εξηγώ τα πάντα από τον ήχο μέχρι την καθημερινή μας ζωή. Ήταν οι πυλώνες της εξέλιξής μου και της ζωής του αδερφού μου, Αντώνη.

Από μικρή ηλικία, πώς προσεγγίσατε τη μουσική;

Από πολύ μικρός με ενδιέφερε η μουσική. Έκανα βυζαντινή μουσική στον Άγιο Νικόλαο Αχαρνών, υπό την καθοδήγηση ενός εξαιρετικού πρωτοψάλτη. Μέσα από αυτό, θαύμασα το τελετουργικό των ακολουθιών και πίστεψα στην αξία του ανθρώπου όπως υμνείται. Παράλληλα, μάθαινα τις νότες της βυζαντινής μουσικής και το ελληνικό αλφάβητο. Ένιωθα την ανάγκη να υπηρετώ τον άνθρωπο, να τον ψάχνω και να τον συναντώ, μέσα από τον εαυτό μου και τους άλλους.

Ποιο ρόλο έπαιξε η φιλομάθεια στην ανάπτυξή σας;

Η φιλομάθεια και η περιέργεια με οδήγησαν να μελετώ πολύ, για να μπορώ να υπερασπίζομαι τη ζωή μου. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, συνειδητοποίησα την ανυπαρξία του κράτους και έβλεπα μια κοινωνία που έκρυβε τους ανάπηρους, που δεν ισορροπούσε με το μυαλό και την προσωπικότητα των ανθρώπων. Παρά τα εμπόδια, ήμουν τυχερός. Είχα εξαιρετικούς δασκάλους παντού. Σπούδασα κιθάρα στο Ωδείο και σε μικρή ηλικία ολοκλήρωσα τον κύκλο σπουδών μου. Το 1975, πήρα υποτροφία Βίλι Μπραντ για την Ακαδημία του Μονάχου.

Πώς βιώσατε την εμπειρία σας στη Γερμανία και τι σηματοδότησε για εσάς η υποτροφία σας;

Η Ελλάδα είναι από τις λίγες χώρες που δεν διαθέτουν Ακαδημία Τεχνών, κάτι που δείχνει πολλά για τον τρόπο διακυβέρνησής της. Την υποτροφία την απέσπασα γιατί πιστεύω ότι ό,τι θες στη ζωή, απλώς το διεκδικείς. Ευγνωμονώ τον δάσκαλό μου, Νίκο Μαμαγκάκη, που με πήρε από το χέρι και με εισήγαγε στην ψυχή της μουσικής, όχι μόνο μέσω γνώσης, αλλά και πράξης. Στα 15 μου, κυκλοφόρησα τον πρώτο μου δίσκο στη Lyra, την εποχή της Χούντας. Στη Γερμανία, μπήκα στην Αρχιτεκτονική και σπούδασα στην Ακαδημία Τεχνών, γιατί η αρχιτεκτονική θεωρείται πολύπλευρη μορφή τέχνης.

Τι σημαίνει για εσάς να είμαστε πολυδιάστατοι και μοναδικοί;

Γεννιόμαστε πολυδιάστατοι, αλλά στη ζωή χάνουμε αυτή την πολυπλευρικότητα. Ο άνθρωπος έχει σκέψη, φωνή και λόγο, όμως το σύστημα τον κάνει μονοδιάστατο, κοντά στην ατομικότητα και όχι στη μοναδικότητα. Καλλιεργώ και διδάσκω την έννοια της μοναδικότητας.

Πώς εκφράζεστε σήμερα στη σκηνή;

Κάνω εμφανίσεις με μικρότερο ορχηστρικό ensemble, όπου εκφράζομαι μέσα από μουσική και σταντ-απ κωμωδία, προκαλώντας συγκίνηση και συντονισμό. Με ενδιαφέρει να επικοινωνώ με το κοινό και να ανταποκρίνομαι στην αγάπη που μου δείχνει.

Η αγάπη που σας δείχνει το κοινό πώς σας κάνει να βλέπετε τη ζωή;

Όσο η ζωή είναι θητεία, τόσο περισσότερο διευρύνεται.

Ας μιλήσουμε για τη δυναμική της τέχνης σήμερα. Έχει τον ρόλο που της αναλογεί; Μπορεί να στέκεται ως παρηγοριά σε δύσκολες εποχές;

Ναι, το πιστεύω ακράδαντα. Η ερώτησή σας είναι, ουσιαστικά, μια τοποθέτηση: το κυρίαρχο είναι η ζωή. Η ζωή είναι πάνω από όλα, μαζί με την αξία της και όσα τη συνοδεύουν. Όμως η τέχνη μπορεί να τη στηρίξει θεμελιακά και να την εξελίξει, γιατί η τέχνη αντανακλά τη ζωή με τρόπο που κανένα άλλο επάγγελμα δεν μπορεί. Πάντα θα λέω ότι η καθημερινότητα είναι η ποίηση• αν δεν είναι ποιητική, απλώς γίνεται ρουτίνα.

Στην πολυμορφική Ελλάδα, έχουμε την τύχη να ζούμε σε έναν τόπο γεμάτο διαφορετικότητα. Κάθε φορά που γυρνώ τη χώρα, εντυπωσιάζομαι• κάθε δέκα χιλιόμετρα αλλάζει το τοπίο, αλλά και ο άνθρωπος. Η τέχνη παρατηρεί όλα αυτά και τα εκφράζει. Είμαστε τυχεροί, γιατί διαθέτουμε έναν ιδιαίτερο κόσμο που δεν προβάλλεται αρκετά: έναν κόσμο που παίρνει την παράδοση και την εξελίσσει.

Η Ελλάδα διαθέτει πλούσια και πολυποίκιλη καλλιτεχνική παράδοση. Από το δημοτικό τραγούδι, που τα έχει εκφράσει όλα, μέχρι το ρεμπέτικο, που για μένα αποτελεί ιδιαίτερη τέχνη από μόνο του. Και φυσικά τους μεγάλους δημιουργούς: τον Σκαλκώτα, τον Καλομοίρη, που παίζονται σε όλον τον κόσμο, αλλά και τον Θεοδωράκη και τον Χατζιδάκι. Χωρίς αυτούς θα ήμασταν μια άλλη χώρα. Οι μεγάλοι του λαϊκού τραγουδιού — ο Καλδάρας, ο Τσιτσάνης, ο Βαμβακάρης — έχουν καταστεί σχεδόν αγιοποιημένες προσωπικότητες• αν η εκκλησία είχε περισσότερη πνευματικότητα, θα τους περιείχε στις εικόνες της.

Σήμερα, ξεχωρίζετε κάποιον νέο καλλιτέχνη;

Υπάρχουν πολλοί νέοι καλλιτέχνες που δεν προβάλλονται, και αυτό οφείλεται στην έλλειψη συστήματος και την αυθαιρεσία που κυριαρχεί στην Ελλάδα. Τα ραδιόφωνα, κατά την άποψή μου, παίζουν συχνά έναν ύποπτο ρόλο: παρουσιάζουν συνεχώς τα ίδια και τα ίδια τραγούδια, στερώντας έτσι οποιοδήποτε βήμα σε νέες φωνές. Πολλοί παραγωγοί λειτουργούν χάρη σε «κάποιο μέσο» και με αρκετό τουπέ. Βέβαια, ούτε τα δικά μας καινούρια έργα παίζονται. Δεν παραπονιέμαι, αλλά θέλω να τονίσω ότι από όλο το έργο μου μόνο περίπου το ένα δέκατο έχει προβληθεί. Η τελευταία γενιά μουσικών έχει χωριστεί σε «οικογένειες»: άλλη οικογένεια ο Αργυρός και ο Οικονομόπουλος, άλλη ο Πασχαλίδης και οι Πυξ Λαξ, άλλη η Νατάσσα Θεοδωρίδου και άλλη η Νατάσσα Μποφίλιου. Η Μαρίζα Ρίζου, η Ελεονόρα Ζουγανέλη, ο Φοίβος Δεληβοριάς είναι επίσης ξεχωριστές φωνές. Ευνοούνται όσοι καταφέρνουν να αποσπάσουν αυτά που αξίζει να παίζονται, ενώ οι πιο αδύναμοι δεν έχουν την ίδια δυνατότητα. Σήμερα, οι δισκογραφικές λειτουργούν κυρίως μέσω των social media, τα οποία πλέον αποτελούν ένα ολόκληρο πεδίο μελέτης και στρατηγικής. Το ίδιο παρατηρείται και στη ζωγραφική, όπου υπάρχουν εξαιρετικοί νέοι ζωγράφοι, όπως και στο θέατρο, με ταλαντούχους ηθοποιούς και σκηνοθέτες. Οι ηθοποιοί είναι πλέον πολύ καλλιεργημένοι, παρά το ότι ο χώρος έχει εκτεθεί σε κάποιες περιπτώσεις ανόητων επιλογών. Το θέατρο δεν είναι μια αθώα συντεχνία• αντικατοπτρίζει ακριβώς ό,τι συμβαίνει και στην υπόλοιπη κοινωνία.

Έχετε πει ότι, εξαιτίας της κυριαρχίας και της έκφρασης του κωμικού στοιχείου στην προσωπικότητά σας, έχει φωτιστεί λιγότερο η πολλή δουλειά που έχετε κάνει στη μουσική. Αν γυρίζατε τον χρόνο πίσω, θα το αλλάζατε αυτό;

Όχι, δεν θα το άλλαζα. Η έννοια της κωμικότητας είναι παρεξηγημένη. Η κωμικότητα δεν έχει καμία σχέση ούτε με τον χαβαλέ ούτε με τα ανέκδοτα• έχει να κάνει με τις σχέσεις. Πάντα λέω ότι όποιος δεν έχει κωμικότητα στις σχέσεις του χάνει το μέτρο και τη χαρά της ζωής. Η κωμικότητα ή το χιούμορ είναι μεγάλη ιστορία. Και το χιούμορ, για να καταλαβαίνουμε ποιοι είμαστε, προέρχεται από την ελληνική λέξη «χυμός». Θα έκανα λοιπόν το ίδιο, αλλά πιο συγκροτημένα, γιατί με ενδιαφέρει πολύ να είμαι η αφορμή γι’ αυτή τη σύσπαση που κάνει ο άνθρωπος όταν γελά. Τα τελευταία χρόνια δε μου έχει δοθεί η ευκαιρία, παρόλο που έχω προτάσεις για σατιρικές εκπομπές, αλλά υπό προϋποθέσεις – να μη μιλάω δηλαδή για τον τάδε ή τον τάδε. Κι όταν αισθάνομαι ότι με βιάζουν, δεν προχωράω. Αλλά δεν θα το βάλω κάτω• κάτι θα κάνω.

Και να πω και κάτι; Καλώς ή κακώς, ο πρώτος που έκανε σάτιρα στην τηλεόραση ήμουν εγώ. Κανείς από τους επόμενους, που με έχουν κατακλέψει, δεν έχει αναφερθεί σε μένα. Έχουν γίνει πάρα πολλές εκπομπές πανομοιότυπες με τις δικές μου. Το «Αχ, Μαρία» ήταν το πρώτο στέκι που συνυπήρχε το θέατρο και η μουσική επί σκηνής. Αργότερα, στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη, έγιναν παρόμοιες καταστάσεις, και παίχτηκαν δικά μου κείμενα χωρίς καν να αναφερθώ. Θα μου πείτε: «Σε ενδιαφέρει να σε αναφέρουν;» Ναι, με ενδιαφέρει. Γιατί βλέπω ότι είναι τραγικές οι αναφορές που γίνονται από συναδέλφους σας δημοσιογράφους. Τραγικές και ψεύτικες. Το πρόβλημα της πνευματικής κρίσης ξεκινάει από τους παρουσιαστές. Ο αχταρμάς δεν είναι στην προσωπικότητα αυτού που εκφράζεται, αλλά στην προσωπικότητα αυτού που ακούει – αν ακούει και αν είναι ενημερωμένος. Αυτό.

Παρόλα αυτά, έχετε παρουσιάσει πολύ μεγάλο υλικό τόσα χρόνια. Είναι αναμφισβήτητη η παρουσία σας.

Σχεδόν, 55 χρόνια είμαι στον χώρο.

Όταν έχω τις «μαύρες» μου, ένα από τα πιο αγαπημένα μου βίντεο είναι από το Μουσικό Καφενείο της ΕΡΤ, τη δεκαετία του ’80. Το θέμα ήταν αποκριάτικο, κι εσείς ήσασταν μαζί με τον Σάκη Μπουλά, την Τσανακλίδου, τον Κούτρα και αρκετούς άλλους. Βλέποντας το βίντεο, σκέφτομαι πάντα: «Τι ωραία παρέα». Και με τι ειλικρίνεια και γνησιότητα μας περνάγατε αυτό που ζούσατε εκείνη τη στιγμή. Με αθώα απορία, θα ήθελα να ρωτήσω: πώς το καταφέρνατε και ήσασταν έτσι μεταξύ σας;

Στη συγκεκριμένη εκπομπή, ο αλησμόνητος Μίμης Πλέσσας έκανε έναν πρόλογο για μένα, που ντρεπόμουν να τον ακούω. Έτσι ήμασταν, ναι. Υπήρχε η αγάπη για τη ζωή και η χαρά. Υπήρχε η αποδοχή της διαφορετικότητας του άλλου και η σύνδεση, διότι η διαφορετικότητα δημιουργεί δεσμούς. Πασχίσαμε, εργαστήκαμε, χαρήκαμε, μας βρήκε ο κόσμος, μας αγάπησε. Προχωρήσαμε με πολλή δύναμη και γράψαμε με τη δική μας αντίληψη περί κωμικότητας. Σήμερα, δεν γίνεται να ακούγονται πράγματα στη μουσική χωρίς να επεμβαίνει εισαγγελέας. Κάποτε με κάλεσαν –το θεωρώ κωμικοτραγικό– στην εισαγγελία επειδή είπα σε μια συνέντευξη ότι ξέρω πολλούς που πηγαίνουν στην Ταϊλάνδη για πορνεία και παιδοφιλία. Μου ζητήθηκε να αποκαλύψω ποιοι είναι αυτοί. Πιο γελοίο περιστατικό δεν έχω ξαναζήσει. Ας αφήσουμε τα αστεία. Τη ζωή τη βρίσκεις αν την ψάξεις. Τους μεγάλους Έλληνες τους ανακάλυψαν οι άνθρωποι, γιατί δεν υπήρχε τίποτα άλλο, και τους είχαν συντροφιά. Και ακόμη τους έχουμε συντροφιά. Και πιστέψτε με, υπάρχουν πολύ καλοί νέοι. Αλλά όταν δεν προβάλλεται αυτό που κάνεις…

Κύριε Ζουγανέλη, έχετε πραγματοποιήσει όλα όσα είχατε στο μυαλό σας; Μένει κάτι ακόμη;

Έχω πολλά όνειρα ανεκπλήρωτα ακόμη. Και δεν είναι ένας πόθος που μπορεί να δημιουργήσει συμπλέγματα• μου στρώνει χαλί για το μέλλον και για τη ζωή. Ας πούμε, έχω κάνει πολλές φορές πρόταση στο Φεστιβάλ Αθηνών για να παρουσιάσω το μουσικό μου έργο, που καλώς ή κακώς έχει κυκλοφορήσει σε όλον τον κόσμο. Ε, δεν έχω πάρει απαντήσεις σε αυτό. Ναι, θέλω να κάνω πράγματα. Αλλά δεν είμαι καθόλου ματαιόδοξος. Το μέτρο της φιλοδοξίας μου είναι η προβολή του έργου μου, που έχει ως αντανάκλαση τους Έλληνες. Είμαι Ελληνοκεντρικός και δεν μπορώ το lifestyle της πολιτικής που είναι η παγκοσμιοποίηση. Ο καθένας έχει τη δική του αξία, αλλά εγώ είμαι Ελληνοκεντρικός και ανθρωποκεντρικός.

Σας ευχαριστώ πολύ για την κουβέντα και τον χρόνο σας. Να έχουμε μια ωραία χρονιά. Θα θέλατε μήπως να προσθέσετε κάτι ακόμη;

Θα ήθελα να πω στους νέους να ψάχνουν τι ακούν. Επίσης, οι γονείς είναι υπεύθυνοι στο πώς στήνεται η ζωή. Οι νέοι είναι έτσι γιατί στα σχολεία η ελληνική παιδεία πάσχει• η εκπαίδευση στηρίζεται στην παπαγαλία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν και εξαιρέσεις. Είμαστε πολύ υποχρεωμένοι απέναντι στη ζωή. Ξέρετε πόση χαρά παίρνω όταν απέναντί μου έχω παιδιά; Πρέπει να αναδειχθεί το φως αυτής της χώρας. Και επίσης, οι κύριοι που εξουσιάζουν λένε ότι είμαστε μια «ψωροκώσταινα» ή μια μικρή χώρα. Πώς είμαστε μικρή χώρα; Οι κυβερνώντες έχουν γράψει τα πάντα στα υποδήματά τους και αλωνίζουν με έναν τρόπο σοβαροφανή.

Συμφωνώ απόλυτα.

Ας ψάχνουμε τη ζωή με ανοιχτά μάτια. Σας ευχαριστώ κι εγώ.

Τα τραγούδια ερμηνεύουν (με αλφαβητική σειρά) οι: Σπύρος Γραμμένος, Γιάννης Ζουγανέλης, Τζώρτζια Κεφαλά, Klavdia, Πάνος Μουζουράκης, Γιώργος Μυλωνάς, Εύα Ξένου, Φώτης Σιώτας και Μανώλης Φάμελλος, ενώ υπάρχουν και δύο πρωτότυπες εκτελέσεις τραγουδιών από τον ίδιο τον Διονύση Σαββόπουλο («Το Κιλελέρ» και «Τα παιδιά που χάθηκαν»).

«Το Ροκ Του Μέλλοντός Μας», είναι τώρα διαθέσιμο ψηφιακά και σύντομα θα κυκλοφορήσει σε CD και σε βινύλιο, δεν αποτελεί απλά ένα album με αγαπημένα τραγούδια, αλλά συνιστά έναν ελάχιστο φόρο τιμής στον θρυλικό Διονύση Σαββόπουλο.

Η εκδήλωση που θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 2 Νοεμβρίου στην Αίθουσα Αλεξάνδρα Τριάντη, σε συμπαραγωγή με τον Σύλλογο Οι Φίλοι της Μουσικής και την Ταινιοθήκη της Ελλάδος, αναδεικνύει την ιδιαίτερη σχέση του Χατζιδάκι με την έβδομη τέχνη, αποκαλύπτοντας πτυχές της ευαισθησίας, της φαντασίας και της αισθητικής του, που άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα τόσο στον ελληνικό όσο και στον διεθνή κινηματογράφο.

Μουσική που ξεπερνά τα όρια της οθόνης

Η μουσική του Χατζιδάκι δεν έντυνε απλώς τις ταινίες• τις μετουσίωνε. Μελωδίες σαν το «Ποτέ την Κυριακή», που του χάρισε το Όσκαρ Πρωτότυπου Τραγουδιού, έγιναν παγκόσμια αναγνωρίσιμες, ενώ το έργο του «Ο Μεγάλος Ερωτικός» αποτελεί ένα καλλιτεχνικό μανιφέστο για την αγάπη, την ποίηση και τον ελληνικό λυρισμό. Ο μαραθώνιος περιλαμβάνει τέσσερις εμβληματικές ταινίες που σηματοδοτούν διαφορετικές φάσεις της κινηματογραφικής του πορείας και τον αναδεικνύουν όχι μόνο ως μουσικό αλλά και ως αφηγητή, που με τις νότες του χρωμάτιζε την εικόνα και ανέδειξε τον ρόλο της μουσικής ως δραματουργικό στοιχείο της αφήγησης.

Όπως ο ίδιος έλεγε: «Η καλή μουσική για τον κινηματογράφο φέρνει πάντα την εικόνα μέσα μας…»

Συζήτηση: «Σαν παλιό σινεμά…»

Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος, ώρα 18:00

Το αφιέρωμα πλαισιώνεται από μια ανοιχτή συζήτηση με τίτλο «Σαν παλιό σινεμά…», στην οποία η Πρόεδρος του ΔΣ της Ταινιοθήκης της Ελλάδος Μαρία Κομνηνού υποδέχεται τους Φώτη Απέργη (δημοσιογράφο), Ρενάτα Δαλιανούδη (αναπληρώτρια καθηγήτρια, Τμήμα Τεχνών Ήχου και Εικόνας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο) και Νίκο Κυπουργό (συνθέτη), σε μια αναδρομή στην πολύπλευρη σχέση του Χατζιδάκι με τον κινηματογράφο και τη διαχρονική απήχηση της μουσικής του.

Πρόγραμμα Προβολών, Αίθουσα Αλεξάνδρα Τριάντη

• 12:00 | Topkapi (σκηνοθεσία: JulesDassin, 1964)
Στα αγγλικά με ελληνικούς υπότιτλους
• 14:30 | America America (σκηνοθεσία: EliaKazan, 1963)
Στα αγγλικά με ελληνικούς υπότιτλους
• 18:00 | Συζήτηση «Σαν παλιό σινεμά…», Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος
• 19:30 | Ποτέ την Κυριακή (σκηνοθεσία: Jules Dassin, 1960)
Στα ελληνικά με ελληνικούς και αγγλικούς υπότιτλους
• 21:30 | Ο Μεγάλος Ερωτικός (σκηνοθεσία: Παντελής Βούλγαρης, 1973)
Στα ελληνικά

Συμπαραγωγή

Ταινιοθήκη της Ελλάδος
Σύλλογος Οι Φίλοι της Μουσικής
Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

Περισσότερες πληροφορίες

Πληροφορίες για την εκδήλωση, στην ιστοσελίδα του Μεγάρου

Εισιτήρια

€10 για μία ταινία / €15 για 2 ταινίες / €30 για 4 ταινίες
Τα εισιτήρια πωλούνται και σε μπλοκ 2 ταινιών (πρωινή ή απογευματινή προβολή): 15€
Η προπώληση έχει αρχίσει

Η ακρόαση αυτής της μεγάλης και κατηγορηματικής μουσικής είναι η σφοδρή μετωπική με την υπέροχη, αλλότρια ομαλότητα, που έφερε ο Χατζιδάκις σε κάθε του κατάθεση. «Με τα τραγούδια αυτά αποτείνομαι στην πιο κρυφή ευαισθησία των νέων ανθρώπων κάθε ηλικίας κι όχι στους εφήμερους κι ανεξέλεγκτους ερεθισμούς τους. Τα τραγούδια αυτά δεν είναι αισθησιακά. Λειτουργούν πέρ’ απ’ την πράξη, στο βαθύ αίσθημα που χαρακτηρίζει οποιαδήποτε σχέση, κάθε μορφής, αρκεί να περιέχει τις προϋποθέσεις γι’ ανθρώπινη επικοινωνία», σημείωνε στο οπισθόφυλλο του Μεγάλου Ερωτικού.

Ο καιρός θα έχει πάντα χώρο για το σύμπαν του. Για να μην πάψει ο αέρας να ανανεώνει καρδιές. Για να μη χάνει τις φωτιές του το Μεγάλο Αντάρτικο.

*Ο Μάνος (Εμμανουήλ) Χατζιδάκις (Ξάνθη, 23 Οκτωβρίου 1925 – Αθήνα, 15 Ιουνίου 1994) ήταν κορυφαίος Έλληνας συνθέτης, ποιητής, τραγουδοποιός, μαέστρος και πιανίστας. Θεωρείται ο πρώτος που συνέδεσε μεταπολεμικά, με το θεωρητικό και συνθετικό έργο του, τη λόγια μουσική με τη λαϊκή μουσική παράδοση. Πολλά από τα εκατοντάδες έργα του αναγνωρίζονται σήμερα ως κλασικά.