Άγγιξε τα σημάδια της, ένα – ένα. Πολλά σημάδια, ασυνήθιστα πολλά. Ήταν η Μέριλιν Μονρόε ή η Νόρμα Τζιν Μόρτενσον, που άλλαξε έντεκα θετούς γονείς χωρίς να γνωρίσει την πραγματική αγάπη. «Όταν ήμουν μικρή, κανείς δε μου είπε ότι είμαι όμορφη. Πρέπει να λέμε σε όλα τα κορίτσια, όταν είναι μικρά, ότι είναι όμορφα. Ακόμα κι αν δεν είναι».

Η μοναξιά της ήταν γκρι και σκελετωμένη. Της ανακάτευε τα μαλλιά, της αφυδάτωνε το δέρμα. Το διάφανο κορίτσι, μέσα στο πλήθος, έψαχνε τη μικρή γωνιά, όπου κάθε άνθρωπος μπορεί να ζεσταθεί με λίγη κανονικότητα.

Στη μέση του καλοκαιριού, πέταξε το φόρεμα με τις κρυστάλλινες πούλιες, τις Ferragamo γόβες και τον εφιάλτη, για να φορέσει αχανή λευκά μπλουζάκια, ή μια πετσέτα, ή τίποτα και να την απαθανατίσει ο φακός του Τζορτζ Μπάρις στην τελευταία της φωτογράφιση, σε μια παραλία της Σάντα Μόνικα. Ήταν ελεύθερη, είχε και μια ουλή κοντά στην χολή.

Λίγες εβδομάδες μετά, στις 5 Αυγούστου 1962, βρέθηκε νεκρή από την οικονόμο της, στο σπίτι της στο προάστιο Μπρέντγουντ του Λος Άντζελες. Ήταν 36 χρόνων και με ένα ημίφως στο απορημένο βλέμμα της. Με σκότωσαν; Με σκότωσα; Με αγάπησαν; Με αγάπησα;

«Ήταν η πιο δυστυχισμένη γυναίκα που γνώρισα ποτέ στη ζωή μου», θα έλεγε ο Άρθουρ Μίλερ και κανείς δεν υποστήριξε ποτέ το αντίθετο.

Αλλά και σε πέντε αιώνες θα την θυμούνται.

Δεν ορίζουν καμία ιδιότητα για τον εαυτό τους. Γι’ αυτό είναι ποιητές. Η φρίκη, η απαλή, αδιόρατη ελπίδα, ο άνθρωπος που δε θέλει να χαθεί, ο ήλιος του καθένα, η τρομερή γνώση ότι όλα βρίσκονται σε δύο ανθρώπινα χέρια. Ένα ποίημα χωράει όλα τα δικά μας. Ο ποιητής είναι έξω. Ακόμη κι όταν όλα τον κρατούν μέσα. Είναι έξω. Ακόμη και χωρίς χαρτιά και μολύβια, αυτός βρίσκει τον τρόπο. Γιατί πρέπει να βρίσκει τον τρόπο.

Η Κατερίνα Γώγου είναι από τους λίγους που γεννήθηκαν για να είναι ποιητές. Ολόκληρη ένα ουρλιαχτό για φως και δικαιοσύνη. Είχαν ψίθυρο σιγουριάς οι τελείες της. Ήξερε ότι αυτός ο ψίθυρος θέλει μόνο δύο λέξεις για ν’ ακουστεί.

Φρόντισε να είναι κορίτσι μέχρι το τέλος. Ένα κορίτσι που μπορεί και γίνεται σιδερένια μπουνιά, όταν τού πετούν πέτρες. Τα ποιήματά της θα μπορούσαν να είναι ο πρωινός της μονόλογος μπροστά στον καθρέφτη, ένας έντιμος απολογισμός, η ουσία της καθημερινής αθωότητας.

Είχε «άτσαλο» περπάτημα και δύο πανέξυπνα μάτια. Απ’ αυτά που επιβιώνουν ακόμη κι αν να τους «σβήσεις το φως».

«Μόνο κάτω απ’ αυτές
τις ηλίθιες αποδείξεις
φτιάξε έναν ήλιο σαν απ’ αυτούς που μόνο εσύ έχεις στο νου σου».

Οι λέξεις: ήλιος, νους, μόνο.

Δεν ξέρω, αν το φανταζόταν. Αυτή μόνο βρήκε την ανάποδη λέξη για να πει «καλημέρα». Η Κατερίνα Γώγου γεννήθηκε σαν σήμερα, την 1 Ιουνίου 1940. Είναι η δεύτερη φορά που γράφω κάτι γι’ αυτήν.

*Εμφανίστηκε, επίσης, για πρώτη φορά στο θέατρο με τον θίασο Ντίνου Ηλιόπουλου, το 1961, στο έργο των Ευαγγελίδη – Μαρή «Ο Κύριος πέντε τοις εκατό». Οι περισσότερες ταινίες όπου συμμετείχε, ήταν παραγωγής της Φίνος Φιλμ. Έκανε την πρώτη της κινηματογραφική εμφάνιση στην ταινία «Ο άλλος». Ως ηθοποιός, είναι γνωστή περισσότερο για δευτερεύοντες ρόλους, όπως στην ταινία το «Ξύλο βγήκε από τον Παράδεισο» ή το «Μια τρελή τρελή οικογένεια». Της έχει απονεμηθεί, στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, το Βραβείο Α΄ Γυναικείου ρόλου, για την ταινία «Το βαρύ πεπόνι».

Ως ποιήτρια, αποτελεί μια από τις πιο εμβληματικές και ριζοσπαστικές φωνές της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. «Έφυγε» όπως έζησε. Απλώς με μια τελευταία άρνηση.

Για αρχή θα ήθελα να ρωτήσω: είδα ότι έχεις σπουδές στην υποκριτική και στο τραγούδι. Τι είναι αυτό που σε οδήγησε σε αυτόν τον δρόμο των τεχνών και ποιες είναι οι καθοριστικές στιγμές σε αυτή την πορεία μέχρι σήμερα;

Από μικρή ασχολούμαι με το τραγούδι. Η δασκάλα που είχα στο Δημοτικό με είχε κάπως ξεχωρίσει και είχαμε και θεατρική ομάδα στο σχολείο. Μεγάλωσα στην Καρδίτσα, σε ένα σχολείο πειραματικό, όπου οι δάσκαλοι ήταν πολύ υπέρ των τεχνών σε σχέση με άλλα σχολεία. Οπότε μεγάλωσα μέσα σε αυτό το περιβάλλον. Και στο γυμνάσιο είχαμε δασκάλους με τους οποίους κάναμε θεατρικά και τραγούδι, ενώ στο Λύκειο διηύθυνα και τη χορωδία. Έτσι, ήξερα ότι μου αρέσει αυτός ο δρόμος και ήθελα να το σπουδάσω και να ασχοληθώ πιο σοβαρά. Με γέμιζε από πολύ μικρή• το θεωρούσα αυτονόητο κομμάτι της καθημερινότητάς μου.

Όταν ήρθα στην Αθήνα για σπουδές —καθώς τελείωσα και οικονομικά, λόγω της οικογενειακής μας επιχείρησης— μπήκα σε μια θεατρική ομάδα όπου συμμετείχαν και φίλοι μου από την Καρδίτσα, στην Ιατρική. Εκεί γνωρίσαμε έναν δάσκαλο υποκριτικής και συγγραφέα, τον Γιάννη Δούμο. Ανεβάσαμε ένα έργο και στη συνέχεια μας προετοίμασε, μαζί με τον Βασίλη Μαγουλιώτη —με τον οποίο είμαστε φίλοι από παιδιά— για τις εξετάσεις. Δώσαμε μαζί, γιατί μας μπήκε ταυτόχρονα το «μικρόβιο», και τελικά μπήκαμε στο Εθνικό.

Ήταν, δηλαδή, μια πορεία που έμοιαζε κάπως αυτονόητη. Δεν ξέρω πώς να το περιγράψω αλλιώς• ήταν σαν να έλεγα «αυτό θα κάνω». Παράλληλα, βέβαια, υπήρχε και η οικογενειακή επιχείρηση, την οποία θέλαμε να συνεχίσουμε με την αδερφή μου. Δεν μπορώ να φανταστώ τη ζωή μου χωρίς αυτό. Και όταν δεν προκύπτει κάτι, πάντα προσπαθώ να το κυνηγάω και να βρίσκω νέες ευκαιρίες.
Το τραγούδι ήταν κάτι που ήθελα να σπουδάσω ως απωθημένο, γιατί πολλές φορές —είτε το πιάνο είτε το κλασικό τραγούδι— τα άφηνα λόγω υποχρεώσεων. Τώρα που το σπουδάζω και βρίσκομαι κοντά στο πτυχίο, το έχω βάλει ως στόχο, και για μένα την ίδια. Με ηρεμεί και το χρησιμοποιώ συχνά και στις παραστάσεις. Είναι μια δουλειά, μια γνώση που, στο δικό μου μυαλό, δεν πρέπει ποτέ να σταματά να εξελίσσεται. Πιστεύω ότι πρέπει πάντα να μαθαίνουμε κάτι καινούριο.

Πολύ σωστά.

Οπότε φροντίζω να εξασκώ τη φωνή μου, γιατί θεωρώ πως ο ηθοποιός πρέπει να έχει όλα τα εργαλεία: πέρα από τη μελέτη, οφείλει να δουλεύει τη φωνή και το σώμα του. Είναι μια συνεχής εξέλιξη. Έτσι το έχω στο μυαλό μου. Παρότι έχω τελειώσει εδώ και δέκα χρόνια, εξακολουθώ να θέλω να μαθαίνω• και όποτε έχω χρόνο, παρακολουθώ σεμινάρια και γνωρίζω ανθρώπους από κοντά, για να μάθω τη δική τους τεχνική. Πάντα κάτι παίρνεις. Είτε μέσα από τις ταινίες που βλέπεις, είτε από το θέατρο, είτε από την ίδια την εμπειρία της παράστασης — πάντα κάτι μαθαίνεις.

Και αυτό ήθελα να ρωτήσω τώρα: το τραγούδι και η χρήση της φωνής είναι ιδιότητες που συνυπάρχουν με την υποκριτική. Μιλώντας με ανθρώπους του χώρου, τίθεται συχνά το ερώτημα αν αυτές οι ιδιότητες συγκρούονται ή αν, με κάποιον τρόπο, ενισχύει η μία την άλλη. Εσύ έχεις νιώσει ποτέ να υπερισχύει η μία σε σχέση με την άλλη; Ρίχνεις περισσότερο βάρος κάπου;

Όχι, νομίζω ότι είναι το ίδιο. Στην ουσία είμαι ηθοποιός — παίζω σε παραστάσεις — και το τραγούδι το κάνω κυρίως για μένα. Το να μπω στη λυρική σκηνή είναι πολύ δύσκολο, ίσως και τρεις φορές πιο δύσκολο από το θέατρο. Παρ’ όλα αυτά, το προσπαθώ• έχω πάει και σε ακροάσεις. Επιλέγω δουλειές που συνδυάζουν και τραγούδι, και θα ήθελα κάποια στιγμή να συμμετάσχω αποκλειστικά σε ένα μιούζικαλ. Δεν υπάρχει, όμως, ανταγωνισμός ανάμεσα στα δύο. Είναι παράλληλες εκφράσεις που συνδέονται μεταξύ τους. Δεν προτιμώ κάτι περισσότερο• λειτουργούν συμπληρωματικά.

Καταλαβαίνω. Έχεις συμμετάσχει σε πολλές θεατρικές παραστάσεις, καθώς και στην τηλεόραση και τον κινηματογράφο. Ξεχωρίζεις κάποιες στιγμές ή περιόδους σε αυτή την πορεία; Ανθρώπους ή συνεργασίες;

Ναι, σίγουρα ξεχωρίζω «Το Δαχτυλίδι της Μάνας», που ήταν με την ομάδα C. forCircus. Πέρα από το ότι είναι φίλοι μου, ως ομάδα και ως παρέα, αυτή η παράσταση είχε αγαπηθεί πολύ και τη ζούσαμε κι εμείς οι ίδιοι έντονα. Είχαμε δεθεί πολύ μεταξύ μας. Ήταν κάτι ιδιαίτερο που είχε δημιουργηθεί. Θυμάμαι ότι έλεγα συγκεκριμένα ποιήματα, τα οποία με γέμιζαν — για τον έρωτα, για την αγάπη. Προσέγγιζε, με έναν διαφορετικό τρόπο, ακόμα και το θέμα του θανάτου. Κάθε φορά ανυπομονούσα να πάω να παίξω σε αυτή την παράσταση, γιατί υπήρχε μια βαθιά σύνδεση μεταξύ μας ως ομάδα. Ήταν κάτι που με γέμισε πραγματικά πάρα πολύ.

Αυτό μου έρχεται πρώτο στο μυαλό. Φυσικά, ξεχωρίζω και τη συνεργασία μου με την Ελένη Σκότη, με την οποία έχω δουλέψει αρκετά. Αν και ο «Γάμος» ήταν μια δύσκολη παράσταση, με τα υπόλοιπα παιδιά προέκυπτε πάντα κάτι καινούριο. Ήταν μια πολύ δυνατή, αλλά και ψυχοφθόρα εμπειρία. Ωστόσο, στο τέλος υπήρχε μια γλυκιά αίσθηση ανταπόδοσης για αυτό που θέλαμε να πούμε, παρόλο που το έργο περιείχε πολλή βία. Αναφέρομαι στον «Γάμο» του Μάριου Ποντίκα. Ήταν μια παράσταση αρκετά σκληρή για εμάς, αλλά ταυτόχρονα νιώθαμε ότι συνέβαινε κάτι ουσιαστικό και θετικό μέσα από αυτήν. Ναι, αυτά είναι που μου έρχονται πρώτα στο μυαλό.

Κι ένα μουσικοθεατρικό σχήμα που έχεις συνιδρύσει με τη Βαλέρια Δημητριάδου;

Ναι, μέσα από αυτό ξεκινήσαμε αρχικά να κάνουμε παραστάσεις. Ελπίζω κάποια στιγμή να ξαναβρεθούμε και να συγχρονιστούν ξανά οι δρόμοι μας. Ήταν κάτι πολύ τιμητικό για μένα, γιατί το δημιουργήσαμε οι δυο μας από το μηδέν. Γράφαμε και παράγαμε τις δουλειές μας με δικά μας έξοδα, με δική μας παραγωγή. Ήταν μια διαδικασία εξαιρετικά δημιουργική και, θα έλεγα, αρκετά πρωτότυπη. Κινούνταν και λίγο έξω από τα συνηθισμένα πλαίσια. Ουσιαστικά έτσι ξεκινήσαμε, γιατί βγαίνοντας από τη σχολή δεν είχαμε άμεσα κάποια επαγγελματική ευκαιρία και θέλαμε να δημιουργήσουμε κάτι δικό μας. Η Βαλέρια έγραφε πάντα τη μουσική και εγώ τους στίχους, οπότε βρήκαμε έναν τρόπο να συνυπάρξουμε δημιουργικά. Μετά την περίοδο του COVID, ολοκληρώθηκε η παράσταση “The Proof Show” και στη συνέχεια, δεν καταφέραμε να το συνεχίσουμε ή να το επαναφέρουμε. Ωστόσο, βρισκόμαστε σε συζητήσεις για κάτι επόμενο, οπότε υπάρχει η σκέψη να ξανασυναντηθούμε δημιουργικά στο μέλλον.

Ωραία. Διάβασα μια παλαιότερη συνέντευξή σου, όπου έλεγες ότι λατρεύεις τις αρχαίες ιστορίες και ιδιαίτερα τις ιστορίες γυναικών «μαγισσών». Θα ήθελα να σε ρωτήσω αν θεωρείς ότι αυτή η εκδοχή της γυναίκας είναι ορατή και σήμερα —τηρουμένων των αναλογιών— δηλαδή γυναίκες που πάνε κόντρα στο ρεύμα. Πώς το έχεις στο μυαλό σου;

Ναι, από μικρή θαυμάζω πολύ τη γυναίκα, και ιδιαίτερα τη γιαγιά μου, που είχε περάσει πολλά, αλλά παρέμενε βαθιά προσηλωμένη στη χαρά και στη δύναμη. Έκανε τα πάντα με μια εσωτερική αντοχή που με ενέπνευσε. Γενικότερα, δεν πιστεύω ότι οι άντρες είναι κατώτεροι —σε καμία περίπτωση— αλλά θεωρώ ότι οι γυναίκες έχουν μια αρχέγονη δύναμη. Μιλάμε για τη μητέρα, για το θηλυκό στοιχείο, που κουβαλά μέσα του μια δύναμη μοναδική, δύσκολα συγκρίσιμη.

Έχω πολλές φίλες που θαυμάζω και ξέρω ότι είναι ικανές για τα πάντα. Έχω επίσης επηρεαστεί από βιβλία και ιστορίες που έχω διαβάσει ή ακούσει — ιστορίες που δεν περιγράφονται εύκολα με λόγια, σαν να «βλέπουν» πέρα από το προφανές, σαν να αγγίζουν μια άλλη διάσταση. Ειδικά στις γυναίκες που έχουν γίνει μητέρες, πιστεύω ότι συμβαίνει κάτι βαθιά μεταμορφωτικό, σχεδόν μαγικό. Η γυναίκα αλλάζει, αποκτά μια άλλη δύναμη, και νιώθω πως δύσκολα μπορεί πλέον να ανακοπεί αυτή η εσωτερική της ορμή. Πιστεύω ότι η γυναίκα ήταν και είναι επαναστάτρια. Πάντα διεκδικούσε και συνεχίζει να διεκδικεί τη θέση της — και ελπίζω σήμερα ακόμη περισσότερο. Ίσως γι’ αυτό υποτιμήθηκε για τόσα χρόνια. Και βλέπουμε ακόμη και σήμερα σκληρές εκφάνσεις αυτής της υποτίμησης, όπως η έμφυλη βία και οι γυναικοκτονίες. Νομίζω ότι αυτή η δύναμη υπάρχει — και όταν εκφράζεται, προκαλεί φόβο στην απέναντι πλευρά. Το λέω όσο πιο απλά και άμεσα μπορώ.

Τώρα θα ήθελα να δούμε λίγο αυτό που συμβαίνει στον κόσμο σήμερα. Δυσκολεύομαι να το περιγράψω, αλλά μοιάζει σαν ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον, σχεδόν από δευτερόλεπτο σε δευτερόλεπτο — ένα είδος σπιράλ κρίσεων, όπου η μία διαδέχεται την άλλη. Αναρωτιέμαι: υπάρχει κάπου να πιαστούμε; Και ποιος είναι ο ρόλος της τέχνης; Μπορεί να δημιουργήσει μια αίσθηση ελπίδας, συνδέοντας και όσα λέγαμε πριν;

Η ελπίδα πεθαίνει πάντα τελευταία. Μερικές φορές, βέβαια, ο φόβος νικάει — και το βλέπω σε όλους μας. Είναι αδύνατο να μην επηρεάζεσαι από όσα συμβαίνουν γύρω μας, ειδικά στις γειτονικές χώρες. Ο σύντροφός μου είναι φωτορεπόρτερ και έρχεται σε επαφή με μια ωμή πραγματικότητα, την οποία εμείς οι περισσότεροι απλώς παρατηρούμε από απόσταση. Δεν ξέρω αν υπάρχει ένας συγκεκριμένος τρόπος να «ξορκίσουμε» το κακό. Ίσως, όμως, ένα πρώτο βήμα είναι να μην το αναπαράγουμε. Να επιλέγουμε να βρισκόμαστε με ανθρώπους που μας ενισχύουν θετικά, να διεκδικούμε τα δικαιώματά μας, να γνωρίζουμε τι ψηφίζουμε και να μην υποκύπτουμε στον φόβο — όσο δύσκολο κι αν είναι αυτό. Χρειάζεται, επίσης, να φιλτράρουμε περισσότερο την πληροφορία που δεχόμαστε. Η συνεχής ανακύκλωση των ειδήσεων συχνά εντείνει τον φόβο, αλλά από την άλλη δεν γίνεται και να μένουμε ανενημέρωτοι. Είναι μια λεπτή ισορροπία: να είμαστε ταυτόχρονα μέσα και έξω από αυτό που συμβαίνει, να κρατάμε απόσταση ώστε να μπορούμε να το επεξεργαστούμε.

Για μένα, το θέατρο υπήρξε και παραμένει ένα καταφύγιο. Είναι από τα λίγα απλά πράγματα που έχουν τη δύναμη να μαλακώνουν, έστω και λίγο, την ψυχή. Παράλληλα, πιστεύω πολύ στη δύναμη της πρόθεσης και της συλλογικότητας. Για παράδειγμα, συμμετέχω σε μια ομάδα όπου κάνουμε kundaliniyoga, και πρόσφατα μια γυναίκα από τη Βαγδάτη ζήτησε τη βοήθειά μας. Μαζευτήκαμε περίπου δεκαπέντε γυναίκες και επαναλαμβάναμε ένα συγκεκριμένο μάντρα για μια εβδομάδα. Δεν ξέρω πώς το αντιλαμβάνεται ο καθένας αυτό, ούτε αν «αποδεικνύεται» κάπως, αλλά νιώθω πως όταν στέλνεις δύναμη με όποιον τρόπο πιστεύεις, κάτι κινείται. Άλλοι στρέφονται στην προσευχή, άλλοι στους ανθρώπους γύρω τους. Το σημαντικό, για μένα, είναι να βρίσκεις κάπου να κρατηθείς. Η θετική σκέψη —όσο δύσκολο κι αν ακούγεται— βοηθά περισσότερο από τον φόβο.

Πρόσφατα διοργανώθηκε στην Αθήνα το πρώτο διεθνές φεστιβάλ λογοτεχνίας, με προσκεκλημένο τον νομπελίστα συγγραφέα László Krasznahorkai, ο οποίος είπε —μεταξύ άλλων— ότι έχουμε ανάγκη την «εξέγερση» σε έναν κόσμο χωρίς πνεύμα, ώστε να αποσαφηνίσουμε ξανά τα πράγματα, να μπορούμε δηλαδή να λέμε ότι «το άσπρο είναι άσπρο». Πώς σου ακούγεται αυτή η δήλωση;

Πολύ δυνατή δήλωση. Νομίζω ότι περιέχει μια πολύ ουσιαστική σκέψη. Δεν μπορούμε να μένουμε με σταυρωμένα χέρια ούτε να αποδεχόμαστε άκριτα όσα μας έχουν ειπωθεί κατά καιρούς. Ούτε μπορούμε να θεωρούμε δεδομένο ότι «έτσι είναι τα πράγματα», ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται ή ότι οι πόλεμοι είναι κάτι αναπόφευκτο. Αυτή η «εξέγερση», όπως την αντιλαμβάνομαι, αφορά και στη γλώσσα, αλλά και το συναίσθημα. Να ξαναβρούμε τις λέξεις, να απομακρύνουμε την τοξικότητα και να επαναφέρουμε πιο ουσιαστικά και αληθινά συναισθήματα. Γιατί πιστεύω ότι έχει χαθεί σε έναν βαθμό η ενσυναίσθηση και η βαθύτερη συναισθηματική επαφή — και αυτό σχετίζεται και με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Υπάρχει ένας έντονος εγωκεντρισμός, μια προσκόλληση σε επιφανειακά και επαναλαμβανόμενα πράγματα.

Το θέμα είναι πού εστιάζουμε την προσοχή μας. Για παράδειγμα, μπορεί να θέλω να αγοράσω μια κρέμα, αλλά μέσα σε λίγα λεπτά scroll βλέπω εκατοντάδες παρόμοια πράγματα. Υπάρχει ένας υπερκαταναλωτισμός και μια υπερφόρτωση εικόνων που μας απομακρύνει από την ουσία. Ειδικά στις νεότερες γενιές βλέπω ότι συχνά δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην εικόνα: στο πώς θα φανεί κάτι, στο επόμενο βίντεο, αντί στο βίωμα της στιγμής ή στην ουσιαστική επικοινωνία με τον άλλον.

Οπότε, ίσως αυτή η «εξέγερση» να είναι και κάτι πιο προσωπικό: μια καθημερινή επιλογή να είμαστε πιο αληθινοί — με τον εαυτό μας, με τους άλλους. Να επαναπροσδιορίσουμε τι σημαίνει χαρά. Έχουμε, νομίζω, μπερδέψει τις χαρές. Παλιότερα, πιο απλά πράγματα αρκούσαν• θυμάμαι, για παράδειγμα, τη γιαγιά μου να είναι πραγματικά ευχαριστημένη με ένα απλό γεύμα ή με κάτι μικρό, χωρίς να χρειάζεται υπερβολές. Σήμερα υπάρχει μια πίεση για συνεχή «παραγωγή» — εικόνας, περιεχομένου, παρουσίας. Και αυτό το βλέπω και στον χώρο μας: πόσο προβάλλεις τον εαυτό σου, πόσο «ορατός» είσαι. Υπάρχει μια ισορροπία που πρέπει να βρεθεί. Από τη μία, ναι, χρειάζεται να επικοινωνήσεις τη δουλειά σου• από την άλλη, έχει σημασία το πώς το κάνεις και μέχρι πού.

Είναι μεγάλη συζήτηση. Αλλά, τελικά, νομίζω ότι αυτό που λέει έχει να κάνει με μια επιστροφή στην ουσία — να ξαναδούμε τα πράγματα καθαρά, να τα ονομάσουμε όπως είναι και να επιλέξουμε πιο συνειδητά πώς ζούμε.

Τελειώνοντας, Αθανασία, θα ήθελα να μου πεις αυτή την περίοδο με τι ασχολείσαι;

Αυτή την περίοδο συμμετέχω στην παράσταση «Ο αφρός των ημερών» του Μπορίς Βιάν, σε σκηνοθεσία και διασκευή της ΜαριτίναςΠάσσαρη, η οποία έκανε πρεμιέρα στις 20 Απρίλη. Είμαι πολύ χαρούμενη γι’ αυτό, γιατί πρόκειται για ένα αγνό και καθαρό έργο, ένα λογοτεχνικό κείμενο του 1947.
Ο Μπορίς Βιάν —υπαρξιστής, φίλος του Ζαν-Πολ Σαρτρ και της Σιμόν ντε Μποβουάρ— ανήκε σε μια γενιά ανθρώπων που, αμέσως μετά τον πόλεμο, προσπαθούσαν να ζήσουν, να διασκεδάσουν, να πιουν, να απολαύσουν τη ζωή. Το βιβλίο έχει έντονα σουρεαλιστικά και παράλογα στοιχεία και μιλάει, μεταξύ άλλων, για τον έρωτα.

Η ιστορία αφορά σε μια κοπέλα, τη Χλόη, που ερωτεύεται, αλλά στη συνέχεια αρρωσταίνει από ένα νούφαρο. Μέσα από αυτή την πορεία βλέπουμε τη σύγκρουση της ανεμελιάς και της χαράς με την ωμή πραγματικότητα: τι συμβαίνει όταν εμφανίζεται η ασθένεια, όταν η ζωή βαραίνει, όταν αρχίζει η φθορά και η πορεία προς το τέλος. Είναι, με έναν τρόπο, μια διαδρομή ζωής — από την ελαφρότητα στη βαρύτητα.

Είμαι πολύ χαρούμενη που συμμετέχω σε αυτό, γιατί ακόμη ανακαλύπτω τη Χλόη. Ξεκινήσαμε μετά το Πάσχα και είναι ένα αγνό κορίτσι που αγαπά τη ζωή, τα λουλούδια, τους ανθρώπους γύρω της, τους φίλους της. Είναι γεμάτη καλοσύνη και γλυκύτητα. Σε πολλά σημεία της αναγνωρίζω στοιχεία και από εμένα, αν και σε κάποιες φάσεις της ζωής μου τα έχω χάσει ή τα ξαναβρίσκω. Αυτό που με συγκινεί είναι ότι, ακόμη και όταν αρρωσταίνει, δεν παραιτείται• προσπαθεί να βλέπει τα πράγματα με θετική ματιά.

θα έρθω να σας δω.

Με χαρά. Είναι ένα έργο που με αγγίζει πολύ. Και έχει και μια προσωπική διάσταση για μένα, γιατί ο πατέρας μου, που ήταν βιβλιοπώλης, μου έλεγε ότι είχε προτείνει το βιβλίο ήδη από τη δεκαετία του ’70. Τότε, μάλιστα, θεωρούνταν σχεδόν απαγορευμένο λόγω των ακραίων στοιχείων του και δεν είχε εκτιμηθεί όσο έπρεπε στην εποχή του. Ο Μπορίς Βιάν, όπως και πολλοί δημιουργοί της εποχής του, αναγνωρίστηκε περισσότερο μετά τον θάνατό του.

Έχεις κάποιο όνειρο που θα ήθελες να πραγματοποιηθεί ή κάτι με το οποίο θα ήθελες να ασχοληθείς περισσότερο στο μέλλον;

Τελευταία μου αρέσει πολύ να ταξιδεύω και προσπαθώ, όσο μου το επιτρέπουν και οι συνθήκες, να κάνω τουλάχιστον ένα μεγάλο ταξίδι τον χρόνο. Μου αρέσει να κινούμαι, να γνωρίζω τόπους και πολιτισμούς, εντός και εκτός Ευρώπης. Νιώθω ότι όταν ταξιδεύεις, αλλάζει ο τρόπος που βλέπεις τα πράγματα και επιστρέφοντας στη δική σου πραγματικότητα τα αντιλαμβάνεσαι διαφορετικά.
Όσο για τα όνειρα, κάποιες φορές θέλω να τα κυνηγάω έντονα, άλλες φορές τα αφήνω λίγο πιο ελεύθερα — και πολλές φορές απλώς δεν συμβαίνουν όπως τα έχουμε φανταστεί. Πιστεύω, όμως, ότι είναι σημαντικό να παραμένεις πιστός στο όραμά σου και να ακολουθείς αυτό που πραγματικά θέλει η καρδιά σου, κάθε φορά. Ίσως τα όνειρα να λειτουργούν περισσότερο ως αφορμή: για να ξεκινάς κάτι καινούριο, να γνωρίζεις ανθρώπους που σε εξελίσσουν και σε μετακινούν, ή να δημιουργείς κάτι που έχει για σένα ουσία και θετικό αποτύπωμα.

Αθανασία, σε ευχαριστώ πολύ γι’ αυτή τη συζήτηση.

Κι εγώ! Πολύ ωραίες ερωτήσεις, πραγματικά.

Πληροφορίες

«Ο Αφρός των Ημερών» του Μπορίς Βιάν
Δευτέρα & Τρίτη στις 21:15
Studio Μαυρομιχάλη, Μαυρομιχάλη 134, Εξάρχεια

*Φωτογραφίες: Όλγα Τζίμου, Στέλιος Μισίνας

Ωχ.

Να ακούσω τη φωνή της; Και ακούμε τη φωνή της. Σε διάφορα. Και τη βλέπουμε με μακριά, κοντά, ολόισια μαλλιά. Με μωβ φορέματα. Σε θάλασσες και στη μεγάλη βεράντα της Ίωνος Δραγούμη. Στην Επίδαυρο. Στην Ακαδημίας. Στο Πήλιο. Στην ασπρόμαυρη μετα-εφηβεία, στα έγχρωμα ‘70ς, στα χειροκροτήματα.

Μα πώς την Έλεγαν; Τζένη Καρέζη. Τι παράξενο όνομα, λέει το απορημένο παιδί. Αλλά το έχω δει σε ένα θέατρο. Α, ναι.

Ήταν δικό της αυτό το θέατρο, ξέρεις.

Α!

Την έλεγαν, λοιπόν, Τζένη Καρέζη ή Ευγενία Καρπούζη. Αλλά και Λίλα, Βασούλα, Μίκα, Χριστίνα, Μπίλλη. Και το αγαπημένο μου: Τζένη Σκούταρη. Είχε δάσκαλο τον Άγγελο Τερζάκη στο Εθνικό Θέατρο. Ήταν ολόκληρη καλοκαίρι κι ας γεννήθηκε στην καρδιά του χειμώνα (12 Ιανουαρίου 1932). Ίσως να έζησε στα Ιλίσια ίσως για πάντα στις Σπέτσες και την Ερωτοσπηλιά. Πατησίων και Μάρνη, μισό αιώνα μετά το «Μεγάλο μας τσίρκο», ανάμεσα σε κόρνες και τα μπετά του χρόνου, «η γη μας χτυπάει με ογδόντα σφυγμούς. Ωραίους σαν από παλιό τύμπανο. Κάτι γίνεται. Κάτι γίνεται». Και είναι η φωνή της.

Πέθανε καλοκαίρι. Έψαχνε ανθεκτικά φτερά για να γλιτώσει την καταπακτή.  Έψαχνε τρόπους να ξεφύγει. Τόσοι ρόλοι άθικτοι. Τόσες ημιτελείς αγκαλιές. Τόση θάλασσα. Τόσα μακροβούτια.

Θα το μίσησε το καλοκαίρι. Το τελευταίο λεπτό, νομίζω πως ναι.
Και τα μάτια; Παρέμειναν σπάνια.

Δεν τα έχω δει σε κανέναν άλλον άνθρωπο. Έστω παρόμοια.
Ούτε εγώ.

*Τίτλος: Τέταρτο Κουδούνι

Η μορφή της Μπαρντό ξεπέρασε κατά πολύ τα όρια του κινηματογράφου, προαναγγέλλοντας μεγάλες κοινωνικές αλλαγές στη Γαλλία και την Ευρώπη του 20ού αιώνα. Πολύ πριν γίνει μούσα της άκρας δεξιάς ή μαχητική υπέρμαχος των ζώων, υπήρξε το αινιγματικό σύμβολο μιας χώρας που άλλαζε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το στυλ της — μαντήλια στα μαλλιά, μαύρη κορδέλα στο μέτωπο, καρό παντελόνια — ενσάρκωνε μια Γαλλία που πάλευε ανάμεσα στο παλιό και το νέο. Οι γυναίκες απελευθερώνονταν κοινωνικά και σεξουαλικά, ενώ η ίδια γινόταν εξώφυλλο σε περιοδικά και αντικείμενο θαυμασμού ανδρών και γυναικών.

Η Μπαρντό ήταν πηγή έμπνευσης για διανοούμενους όπως ο Ρολάν Μπαρτ και ο Ζαν-Λικ Γκοντάρ, αλλά και για συγγραφείς όπως η Σιμόν ντε Μποβουάρ. Η τελευταία την αποκάλεσε «η μηχανή της ιστορίας των γυναικών», που με τη σιωπηλή αλλά διαρκή στάση της προωθούσε την ισότητα των φύλων. Η ίδια ωστόσο δεν αυτοπροσδιοριζόταν ποτέ ως φεμινίστρια: «Δεν είναι θέμα μου αυτό, εμένα μου αρέσουν οι άντρες», είχε δηλώσει πριν ένα χρόνο.

Τα πρώτα βήματα και η εκτόξευση στο σινεμά

Η Μπριζίτ Μπαρντό γεννήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 1934, στο 15ο διαμέρισμα του Παρισιού, σε εύπορη οικογένεια. Κόρη μηχανικού και μητέρας παθιασμένης με τις τέχνες, μεγάλωσε σε αυστηρό αλλά καλλιτεχνικά πλούσιο περιβάλλον. Από μικρή ξεχώρισε στον κλασικό χορό και μόλις στα 7 μπήκε στο Ωδείο Παρισιού.

Η μόδα και το σινεμά αποτέλεσαν συγκοινωνούντα δοχεία για τη νεαρή Μπαρντό. Σε ηλικία 15 ετών βρέθηκε στο εξώφυλλο του Elle, γεγονός που τράβηξε την προσοχή του σκηνοθέτη Ροζέ Βαντίμ. Αντιμέτωπη με αντιρρήσεις της οικογένειάς της — πλην του παππού της που δήλωσε: «Αν είναι να γίνει πόρνη, θα γίνει είτε παίξει στον κινηματογράφο είτε όχι» — η Μπαρντό πήρε την ευκαιρία της.

Ο Βαντίμ περίμενε να ενηλικιωθεί για να την παντρευτεί. Η μεταμόρφωσή της σε γυναίκα-σύμβολο ήταν εκρηκτική: πρωταγωνίστησε στη Nouvelle Vague και καθιέρωσε το μπικίνι στις παραλίες των Καννών. Έπαιξε σε 45 ταινίες — οι περισσότερες χωρίς ιδιαίτερο καλλιτεχνικό ενδιαφέρον — όμως ξεχώρισε σε έργα όπως “En cas de malheur” (1958), “Voulez-vous danser avec moi?” (1959) και “Viva Maria!” (1965), όπου συναντήθηκε με τη Ζαν Μορό.

Η μουσική καριέρα και ο μύθος Bardot

Παράλληλα με τον κινηματογράφο, η Μπαρντό ηχογράφησε 60 τραγούδια και ενέπνευσε τον θρυλικό “Je t’aime… moi non plus” του Σερζ Γκενσμπούργκ, με τον οποίο μοιράστηκε τόσο το στούντιο όσο και προσωπικές στιγμές. Η ίδια αρνήθηκε αρχικά να κυκλοφορήσει το κομμάτι· έτσι ο Γκενσμπούργκ το επανηχογράφησε με τη Τζέιν Μπίρκιν.

Το «αινίγμα» Bardot αποτέλεσε zeitgeist μιας εποχής: απέρριψε τα στερεότυπα γυναίκας-μητέρας ή συζύγου, άλλαζε συντρόφους χωρίς τύψεις και ζούσε μια προκλητική ελευθερία χωρίς να τη μετατρέπει σε ιδεολογία. Όπως έλεγε: «Το φεμινισμός δεν είναι το στιλ μου. Εμένα μου αρέσουν οι άντρες». Μετά τον Βαντίμ ήρθε ο Ζαν-Λουί Τρεντινιάν ως σύντροφος. Αν ένας άντρας την κουραζε, απλά τον αντικαθιστούσε.

Η κορυφαία στιγμή στη φιλμογραφία της ήρθε με το “Le Mépris” (1963) του Γκοντάρ, όπου απέδωσε μοναδικά τον γυναικείο μυστήριο χωρίς ίχνος ενοχής — κάτι που οι λογοκριτές δεν μπορούσαν να ανεχθούν. Το 1973 αποφάσισε να αποσυρθεί πρόωρα από τον κινηματογράφο και εγκαταστάθηκε στη θρυλική βίλα La Madrague στο Σεν Τροπέ.

Bardot: μεταξύ θρύλου και αντιπαράθεσης

Ο μύθος της Μπαρντό ήταν πιο κοντά στη Μαρισόλ παρά στη Μέριλιν Μονρόε. Όμως η ίδια περιέγραψε μια μοναδική συνάντηση με τη Μονρόε το 1956 στο Λονδίνο: δύο σύμβολα θηλυκότητας συναντήθηκαν τυχαία στο γυναικείο αποδυτήριο ενός θεάτρου κατά τη διάρκεια βασιλικής παράστασης – μια στιγμή που έμεινε στην ιστορία.

Μπαρντό, ίσως επηρεασμένη από το τραγικό τέλος της Μονρόε, διέκοψε στα 39 χρόνια την καριέρα της εξουθενωμένη από τα φώτα της δημοσιότητας και την πίεση των μέσων. Ένιωθε “φυλακισμένη” από την εικόνα της και αποφάσισε να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στα ζώα.

Το 1986 ίδρυσε το Iδρυμα Brigitte Bardot, που παραμένει ενεργό μέχρι σήμερα για την προστασία των ζώων.

Aμφιλεγόμενη δημόσια παρουσία τα τελευταία χρόνια

Aν και η προσωπικότητα της Bardot αποτελεί καθρέφτη της γαλλικής κοινωνίας του περασμένου αιώνα, οι ιδεολογικές της μετατοπίσεις αντανακλούσαν τις πολιτικές αλλαγές στη χώρα. Από τότε που εγκατέλειψε τον κινηματογράφο στράφηκε όλο και περισσότερο προς θέσεις ακραίας δεξιάς — κατά της μετανάστευσης και κοντά στον τότε Εθνικό Μέτωπο του Zαν Μαρί Λεπέν.

Στο βιβλίο της “Un cri dans le silence” υποστήριξε ότι υπάρχει “ισλαμοποίηση” στη Γαλλία κι έκανε λόγο για “επικίνδυνη διείσδυση” μουσουλμάνων που δεν προσαρμόζονται στους γαλλικούς νόμους. Σε επιστολή προς τον τότε πρόεδρο Νικολά Σαρκοζί εξέφρασε αγανάκτηση για όσα θεωρούσε επιβολή ξένων εθίμων στη χώρα — δηλώσεις που της κόστισαν καταδίκες για υποκίνηση μίσους.

Eπιπλέον επέκρινε κινήματα όπως το #MeToo, θεωρώντας τα “κυνήγι μαγισσών” σε βάρος ταλαντούχων φίλων όπως ο Ζεράρ Ντεπαρντιέ.

Tο τελευταίο καταφύγιο στην Προβηγκία

Η Bardot, πάντοτε ονειρευόταν να ζει δίπλα στη θάλασσα. Όταν μπόρεσε οικονομικά, αγόρασε τη La Madrague έναντι 24 εκατομμυρίων φράγκων, όπου φιλοξένησε λαμπερές γιορτές αλλά κυρίως προστάτευσε δεκάδες ζώα μέσω του ιδρύματός της.

Tον περασμένο Μάιο, αποκάλυψε ότι πλέον διαμένει στη La Garrigue στις πλαγιές πάνω από το Σεν Τροπέ, αναζητώντας περισσότερη ηρεμία. Με τον θάνατό της, ο μύθος ξεπερνά πλέον κάθε αντιπαράθεση.

Να σας πω, από την αρχή, ότι σας θαυμάζω. Γιατί βρήκατε τον τρόπο να παρουσιάσετε κάτι πρωτότυπο. Αναφέρομαι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στην αναβίωση των ηρωίδων που υποδύθηκε η Αλίκη Βουγιουκλάκη, μέσα από τη δική σας οξεία και βαθιά ματιά. Πώς προέκυψε όλο αυτό;

Σε αυτά τα βίντεο, βρίσκονται συμπυκνωμένες ιδέες, κοινωνικοί προβληματισμοί και απόψεις που ήθελα, πολλά χρόνια, να εκφράσω, αυτά που συζητούσα πάντα με φίλους και συνεργάτες. Έψαχνα, όμως, έναν τρόπο να εκφραστούν πιο δημιουργικά. Σκεφτόμουν να γράψω ένα κινηματογραφικό σενάριο ή ένα θεατρικό έργο. Είχα ξεκινήσει μάλιστα. Όμως πάντα με σταματούσε αυτό που σταματάει του Έλληνες καλλιτέχνες: Ότι, κατά πάσα πιθανότητα, δεν θα ασχοληθεί κανείς με την ιδέα σου και δεν θα βρεις ποτέ χρηματοδότηση.

Η εμπειρία μου (ως ηθοποιός και στη συνέχεια ως μέλος της ομάδας παραγωγής) στην ταινία του Μιχάλη Καφαντάρη «Behind the sins», που ξεκίνησε  χωρίς χρηματοδότηση, ένας άθλος που ολοκληρώθηκε μετά από χρόνια δουλειάς συσπειρώνοντας εκατοντάδες ανθρώπους, ήταν για μένα, πέρα από σχολείο, και μια έμπνευση στο «να τολμάς και μόνος σου, αν χρειαστεί». Με την  παρότρυνση και του Μιχάλη Καφαντάρη ξεκίνησα, λοιπόν, αυτά τα βίντεο στα σόσιαλ μίντια. Η Αλίκη Βουγιουκλάκη είναι η κορυφαία εκπρόσωπος του παλιού ελληνικού κινηματογράφου, κι ο κινηματογράφος είναι το σύμβολο ενός παλιού κόσμου που χάθηκε. Πάντα σκεφτόμουν αν η εποχή ορίζει τους ανθρώπους ή οι άνθρωποι την εποχή. Βλέποντας τους ήρωες του παλιού σινεμά, μέσα σ’ αυτούς και τις ηρωίδες που ενσάρκωσε η Αλίκη, σκεφτόμουν όλα όσα  θα τους απαγόρευαν να υπάρξουν σήμερα. Πώς θα ένιωθαν και θα συμπεριφέρονταν αυτές οι ηρωίδες στη σύγχρονη ανεστραμμένη πραγματικότητα. Κι αυτό κάνω.

Και το κάνετε καλά. Θα λέγαμε ότι το κεφάλαιο Αλίκη, ακόμη και τόσα χρόνια μετά, φέρει πτυχές που μπορούν σχεδόν να την επανεφεύρουν; Τι είχε τελικά αυτή η γυναίκα που ακόμη και ρετρό εμπεριέχεται στο παρόν; Στη σημερινή εποχή, τι της αναγνωρίζεται που όσο ζούσε δεν ειπώθηκε ποτέ;

Το «φαινόμενο Βουγιουκλάκη», πιστεύω πως δεν μπορεί να επαναληφθεί. Η Αλίκη όμως παραμένει παρούσα ακόμα και μέσω της φυσικής της απουσίας. Από τότε που έφυγε, δεν εμφανίστηκε άλλη Ελληνίδα ηθοποιός που να ενσωματώνει ταυτόχρονα την ελληνικότητα, το λαϊκό στοιχείο και τον προσωπικό μύθο.

Ήταν σταρ με 100% ελληνική ταυτότητα, αποτέλεσμα του ελληνικού κινηματογράφου, όχι celebrity διεθνούς jet set με καταγωγή από την Ελλάδα. Αυτό την καθιστά Εθνική Σταρ με όλη τη σημασία. Όσο ζούσε, ακόμα κι όταν δεν έκανε πια σινεμά, ζούσε και η ψευδαίσθηση ότι «αφού υπάρχει η δική μας Εθνική  σταρ, υπάρχει και βιομηχανία ελληνικού κινηματογράφου».

Σήμερα, με την απόσταση του χρόνου, θα πρέπει να της αναγνωρίσουμε πως υπήρξε αντικειμενικά πολύ μεγάλη ηθοποιός. Στους ασπρόμαυρους ρόλους της, — «Λίζα και η άλλη», «Διπλοπενιές», «Μανταλένα» — έχει μια εκπληκτική κινηματογραφική αντίληψη. Περνάει από το δράμα στην κωμωδία με αμεσότητα και ακρίβεια, που μοιάζει αβίαστη, αλλά είναι μια σπάνια δεξιότητα. Στη «Μανταλένα», ειδικά, η ερμηνεία της, θεωρώ πως είναι από τις μεγάλες στιγμές του ελληνικού σινεμά.

Δεν είναι τυχαίο ότι για τον συγκεκριμένο ρόλο απέσπασε το Βραβείο Α’ Γυναικείου Ρόλου στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Τι έχετε καταλάβει για τον εαυτό σας, όλον αυτόν τον καιρό, που η συγκεκριμένη διαδικασία της «πολύ γόνιμης μίμησης», να το πω έτσι, σας γεφυρώνει με ένα κοινό που θέλει να μάθει κι εσάς και τη Βουγιουκλάκη; Εγώ, συγκεκριμένα, σας έμαθα από μια προτροπή φίλου μου «δες με προσοχή, έχει ενδιαφέρον». Να σημειώσω ότι ο συγκεκριμένος φίλος δεν έχει δει ολόκληρη καμία ταινία της Αλίκης.

Είναι νωρίς για να μάθω κάτι για τον εαυτό μου από όλο αυτό. Κυρίως γιατί ακόμα προσπαθώ να τον τοποθετήσω μέσα σε όλο αυτό. Ακόμα έχει δρόμο για βελτίωση και εξέλιξη. Τουλάχιστον, αυτό προσπαθώ κι εγώ, αλλά και η ομάδα που στηρίζει τεχνικά τα βίντεό μου, η STAND UP DRAMA.

Η περίπτωση που αναφέρετε με τον φίλο σας, δεν μπορεί παρά να με συγκινεί αληθινά και να με τιμά, καθώς αυτό το «ενδιαφέρον»  προσπαθώ κι εγώ, με τη σειρά μου, να τιμήσω, παίζοντας στην ουσία με επτά –οκτώ κινηματογραφικούς χαρακτήρες της Αλίκης και μια ανεξάντλητη επικαιρότητα.

Τι ωραίο που η Λίζα Δέλβη ή η δακτυλογράφος Αικατερίνη Πιερρή δε ζουν σε «γυάλα»! Πώς συνομιλεί η Αλίκη του ’60 με τις γυναίκες του 2025;

Το κοινό, αναζητά ακόμη αυτή τη σύνδεση με το ’60. Το παλιό σινεμά ήταν λαϊκό, άμεσο, βαθιά συνδεδεμένο με την καθημερινότητα και τις ανάγκες του κόσμου. Ύστερα και για πολλά χρόνια που φτάνουν μέχρι την γενιά μου, η λαϊκότητα θεωρήθηκε κάτι «κατώτερο» — με συνέπεια η τέχνη να απομακρυνθεί σιγά σιγά από την κοινωνία.

Στην εποχή των playlists, και καθώς ζούμε σε μια χώρα, που δεν παράγει πλέον σχεδόν τίποτα στο σήμερα, το κοινό αναζητά μια κληρονομιά που να τού ανήκει. Ένα κομμάτι πολιτισμού, με το οποίο μπορεί να ταυτιστεί, χωρίς την ενοχή που τού έχουν φορτώσει για το σήμερα. Γι’ αυτό βλέπουμε τόσες σειρές και ταινίες εποχής, τόσες διασκευές τραγουδιών, τόση επιστροφή στο παλιό.

Οι ηρωίδες της Αλίκης — όπως και πολλοί ρόλοι εκείνου του σινεμά — είναι αρχετυπικές μορφές. Εκπέμπουν ξεκάθαρα χαρακτηριστικά σε μια εποχή, όπου η ταυτότητα είναι ρευστή. Ίσως γι’ αυτό, παρά τις τεράστιες αλλαγές, παραμένουν κατανοητές και οικείες κυρίως στις γυναίκες του σήμερα.

Νιώθετε ότι ο κόσμος καταλαβαίνει αυτό το δεύτερο, βαθύτερο επίπεδο του έργου σας ή σταματά στην ομοιότητα;

Στην αρχή, στεκόταν στην ομοιότητα — κάτι απόλυτα λογικό, αφού εμφανίστηκα πολύ ξαφνικά. Τα πρώτα σχόλια αφορούσαν κυρίως στο «αν μοιάζω», πολύ, αρκετά, λίγο ή καθόλου. 

Με τον καιρό όμως, όσο τα κείμενα εξελίσσονταν και το concept άρχισε να διαμορφώνεται και να εξελίσσεται κι αυτό, μεγάλο κομμάτι του κόσμου, που με παρακολουθεί, στρέφεται στο νόημα, στο σχόλιο, στην ιδέα πίσω από το βίντεο. Αυτό είναι για μένα η μεγαλύτερη επιβεβαίωση. Έχω διαβάσει σχόλια πολύ υψηλού επιπέδου, ακόμα και αρνητικά, που μου έδωσαν ώθηση να συνεχίσω. Στο διαδίκτυο, κυκλοφορεί κοινό με σκέψη, κριτήριο και ανάγκη για κάτι πιο ουσιαστικό από απλή μίμηση — και κυρίως κοινό που έχει κουραστεί να το υποτιμούν.

Η μίμηση, όταν είναι τόσο αληθινή, γίνεται επικίνδυνα οικεία. Σας έχει απασχολήσει ποτέ το ενδεχόμενο να ταυτιστεί το κοινό — ή κι εσείς — περισσότερο απ’ όσο θα θέλατε;

Η μίμηση που κάνω, εξελίσσεται μαζί με εμένα. Προσπαθώ πολύ γι’ αυτό, με όσα μέσα μπορώ να έχω στα χέρια μου. Ο κίνδυνος ταύτισης υπάρχει πάντα, γιατί η υποκριτική σε φέρνει σε επαφή με λεπτές ισορροπίες, και είναι μια τέχνη γεμάτη ανασφάλεια από τη φύση της. Αλλά στη γενιά μου, πλέον, ο μεγαλύτερος φόβος δεν είναι η ταύτιση, αλλά το να μη σου δοθεί καθόλου ο χώρος να υπάρξεις. Αν ο κόσμος με ταυτίσει πρώτα με την Αλίκη, δεν έχω για την ώρα, παρά να το θεωρήσω μια δυνατή αφετηρία για να μπορέσω στη συνέχεια να δείξω κι άλλα πράγματα που έχω μέσα μου — και είναι πολλά.

Εξάλλου, ακόμα και οι πιο σπουδαίοι ξεκίνησαν από μια μίμηση κάποιου καλλιτέχνη που θαύμαζαν στην εφηβεία τους: η Edith Piaf, βάσισε το ηχόχρωμά της πάνω στην Freel, που ήταν μυθική τραγουδίστρια της εποχής της, ο Τσάπλιν μιμήθηκε τον Μαξ Λίντερ, ο Νίκος Καββαδίας, στα πρώτα του ποιήματα, τον Μπωντλαίρ. Όλοι τους πήραν το αρχικό υλικό και  κατάφεραν να το μετατρέψουν, με τον καιρό, σε κάτι δικό τους. Γιατί όχι κι εγώ; Ποιος μπορεί να μου αρνηθεί την αγάπη μου, σε ένα παιδικό μου ίνδαλμα, τόσο σπουδαίο όσο η Αλίκη; Το θέμα δεν είναι από πού το ξεκινάς, αλλά πού και κυρίως το πώς επιλέγεις να το πας. Ελπίζω να είμαι τυχερή και να μπορέσω να το πάω, κάπου, λοιπόν.

Η μίμηση είναι το πρώτο βήμα της δημιουργίας. Ακόμα και η Αλίκη Βουγιουκλάκη, που θεωρούμε μοναδική, κάποτε ξεκίνησε κοιτώντας και μαθαίνοντας από όσους θαύμαζε. Μιλήστε μου για τις σπουδές σας, για την πορεία σας. Πώς θέλετε ή αντέχετε να υπάρχετε σε μια χώρα που είναι έτη φωτός μακριά από τους νέους ανθρώπους και τα όνειρά τους.

Μεγάλωσα στο Ναύπλιο. Μικρή έβλεπα όλες τις παραστάσεις στο θέατρο της Επιδαύρου λόγω καταγωγής της μητέρας μου από το Λυγουριό. Σπούδασα Κλασική Φιλολογία, μετά φοίτησα στη δραματική σχολή «Αθηναϊκή Σκηνή» και ακολούθησε μεταπτυχιακό στις Θεατρικές Σπουδές, με ειδίκευση στη διδακτική του θεάτρου και την αρχαία τραγωδία. Ως ηθοποιός, έχω συμμετάσχει σε αρκετές θεατρικές παραστάσεις, όπως η «Μελάχρα» του Παντελή Χορν, στο θέατρο Σταθμός, είμαι μόνιμο μέλος του θιάσου αρχαίου δράματος του Θεάτρου Σέττας «Νίκος Παπακωνσταντίνου», όπου κάθε καλοκαίρι ο Δημήτρης Παπακωνσταντίνου ανεβάζει αρχαίες τραγωδίες.

Αυτή την περίοδο, είμαι στο θέατρο «Κάτια Δανδουλάκη», στην παιδική σκηνή. Επίσης, έχω παίξει σε κάποιες κινηματογραφικές ταινίες, όπως ‘’The students of Umberto Primo’’, ταινία εποχής της Alessandra Maioletti, στην ταινία της Kristina Patkova ‘’Stella my love’’, που πρόκειται να βγει σύντομα και φυσικά στην ταινία του Μιχάλη Καφαντάρη ‘’Behind the sins’’, μια σπονδυλωτή ταινία εποχής, που, εκτός από πρωταγωνιστικό ρόλο ως ηθοποιός, έχω και θέση στην ομάδα που δουλεύει για την ολοκλήρωσή της. Το δύσκολο στην Ελλάδα είναι η αντίφαση: από τη μία πρέπει να γεράσεις για να σε εμπιστευτούν, από την άλλη απαιτείται να έχεις ήδη πετύχει όσο είσαι νέος. Αυτή η πίεση είναι εξουθενωτική. Όλα όσα ανέφερα πιο πάνω, από την πρώτη μέρα σπουδών μου, μέχρι το τελευταίο μου βίντεο στο tiktok, είναι μια σανίδα για να μην βουλιάξω, πριν να είναι πολύ νωρίς, για να σταθώ κάπου πριν να είναι πολύ αργά.

Τι σας έχει θυμώσει περισσότερο από όλα;

Ο τρόπος με τον οποίο ο φόβος έχει γίνει καθημερινότητα. Και το ότι μας τον παρουσιάζουν ως κάτι απολύτως φυσιολογικό — σχεδόν επιθυμητό.

Συμφωνώ απόλυτα — είναι τρομακτικό πώς συχνά μαθαίνουμε να αποδεχόμαστε τον φόβο αντί να τον υπερβαίνουμε.Τι σημαίνει για εσάς να είστε γυναίκα καλλιτέχνης στην Ελλάδα του σήμερα;

Σημαίνει, δυστυχώς, ό,τι σημαίνει και να είσαι καλλιτέχνης γενικά στην Ελλάδα: να παλεύεις χωρίς τα βασικά εργαλεία. Είναι σαν ποδοσφαιριστής που βγαίνει να παίξει χωρίς γήπεδο και χωρίς μπάλα.

Αν μπορούσατε να ζήσετε για λίγο μέσα στη δεκαετία του ’60 — σε ένα της καλλιτεχνικό ή κοινωνικό κύτταρο, σε μια παρέα, ένα κίνημα, μια εποχή αλλαγής — πού θα διαλέγατε να βρεθείτε και γιατί;

Παρότι το ’60 είχε σκοτεινές πλευρές, είναι αλήθεια πως ήταν και εποχή σπουδαίων καλλιτεχνικών και κοινωνικών αλλαγών. Μου έχει μείνει μια φράση του συνθέτη Λίνου Κόκοτου που την θεωρώ χαρακτηριστική της εποχής: «εκείνα τα χρόνια, υπήρχε φτώχεια, αλλά περπατούσες και δίπλα σου περνούσαν ποιητές».

Πάντως, αν είχα προσωπικά την επιλογή να ζήσω λίγο σ’ αυτή τη δεκαετία, θα ήθελα να είναι στην Ιταλία και στο καλλιτεχνικό περιβάλλον του σινεμά που δημιούργησε και πρόσφερε παγκοσμίως η Ιταλία εκείνη την εποχή. Θα ήθελα να βρίσκομαι, ας πούμε, στην ομάδα του Βιττόριο ντε Σίκα, του Έττορε Σκόλα. Θα ήθελα να βρίσκομαι στο σετ της ταινίας «Διαζύγιο αλά Ιταλικά» του Τζέρμι. Στην Ελλάδα, τέτοιο αντίστοιχο «παγκόσμιο ρυθμό» στο σινεμά, αισθάνομαι ως θεατής στις ταινίες του σπουδαίου σκηνοθέτη, Βασίλη Γεωργιάδη (Γάμος αλά Ελληνικά, Κόκκινα Φανάρια, 7η Ημέρα της Δημιουργίας κ.α. ) που πήγε το δικό μας, ελληνικό σινεμά, σε πολύ- πολύ ψηλά μεγέθη. Μια ανάσα από τα Όσκαρ.

Σας ευχαριστώ πολύ γι’ αυτή τη συζήτηση! Ταξίδεψα.

Να είστε καλά!

Σύμφωνα με την επίσημη σύνοψη της ταινίας, η ιστορία περιστρέφεται γύρω από τον Julian Johns, έναν κάποτε επιβλητικός δάσκαλος, η πρώην μαθήτριά του οποίου, Charlotte Levant (Boutella) επιστρέφει στη γενέτειρα της προκειμένου να αντιμετωπίσει τους δαίμονες του παρελθόντος της. Μαζί τους βρίσκεται ο Κουέντιν Ταραντίνο στον ρόλο του John Percy, παλιού φίλου του Julian, η ξαφνική άφιξη του οποίου, φέρνει στο φως καλά κρυμμένες αλήθειες».

Στο καστ είναι επίσης οι Σάιμον Πεγκ, Σαρλότ Γκενσμπούρ, Λίαμ Χέλμαν και η Λίζι Μακάλπιν. Ο Άνταμς έχει σκηνοθετήσει δώδεκα ταινίες τα τελευταία δέκα χρόνια, συμπεριλαμβανομένων των επιτυχιών «Black Mountain Poets» και «Wild Honey Pie!».

Αν και ο Ταραντίνο είναι κυρίως γνωστός ως σκηνοθέτης, έχει πίσω του μια μακρά ιστορία εμφανίσεων μπροστά στην κάμερα. Συγκεκριμένα, είχε εμφανιστεί στις δύο πρώτες του ταινίες, «Reservoir Dogs» και «Pulp Fiction», πριν πρωταγωνιστήσει δίπλα στους Τζορτζ Κλούνεϊ και Χάρβεϊ Καϊτέλ στο «From Dusk Till Dawn» (1996), έχοντας συμβάλει και στη συγγραφή του σεναρίου. Από τότε, συνηθίζει να κάνει μικρές εμφανίσεις στις δικές του ταινίες, δανείζοντας την φωνή του σε έναν offscreen σκηνοθέτη στα «Kill Bill» και «Once Upon a Time in Hollywood», ενώ στις «Inglorious Basterds» και «Django Unchained» υποδύεται ρόλους οι οποίοι βρίσκουν θεαματικό και βίαιο τέλος στην οθόνη.

Εμφανίζεται περιστασιακά και σε άλλα πρότζεκτ καθώς υποδύθηκε τον χαρακτήρα McKenas Cole σε τέσσερα επεισόδια του «Alias», ήταν ο σκηνοθέτης του Kermit στο «The Muppets’ Wizard of Oz», ενώ χάρισε τη φωνή του στη σειρά «Super Pumped» του Showtime. Ωστόσο, η ταινία «Only What We Carry» πρόκειται να αποτελέσει τον πιο σημαντικό ρόλο του σε ταινία άλλου σκηνοθέτη από τη δεκαετία του 1990.

Παρόλο που το μέλλον του ως δημιουργός ταινιών παραμένει αβέβαιο, η προθυμία του να αναλάβει αυτόν τον ρόλο δείχνει ότι θα μπορούσε να ακολουθήσει τα βήματα του Μάρτιν Σκορσέζε και να ασχοληθεί περισσότερο με την υποκριτική.

Πηγή: Huffpost

Η Κίτον έγινε γνωστή παγκοσμίως με τον ρόλο της στην ταινία «Ο Νονός», ενώ κατέκτησε Όσκαρ για την ερμηνεία της στο “Annie Hall”, που έγραψε ο Γούντι Άλεν εμπνευσμένος από την ίδια. Επίσης τιμήθηκε με δύο Χρυσές Σφαίρες και ένα BAFTA, ενώ ξεχώρισε σε ταινίες, όπως τα “Reds”, «Όταν λιγότερο το περιμένεις…», «Το δωμάτιο του Μάρβιν», «Ο πατέρας της νύφης» και «Το κλαμπ των πρώτων συζύγων».

Η Νταϊάν Κίτον άλλαξε τον τρόπο που παρουσιαζόταν η γυναίκα στη βιομηχανία του κινηματογράφου. Από τα πρώτα της βήματα απέρριψε τα πριγκιπικά στιλ και προτίμησε παντελόνια, καπέλα bowler, γιλέκα και γραβάτες. Δηλώνοντας λίγο «τρελή» και κατά της πλαστικής χειρουργικής, δημιούργησε ένα προσωπικό στιλ που εξέφραζε μια διαφορετική αντίληψη για τη ζωή και την τέχνη. Στάθηκε σταθερά δίπλα στον Γούντι Άλεν και επέλεξε ασυνήθιστες ταινίες, αποφεύγοντας την εύκολη διασημότητα.

Από το Μπρόντγουεϊ στην κορυφή του Χόλιγουντ

Η Κίτον ξεκίνησε την κινηματογραφική της πορεία τη δεκαετία του ’70, με πρώτο σημαντικό ρόλο ως Κέι Άνταμς στον «Νονό». Κόρη πολιτικού μηχανικού και μιας νοικοκυράς με καλλιτεχνικές ανησυχίες, γεννήθηκε ως Diane Hall, αλλά πήρε το επώνυμο Keaton από τη μητέρα της όταν μετακόμισε στη Νέα Υόρκη για να σπουδάσει υποκριτική.

Η καριέρα της άρχισε στο Μπρόντγουεϊ, στην πρωτότυπη παραγωγή του μιούζικαλ Hair το 1968. Από τις πρόβες ακόμη, ο σκηνοθέτης της ζήτησε να χάσει βάρος, κάτι που την οδήγησε στη βουλιμία. Όπως ανέφερε αργότερα, αυτός ήταν ο λόγος που δεν ευχαριστήθηκε την εμπειρία στο Μπρόντγουεϊ. Το 1969 απέσπασε υποψηφιότητα για τα βραβεία Tony για τη δουλειά της στην κωμωδία “Play It Again, Sam” του Γούντι Άλεν.

Παρότι στην πρώτη οντισιόν απορρίφθηκε επειδή ήταν πιο ψηλή (1,69 μ.) από τον Άλεν, τελικά πήρε τον ρόλο. Όπως έγραψε ο ίδιος: «Υπάρχουν άνθρωποι που φωτίζουν ένα δωμάτιο· αυτή φωτίζει έναν ολόκληρο δρόμο». Στα απομνημονεύματά της η Κίτον σημείωσε: «Ο Γούντι συνήθισε εμένα· του άρεσαν οι νευρωτικές γυναίκες».

Η εκτόξευση με τον «Νονό» και οι μεγάλες συνεργασίες

Μετά τη θεατρική επιτυχία πέρασε γρήγορα στον κινηματογράφο με το «Lovers and Other Strangers» (1970), συμπρωταγωνιστώντας με τη Bea Arthur. Έτσι ήρθε ο ρόλος της Κέι στον «Νονό», όπου έγινε η σύντροφος και αργότερα σύζυγος του Μάικλ Κορλεόνε. Όπως είχε δηλώσει η ίδια στο People το 2022: «Με επέλεξαν γιατί ήμουν λίγο εκκεντρική. Δεν είχα διαβάσει καν το βιβλίο πριν υπογράψω». Αναγκάστηκε να περάσει πολλές δοκιμασίες επειδή οι παραγωγοί θεωρούσαν πως ήταν πιο ψηλή από τον Αλ Πατσίνο, αν και είχαν σχεδόν ίδιο ύψος.

Η σχέση της με τον Αλ Πατσίνο ήταν διακεκομμένη για σχεδόν δύο δεκαετίες. Όπως γράφει στα απομνημονεύματά της: «Ο Αλ ποτέ δεν ήταν δικός μου. Πέρασα είκοσι χρόνια χάνοντας έναν άντρα που ποτέ δεν είχα». Για τις δύο πρώτες ταινίες του «Νονού» έλεγε ότι βασίστηκε στις εμπειρίες των γυρισμάτων ως μία από τις λίγες γυναίκες σε έναν ανδροκρατούμενο κόσμο. Το βλέμμα της Κέι στο φινάλε του πρώτου φιλμ αντικατοπτρίζει τη συντριβή του κοινού όταν κλείνει η πόρτα πίσω από τον Μάικλ – τη στιγμή που εκείνος μετατρέπεται στον νέο αρχηγό της οικογένειας Κορλεόνε.

Μια καριέρα γεμάτη εμβληματικούς ρόλους

Η προσωπική και επαγγελματική σχέση με τον Γούντι Άλεν αποτυπώθηκε σε ταινίες όπως «Ο Υπναράς» (1973), «Η τελευταία νύχτα του Μπόρις Γκρουσένκο» (1975), “Annie Hall” (1977), «Μανχάταν» (1980) και «Ραδιομέρες» (1987). Όταν ο γάμος του Άλεν με τη Μία Φάροου διαλύθηκε, κάλεσε αμέσως την παλιά φίλη του Κίτον να αντικαταστήσει τη Φάροου στη «Μυστηριώδη δολοφονία στο Μανχάταν» (1993).

Παρά τις επιτυχίες της, μέχρι τα μέσα των ’70s αμφέβαλλε για την αξία της ως ηθοποιού – συχνά έλεγε στα γυρίσματα: «Δεν είμαι η Μέριλ Στριπ». Όμως ήταν μοναδική ως Diane Keaton.

Με τον Γουόρεν Μπίτι, συνδύασε επίσης προσωπική και επαγγελματική σχέση στο φιλμ “Reds” (1981). Είχε αρνηθεί προηγουμένως να παίξει μαζί του στο “Heaven Can Wait” (1978), προτιμώντας το “Looking for Mr. Goodbar” (1977). Όμως δέχτηκε να ενσαρκώσει την Louise Bryant στη Ρωσία των επαναστάσεων.

«Όταν λιγότερο το περιμένεις..» και αναγέννηση στη νέα χιλιετία

Στη δεκαετία του ’80 επέλεξε επιλεκτικά τους ρόλους της – εμφανίστηκε μεταξύ άλλων στη δραματική ταινία κατασκοπείας «The Little Drummer Girl», όπου μια Αμερικανίδα ηθοποιός εκπαιδεύεται από την ισραηλινή υπηρεσία πληροφοριών για να παγιδεύσει Παλαιστίνιο τρομοκράτη. Στην κωμωδία “Baby Boom”, ξεκίνησε μια μακροχρόνια συνεργασία με τη σεναριογράφο Nancy Meyers.

Με τη Μέγιερς συνδέθηκε ξανά στις κωμωδίες-επιτυχίες «Ο πατέρας της νύφης» και κυρίως στο «Όταν λιγότερο το περιμένεις…» (2003). Εκεί ενσάρκωσε μια συγγραφέα που βρίσκεται ανάμεσα στους Τζακ Νίκολσον και Κιάνου Ριβς – αποδεικνύοντας ότι διαθέτει sex appeal και κωμικό ταλέντο ακόμη και στα 55 της χρόνια.

Την ίδια περίοδο συμμετείχε σε ταινίες όπως το «Κλαμπ των πρώτων συζύγων», το συγκινητικό δράμα «Το δωμάτιο του Μάρβιν», αλλά και στη σκηνοθεσία (“Hanging Up”) με σενάριο των αδελφών Έφρον. Παράλληλα ασχολήθηκε με ανακαινίσεις σπιτιών.

Μετά το «Όταν λιγότερο το περιμένεις…» η καριέρα της γνώρισε νέα άνθηση με ταινίες όπως “The Family Stone”, “Because I Said So”, “Mad Money”, “And So It Goes”, “5 Flights Up”, “Love the Coopers”, αλλά και στη σειρά “Book Club”. Ξεχώρισε επίσης στη σειρά “The Young Pope” του Paolo Sorrentino.

«Ποτέ δεν παντρεύτηκα» – Προσωπική ζωή & παρακαταθήκη

Η Νταϊάν Κίτον δεν παντρεύτηκε ποτέ. Υιοθέτησε δύο παιδιά: τη Dexter το 1996 και τον Duke το 2001. Φανατική φωτογράφος, τα τελευταία χρόνια ετοίμαζε νέα κινηματογραφικά πρότζεκτ, όμως πρόσφατα η υγεία της επιδεινώθηκε απότομα.

Με τον θάνατό της χάνει ο κόσμος μία σπουδαία ηθοποιό κι ένα μεγάλο σύμβολο του φεμινισμού – παρόλο που εκείνη ποτέ δεν ήθελε να γίνει σύμβολο κανενός κινήματος. Ακόμα κι έτσι, παρέμεινε μοναδική μέχρι τέλους – διαφορετική απ’ όλες τις άλλες παρά τους χιλιάδες θαυμαστές της στο Instagram.

Πηγή: El País

Όταν ξυπνήσεις το πρωί
και δεν θα βρεις στο πάτωμα
χαπάκια πουλόβερ και σουτιέν
και χτυπήσεις με δύναμη την πόρτα
χωρίς ν’ ακούσεις πίσω σου το υστερικό μου «σκασμός»
μη βάλεις τα κλαματα και πας για να με βρεις
στην παιδική φωτογραφία μου που σε κοιτάει. Ποτέ δεν έβλεπα.
Ούτε στα ηλίθια γραφτά μου. Σου’ χω πει ψέματα, Πάντοτε σου’ λεγα
πως είναι όμορφοι οι άνθρωποι τα χρώματα κι η μουσική.
Μέτρησε μόνο τα μεροκάματα που έκανα
μ’ αυτό θα μάθεις πως έζησα.
Μέτρησε έπειτα το νοίκι μας
ποτέ δεν φτάνανε να το πληρώσω.
Και πόσο φως έκαψα
ψάχνοντας να βρω τρόπο.
Τράβα μετά και γύρεψε απ’ τον πατέρα σου
για τελευταία φορά χρήματα
και δώσε τα χρέη μου.
Ύστερα πλύνε τα μούτρα σου
και μην αφήσεις κανέναν να σου πει
τι απόγινε με τη μάνα σου.
Μόνο κάτω απ’ αυτές
τις ηλίθιες αποδείξεις
φτιάξε έναν ήλιο απ’ αυτούς που μόνο εσύ έχεις στο νου σου
και κάτω απ’ αυτόν
γράψε με τ’ αστεία παιδικά σου γράμματα
ΞΟΦΛΗΣΕ! ΞΟΦΛΗΣΕ! ΞΟΦΛΗΣΕ! ΞΟΦΛΗΣΕ!

Από τη συλλογή «Τρία κλικ αριστερά», εκδ. Καστανιώτη, 1978

Η Κατερίνα Γώγου (1 Ιουνίου 1940 – 3 Οκτωβρίου 1993) γεννήθηκε στην Αθήνα. Στις αρχές της δεκαετίας του ’50, έκανε την πρώτη της εμφάνιση στον κινηματογράφο και δέκα χρόνια αργότερα εμφανίστηκε στο θέατρο με τον θίασο του Ντίνου Ηλιόπουλου. Το 1977, στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης κέρδισε το βραβείο Α’ Γυναικείου Ρόλου για την ταινία «Το βαρύ πεπόνι». Με την στροφή της στην ποίηση έγινε γνωστή για τους αντισυμβατικούς στίχους και τις ιδέες της. Γνωστότερα βιβλία με ποιήματά της «Τρία κλικ αριστερά», «Ιδιώνυμο», «Απόντες», από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Αυτοκτόνησε στις 3 Οκτωβρίου 1993, στο διαμέρισμα της μητέρας της στο Μεταξουργείο, όπου είχε αποσυρθεί.

Στη διάρκεια έξι δεκαετιών, η Καρντινάλε συμμετείχε σε περισσότερες από 150 ταινίες στην Ευρώπη και το Χόλιγουντ, συμπεριλαμβανομένης της θρυλικής κωμωδίας του Blake Edwards, «The Pink Panther». Οι σκηνοθέτες Luchino Visconti, Sergio Leone και Federico Fellini ανέδειξαν τη μοναδική ομορφιά και το ταλέντο της, καθιστώντας την το απόλυτο «κορίτσι των ονείρων» της Ιταλίας.

Στην ταινία του Φελίνι «8½», αποτέλεσε το γυναικείο ιδανικό του Marcello Mastroianni. Στο «Fitzcarraldo» του Werner Herzog, ενσάρκωσε μια ιδιοκτήτρια οίκου ανοχής που στηρίζει το παράτολμο όραμα του εραστή της στη ζούγκλα του Αμαζονίου. Στο γουέστερν «Once Upon a Time in the West» του Λεόνε, υποδύθηκε μια χήρα που οπλοφορεί.

Η Καρντινάλε συχνά συγκρινόταν με τη Sophia Loren και τη Gina Lollobrigida, ωστόσο όπως σημείωσε ο Ιταλός κριτικός κινηματογράφου Μάσιμο Μπενβενού, διέθετε πιο προσιτή κινηματογραφική περσόνα. «Ήταν λιγότερο πληθωρική και περισσότερο το κορίτσι της διπλανής πόρτας. Ήταν πιο αληθινή», τόνισε.

Από τη Τυνησία στα φώτα του σινεμά

Η υποκριτική δεν ήταν το παιδικό της όνειρο και για αρκετά χρόνια δυσκολευόταν να μιλήσει ιταλικά, αφού μεγάλωσε μιλώντας γαλλικά. Η Claude Joséphine Rose Cardinale γεννήθηκε στις 15 Απριλίου 1938 στο γαλλικό προτεκτοράτο της Τυνησίας από Σικελούς γονείς, τον Φραντσέσκο Καρντινάλε και τη Γιολάντα Γκρέκο.

Ήταν η μεγαλύτερη από τέσσερα παιδιά σε μια δεμένη σικελική κοινότητα στην Τύνιδα. Ο πατέρας της ήταν μηχανικός των σιδηροδρόμων και η μητέρα της διαχειριζόταν το σπίτι. Σε ηλικία 18 ετών συμμετείχε σε διαγωνισμό ομορφιάς που διοργάνωσε εν μέρει η μητέρα της στην Ιταλική Πρεσβεία στην Τυνησία και ανακηρύχθηκε «η πιο όμορφη Ιταλίδα στην Τυνησία». Το βραβείο ήταν ένα ταξίδι στο Φεστιβάλ Βενετίας, όπου φωτογραφήθηκε εκτενώς από τα ιταλικά μέσα.

Παρά τις πρώτες κινηματογραφικές εμφανίσεις, τότε δήλωνε ότι δεν ήθελε να γίνει ηθοποιός. Όπως θυμάται ο Μπενβενού, ακολούθησαν εξώφυλλα με τίτλους όπως «Να η κοπέλα που δεν θέλει να κάνει ταινίες».

Προσωπικές δυσκολίες και απογείωση καριέρας

Επιστρέφοντας στην Τυνησία απέρριψε προτάσεις για ταινίες. Ωστόσο, σύμφωνα με την κόρη της, Κλαούντια Σκουιτιέρι, όταν ήταν ακόμη έφηβη βρέθηκε θύμα σεξουαλικής κακοποίησης από γνωστό ενήλικα, γεγονός που την οδήγησε σε ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη. Το 1957 γέννησε τον γιο της Πάτρικ στο Λονδίνο και οι γονείς της τον ανέθρεψαν ως μικρότερο αδελφό της μέχρι τα 8 του χρόνια.

Την ίδια χρονιά υπέγραψε συμβόλαιο με τον Ιταλό παραγωγό Franco Cristaldi, ξεκινώντας δυναμικά ως Klaudia Cardinale. Η πρώτη μεγάλη επιτυχία ήρθε με την κωμωδία «Big Deal on Madonna Street» (1958) του Μάριο Μονιτσέλι. Ακολούθησαν οι ταινίες-σταθμοί «8½» (1963) του Φελίνι και «Ο Γατόπαρδος» του Βισκόντι.

«Έγινε γνωστή ως “η αγαπημένη όλης της Ιταλίας”, το κορίτσι των ονείρων», σχολιάζει ο Μπενβενού. Το 1964 πρωταγωνίστησε στη «La Ragazza di Bube» («Το Κορίτσι του Μπέμπο») κερδίζοντας το πρώτο μεγάλο βραβείο της καριέρας της, το Nastro d’Argento καλύτερης ηθοποιού.

Διεθνής αναγνώριση και ξεχωριστές συνεργασίες

Το 1966 παντρεύτηκε τον Κριστάλντι στο Λας Βέγκας, αλλά σύμφωνα με την κόρη της δεν θεωρούσε τον γάμο «επίσημο», αν και ο Κριστάλντι έδωσε στον Πάτρικ το επώνυμό του.

Στο «8½», η Καρντινάλε υποδύθηκε μια μούσα-ηθοποιό που αντιπροσωπεύει το ιδανικό θηλυκό για τον πρωταγωνιστή σκηνοθέτη Γκουίντο Ανσελμί (Μαστρογιάνι). Η περιγραφή τής ταινίας αντανακλούσε πώς άρχισε να τη βλέπει το κοινό: σύμβολο ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα, όπως ανέφερε ο Βίτο Ζιγκάριο από το Πανεπιστήμιο της Ρώμης.

Στον «Γατόπαρδο», υποδύθηκε μια νεαρή Σικελιά που κερδίζει τις καρδιές τόσο ενός στρατιώτη (Alain Delon) όσο και του θείου του (Burt Lancaster). Στην αυτοβιογραφία της (2005), έγραψε: «Η ομορφιά μαθαίνεται. Ο Βισκόντι μου έμαθε να καλλιεργώ το μυστήριο – χωρίς αυτό δεν υπάρχει πραγματική ομορφιά.»

Από την Ιταλία στο Χόλιγουντ και πέρα από τα σύνορα

Το 1964 έκανε στροφή στην κωμωδία με τον Αμερικανό σκηνοθέτη Μπλέικ Έντουαρντς στην ταινία «The Pink Panther», ως πριγκίπισσα που χάνει ένα πολύτιμο κόσμημα δίπλα στους Πίτερ Σέλερς, Ντέιβιντ Νίβεν και Ρόμπερτ Βάγκνερ.

Sergio Leone: Το 1968 πρωταγωνιστεί στο περίφημο σπαγγέτι-γουέστερν «Once Upon a Time in the West», ως πόρνη από τη Νέα Ορλεάνη που μετακομίζει για να παντρευτεί έναν άνδρα – μόνο για να διαπιστώσει πως έχει ήδη δολοφονηθεί.

Ως μοναδική γυναίκα ανάμεσα σε ισχυρούς αντρικούς χαρακτήρες όπως οι Τσαρλς Μπρόνσον και Χένρι Φόντα, κατόρθωσε να επιβληθεί χάρη στη χαρακτηριστική εσωτερικότητα που απέπνεε. Ο Τζέι Γουάισμπεργκ σημειώνει πως διέθετε αξιοσημείωτη αυτονομία – στοιχείο που χαρακτήρισε όλη την καριέρα της.

Προσωπικές επιλογές κι επαγγελματικές προκλήσεις

Γύρω στο 1975 χώρισε με τον Κριστάλντι για να ζήσει με τον ανεξάρτητο σκηνοθέτη Πασκουάλε Σκουιτιέρι – μια επιλογή χειραφέτησης όπως σημειώνει ο Αντόνιο Μόντα. Σε συνεντεύξεις αποκάλυψε ότι υπό τον Κριστάλντι βίωνε πλήρη έλεγχο στη ζωή και τα οικονομικά της: «Ήμουν απλά υπάλληλος». Η σχέση τους διαλύθηκε σταδιακά και η νέα σχέση με τον Σκουιτιέρι τους περιθωριοποίησε από την ιταλική βιομηχανία – έτσι μετακόμισε στη Γαλλία για νέα αρχή.

Με τον Σκουιτιέρι απέκτησαν μια κόρη το 1979 κι έμειναν μαζί μέχρι τον θάνατό του το 2017, ενώ παρέμειναν στενοί φίλοι ακόμη κι όταν σταμάτησαν να συζούν το 1989.

Συμμετείχε σε περίπου δώδεκα ταινίες του Σκουιτιέρι αλλά και σε διεθνείς παραγωγές όπως η τηλεοπτική μίνι σειρά «Ιησούς από τη Ναζαρέτ» (1977) σε σκηνοθεσία Φράνκο Τζεφιρέλι όπου υποδύθηκε τη μοιχαλίδα που απειλείται με λιθοβολισμό.

Φιλμογραφία-σταθμός & διεθνείς διακρίσεις

Στην αρχή είχε ως πρότυπο τη Μπριζίτ Μπαρντό – μάλιστα συμπρωταγωνίστησαν στο γουέστερν-κωμωδία «Les Pétroleuses» (1971), με σκηνές all-female μονομαχιών. Παρά τις προσδοκίες για αντιπαλότητα μεταξύ τους, έγιναν καλές φίλες σύμφωνα με την κόρη της Καρντινάλε.

Στο πολυβραβευμένο «Fitzcarraldo» (1982) του Χέρτσογκ είχε καθοριστικό ρόλο ως μαντάμ που εμψυχώνει τον πρωταγωνιστή Κλάους Κίνσκι στην παράλογη αποστολή να μεταφέρει ένα ατμόπλοιο πάνω από βουνό στον Αμαζόνιο. Ο Vincent Canby στους New York Times έγραψε πως «φωτίζει όχι μόνο τον δικό της ρόλο αλλά κι εκείνον του Κίνσκι».

Η ταινία απέσπασε κορυφαίο βραβείο στις Κάννες κι επανέφερε δυναμικά την Καρντινάλε στο προσκήνιο παραγωγών και σκηνοθετών διεθνώς για πολλά ακόμη χρόνια.

Υστεροφημία & κοινωνική προσφορά

Τα τελευταία χρόνια ζούσε με τα δύο παιδιά της στο Νεμούρ όπου ίδρυσε ίδρυμα με το όνομά της για την προώθηση των τεχνών υπέρ των γυναικών και του περιβάλλοντος. Το 2000 ανακηρύχθηκε πρέσβειρα καλής θέλησης από την UNESCO για τη δέσμευσή της υπέρ των δικαιωμάτων των γυναικών μέσω εκπαίδευσης.

Το 2023 πραγματοποιήθηκε μεγάλη αναδρομική έκθεση αφιερωμένη στην καριέρα της από το Museum of Modern Art στη Νέα Υόρκη σε συνεργασία με τη Cinecittà – παρουσιάστηκαν23 σημαντικές ταινίες.

Παρόλο που στα τελευταία χρόνια δεν είχε πρωταγωνιστικούς ρόλους, συνέχισε να εργάζεται συστηματικά κυρίως στη Γαλλία αλλά και διεθνώς. Όπως λέει η κόρη της: «Η μητέρα μου ήταν πάντα προσαρμοστική κι απλή στις απαιτήσεις – πάντα σταματούσε για αυτόγραφα κι απεχθανόταν τους σωματοφύλακες· ήθελε να είναι κοντά στον κόσμο». Ένοιωθε ευλογημένη από τη ζωή της.

Πηγή: The New York Times