Άγχος στις Πανελλήνιες: Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά μας

Δεν μεταφέρω το δικό μου άγχος

Το άγχος των γονιών συχνά γίνεται αντιληπτό από τα παιδιά, ακόμη κι όταν δεν εκφράζεται με λόγια. Είναι σημαντικό να προσπαθήσουμε να διαχειριστούμε τη δική μας αγωνία, ώστε να μη φορτώσουμε τους υποψηφίους με επιπλέον πίεση.

Αναγνωρίζω την προσπάθεια

Οι Πανελλήνιες δεν κρίνονται μόνο από το τελικό αποτέλεσμα. Αναγνωρίζουμε την προσπάθεια που έχει προηγηθεί και υπενθυμίζουμε στο παιδί όσα έχει καταφέρει μέχρι σήμερα, χωρίς να υποβαθμίζουμε τη σημασία των εξετάσεων.

Ακούω χωρίς να κρίνω

Αν το παιδί εκφράσει φόβο, ανασφάλεια ή άγχος, το ακούμε με προσοχή. Συχνά η παρουσία ενός ανθρώπου που ακούει πραγματικά είναι πιο σημαντική από οποιαδήποτε συμβουλή.

Αποφεύγω τις συγκρίσεις

Η σύγκριση με αδέλφια, φίλους ή άλλους μαθητές δεν βοηθά. Αντίθετα, ενισχύει την ανασφάλεια και δημιουργεί την αίσθηση ότι η αξία του παιδιού εξαρτάται από την επίδοσή του.

Προσοχή στις υπερβολικές προσδοκίες

Οι γονείς χρειάζεται να ξεχωρίζουν τα δικά τους όνειρα από τις επιθυμίες των παιδιών τους. Οι Πανελλήνιες είναι μια προσωπική διαδρομή για κάθε υποψήφιο και όχι ευκαιρία να εκπληρωθούν ανεκπλήρωτες φιλοδοξίες των ενηλίκων.

Κάθε παιδί αντιδρά διαφορετικά

Άλλα παιδιά λειτουργούν καλύτερα υπό πίεση και άλλα χρειάζονται ηρεμία και ενθάρρυνση. Δεν υπάρχει μία συνταγή που ταιριάζει σε όλους.

Αποδέχομαι το ενδεχόμενο της αποτυχίας

Η επιτυχία ή η αποτυχία σε μία εξέταση δεν καθορίζει την αξία ενός ανθρώπου. Αν τα πράγματα δεν εξελιχθούν όπως θα ήθελε το παιδί, χρειάζεται να γνωρίζει ότι η οικογένειά του παραμένει δίπλα του και ότι υπάρχουν πάντα νέες ευκαιρίες.

Βλέπω και τις εναλλακτικές διαδρομές

Οι Πανελλήνιες αποτελούν έναν σημαντικό σταθμό, όχι όμως τον μοναδικό δρόμο προς την επαγγελματική και προσωπική εξέλιξη. Υπάρχουν διαφορετικές εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές που μπορούν να οδηγήσουν σε μια επιτυχημένη πορεία.

Προσφέρω ηρεμία, υπομονή και φροντίδα

Ίσως αυτή να είναι η πιο πολύτιμη συμβουλή από όλες. Ένα ήρεμο περιβάλλον, λίγη κατανόηση και η αίσθηση ότι το παιδί δεν είναι μόνο του μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά αυτές τις απαιτητικές ημέρες. Οι Πανελλήνιες είναι σημαντικές, αλλά δεν καθορίζουν ολόκληρη τη ζωή ενός νέου ανθρώπου. Αυτό που τα παιδιά έχουν περισσότερο ανάγκη σήμερα είναι να γνωρίζουν ότι, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα, η στήριξη και η αγάπη των γονιών τους παραμένουν δεδομένες.

✨Το πρόγραμμα, που υλοποιήθηκε από Μάρτιο έως Δεκέμβριο 2025, εστίασε στην ενημέρωση για την πλαστική ρύπανση και τη μείωση της χρήσης πλαστικού στην καθημερινότητα.

✨Πραγματοποιήθηκαν 36 εκπαιδευτικές δράσεις με έντυπο και οπτικοακουστικό υλικό, καθώς και διαδραστικές παρουσιάσεις σε περιοχές με αυξημένη τουριστική επιβάρυνση και περιορισμένες υποδομές απορριμμάτων.

✨Διανεμήθηκαν επαναχρησιμοποιούμενα παγούρια σε όλους τους μαθητές και εγκαταστάθηκαν επτά συστήματα φιλτραρίσματος νερού για πάνω από 600 μαθητές και 48 εκπαιδευτικούς.
Με τη συμμετοχή 1.700 μαθητών και 135 εκπαιδευτικών ολοκληρώθηκε τοεκπαιδευτικό πρόγραμμα «Το Πλαστικό μου κι Εγώ», που επεκτάθηκε στα Δωδεκάνησα και το Βορειοανατολικό Αιγαίο, με τη στήριξη της ΔΕΗ.

Η συγκεκριμένη δράση επιβεβαιώνει τη σταθερή δέσμευση της ΔΕΗ να στηρίζει προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης που απευθύνονται σε μαθητές και σχολικές κοινότητες σε όλες τις περιοχές όπου δραστηριοποιείται.

Το πρόγραμμα υλοποιήθηκε από τον Μάρτιο έως τον Δεκέμβριο του 2025 συνολικά σε 19 σχολικές μονάδες σε έξι νησιά (Νάξο, Κύθνο, Πάτμο, Λέρο, Σάμο και Ικαρία), στο πλαίσιο της συνεργασίας του Cyclades Preservation Fund (CPF) με την OPUS. Αντικείμενο του προγράμματος αποτέλεσε η ενημέρωση γύρω από τις επιπτώσεις της πλαστικής ρύπανσης και την προώθηση πρακτικών μείωσης της χρήσης πλαστικού στην καθημερινότητα. Στα σχολεία πραγματοποιήθηκαν συνολικά 36 εκπαιδευτικές δράσεις εντός σχολικής τάξης, με τη χρήση έντυπου και οπτικοακουστικού υλικού και τη συμμετοχή των μαθητών σε διαδραστικές παρουσιάσεις.

Η φετινή δράση επικεντρώθηκε σε νησιωτικές περιοχές με αυξημένη εποχική επιβάρυνση λόγω τουρισμού και περιορισμένες υποδομές διαχείρισης απορριμμάτων, όπου το ζήτημα της υπερβολικής χρήσης πλαστικού εντείνεται ιδιαίτερα τους θερινούς μήνες. Μέσα από εκπαιδευτικές παρεμβάσεις, παρουσιάστηκαν συγκεκριμένα παραδείγματα και πρακτικές για τη μείωση των πλαστικών μίας χρήσης και την επαναχρησιμοποίηση συσκευασιών.

Στο πλαίσιο της δράσης, διανεμήθηκαν επαναχρησιμοποιούμενα παγούρια σε όλους τους μαθητές και τοποθετήθηκαν επτά συστήματα φιλτραρίσματος νερού σε ισάριθμα σχολεία (Κύθνος, Νάξος, Πάτμος, Λέρος, Σάμος, Ικαρία), προσφέροντας τη δυνατότητα σε περισσότερους από 600 μαθητές και 48 εκπαιδευτικούς να έχουν πρόσβαση σε πόσιμο νερό χωρίς πλαστική συσκευασία.

Η νεαρή, πρωτοετής φοιτήτρια Νομικής, θα έπρεπε να ξεκινήσει το πανεπιστήμιο τον Οκτώβριο του 2023, αλλά πέρασε δύο χρόνια χωρίς μαθήματα, αναγκαζόμενη να μετακινηθεί περίπου δέκα φορές με την οικογένειά της από τον βόρειο τομέα της Λωρίδας. «Τώρα έχω μείνει πολύ πίσω κι αυτό με απογοητεύει», λέει από το Ντέιρ ελ Μπάλαχ, όπου οι γονείς της νοίκιασαν ένα μικρό διαμέρισμα «χωρίς πόρτες και παράθυρα, όπου είναι πολύ δύσκολο να συγκεντρωθείς και να διαβάσεις».

Για τη Χαμάντ και πολλούς άλλους φοιτητές σε παρόμοια θέση μιλά διεθνής έρευνα υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, που δημοσιεύτηκε αυτή την εβδομάδα και κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τον κίνδυνο δημιουργίας μιας «χαμένης γενιάς» στη Γάζα μετά από δύο χρόνια βομβαρδισμών. Οι επιθέσεις διέλυσαν σχολεία και πανεπιστήμια, προκάλεσαν εκατοντάδες θανάτους μεταξύ μαθητών και καθηγητών και άφησαν βαθύ ψυχολογικό αποτύπωμα στους νέους.

«Δεν υπάρχει μέρα που να μη νιώθω διχασμένη. Μια πλευρά μου θέλει να τα παρατήσει, η άλλη λέει πως μπορώ και πρέπει να συνεχίσω τις σπουδές μου παρά τις δυσκολίες — αν και τίποτα δεν δείχνει πως τα πράγματα θα βελτιωθούν σύντομα», λέει η φοιτήτρια. «Εύχομαι όσοι έρθουν μετά από εμένα να έχουν την τύχη να σπουδάσουν και να ονειρευτούν χωρίς φόβο».

Βαρύς απολογισμός σε θύματα και υποδομές

Σύμφωνα με το Γραφείο Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων (OCHA) του ΟΗΕ, τουλάχιστον 18.069 μαθητές και 780 εκπαιδευτικοί στη Λωρίδα της Γάζας έχασαν τη ζωή τους από τον Οκτώβριο του 2023, ενώ πάνω από 26.391 μαθητές και 3.211 καθηγητές τραυματίστηκαν. «Οι Παλαιστίνιοι έχουν δείξει αξιοθαύμαστη επιμονή στην εκπαίδευση, αλλά η απογοήτευση των νέων αποτελεί σοβαρό καμπανάκι για τη διεθνή κοινότητα. Πρέπει να κάνουμε περισσότερα για να τους στηρίξουμε. Δεν μπορούμε να περιμένουμε», προειδοποιεί η Pauline Rose, συν-συγγραφέας της έκθεσης και διευθύντρια του Κέντρου REAL του Πανεπιστημίου Κέιμπριτζ.

Συνολικά, το Ισραήλ έχει σκοτώσει τα τελευταία δύο χρόνια τουλάχιστον 71.000 κατοίκους της Γάζας, μετά τις αιματηρές επιθέσεις της Χαμάς, που άφησαν περίπου 1.250 νεκρούς στο ισραηλινό έδαφος.

Η κατάσταση στην εκπαίδευση έχει φτάσει στα όρια της κατάρρευσης. Η UNESCO αναφέρει ότι πάνω από το 91% των σχολείων της Γάζας (518 στα 564 συνολικά) χρειάζονται ανακατασκευή για να λειτουργήσουν ξανά, ενώ μόνο το 38% των μαθητών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης είχαν πρόσβαση σε οποιαδήποτε μορφή μάθησης τα τελευταία δύο χρόνια.

Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, υπήρξε σχεδόν πλήρης «διαγραφή του δικαιώματος των παιδιών στην εκπαίδευση – άρα και της ίδιας τους της ταυτότητας». «Οι μαθητές νιώθουν ότι τους σκοτώνουν απλώς επειδή είναι από τη Γάζα», ανέφερε μέλος διεθνούς οργανισμού στους ερευνητές.

Ψυχολογικές πληγές και ανάγκη διεθνούς στήριξης

Η έρευνα βασίζεται σε στοιχεία του ΟΗΕ, ΜΚΟ και συνεντεύξεις με ανθρωπιστικούς εργαζόμενους, κυβερνητικούς αξιωματούχους, καθηγητές και μαθητές. «Πριν ένα χρόνο λέγαμε ότι η εκπαίδευση δέχεται επίθεση· τώρα η ζωή των παιδιών της Γάζας βρίσκεται στο χείλος ολικής κατάρρευσης», επιμένει η Rose.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι χωρίς επείγουσα διεθνή βοήθεια —τουλάχιστον 1,2 δισ. ευρώ— δεν μπορεί να ξεκινήσει ούτε καν η στοιχειώδης ανοικοδόμηση των εκπαιδευτικών δομών ή η αντιμετώπιση των ψυχολογικών συνεπειών στα παιδιά της Παλαιστίνης. Το ποσό περιλαμβάνει ανάγκες τόσο στη Δυτική Όχθη όσο και στην Ανατολική Ιερουσαλήμ, όπου καταγράφηκαν προσωρινά ή μόνιμα κλεισίματα σχολείων· σύμφωνα με τη μελέτη, πάνω από 800 μαθητές και 28 καθηγητές σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν από εποίκους ή Ισραηλινούς στρατιώτες.

Η απώλεια ελπίδας που εκφράζουν οι νέοι πρέπει να αφυπνίσει τη διεθνή κοινότητα: «Πρέπει να κάνουμε περισσότερα για να τους στηρίξουμε. Δεν μπορούμε να περιμένουμε», επαναλαμβάνει η Rose.

Η έρευνα υπολογίζει ότι τα παιδιά στη Γάζα θα έχουν χάσει το ισοδύναμο πέντε σχολικών ετών λόγω επαναλαμβανόμενων κλεισιμάτων από το 2020 — πρώτα λόγω πανδημίας κι έπειτα εξαιτίας του πολέμου. Αν τα σχολεία παραμείνουν κλειστά ως τον Σεπτέμβριο του 2027, πολλοί έφηβοι θα βρεθούν μια δεκαετία πίσω εκπαιδευτικά.

Eξ αποστάσεως μάθηση μέσα σε σκηνές – Μαρτυρίες μαθητών

Για την αντιμετώπιση της κατάστασης, η UNRWA και το Παλαιστινιακό Υπουργείο Παιδείας προώθησαν την εξ αποστάσεως διδασκαλία και δημιούργησαν 422 προσωρινούς χώρους μάθησης στη Γάζα για πάνω από 232.500 μαθητές με τη βοήθεια 5.540 καθηγητών. Ωστόσο, σύμφωνα με την έρευνα του Κέιμπριτζ, η βία, η πείνα και το τραύμα υπερίσχυσαν: «Έχουν διαβρώσει την ελπίδα των νέων Παλαιστινίων για το μέλλον και στο διεθνές σύστημα».

«Είμαι ένα από αυτά τα πρόσωπα που αναφέρει η μελέτη», λέει ο Αμπντούλ Ράχμαν Ουάελ Άχμεντ, 18 ετών. Πέρασε δύο χρόνια σπουδάζοντας εξ αποστάσεως — προσπαθώντας να συνδεθεί είτε από σκηνές είτε από δανεικά διαμερίσματα με καθηγητές που δίδασκαν από τη Δυτική Όχθη.

Το ίδιο πείσμα συναντάται σε πολλές μαρτυρίες μαθητών της Γάζας — περιοχής όπου πριν το 2023 ο αναλφαβητισμός ήταν σχεδόν ανύπαρκτος.

«Είχα φίλους που με ρωτούσαν ‘γιατί διαβάζεις; Δεν έχει νόημα αφού θα μας σκοτώσουν…’», θυμάται ο Άχμεντ σε συνέντευξη μέσω WhatsApp. Από το Nuseirat, στο κέντρο της Γάζας, περιγράφει τραυματικές εμπειρίες: ανθρώπους πυροβολημένους λίγα μέτρα μακριά σε μπλόκο, διπλανό κτίριο που βομβαρδίστηκε, αεροπλάνα που πυροβολούν πάνω σε πολυσύχναστες περιοχές… «Έχω δει πράγματα που ποτέ δεν φανταζόμουν κι έχω συνεχώς φόβο», λέει εξηγώντας ότι μιλά γι’ αυτά μόνο στον πατέρα του.

Από τότε που τέθηκε σε ισχύ η εκεχειρία στα μέσα Οκτωβρίου, ο Άχμεντ πηγαίνει σε ιδιωτικό σχολείο με καθηγητές, ίντερνετ και εξετάσεις – μια μικρή αίσθηση κανονικότητας που τον ανακουφίζει. «Έχω καθυστέρηση για την ηλικία μου αλλά δεν θέλω να χάσω το όνειρό μου: να φύγω από εδώ και να σπουδάσω ιατρική».

Φόβος για την επιστροφή στα θρανία – Η μάχη των οικογενειών

Οι αποφάσεις στη Γάζα ήταν δύσκολες κι απελπισμένες τους τελευταίους μήνες: Οι γονείς δεν ήθελαν να θέσουν τα παιδιά τους σε κίνδυνο πηγαίνοντάς τα σε σκηνές ή ερείπια σχολείων για μάθημα· ούτε όμως ήθελαν να εξαντληθούν ή πεινάσουν περισσότερο λόγω έλλειψης τροφής.

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση για την επισιτιστική ανασφάλεια στη Γάζα (Δεκέμβριος), υπάρχουν 100.000 παιδιά κάτω των πέντε ετών που πάσχουν από υποσιτισμό — εκ των οποίων τα 31.000 είναι σοβαρά περιστατικά. Τουλάχιστον εκατό παιδιά πέθαναν λόγω επιπλοκών που σχετίζονται με την πείνα (στοιχεία ΟΗΕ Αυγούστου 2025).

Η έλλειψη τροφής επηρέασε έντονα ακόμη και τους εφήβους περιορίζοντας τη δυνατότητα μάθησης: «Κάποιες φορές ένιωθα αδύναμος κι ανίκανος να συγκεντρωθώ επειδή δεν είχα φάει», λέει ο Άχμεντ. «Τώρα νιώθω κάπως πιο δυνατός αλλά φοβάμαι μήπως ξαναρχίσει ο πόλεμος και όλα παγώσουν ξανά».

Ράνα Άχμεντ Αμπού Ουάκεδ, μητέρα πέντε παιδιών ηλικίας επτά ως δεκαπέντε ετών, στέλνει τα τέσσερα μεγαλύτερα τέσσερις ώρες τη μέρα σε ένα βομβαρδισμένο σχολείο στην πόλη της Γάζας όπου έχουν στηθεί σκηνές αντί για αίθουσες. Τα παιδιά κάθονται στο πάτωμα· επειδή κάνει πολύ κρύο τους δίνει κομμάτια ύφασμα για μαξιλάρια — κι όμως επιστρέφουν παγωμένα.

«Φοβούνται ακόμη τις βόμβες όταν πάνε σχολείο· μου λένε πως τρέμουν μήπως δεν επιστρέψουν ή πάθει κάτι εγώ κι έτσι δε με ξαναδούν ποτέ. Δεν νιώθουν ασφαλείς πουθενά – συχνά ακούν πυροβολισμούς μέσα στην τάξη κι είναι δύσκολο να τα πείσω να ξαναπάνε την επόμενη μέρα», εξηγεί στη συνέντευξη.

Όμως σήμερα είναι καλή μέρα γιατί η Νάγια (11 ετών) επέστρεψε σπίτι με το πρώτο διαγώνισμα από τον Οκτώβριο του 2023 κι αρίστευσε· «Το παιδί είναι ευτυχισμένο», λέει στέλνοντας φωτογραφία του τεστ μέσω WhatsApp — γραμμένο σε σκισμένο φύλλο τετραδίου.

Αμπού Ουάκεδ, προσθέτει ότι τώρα βρίσκονται κάποια τετράδια και στυλό στις αγορές κι επιχειρεί να αγοράσει ώστε τα παιδιά να τα μοιράζονται μεταξύ τους· ωστόσο ο μικρότερος γιος (7 ετών) δεν μπορεί να πάει σχολείο γιατί ταυτότητά του κάηκε σε βομβαρδισμό κι ακόμη δεν έχει αντικατασταθεί: «Στην ηλικία του δεν ξέρει καν ακόμη γράμματα – προσπαθώ εγώ τώρα να τον μάθω», καταλήγει αυτή η μητέρα.

Πηγή: EL PAÍS

Πώς αγαπήσατε τη συγγραφή και ποια στιγμή, μέσα στα χρόνια, θεωρήσατε ότι είναι ένας τόπος γόνιμος, αλλά και ιδανικός για την εξέλιξή σας;

Η συγγραφή για μένα ήταν πάντα κάτι σαν καταφύγιο, όσο κοινότoπο κι αν αυτό ακούγεται. Ήταν, επίσης, ο επιλεγμένος μου τρόπος να μιλήσω, όταν οι λέξεις δεν έβγαιναν εύκολα από το στόμα μου, εκεί κοντά στην εφηβεία. Δεν θυμάμαι ακριβώς πότε άρχισα να γράφω. Θυμάμαι, όμως, χαρακτηριστικά τον πατέρα μου να χτυπάει τα πλήκτρα της μικρής, μαύρης γραφομηχανής του και πως από μικρό παιδί ένιωθα πως το χαρτί ήταν ο μόνος τόπος, όπου μπορούσα να είμαι πραγματικά ειλικρινής με τον εαυτό μου και με τους άλλους. Η στιγμή που κατάλαβα πόσο σημαντική ήταν η συγγραφή για μένα ήρθε σταδιακά, μέσα από τα μικρά μπλε τετραδιάκια που γέμιζα, χωρίς να πολυσκέφτομαι το ό,τι έγραφα.  Εκεί, μάλλον, κατάλαβα ότι βρήκα έναν γόνιμο τόπο και τρόπο για να μεγαλώσω και να εξελιχθώ.

Οι σπουδές μου, που κάλυψαν πολλά στάδια και τεχνικές της συγγραφής μου ήταν η αναζήτησή μου για να γίνω ακόμα καλύτερη. Με ενδυνάμωσαν, μού έδωσαν εργαλεία και αυτοπεποίθηση να εκφραστώ πιο ολοκληρωμένα και με έκαναν να αγαπήσω ακόμα περισσότερο αυτό που κάνω. Μέσα από αυτές τις σπουδές, η συγγραφή έγινε, όχι μόνο τρόπος έκφρασης, αλλά και τρόπος εξέλιξης. Κάτι που συνεχίζω να υποστηρίζω και να υπηρετώ με πάθος.

Έχω ήδη εκδώσει κάποια έργα μου στην «ποιητική συλλογή», από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη, στη συλλογή διηγημάτων «Οδός Δημιουργικής Γραφής» από τις εκδόσεις Γραφομηχανή καθώς και στην Ανθολογία διηγημάτων από τις εκδόσεις Οσελότος. Επιπλέον, κυκλοφόρησε το πρώτο μου μυθιστόρημα, «Με Πέδικλα», επίσης, από τις εκδόσεις «Γραφομηχανή». Όλα αυτά τα έργα αποτέλεσαν σημαντικά βήματα στην πορεία μου και με οδήγησαν στο πιο πρόσφατο βιβλίο μου, στις «Διάφανες Κλωστές», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Τρι.Ενα» και το οποίο εκφράζει το επόμενο βήμα της διαδρομής μου σ’ αυτόν τον χώρο της τέχνης του λόγου.

Πολύ ενδιαφέρουσα η διαδρομή σας. Με ποιες δυναμικές δημιουργείται το κατάλληλο περιβάλλον, πιστεύετε, ώστε ένα παιδί ή ένας έφηβος να νιώθει οικεία τη γραφή για την έκφραση και τη σύνδεσή του με τον κόσμο;

Στην πορεία μου, ως εμψυχώτρια δημιουργικής γραφής και σε παιδιά και εφήβους, αυτό που έχω καταλάβει ότι κάνει τη διαφορά είναι το αίσθημα της ασφάλειας.  Η γραφή είναι μια πράξη έκθεσης είτε αυτή είναι μικρή είτε μεγάλη. Κανείς μας δεν μπορεί να γράψει αληθινά και ευχάριστα εάν νιώθει ότι θα κριθεί ή θα γελοιοποιηθεί. Τουλάχιστον, στα πρώτα στάδια των προσπαθειών του. Ειδικά ένα παιδί, όταν πεισθεί ότι υπάρχει χώρος για τη δική του φωνή,  χωρίς «πρέπει» και την επιβολή του «σωστού» ή «λάθους», κυρίως του «λάθους»,  τότε πραγματικά τολμά και εκφράζεται. Στις ομάδες μου, προσπαθώ πάντα να καλλιεργώ ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης, χωρίς επίκριση. Η ενθάρρυνση και η επιβράβευση είναι το πρώτο μου μέλημα. Εννοείται ότι η προσοχή μας δεν εστιάζεται στην ορθογραφία ή τη σύνταξη, αλλά σε αυτό που έχει να πει το παιδί. Σε αυτό που το καίει, που το ενδιαφέρει, σ’ αυτό που πιθανά ονειρεύεται εάν ονειρεύεται, μιας και η φαντασία της σημερινής πλειονότητας των παιδιών μας είναι, θα έλεγα, «μαραμένη». Όταν δώσουμε στο παιδί, στον έφηβο, ακόμα και στον ενήλικο, τη δυνατότητα να γράψει ένα γράμμα που δε θα σταλεί ποτέ και πουθενά, ένα ημερολόγιο που δε θα διαβαστεί από κανέναν, ένα σενάριο που θα γίνει παιχνίδι κι όχι διαγωνιζόμενο υλικό, τότε αρχίζει να καταλαβαίνει ότι η γραφή είναι μια δική του υπόθεση. Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η στιγμή που ένα παιδί ανακαλύπτει ότι μέσα από τις λέξεις μπορεί να καταλάβει τον εαυτό του και να επικοινωνήσει με τον κόσμο γύρω του. Κι αυτό, για μένα, αποτελεί το πιο ουσιαστικό δώρο που η δημιουργική γραφή και οι τεχνικές της, στην εφαρμογή τους, μού χαρίζεται. Ένα παιδί ή ένας έφηβος, ακόμα, όπως σας είπα, και ο ενήλικος μαθητής μου, συνδέεται με τη γραφή, όταν νιώσει ότι του ανήκει. Όταν αναγνωρίσει ότι μπορεί η χρήση της να του δώσει φωνή, να τον βοηθήσει να καταλάβει τον εαυτό του και να συνδεθεί με τους άλλους. Το καθοριστικό δεν είναι η «τεχνική», αλλά η αυθεντικότητα του χώρου και της σχέσης, μέσα στην οποία γράφει.

Συμφωνώ σε όλα. Στα εργαστήρια δημιουργικής γραφής, ποια είναι εκείνη η αφετηρία που εσείς θεωρείτε «κλειδί» για τη συνοχή και την πυροδότηση των μαθητών σας;

Στα εργαστήρια δημιουργικής γραφής, η αφετηρία που θεωρώ καθοριστική για τη συνοχή της ομάδας και την ενεργοποίηση των μαθητών είναι η προσωπική εμπλοκή· η σύνδεση, δηλαδή, της γραφής με ένα αυθεντικό, εσωτερικό ερώτημα ή συναίσθημα. Όταν η γραφή ξεκινά όχι ως «άσκηση», αλλά ως ανάγκη. Ως τρόπος, δηλαδή, να αγγίζει κανείς κάτι που τον αφορά βαθιά, τότε ενεργοποιείται η φαντασία, η ειλικρίνεια και κυρίως η διάθεση για δημιουργία. Αυτό επιτυγχάνεται μέσα από στοχευμένες ερωτήσεις, βιωματικές ασκήσεις, χρήση εικόνων, ήχων ή προσωπικών αναφορών, που φέρνουν τους μαθητές σε επαφή με τις εμπειρίες, τους φόβους, τις επιθυμίες ή τις μνήμες τους. Σε ένα περιβάλλον ασφαλές και αποδοχής, η ανάγκη για αυθεντική έκφραση ενισχύει τη μεταξύ τους σύνδεση και δημιουργεί φυσική συνοχή μέσα στην ομάδα. Όταν οι μαθητές κατανοούν ότι η γραφή είναι τρόπος να καταλάβουν και να ακουστούν, όχι απλώς να «εκτελέσουν», τότε νιώθουν ότι η φωνή τους έχει αξία. Η τεχνική έρχεται ως επόμενο βήμα, με στόχο να υπηρετήσει το περιεχόμενο. Το πρώτο όμως θεμέλιο είναι η εσωτερική ανάγκη: το αδιόρατο, αλλά ισχυρό «θέλω να πω κάτι», που δεν φωνάζει απαραίτητα, αλλά επιμένει να υπάρχει όχι για εντυπωσιασμό, αλλά για να ειπωθεί έτσι απλά. Από αυτό το σημείο γεννιέται κάθε δυνατή και ζωντανή γραφή.

Η γραφή, ειδικά στους εφήβους, δεν ξεκινά από την τεχνική. Ξεκινά από το βίωμα. Από μια ανάμνηση που επιστρέφει απρόσμενα, από έναν φόβο που ζητά όνομα, από μια σιωπή που θέλει φωνή. Και το εργαστήριο γίνεται τότε ένας μικρός, προστατευμένος κόσμος, όπου η φαντασία και η αλήθεια μπορούν να συνυπάρξουν χωρίς να φοβούνται την απόρριψη.

Όταν ο μαθητής νιώσει ότι δεν χρειάζεται να «γράψει σωστά», αλλά να γράψει αληθινά, συμβαίνει κάτι σχεδόν μαγικό: η ομάδα ενοποιείται, οι ιστορίες επικοινωνούν υπόγεια μεταξύ τους, και η γραφή μετατρέπεται από εργαλείο, σε γέφυρα. Μεταξύ του εαυτού και των άλλων. Μεταξύ αυτού που ζούμε κι αυτού που κατανοούμε. Αυτή είναι για μένα η πιο γόνιμη αρχή: η στιγμή που ο μαθητής καταλαβαίνει πως δεν γράφει «για το μάθημα», αλλά για να υπάρξει πιο καθαρά μέσα στον κόσμο.

«Για να υπάρξει πιο καθαρά μέσα στον κόσμο». Και πώς φωτίζεται όλος ο κόσμος, όταν κάτι τέτοιο το συνειδητοποιούν μικρά παιδιά! Ζείτε στην Τήνο, κερδίζοντας τόσα πολλά όσον αφορά στην ποιότητα, την απλότητα, την εγγύτητα. Πώς επιδρά ο συγκεκριμένος τόπος στην καθημερινή σας έμπνευση;

Επέλεξα να ζω στο νησί μου και πραγματικά δεν βιώνω απλώς έναν τόπο, αλλά έναν ρυθμό. Κάτι ανάμεσα στην ακινησία και στη διαρκή, αθόρυβη κίνηση της φύσης και των συνανθρώπων μου. Η καθημερινότητα εδώ δεν απαιτεί επιτήδευση. Είναι απλή, καθαρή κι άμεση κι αυτή η ποιότητα λειτουργεί μέσα μου σαν καθρέφτης. Με επαναφέρει στο ουσιώδες. Η εγγύτητα με τον χώρο, τον χρόνο και το «είναι μου» είναι ίσως το πολυτιμότερο δώρο. Οι αποστάσεις είναι μικρές και οι σιωπές μεγάλες. Αυτό δημιουργεί χώρο για εσωτερική κίνηση. Πολλές φορές δεν γράφω «για την Τήνο», αλλά από την Τήνο. Σαν το ίδιο το νησί να γίνεται φίλτρο και ρυθμιστής της ανάσας μου. Ο τρόπος να βλέπω αλλιώς τον κόσμο. Εδώ, οι λέξεις δεν χρειάζονται υπερβολές. Κρατούν το αλάτι του αέρα, τη σκιά μιας ξερολιθιάς, το άγγιγμα της πέτρας. Γράφοντας στον τόπο αυτόν, νιώθω ότι κατεβαίνω πιο ήσυχα και πιο βαθιά μέσα μου και από εκεί ότι μπορώ να επιστρέφω ως κάτι πιο αληθινό. Η συγγραφή εδώ με τραβά βίαια σχεδόν, ενώ με οδηγεί ήρεμα στο παραπέρα. Οι λέξεις έρχονται, όπως το νερό στο ξεροπήγαδο. Αργά, σταθερά, μα όταν έρθουν ξέρω καλά ότι είναι αληθινές και δικές μου. Η Τήνος με διδάσκει να γράφω, όπως η ίδια ζει ή μάλλον, να το πω καλύτερα, όπως η ίδια ζούσε μέχρι χθες. Με βάθος, με σιωπή που δεν είναι άδεια, αλλά γεμάτη στον χώρο για σκέψη, παρατήρηση, μεταμόρφωση, με ειλικρίνεια, με αποδοχή, με σεμνότητα, με ανθρωπιά. Σήμερα, τα πράγματα έχουν ελαφρώς αλλάξει, αλλά οι ρομαντικοί ή καλύτερα οι γνήσιοι Τηνιακοί θα επιμείνουμε στο αληθινό στοιχείο, που χαρακτηρίζει αυτόν τον ιδιαίτερο τόπο.  

Η Τήνος μοιάζει ανεξάρτητη. Σαν να τραβάει ανθρώπους που δεν γυρνούν την πλάτη στις πολιτιστικές πρωτοβουλίες. Ποια η δική σας γνώμη;

Η Τήνος μοιάζει με τόπο που ζει στον δικό του ρυθμό. Έχει μια μοναδική αίσθηση ανεξαρτησίας και ταυτόχρονα βαθιές ρίζες στην παράδοσή της και στον πολιτισμό της. Σαν να έχει αυτό το νησί μέσα του μια αόρατη δύναμη, που τραβά εκείνους τους ανθρώπους που αγαπούν αυτό το «άλλο». Εκείνους που αρνούνται να απαρνηθούν τον πολιτισμό τους, να αφήσουν τις ρίζες τους στο περιθώριο. Αντίθετα που επιλέγουν να τις ποτίζουν και να τις ταΐζουν, μεταφορικά το εννοώ, ως κομμάτι της καθημερινότητάς τους.

Είναι σαν ένας μαγνήτης αυτό το νησί, που τραβά ανθρώπους που επιθυμούν να συνδεθούν και να συνδέσουν ουσιαστικά το παρελθόν με το παρόν, που δεν γυρίζουν την πλάτη στις πολιτιστικές πρωτοβουλίες, κι όταν αυτές δεν υπάρχουν πασχίζουν να τις γεννήσουν, κι όταν αυτές γεννηθούν τις αγκαλιάζουν και τις κάνουν δικές τους.

Αυτή η ανοιχτότητα και το πάθος για το πολιτιστικό γίγνεσθαι δημιουργεί μια ζωντανή κοινότητα με τη δημιουργικότητα και τη συλλογικότητα να ανθίζουν. Η Τήνος δεν είναι απλώς ένα νησί. Είναι μια πηγή έμπνευσης για όσους θέλουν να συνδυάσουν το προσωπικό τους ταξίδι με την κοινή πολιτιστική προσπάθεια. Και ίσως γι’ αυτό να μένουν σε αυτό το νησί και να επιστρέφουν επίσης κοντά του, όσοι αναζητούν κάτι πιο ουσιαστικό. Δεν είναι πολλοί, είναι όμως κάθε φορά περισσότεροι, και αυτό είναι το εξαιρετικά ενδιαφέρον και ελπιδοφόρο. Έχω δει γύρω μου ανθρώπους που παρόλο που έρχονται από διαφορετικούς δρόμους βρίσκουν εδώ ένα σπίτι για τις ιδέες και τα όνειρά τους. Αυτό το πάθος για τη δημιουργία και την παράδοση νιώθω ότι δίνει στην Τήνο μια ζεστασιά που εμπνέει και σε κάνει να θέλεις να συμμετέχεις, όχι απλώς να είσαι θεατής, αλλά ενεργό κομμάτι της ζωής αυτού του τόπου.

Δεν ξεχνάω ποτέ το φως του απογεύματος σε αυτό το νησί, την απλότητα, που σου δείχνει να επιλέξεις ως μονόδρομο. Το τελευταίο σας βιβλίο «Διάφανες κλωστές» είναι μια συλλογή διηγημάτων, που ακροβατεί ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν , στο τραύμα και τη συμφιλίωση, στον ρεαλισμό και την ποίηση της καθημερινότητας. Θα ήθελα να μάθω λεπτομέρειες γύρω από το τι προηγήθηκε προκειμένου να προκύψουν αυτές οι ιστορίες.

Το τελευταίο μου βιβλίο, οι «Διάφανες Κλωστές», είναι μια συλλογή διηγημάτων που ισορροπεί πράγματι ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, στο τραύμα και τη συμφιλίωση, στον ρεαλισμό και την ποίηση της καθημερινότητας. Κάθε ιστορία γεννήθηκε μέσα από τη βαθιά ανάγκη μου να μιλήσω για τη δύναμη της αγάπης. Όχι μόνο την τρυφερή και προστατευτική αγάπη που όλοι μας υμνούμε, αλλά και τις μορφές της εκείνες που μας τρομάζουν ή ακόμα και μας φοβίζουν, μας καταστρέφουν ενίοτε ή εγκλωβίζουν αθέλητα αλλά απροκάλυπτα. Προηγήθηκε στη σκέψη μου η επιθυμία να φωτίσω αυτές τις διαφορετικές όψεις της αγάπης, μέσα από βιωματικά στοιχεία που φιλτράρονται αναμφίβολα από τη μυθοπλασία της γραφής μου. Οι ιστορίες μου δεν είναι απλώς αφήγηση γεγονότων, αλλά μια προσπάθεια να πιαστούν οι «διάφανες κλωστές» που συνδέουν τις ανθρώπινες εμπειρίες, τις ανθρώπινες ζωές. Εκείνα τα λεπτά νήματα που συχνά είναι αόρατα, αλλά καθορίζουν τα βήματά μας.

Η συγγραφή αυτής της συλλογής ήταν για μένα μια πορεία εξερεύνησης, μια αναζήτηση ισορροπίας ανάμεσα στον πόνο και την ελπίδα, μια πρόσκληση να αντικρίσουμε την αγάπη σε όλες τις μορφές της, χωρίς να την εξιδανικεύουμε ή να την αφορίζουμε, κάτι που συχνά πράττουμε, ακόμα και με λόγια σιωπής. Προτού γραφούν αυτές οι ιστορίες, πέρασα δηλαδή μια περίοδο έντονης σκέψης και στοχασμού. Ήθελα να καταλάβω πώς η αγάπη μπορεί να είναι ταυτόχρονα καταφύγιο και φυλακή, να φωτίζει και να σκοτεινιάζει. Οι χαρακτήρες μου γεννήθηκαν μέσα από αυτή την ανάγκη, από βιώματα δικά μου, αλλά και ανθρώπων που έχω γνωρίσει. Και μέσα από τη μυθοπλασία έγιναν πιο καθολικές ιστορίες που μιλούν θεωρώ για όλους μας.

Με αυτές τις σκέψεις, ξεκίνησα αυτό το ταξίδι μέσα στον εαυτό μου, που μου επέτρεψε να δω την αγάπη με όλες τις αντιφάσεις της, χωρίς να τη φοβάμαι,ς αλλά και να την ωραιοποιώ. Η μία ιστορία διαδέχτηκε την άλλη στον χρόνο και σε αυτήν ακριβώς τη σιωπή της αλήθειας μου.

Γι αυτό ακριβώς οι «Διάφανες Κλωστές» είναι για μένα κάτι πολύ πιο βαθύ από μια απλή συλλογή διηγημάτων και ο τίτλος αυτός είναι ακριβώς αυτό που ένιωσα πιο έντονα γράφοντας: Είναι αυτές οι αόρατες συνδέσεις που κρατούν μαζί τις ζωές μας, οι λεπτές γραμμές που δεν φαίνονται πάντα, αλλά που νιώθουμε βαθιά. Κλωστές που πλέκουν το παρελθόν με το παρόν, το τραύμα με τη συμφιλίωση, τον πόνο με την ελπίδα.

Ελπίζω αυτές οι ιστορίες να αγγίξουν τον καθένα με τον δικό του τρόπο — να τον κάνουν να νιώσει πως δεν είναι μόνος στις περίπλοκες και συχνά αόρατες «διάφανες κλωστές», που συνδέουν τις ζωές μας.

Πώς νιώθετε κάθε φορά που φεύγει από τα χέρια σας ένα δημιούργημά σας;

Κάθε φορά που ένα δημιούργημά μου φεύγει από εμένα και ταξιδεύει προς τον αναγνώστη, νιώθω ένα μείγμα ελευθερίας και τρυφερότητας. Είναι σαν να αφήνω ένα κομμάτι από την ψυχή μου να βγει έξω στον κόσμο, χωρίς να ξέρω ακριβώς πώς θα το υποδεχτεί «ο άλλος». Υπάρχει πάντα μια μικρή αγωνία εάν θα βρει η ιστορία μου τον δρόμο της. Θα συναντήσει την κατανόηση, την αποδοχή ή πιθανά και την απόρριψη; Θα έλεγα όμως ότι κυριαρχεί μια βαθιά χαρά που υπερκαλύπτει ό,τι άλλο: η χαρά ότι αυτά τα λόγια, που γεννήθηκαν μέσα μου μπορούν να ζήσουν και να αναπνεύσουν πλέον έξω από μένα. Είναι μια πράξη εμπιστοσύνης και ταυτόχρονα απελευθέρωσης. Ένα δώρο που ήδη έχω κάνει στον εαυτό μου και το αφήνω απλόχερο στον διπλανό μου. Έτσι κάθε φορά που ένα κείμενό μου παίρνει τον δρόμο προς τους αναγνώστες, νιώθω κάτι πολύ βαθύ και ανθρώπινο. Είναι σαν να ξεκλειδώνω ένα μέρος από μέσα μου. Μια γωνιά που μόνο εγώ γνώριζα και το βγάζω έξω για να το μοιραστώ, να το αγγίξει και κάποιος άλλος. Ταυτόχρονα, υπάρχει και ο φόβος της έκθεσης. Φοβάμαι μήπως δεν γίνουν κατανοητά αυτά που ήθελα να πω, μήπως τα συναισθήματα που ένιωσα εγώ δεν φτάσουν ως τον άλλο. Είναι μια στιγμή αδυναμίας και θάρρους μαζί, γιατί η συγγραφή δεν είναι μόνο δημιουργία. Είναι και μια πρόσκληση στον άλλον να μπει στον δικό σου κόσμο, με όλα του τα φώτα και τις σκιές. Όμως, πάνω απ’ όλα, νιώθω ευγνωμοσύνη. Ευγνωμοσύνη που αυτά τα λόγια, που ήταν κάποτε μόνο δικά μου, τώρα μπορούν να γίνουν δικά μας. Είναι μια γέφυρα ανάμεσα σε ανθρώπους που ίσως ποτέ δεν θα συναντηθούν, αλλά που μοιράζονται τις ίδιες ανησυχίες, τις ίδιες χαρές, τους ίδιους φόβους. Και αυτό είναι το πιο όμορφο δώρο που μπορεί να σου δώσει η γραφή. Η αίσθηση πως δεν είσαι μόνος.

Ποιοι συγγραφείς είναι οι αγαπημένοι σας;  Αν συναντούσατε κάποιον από αυτούς, τι θα μοιραζόσασταν μαζί του;

Ο Καζαντζάκης ήταν το σημείο αναφοράς, που άνοιξε την πόρτα της λογοτεχνίας για μένα από τα πρώτα μου εφηβικά χρόνια. Ο πατέρας μου και τα κόκκινα εκείνα δερματοδεμένα βιβλία στο ράφι του μεγάλου δωματίου. Από εκεί, ξεκίνησε ένα ταξίδι μέσα στη μαγεία των λέξεων και των ιδεών. Ένα ταξίδι που με οδήγησε να αγαπήσω, όχι μόνο την ελληνική λογοτεχνία της γενιάς του ’30, αλλά και τους μεγάλους της παγκόσμιας σκηνής. Στον κόσμο μου, ζουν πλάι-πλάι ο Σαίξπηρ με τον Ντε Μωνπασάν, ο Κάφκα με τον Ντίκενς, ο Φλωμπέρ με τον Έλιοτ και πιο κει τον Καμύ και τον Τζόυς, τον Μάρκες και τον Έκο. Κι από τους υπέροχους δικούς μας δημιουργούς, τον Βασιλικό και τον Αλεξάκη, τον Σουρούνη και τη Καρυστιάνη, τη Ζατέλη και τον Ελύτη, τον Ιωάννου και τον Μάτεση, τον Μουρσελά και τον Ταχτσή και άλλοι κι άλλοι, πόσους αδικώ με τη μη αναφορά μου, που με συγκίνησαν βαθιά με τη μοναδική τους φωνή και το πάθος τους για τη ζωή. Με τη διαφορετικότητά τους.

Αν συναντούσα κάποιον από αυτούς τους σπουδαίους, θα ήθελα να του πω για το προσωπικό του άγγισμα, για το πόσο, μέσα από τα έργα του, έχω μάθει να κοιτάζω τον κόσμο με πιο ανοιχτά μάτια και με πιο ευαίσθητη καρδιά. Θα ήθελα να μοιραστώ τις δικές μου μικρές μάχες και χαρές, τις αμφιβολίες και τις ελπίδες που η γραφή του, με βοήθησε να φωτίσω. Και ίσως, πάνω απ’ όλα, να τον ευχαριστούσα. Γιατί μέσα από τα λόγια του, βρήκα τη δική μου φωνή και τη δύναμη να την αφήσω να ακουστεί.

Στην εποχή της ταχύτητας και της εικόνας μπορεί η λογοτεχνία να λειτουργήσει ως αντίβαρο στη σύγχρονη κοινωνική και πολιτισμική κρίση;

Στην εποχή που όλα τρέχουν με ιλιγγιώδη ταχύτητα, όπου η εικόνα κατακλύζει και στην αλήθεια συχνά φυλακίζει το βλέμμα, όπου η πληροφορία μάς κυνηγά, η λογοτεχνία αναδύεται ως ένας φάρος, ως μια γαλήνια φλόγα που φωτίζει τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου, κι αυτό είναι αλήθεια. Μέσα από τις σελίδες ενός βιβλίου, μετά από μια δύσκολη μέρα, μπορείς να βρεις χώρο να αναπνεύσεις, να σταματήσεις το τρέξιμο, να ξεκουραστείς, να ταξιδέψεις, να ζήσεις τις ζωές των χάρτινων ηρώων, ναι, αλλά και να ονειρευτείς ξανά μαζί τους. Θυμάμαι στιγμές που μια μικρή ιστορία με έκανε να δω τα πράγματα αλλιώς. Όπως, όταν διάβασα για έναν ήρωα, που, μέσα αντίξοες συνθήκες, γνωστές, καθημερινές, της διπλανής μας πόρτας γεγονότα, με προβλήματα, απογοητεύσεις, μικρές νίκες ή ατυχίες, ανακάλυπτε τη δύναμη της ελπίδας. Αυτές οι λέξεις έγιναν, για μένα, μια γέφυρα, ένα καταφύγιο που με βοήθησε να αντιμετωπίσω τις δικές μου αμφιβολίες. Λατρεύω τα παραμύθια άλλωστε, έχω ακούσει και διαβάσει μεγαλώνοντας πολλά. Και τι νομίζετε ότι είναι τα διηγήματα, τα μυθιστορήματα. Παραμύθια για μεγάλους με τη μόνη διαφορά ότι δεν έχουν πάντα ένα καλό τέλος, όπως τα παραμύθια. Σε μια κοινωνία, λοιπόν, όπου η επιφάνεια και το στιγμιαίο κυριαρχούν, η λογοτεχνία μάς καλεί να επανεφεύρουμε την ενσυναίσθηση, να καταλάβουμε τον πόνο και τη χαρά του άλλου, μέσα από ιστορίες που μιλούν για τον άνθρωπο με όλη του την πολυπλοκότητα. Για παράδειγμα, ένα διήγημα που αφηγείται τη ζωή ενός πρόσφυγα μπορεί να μας ανοίξει τα μάτια στην πραγματικότητα πίσω από τα νούμερα και τις ειδήσεις, φέρνοντάς μας πιο κοντά στην ανθρώπινη πλευρά μιας κρίσης. Η λογοτεχνία γίνεται έτσι το αντίδοτο στην επιφάνεια και την αποξένωση. Μας θυμίζει πως, παρά το χάος και τις δυσκολίες, η καρδιά μας μπορεί να βρει παρηγοριά, έμπνευση και συντροφιά. Ένα αληθινό καταφύγιο μέσα στον θόρυβο της σύγχρονης ζωής.

Πώς διαχειρίζεται ένας συγγραφέας το φορτίο γεγονότων, όπως η γενοκτονία στη Γάζα. Μπορεί η λογοτεχνία να φέρει ελπίδα και δικαιοσύνη;

Ένας συγγραφέας, όταν αντικρίζει και το εννοώ μεταφορικά, τραγικά γεγονότα, όπως η γενοκτονία στη Γάζα, αν μη τι άλλο, όπως και κάθε άλλος άνθρωπος, θα όφειλε, φυσικά νιώθει πρώτα απ’ όλα το βάρος της ευθύνης, που του αναλογεί. Όχι μόνο γιατί ίσως να οφείλει να βοηθήσει στην καταγραφή της αλήθειας, αλλά και γιατί ίσως πρέπει να γίνει η φωνή για εκείνους, που δεν μπορούν να μιλήσουν. Είναι μια θέση δύσκολη και μοναχική, μιας και η οδύνη που φέρνει αυτή η μαρτυρία συχνά γίνεται προσωπική, σαν να ζει ο ίδιος μέσα στο ίδιο το δράμα. Η λογοτεχνία είναι ένα εργαλείο αντίστασης και ταυτόχρονα, όπως προείπαμε, καταφύγιο. Μέσα από τη γραφή προσωπικά προσπαθώ να προσεγγίζω την ουσία του πόνου, να δείχνω την ανθρώπινη πλευρά πίσω από τα γεγονότα που μοιάζουν μακριά και ακατανόητα. Έτσι, η λογοτεχνία μπορεί να γίνει μια γέφυρα ανάμεσα στον αναγνώστη και στον «άλλον», εκείνον που υποφέρει, εκείνον που μάχεται για τη δικαιοσύνη.

Ναι, η λογοτεχνία δεν αλλάζει άμεσα τις πολιτικές ή τις συγκρούσεις, αλλά μπορεί να ανάψει τη φλόγα της ελπίδας μέσα στην καρδιά των ανθρώπων. Να μας θυμίσει ότι πίσω από κάθε τίτλο ειδήσεων, υπάρχουν ζωές που αξίζουν σεβασμό και δικαιοσύνη. Αυτή η φλόγα, όσο μικρή και αν φαίνεται, έχει τη δύναμη να κινητοποιήσει συνειδήσεις και να προκαλέσει αλλαγές  γιατί η αλλαγή ξεκινά πάντα από μέσα μας. Ο συγγραφέας, λοιπόν, γίνεται κοινωνικός διαμεσολαβητής, ένας άνθρωπος που φέρνει κοντά τις φωνές, που μεταφέρει ιστορίες πόνου και ελπίδας, και που δεν σταματά να πιστεύει στη δύναμη της λέξης να χτίζει έναν καλύτερο κόσμο.

Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια είτε λογοτεχνικά είτε πολιτιστικά;

Τα μελλοντικά μου σχέδια νιώθω πως είναι η φυσική συνέχεια μιας πορείας, που ήδη αγαπώ βαθιά κι έχω την τύχη να υπηρετώ. Η γραφή είναι για μένα κάτι σαν ανάσα. Μια ανάγκη, που με συνοδεύει καθημερινά και που βρίσκει χώρο και χρόνο ανάπτυξης στον τόπο που ζω. Αυτή την περίοδο δουλεύω πάνω σε ένα νέο κείμενο, που με γεμίζει χαρά και προσδοκία, και μου δίνει την αίσθηση ότι, κάθε μέρα, ανοίγεται ένας καινούριος κόσμος ολοδικός μου, μέσα μου.

Παράλληλα, η ενασχόλησή μου με τη δημιουργική γραφή και η εμπλοκή μου ως εμψυχώτρια ομάδων δημιουργικής γραφής είναι ένα όμορφο μοίρασμα όλης αυτής της λογοτεχνικής μου διαδρομής. Από την πλευρά της δασκάλας, αλλά και της δημιουργού. Είναι μια διαδικασία, που μου δίνει δύναμη και μου ανανεώνει την έμπνευση, καθώς βλέπω πώς οι λέξεις παίρνουν ζωή μέσα από τους άλλους, πώς γεννιούνται νέες φωνές και ιστορίες. Νιώθω πως η τέχνη και η λογοτεχνία αποκτούν ακόμα μεγαλύτερη αξία, όταν γίνονται κοινό ταξίδι. Θέλω να συνεχίσω να συμμετέχω στα πολιτιστικά δρώμενα του τόπου μου και όχι μόνο, να μοιράζομαι, να ακούω, να συνδέομαι με άλλους δημιουργούς και αναγνώστες. Αυτή η συλλογικότητα, αυτό το αίσθημα κοινότητας, μου δίνει δύναμη και έμπνευση να συνεχίσω. Έχω την αίσθηση πως βρίσκομαι σε μια όμορφη φάση, γεμάτη ζεστασιά και δημιουργική ενέργεια, και ανυπομονώ να δω πού θα με οδηγήσει αυτό το ταξίδι.

Σας εύχομαι πάντα τέτοια και σας ευχαριστώ πολύ!

Κι εγώ!

Στη συνέχεια, ανέτρεξε στο παράδειγμα των σχολείων της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στη Νορβηγία, όπου η απαγόρευση της χρήσης κινητών είχε κάποια αποτελέσματα ενθαρρυντικά – για την ψυχική κατάσταση, τις σχολικές επιδόσεις και τη συμπεριφορά των παιδιών:

«Οι συνεδρίες των κοριτσιών σε ειδικούς ψυχικής υγείας μειώθηκαν κατά 60%, ενώ τα περιστατικά σχολικού εκφοβισμού επίσης παρουσίασαν μείωση, τόσο στα κορίτσια όσο και στα αγόρια. Παράλληλα, ανέβηκαν οι σχολικές επιδόσεις σε μαθήματα όπως τα μαθηματικά, ειδικά σε μαθητές από χαμηλότερες κοινωνικοοικονομικές τάξεις». Όπως καταλήγει ο ειδικός: «Η απαγόρευση των κινητών στα σχολεία είναι ένα μέτρο χαμηλού κόστους για να βελτιωθούν οι επιδόσεις των παιδιών».

Πηγή: Marie Claire

Όπως μάλιστα σχολιάζει ένα νέο ρεπορτάζ του CNN, πρόκειται για μια χώρα που, μεταξύ άλλων, αντιμετωπίζει την προπαγάνδα του Κρεμλίνου από τότε που κηρύχθηκε η ανεξαρτησία της από τη Ρωσία, πριν από πάνω από έναν αιώνα, μέχρι την έκρηξη της παραπληροφόρησης που πυροδοτήθηκε στη γειτονική χώρα μετά την εισβολή στην Ουκρανία.

Στο πλαίσιο αυτής της εκστρατείας, η κυβέρνηση προχώρησε σε μεταρρυθμίσεις και στο εκπαιδευτικό σύστημα, με σκοπό να ενισχύει την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης. Ή όπως το έχει θέσει o εκπαιδευτικός Jussi Toivanen: «Η πρώτη γραμμή άμυνας είναι ο δάσκαλος του νηπιαγωγείου».

«Η πρώτη γραμμή άμυνας είναι ο δάσκαλος του νηπιαγωγείου».

Το CNN, στο πλαίσιο της δημοσιογραφικής ερευνάς του, επισκέφτηκε ένα δίγλωσσο γυμνάσιο στο Ελσίνκι, όπου διδάσκονται φινλανδικά και γαλλικά, στο Ελσίνκι. Η καθηγήτρια κοινωνικών σπουδών Valentina Uitto συζητάει με τους μαθητές θέματα όπως το Brexit, η μετανάστευση, η ασφάλεια και η οικονομία και τους ζητάει, σχετικά με τις ευρωπαϊκές εκλογές, να επιχειρήσουν να ξεχωρίσουν τα γεγονότα από τα fake news.

Οι μαθητές χωρίζονται σε ομάδες, παίρνουν τα λάπτοπ και τα κινητά τους και γίνονται ψηφιακοί ντετέκτιβ. Σύμφωνα με το αμερικανικό ειδησεογραφικό μέσο, η τάξη της Uitto είναι η επιτομή της κριτικής σκέψης όπως διδάσκεται στα σχολεία της Φινλανδίας, όπου μεταξύ άλλων οι μαθητές αποκτούν τα απαραίτητα εργαλεία για να αντισταθούν στην παραπληροφόρηση που σαρώνει τον κόσμο.

Τα παιδιά καλούνται, μεταξύ άλλων, να εξετάσουν πόση αλήθεια περιέχουν βίντεο στο YouTube και αναρτήσεις στα social media, συνυπολογίζοντας τις μιντιακές προκαταλήψεις όπως εκφράζονται σε διαφορετικά άρθρα με clickbait τίτλους, παρατηρώντας τρόπους με τους οποίους η παραπληροφόρηση στοχεύει στα συναισθήματα των αναγνωστών και των ακροατών, γράφοντας ακόμα και τα ίδια τα δικά τους fake news.

Οι μαθητές χωρίζονται σε ομάδες, παίρνουν τα λάπτοπ και τα κινητά τους και γίνονται ψηφιακοί ντετέκτιβ. Καλούνται, μεταξύ άλλων, να εξετάσουν πόση αλήθεια περιέχουν βίντεο στο YouTube και αναρτήσεις στα social media.

«Αυτό που θέλουμε να κάνουν είναι, προτού μοιραστούν κάτι στα social media, να σκεφτούν καλά ερωτήσεις όπως: Ποιος το έγραψε; Πού δημοσιεύτηκε; Μπορώ να βρω την ίδια πληροφορία και σε διαφορετική πηγή;» σχολιάζει σχετικά ο Kari Kivinen, διευθυντής του σχολείου.

Να σημειωθεί εδώ ότι η Φινλανδία σκοράρει υψηλά σε δείκτες ευτυχίας, ελευθερίας Τύπου, έμφυλης ισότητας, κοινωνικής δικαιοσύνης, διαφάνειας και εκπαίδευσης, δυσκολεύοντας έτσι το έργο όσων αναζητούν το περιθώριο να διακινήσουν ψευδείς ειδήσεις και να εκμεταλλευτούν το κοινό. Η χώρα έχει, επίσης, μακρά παράδοση στην ανάγνωση βιβλίων: Ο πληθυσμός της, των 5,5 εκατομμύριων, δανείζεται σχεδόν 68 εκατομμύρια βιβλία τον χρόνο και έχει μια από τις υψηλότερες καλύτερες αναγνωστικές αποδόσεις PISA στην Ευρώπη.

Πηγή: marie claire

Στο πλαίσιο της δράσης, μέσα από τις συσκευασίες και τον γραμμωτό κωδικό (barcode), εντοπίζονται η απόσταση που διανύουν τα προϊόντα από τον τόπο παραγωγής μέχρι το σημείο τελικής κατανάλωσής τους και, κατά συνέπεια, οι αντίστοιχες επιπτώσεις στο περιβάλλον μέσα από την έκλυση διοξειδίου του άνθρακα.

Στη δεύτερη δραστηριότητα, καταγράφεται η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας ενός νοικοκυριού και αναζητούνται τρόποι διαχείρισής της με στόχο τη μείωση του ενεργειακού αποτυπώματος. Αναδεικνύονται, επίσης, εναλλακτικοί τρόποι παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ).

Η πρόσβαση είναι δωρεάν και προσβάσιμη για το κοινό και τους μικρούς μαθητές.

Πηγή: CNNgreece

Η Dyson, η οποία έχει την έδρα της στο Ηνωμένο Βασίλειο στο Malmesbury, Wiltshire, διοργανώνει τα βραβεία κάθε χρόνο για να ενθαρρύνει τους εκκολαπτόμενους εφευρέτες να βρουν λύσεις σε ζητήματα, σύμφωνα με το BBC. Φετινός νικητής είναι η συσκευή Pyri, ένας βιοδιασπώμενος ανιχνευτής από κερί και κάρβουνο που στέλνει ραδιο-σήματα σε ευάλωτες κοινότητες.

H Dyson δήλωσε ότι η εφεύρεση είναι ένα «υπέροχο παράδειγμα» μιας καινοτόμου ιδέας που αντιμετωπίζει ένα αυξανόμενο πρόβλημα. Το Pyri είναι προϊόν των μαθητών Richard Alexandre, Karina Gunadi, Blake Goodwyn και Tanghao Yu.

Ο Alexandre ανέφερε ότι εμπνεύστηκε τη δημιουργία του, αφού είδε την καταστροφή από πυρκαγιές στη χώρα του. «Ως Βραζιλιάνος, για μένα έχει μεγάλη σημασία σε προσωπικό επίπεδο η συσκευή που δημιουργήσαμε αφού είδα από πρώτο χέρι την καταστροφή που προκάλεσαν οι πυρκαγιές στο Pantanal», είπε. «Καθώς αυτή η καταστροφή φαίνεται να συνεχίζεται σε όλο τον κόσμο, ελπίζουμε ότι με το Pyri θα μπορέσουμε να εντοπίσουμε πυρκαγιές αρκετά νωρίς για να προστατεύσουμε τη γη από αυτού του είδους την καταστροφή στο μέλλον».

Πώς κρίθηκε η επιτυχία της συσκευής

Οι συμμετοχές για το εθνικό βραβείο κρίνονται από μια εξωτερική επιτροπή και έναν μηχανικό της Dyson. Στη συνέχεια, τα 20 καλύτερα έργα εξετάζονται από τον Sir James Dyson, ο οποίος επιλέγει τους νικητές, οι οποίοι κερδίζουν ένα έπαθλο £5.000. Η Rumyana Dancheva, Senior Design Engineer της Dyson, δήλωσε: «Η ομάδα Pyri έχει αναπτύξει ένα συναρπαστικό προϊόν με μια συναρπαστική εικόνα της λειτουργικότητας, της τεχνολογίας, του σχήματος και της βιωσιμότητας.

«Έχει τη δυνατότητα να έχει τεράστιο θετικό αντίκτυπο τόσο στους ανθρώπους όσο και στο περιβάλλον μέσω του έγκαιρου εντοπισμού των πυρκαγιών».

Πηγή: skai.gr

Να μοιράζεσαι τα πάντα.
Να παίζεις τίμια.
Να μη χτυπάς τους άλλους.
Να βάζεις τα πράγματα πάλι εκεί που τα βρήκες.
Να καθαρίζεις τις τσαπατσουλιές σου.
Να μην παίρνεις τα πράγματα που δεν είναι δικά σου.
Να λες συγγνώμη, όταν πληγώνεις κάποιον.
Να πλένεις τα χέρια σου πριν από το φαγητό.
Να κοκκινίζεις.
Ζεστά κουλουράκια και κρύο γάλα κάνουν καλό.

Να ζεις μια ισορροπημένη ζωή, να μαθαίνεις λίγο, να σκέπτεσαι λίγο, να σχεδιάζεις, να ζωγραφίζεις, να τραγουδάς, να χορεύεις, να παίζεις και να εργάζεσαι κάθε μέρα από λίγο.
Να παίρνεις έναν υπνάκο το απόγευμα.

Όταν βγαίνεις έξω στον κόσμο, να προσέχεις την κίνηση, να κρατιέσαι από το χέρι και να μένεις μαζί με τους άλλους.

Να αντιλαμβάνεσαι τα θαύματα.
Να θυμάσαι το μικρό σπόρο μέσα στο δοχείο από φελιζόλ. Οι ρίζες πάνε προς τα κάτω και το φυτό προς τα πάνω. Κανείς πραγματικά δεν ξέρει πώς και γιατί, αλλά όλοι μας μοιάζουμε σ’ αυτό.
Τα χρυσόψαρα, τα χάμστερ, τα άσπρα ποντίκια, ακόμη κι ο μικρός σπόρος μέσα στο πλαστικό δοχείο, όλα πεθαίνουν. Το ίδιο κι εμείς.
Να θυμάσαι τελικά τα βιβλία και την πρώτη λέξη που έμαθες την πιο μεγάλη απ’ όλες: τη λέξη ΚΟΙΤΑ.

| Robert Fulghum | Όσα πραγματικά θα έπρεπε να ξέρω τα έμαθα στο Νηπιαγωγείο (εξαντλημένο στον εκδότη) | εκδόσεις Λύχνος |

Πρώτα από όλα, τα μικρότερα, αλλά και τα μεγαλύτερα παιδιά θα πρέπει να γνωρίζουν τους κινδύνους της θάλασσας, πώς να τους αποφεύγουν και πώς να αντιμετωπίζουν μικρά απρόοπτα, ενώ τα μικρότερα παιδιά, πάντα θα πρέπει να είναι υπό την επίβλεψη ενήλικα ικανού να φροντίζει για την ασφάλειά τους. Επίσης, θα πρέπει να είναι προσεκτικά ακόμα και στις πιο διασκεδαστικές τους στιγμές, όπως είναι το παιχνίδι με φίλους στην πλατεία ή μία βόλτα με το ποδήλατο.

Προσοχή, όμως, δεν χρειάζεται μόνο για να αποφύγουμε τα ατυχήματα. Είναι καλό οι γονείς να προνοούν ώστε να προλαμβάνουν τυχόν ζητήματα υγείας του μικρού τους, που είτε δεν έχουν εκδηλώσει συμπτώματα είτε υπάρχουν κάποιες ενοχλήσεις που συχνά παραμελούνται

Ο ετήσιος έλεγχος υγείας ενός παιδιού σχολικής ηλικίας

Τώρα, είναι η κατάλληλη στιγμή τον ετήσιο έλεγχο της υγείας του παιδιού, μια σημαντική διαδικασία που συμβάλλει στην παρακολούθηση της ανάπτυξης και τη διατήρηση της καλής κατάστασης της υγείας του.

Ποιες εξετάσεις πρέπει να κάνουν οι γονείς στα παιδιά τους;

Ο παιδίατρος, Κωνσταντίνος Νταλούκας, Πρόεδρος Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων, εξηγεί, μιλώντας στο fortuno.gr, ποιες εξετάσεις περιλαμβάνονται στο ετήσιο παιδικό τσεκ απ.

«Οι συστάσεις για τον ετήσιο έλεγχο υγείας των παιδιών διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία τους, επισημαίνει ο κ. Νταλούκας. «Καλό είναι να αναφέρουμε τη λίστα με τις βασικές εξετάσεις και ελέγχους που πρέπει να περιλαμβάνονται στο ετήσιο τσεκ απ:

1. Γενική κλινική εξέταση:

Την εξέταση κάνει ο Παιδίατρος και ελέγχει το βάρος και ύψος, και κάνει σύγκριση με τις αναπτυξιακές καμπύλες. Χρήσιμος είναι και ο έλεγχος της αρτηριακής πίεσης για τον έλεγχο υπέρτασης ή άλλων καρδιαγγειακών προβλημάτων.

2. Εμβόλια:

Παιδίατρος και γονείς πρέπει να διασφαλίσουν (με τον έλεγχο του βιβλιαρίου του παιδιού και τη συζήτηση με τους γονείς) ότι όλοι οι εμβολιασμοί έχουν γίνει πλήρως, σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών για την ηλικία του παιδιού.

3. Αιματολογικές και βιοχημικές εξετάσεις:

o  Γενική αίματος, συμπεριλαμβανομένου του σιδήρου ορού, της φεριτίνης και του κορεσμού τρανσφερρίνης, ιδίως εάν υπάρχουν ενδείξεις έλλειψης σιδήρου, για την ανίχνευση αναιμίας, λοιμώξεων και άλλων αιματολογικών καταστάσεων.

o Έλεγχος γλυκόζης για τον έλεγχο του διαβήτη, ιδίως εάν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό ή το παιδί είναι υπέρβαρο.

o  λιπιδίων (πχ χοληστερόλης, LDL) στην ηλικία 9-11 ετών, ή στην περίπτωση θετικού οικογενειακού ιστορικού.

4. Οφθαλμολογικός έλεγχος:

Περιλαμβάνει έλεγχο οπτικής οξύτητας και γενική εξέταση των ματιών για τον έλεγχο διαθλαστικών ανωμαλιών, όπως η μυωπία, η υπερμετρωπία και ο αστιγματισμός.

5. Έλεγχος ακοής:

Είναι χρήσιμος για τον εντοπισμό τυχόν απώλειας ακοής ή ακουστικών προβλημάτων, που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την επικοινωνία και τη μάθηση.

6. Οδοντιατρικός έλεγχος:

Είναι απαραίτητος για την αξιολόγηση της στοματικής υγείας, τον έλεγχο για κοιλότητες και τη διασφάλιση της σωστής οδοντικής υγιεινής.

7. Έλεγχος ανάπτυξης και συμπεριφοράς:

Αφορά στην αξιολόγηση της ψυχοκινητικής ανάπτυξης και της συμπεριφοράς του παιδιού. Επίσης, γίνεται έλεγχος για σημάδια αναπτυξιακών καθυστερήσεων ή μαθησιακών δυσκολιών, που αντιμετωπίζονται καλύτερα όταν εντοπιστούν νωρίς στη ζωή του παιδιού και τη σχολική του ένταξη.

8. Αλλεργιολογικός έλεγχος:

Εάν το παιδί έχει ιστορικό αλλεργιών, πρέπει να διενεργούνται εξετάσεις για συγκεκριμένα αλλεργιογόνα (δερματικά τεστ ή εξετάσεις αίματος) και να παρέχεται καθοδήγηση για τη διαχείριση των αλλεργιών κατά τη διάρκεια των διακοπών.

Πολύ σημαντικό: Τα παιδιά που πάσχουν από διαπιστωμένη αλλεργία θα πρέπει να έχουν πάντα μαζί τους δύο ενέσεις αυτοενιέμενης αδρεναλίνης (Anapen Junior) και να έχουν εκπαιδευτεί τα ίδια ή οι γονείς τους πώς θα την κάνουν αν χρειαστεί.

9. Έλεγχος για λοιμώξεις:

Αφορά έλεγχο για πιθανές λοιμώξεις, όπως παρασιτώσεις ή άλλες κοινές παιδικές ασθένειες.

10. Εκτίμηση διατροφής και φυσικής δραστηριότητας:

Διατροφική αξιολόγηση γίνεται για να διασφαλιστεί ότι το παιδί έχει ισορροπημένη διατροφή και λαμβάνει τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά.

Οι τυχόν συστάσεις σωματικής δραστηριότητας αφορούν στην προώθηση της τακτικής άσκησης και ενός ενεργού τρόπου ζωής. 

Γενικότερα, ο τακτικός έλεγχος υγείας βοηθά στην έγκαιρη ανίχνευση και διαχείριση προβλημάτων υγείας, καθώς και στην προώθηση υγιεινών συνηθειών και της γενικότερης ευημερίας του παιδιού. Στο πλαίσιο αυτό, οι παραπάνω εξετάσεις βοηθούν να διασφαλιστεί ότι το παιδί σας είναι υγιές και έτοιμο να απολαύσει τις καλοκαιρινές του διακοπές. Επιπλέον, αν εντοπιστούν τυχόν προβλήματα, μπορείτε να τα αντιμετωπίσετε έγκαιρα», καταλήγει ο Παιδίατρος, Κωνσταντίνος Νταλούκας.