*

Τα παιδιά θέλουν παπούτσια
τα παιδιά θέλουν ψωμί
θέλουνε και φάρμακα
δούλεψε και συ.

Γέλα κλαίγε κι όλο λέγε
το παιδί: ζωή.
Τίποτ’ άλλο, Ζωή.
Ζύμωνε στη σκάφη
πρώτο σου ζυμάρι, πρώτο σου ψωμί
ένα καλυβάκι μια μικρούλα αυλή
για το παιδί.

Ζύμωνε το χώμα
με το δάκρυ δάκρυ
φτιάξε ένα χωμάτινο πουλί
να πετάει τη νύχτα
και να κελαηδεί
για το παιδί.

Τούτη είναι η ζωή μας
τούτο το μεγάλο, τίποτ’ άλλο
γέλα κλάψε, πες ό,τι θες
Το παιδί ζωή: ζωή
τίποτ’ άλλο!

*Aπόσπασμα από το ποίημα του Γιάννη Ρίτσου, «Αναφυλλητό»

Δεν μου είναι εύκολο να ξεχωρίσω τραγούδια του. Όλα είναι μια ολοκληρωμένη στιγμή, έτοιμη να περάσει από την βέβαιη ανάταση κάθε επόμενης γενιάς. Ο Θάνος Μικρούτσικος, αν μη τι άλλο, ήταν ένας ευτυχισμένος άνθρωπος. Χορτάτος από συναντήσεις και συγγενείς. Ως συνθέτης, συνεργάστηκε με την πρώτη γραμμή των ερμηνευτών. Ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου, ο Γιώργος Νταλάρας, η Χαρούλα Αλεξίου, η Μαρία Δημητριάδη, ο Δημήτρης Μητροπάνος, ο Γιώργος Μεράντζας, ο Κώστας Θωμαΐδης, ο Σάκης Μπουλάς, η Δήμητρα Γαλάνη, ο Γιάννης Κούτρας, η Ρίτα Αντωνοπούλου, ο Μίλτος Πασχαλίδης, ο Μανώλης Μητσιάς, ο Χρήστος Θηβαίος κ.α.

Η «Ρόζα», το «Ανεμολόγιο», οι «Μικρές νοθείες» του Οδυσσέα Ιωάννου, η «Δίκοπη ζωή». Οι «7 νάνοι στο s/s Cyrenia», που τραγουδούσε πάντα μόνος, με σύμμαχο ένα ατέρμονο πιάνο. Τα χρόνια περνούσαν, και το τραγούδι με τη φωνή του, την ανάσα του, τον λυγμό του, την εγρήγορσή του, ξεπερνούσε το ύψος του.

Ο Νίκος Καββαδίας από πάντα και για πάντα.

Και μετά, η σύμπραξή του με τον Άλκη Αλκαίο. Το υπέροχο «Εμπάργκο». Η συγκεκριμένη τέχνη του. Η συνέπειά του σε ό,τι του παραδόθηκε και, με πολλή θέρμη, εξέλιξε. Η πορεία του Θάνου Μικρούτσικου επιβεβαιώνει την αλήθεια ότι οι άνθρωποι, που συμμετέχουν χωρίς ενοχές, που προτείνουν τρόπους και αισθητική, που δεν πουλούν την απειθαρχία της νιότης τους, δεν καταλήγουν ποτέ. Δεν αγναντεύουν από καμία κορυφή. Δεν περιφέρουν το βίωμα σαν εχθρικό δόρυ. Οι χορτάτοι είναι καλόκαρδοι. Είναι ανεξάντλητοι. Είναι νέοι.

«Όταν στη δεκαετία του ‘70, με ρωτούσαν γιατί γράφω μουσική, απαντούσα πως ήθελα να συμβάλλω στην όξυνση της κριτικής σκέψης των ανθρώπων, ώστε να είναι ικανοί να αλλάξουν τον κόσμο. Η μπρεχτική άποψη για την τέχνη. Το ίδιο πιστεύω ακόμη, αλλά στη δεκαετία του ’80, συμπλήρωνα πως ήθελα να κάνω βουτιά στο βάθος των πραγμάτων και της ψυχής μου. Μετά το 1990, απαντούσα πως δίνω αγώνα πυγμαχίας σε ένα ρινγκ με αντίπαλο τον χρόνο, σε έναν αγώνα σικέ -αφού γνωρίζουμε ποιος θα νικήσει στο τέλος-, με στόχο να τον κερδίζω στο τέλος κάθε γύρου στα σημεία».

Από τις πιο ωραίες ιστορίες που αφηγούταν, σε κάθε του συνέντευξη, είναι εκείνη με την θεία την πιανίστα και τα 52 σκαλιά του νεοκλασικού της στην Πάτρα. «Ο άλλος θείος μου, ο Αριστείδης, που δεν τον γνώρισα ποτέ, ήταν ένας σημαντικός διανοούμενος της εποχής του, προσωπικός φίλος του Παναγιώτη Κανελλόπουλου. Πέθανε το 1939 στο Νταβός της Ελβετίας από φυματίωση. Ήταν παντρεμένος με την Ηλέκτρα Παπαμικροπούλου, η οποία ήταν μία ιδιαιτέρως καλλιεργημένη γυναίκα και πολύ καλή πιανίστα. Όταν πέθανε ο θείος μου, τα τρία πιάνα της οικογένειας σκεπάστηκαν με μαύρα κρέπια κι έμειναν σιωπηλά για δώδεκα ολόκληρα χρόνια: η θεία μου αρνιόταν να ξαναπαίξει πιάνο. Κάποια μέρα, ανεβαίνοντας τα 52 σκαλιά του σπιτιού της για να της δώσω γλυκό του κουταλιού, που της έστελνε η γιαγιά μου, μου ζήτησε να περάσω μέσα να μου δείξει κάτι. Με παίρνει από το χέρι και με πηγαίνει στο διπλανό δωμάτιο. Με μία της κίνηση τραβάει το μαύρο ύφασμα και αποκαλύπτει το πιάνο. Επάνω του μία παρτιτούρα του Σούμπερτ . Αρχίζει να παίζει. Μόλις τελειώνει, βλέποντάς με μαγεμένο και αποσβολωμένο, παίρνει τα χέρια μου και, λέγοντάς μου «Τώρα θα παίξουμε μαζί», βάζει τα δάχτυλά μου στα πλήκτρα. Ε, λοιπόν το αίσθημα εκείνης της ηλεκτρικής εκκένωσης το νιώθω έντονα ακόμα και τώρα. Δεν λέει να με αφήσει από το 1951, που ήμουν 4 χρόνων».

Ασχολήθηκε με όλα σχεδόν τα είδη της μουσικής. Συνέθεσε όπερες, συμφωνική μουσική, μουσική δωματίου, μουσική για το θέατρο και τον κινηματογράφο, πειραματική μουσική. Καρπός της πρωτοπόρας αντίληψής του το Διεθνές Φεστιβάλ Πάτρας. Ένα φεστιβάλ που ιδρύθηκε το 1986 με εμπνευστή τον ίδιο, που ήταν και ο πρώτος καλλιτεχνικός διευθυντής του και που έδωσε στο θεσμό διεθνή προσανατολισμό εντάσσοντας τη διοργάνωση στο χάρτη των σημαντικότερων φεστιβάλ και εκτός Ελλάδας.

Το βράδυ του θανάτου του, πριν εφτά χρόνια, σε ένα καφέ στα Εξάρχεια, έξω στο κρύο, για να μπορεί να καπνίζει και κάτω από μια σόμπα, ένας νέος σε ηλικία σκιτσογράφος, σκίτσαρε από μνήμης, με ένα μικρό μολύβι, το πρόσωπο του Θάνου Μικρούτσικου. Με πολλά μούσια, αυτή τη φορά, και μια ναυτική πίπα. Από μνήμης. Ήξερε απ’ έξω τις γωνίες, τις ρυτίδες, τη βαθιά γραμμή ανάμεσα στα φρύδια.

Σήμερα, θα έκλεινε τα 79. Αυτόν τον συγκεκριμένο Απρίλη, έχω κολλήσει με το Σούνιο και τη φωνή της Μαρίας Παπαγεωργίου (και) στα δικά του τραγούδια. «Κι ένα μουλάρι από θυμό μες στην καρδιά τους που δεν σηκώνει τ’ άδικο».

Έτσι, με αυτό τον τρόπο, αγκαλιάζω την ανατριχίλα μου.

Η παράσταση θα παρουσιαστεί μόνο μία βραδιά, τη Δευτέρα 9 Φεβρουαρίου, στο ιστορικό Θέατρο Ολύμπια «Μαρία Κάλλας», προσφέροντας ένα μοναδικό μουσικό ταξίδι στον εσωτερικό κόσμο του ποιητή. Πρόκειται για μια μεγάλη ζωντανή εγκατάσταση με πρωτότυπη μουσική του Κωνσταντίνου Βήτα, που αποδίδει με ιδιαίτερο τρόπο την ποίηση του Γιάννη Ρίτσου, δημιουργώντας μια σπάνια μουσικοακουστική εμπειρία. Την απαγγελία των ποιημάτων αναλαμβάνουν ο Κωνσταντίνος Βήτα και η Όλια Λαζαρίδου.

Κατά τη διάρκεια της παράστασης παρουσιάζεται ένας κύκλος είκοσι ποιημάτων, καλύπτοντας όλο το φάσμα του έργου του μεγάλου ποιητή. Το κοινό ταξιδεύει μέσα σε μια ατμοσφαιρική δίνη από ambient ηχοτοπία, πιάνο και επεξεργασμένες φωνές, που γεννιούνται μέσα από τις σελίδες των ποιημάτων. Ο ήχος των ποιημάτων, ενσωματωμένος στο ηχητικό σύστημα του Κωνσταντίνου Βήτα, δημιουργεί νέες αναφορές και καινούργιες αναγνώσεις στο έργο του Ρίτσου.

Η παράσταση «Ο Κόσμος Είναι Ένας» δείχνει τι σημαίνει ποίηση για τους «νέους» και ξυπνά μνήμες στους «παλιούς» – μια εμπειρία που δεν πρέπει να χάσει κανείς.

Ταυτότητα Παράστασης

Απαγγελία: Κωνσταντίνος Βήτα, Όλια Λαζαρίδου

Συνθεσάιζερς: Κωνσταντίνος Βήτα, Βάιος Μαχουντές

Επιμέλεια ήχου: Γιάννης Λαμπρόπουλος

Επιμέλεια φωτισμών: Phil Hills

Διεύθυνση Καλλιτεχνικού Προγραμματισμού & Επικοινωνίας: Ελίνα Λαζαρίδου

Τμήμα Επικοινωνίας: Όλγα Κομνηνού & Ιωάννα Ζωζέφα Πέγκου

Δημόσιες Σχέσεις: Μαργαρίτα Μαρμαρά

Επικοινωνία Παράστασης: Αντώνης Κοκολάκης

Συμπαραγωγή: Stages Network & Menta Art Events

Διάρκεια: 120’

Ταυτότητα Εκδήλωσης

Ημερομηνία & Ώρα: Δευτέρα 9 Φεβρουαρίου, 20:30

Τοποθεσία: Ολύμπια – Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας», Ακαδημίας 59, Αθήνα

Εισιτήρια

Προεδρικό Θεώρειο: 30€

Διακεκριμένη: 25€

VIP: 30€ | VIP 2: 25€

Α Ζώνη: 20€ | Φοιτητικό/Ανέργων: 18€

Β Ζώνη: 15€ | Φοιτητικό/Ανέργων: 13€

Γ Ζώνη: 12€ | Φοιτητικό/Ανέργων: 10€

Μειωμένης Ορατότητας: 10€ | Φοιτητικό/Ανέργων: 8€

Πληροφορίες & Κρατήσεις

Τηλ.: 210 3642540

Τραγούδια αντίστασης, εξέγερσης, τραγούδια μελωδικά, λυρικά, ερωτικά, τραγούδια για μιαν άνοιξη που δεν ήρθε ποτέ αλλά και για τις «χρυσές πολιτείες που ξανοίγονται μπρος μας λουσμένες στην αλήθεια και στο αίθριο το φως».

Είναι τα τραγούδια των κύκλων Επιτάφιος, Ρωμιοσύνη και 18 Λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου, Πολιτεία, Της εξορίας, Λυρικά, Οκτώβρης ´78, σε ποίηση Τάσου Λειβαδίτη, Μπαλάντες, Της Εξορίας και Αρκαδία VIIΙ που περιλαμβάνει το Μιλώ και τον Χάρη, τραγούδια του είδους που ο Μίκης Θεοδωράκης ονομάζει τραγούδια-ποταμό, σε ποίηση Μανόλη Αναγνωστάκη.

Ο ποιητικός λόγος γίνεται δραματικός μονόλογος. Με φόντο το μουσικό πάλκο των αναμνήσεων ο ηθοποιός ενσαρκώνει τους εναλλασσόμενους ρόλους. Γίνεται πότε ο συνθέτης, πότε ο ποιητής και πότε οι πάσχοντες ήρωες των ποιημάτων: η θρηνούσα μάνα, ο προφήτης που χαιρετίζει τον ήλιο και προμηνύει τον ήχο της καμπάνας της επανάστασης, ο ιδεολόγος που προσδοκά μια καλύτερη ζωή και καταγγέλλει το ζοφερό παρόν του, ο νέος που αγωνίστηκε, αλλά νικήθηκε από το τέρας και γκρέμισε τις ψευδαισθήσεις του.

Ο ερωτευμένος, ο ξενιτεμένος, ο αγωνιστής, ο βασανισμένος, ο Ήρωας!

Ο συνθέτης σαν άλλος Οδυσσέας προσφέρει σπονδή τη μουσική του για να βγουν οι σκιές των ποιητών, να πάρουν μορφή, να τραγουδήσουν τους αγώνες, τα βάσανα, την προδοσία, τον θάνατο των ιδανικών αλλά και τα όνειρα, την ελπίδα, τον έρωτα. Καθετί που συνιστά την ψυχή της ελληνικότητας ολόκληρης της μεταπολεμικής γενιάς.

Το έργο του Μίκη Θεοδωράκη έπαιξε άπειρες φορές αυτόν τον ρόλο και μπορεί να το κάνει και τώρα μαζί με το έργο του Γιάννη Ρίτσου, του Τάσου Λειβαδίτη και του Μανόλη Αναγνωστάκη.

Τρεις ποιητές και ένας συνθέτης. Ασυμβίβαστοι ποιητές, αγωνιστές, μαχητές της Ελευθερίας.

Τα τραγούδια της συναυλίας θα ερμηνεύσουν ο Δημήτρης Μπάσης, η Ρίτα Αντωνοπούλου, ο Άγγελος Θεοδωράκης και ο Παναγιώτης Πετράκης, ο οποίος συμμετέχει με τον διπλό ρόλο του ερμηνευτή και ηθοποιού.

Ο Μίκης Θεοδωράκης γεννήθηκε στις 29 Ιουλίου 1925. Στις 29 Ιουλίου του 2025, ο Θεοδωράκης θα έκλεινε τα 100 του χρόνια.

Το Υπουργείο Πολιτισμού, για να τιμήσει την επέτειο αυτή, ανακήρυξε το 2025 «Αφιερωματικό Έτος Μίκη Θεοδωράκη». «Η ζωή και το έργο του αποτελούν απαράγραπτη πολιτιστική κληρονομιά του Ελληνισμού, προβάλλοντας την οικουμενικότητά της», δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε στον Μίκη Θεοδωράκη και στο «Έτος Θεοδωράκη», με ανάρτησή του, την Κυριακή 4 Αυγούστου 2024. Κλείνοντας την ανάρτησή του αυτή, ο Πρωθυπουργός κ. Μητσοτάκης επεσήμανε ότι η ανακήρυξη του 2025 ως έτους Θεοδωράκη αποτελεί «ελάχιστο φόρο τιμής σ’ αυτήν την πολυσχιδή προσωπικότητα, τον συνθέτη, τον αγωνιστή, τον πολιτικό, τον στοχαστή, τον πολίτη, τον Μίκη όλων των Ελλήνων που όταν έφυγε συνειδητοποιήσαμε πως ήταν θνητός».

Η συναυλία στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών στην αίθουσα Αλεξάνδρα Τριάντη για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Μίκη Θεοδωράκη, με την Ορχήστρα «Μίκης Θεοδωράκης» θα αποτελέσει μια γιορτή της ελληνικής μουσικής και της πλούσιας παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς που άφησε πίσω του ο δημιουργός που διέδωσε παγκοσμίως τον ελληνικό πολιτισμό μέσα από τη μουσική του, τις ιδέες του και τους αγώνες του.

Λαϊκή Ορχήστρα «Μίκης Θεοδωράκης»

Η Λαϊκή Ορχήστρα «Μίκης Θεοδωράκης» ιδρύθηκε πριν από 28 χρόνια από μουσικούς – συνεργάτες του Μίκη Θεοδωράκη, γνώστες του έργου του. Σήμερα απαρτίζεται από 10 καταξιωμένους μουσικούς και συνεργάζεται με τραγουδιστές αναγνωρισμένης καλλιτεχνικής αξίας.

Μουσικοί

Νίκος Τατασόπουλος, μπουζούκι

Άρης Κούκος, μπουζούκι

Ευαγγελία Μαυρίδου, πιάνο

Ξενοφών Συμβουλίδης, όμποε, φλογέρες, μπαγλαμάς

Νίκος Γκιόλιας, κιθάρα

Αρτέμης Σαμαράς, βιόλα

Λευτέρης Γρίβας, ακορντεόν

Θεόδωρος Κουέλης, μπάσο

Νίκος Σκομόπουλος, ντραμς

Στέφανος Θεοδωράκης – Παπαγγελίδης, κρουστά

Μιχάλης Αλεξάκης, ηχοληψία

Γιώργος Αλειφέρης, ηχοληψία

Μαργαρίτα Θεοδωράκη, καλλιτεχνική διευθύντρια

Sophie Hayes – Συμβουλίδου

Πληροφορίες

Μέγαρο Μουσικής Αθηνών | Αίθουσα Αλεξάνδρα Τριάντη

Βασ. Σοφίας & Κόκκαλη 1

Τετάρτη 3 Δεκεμβρίου 2025 | 20:00

Διάρκεια: Δυόμιση ώρες

Εισιτήρια

Προπώληση εισιτηρίων εδώ

Τιμές εισιτηρίων:

Α’ ΖΩΝΗ: κανονικό 35€

Β’ ΖΩΝΗ: κανονικό 22€ | φοιτητικό 14€ | συνοδός ΑμεΑ 14€ | άνεργοι 14€ | νέοι μέχρι 25 ετών 14€ | ΑμεΑ 14€ | άνω των 65 14€ | πολύτεκνοι 14€

Και πρέπει να προσέχουμε την κάθε κίνηση και σκέψη μας και λέξη
γιατί, για ό,τι γίνεται ‘κείνο που λείπει,
φέρουμε τώρα, εμείς μονάχα, ακέρια την ευθύνη.

Γιάννης Ρίτσος, Σχήμα της απουσίας
Αθήνα, Φεβρουάριος – Μάρτης 1958

Ο Γιάννης Ρίτσος (Μονεμβασιά, 1 Μαΐου 1909 – Αθήνα, 11 Νοεμβρίου 1990) ήταν ένας από τους σπουδαιότερους Έλληνες ποιητές με διεθνή φήμη και ακτινοβολία. Δημοσίευσε πάνω από εκατό ποιητικές συλλογές και συνθέσεις, είκοσι δύο μυθιστορήματα, ένα θεατρικό έργο και μελέτες. Τα έργα του συμπληρώνουν πολλές μεταφράσεις, χρονογραφήματα και άλλα δημοσιεύματα. Αρκετά από τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε ξένες γλώσσες.

Η μετατροπή της ιστορικής οικίας του Γιάννη Ρίτσου σε μουσείο, μετά την εξαγορά της από τον Δήμο από την οικογένεια του ποιητή, υλοποιήθηκε με χρηματοδότηση του Υπουργείου Πολιτισμού, με προϋπολογισμό 276.000 ευρώ, μέσω Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτισμικής Ανάπτυξης με τον Δήμο Μονεμβασίας, την Περιφέρεια Πελοποννήσου και τον Αναπτυξιακό Οργανισμό Τοπικής Αυτοδιοίκησης «Πάρνωνας Α.Ε.».

Το έργο περιελάμβανε εργασίες έρευνας, καταγραφής και μουσειολογικής τεκμηρίωσης, τη μελέτη και τον σχεδιασμό της χωροθέτησης των εκθεσιακών χώρων, την οργάνωση και παραγωγή των εκθεσιακών μέσων, καθώς και την κατασκευή των τελικών υποστηρικτικών υποδομών. Μέσα από σύγχρονα εκθεσιακά μέσα, ψηφιακές εφαρμογές και διαδραστικές εμπειρίες, παρουσιάζεται το πολυσχιδές έργο, η προσωπικότητα και η ακατάλυτη σχέση του ποιητή με τη γενέτειρά του.

Όπως ανέφερε η Λίνα Μενδώνη στο χαιρετισμό της «σήμερα είναι μία ξεχωριστή μέρα, πρώτα από όλα, για τους Μονεμβασίτες. Είναι μια ξεχωριστή μέρα για όλους εμάς που γαλουχηθήκαμε με τον Γιάννη Ρίτσο, που ανήκουμε στη γενιά, που ζήσαμε τη Μεταπολίτευση και στα σχολικά μας εγχειρίδια μάθαμε την ποίησή του. Είμαι, πραγματικά, ιδιαίτερα χαρούμενη που το Υπουργείο Πολιτισμού βοήθησε, ώστε η οικία της οικογένειας Ρίτσου να ολοκληρωθεί ως χώρος μουσειακός και να αποδοθεί πρωτίστως στους κατοίκους της Μονεμβασιάς και φυσικά στους χιλιάδες επισκέπτες της. Σήμερα, εγκαινιάζουμε το αφιερωμένο Μουσείο στον Γιάννη Ρίτσο, χάρη στην κοινή προσπάθεια του Δήμου, του Υπουργείου Πολιτισμού και φυσικά χάρη στην προσφορά της κυρίας Έρης Ρίτσου, που το προίκισε με προσωπικά αντικείμενα του ποιητή».

Η Λίνα Μενδώνη σημείωσε ότι «Πολιτική μας αποτελεί η δημιουργία μικρών μουσείων, κελύφη για τις σημαντικές προσωπικότητες που καθόρισαν τη σύγχρονη πολιτιστική μας φυσιογνωμία. Έχουμε εγκαινιάσει την Οικία Ελύτη, είμαστε έτοιμοι να ξεκινήσουμε το Μουσείο του Καρόλου Κουν, είμαστε έτοιμοι να ξεκινήσουμε την αποκατάσταση της Οικίας Παλαμά για να δημιουργήσουμε το Μουσείο του Παλαμά. Είναι, πραγματικά, ευχής έργον που σε κάποιες πόλεις, όπως η Μονεμβασιά, λειτουργούν αντίστοιχα μικρά μουσεία, τα οποία λειτουργούν ως πόλοι, όχι μόνο πολιτισμού, όχι μόνο ανάπτυξης, αλλά κυρίως παιδείας, εκπαίδευσης, διδασκαλίας».

Όπως επεσήμανε η Υπουργός Πολιτισμού, όσον αφορά στην αγάπη που είχε ο Ρίτσος για την ιδιαίτερη πατρίδα του, «ένα από τα δίπολα της ποίησής του ήταν η θάλασσα από τη μια, και από την άλλη, αυτός ο ασάλευτος βράχος. Αυτό το βράχο, το Υπουργείο Πολιτισμού και ο Δήμος Μονεμβασίας τον καθιστούν προσβάσιμο σε όλους τους ανθρώπους. Οφείλουμε οι πάντες -είτε έχουν κινητικά προβλήματα είτε είναι εμποδιζόμενα άτομα είτε έχουν περάσει από την ηλικία της νεότητος- να έχουν το δικαίωμα -γιατί δικαίωμα είναι- να ανεβαίνουν στο βράχο οι πάντες και να προσκυνούν, να επισκέπτονται την αποκατεστημένη από το Υπουργείο Πολιτισμού εκκλησία της του Θεού Σοφίας».

Η κατοικία του Γιάννη Ρίτσου, ένα αρχιτεκτόνημα με ιστορία που ανάγεται στους μεταβυζαντινούς χρόνους, βρίσκεται δίπλα στην κεντρική πύλη της Καστροπολιτείας, στον ενεργό πυρήνα της Κάτω Πόλης. Με τις, κατά καιρούς, επεμβάσεις που φέρει, κυρίως από τα τέλη του 19ου έως και τον 20ό αιώνα, η οικία διατηρεί έντονα τα χαρακτηριστικά της αρχιτεκτονικής και κοινωνικής ιστορίας του τόπου.

Ο Γιάννης Ρίτσος, από τους σπουδαιότερους Έλληνες ποιητές, με διεθνή φήμη, αποδοχή και ακτινοβολία, γεννήθηκε την 1η Μαΐου του 1909 στη Μονεμβασιά. Αρχικά, η οικογένειά του ζούσε απέναντι από την εκκλησία της Παναγίας της Χρυσαφίτισσας, αλλά με τη γέννηση του ποιητή, μεταφέρθηκε στο σπίτι που βρίσκεται πλησίον της κεντρικής πύλης της Καστροπολιτείας δίπλα στα τείχη. Σήμερα το κεντρικό καλντερίμι του κάστρου έχει το όνομα του μεγάλου ποιητή και έξω από το σπίτι του δεσπόζει η προτομή του. Η οικία της οικογένειας του Γιάννη Ρίτσου βρίσκεται στην είσοδο του αρχαιολογικού χώρου της Κάτω Πόλης Μονεμβασίας, στη βόρεια πλευρά της ανωδομής του συγκροτήματος της κεντρικής πύλης. Είναι το πρώτο σπίτι του ενεργού οικισμού της Κάτω Πόλης, σε άμεση επαφή και συνάρτηση με το δυτικό τείχος και τον περίδρομό του. Η πρόσβαση στην οικία γίνεται από το κεντρικό καλντερίμι της Κάτω Πόλης, μέσω δρομικής καμάρας. Ο αρχικός πυρήνας της μπορεί να αναχθεί στους μεταβυζαντινούς χρόνους.

Στην τελετή των εγκαινίων παραβρέθηκαν ο Υφυπουργός Εθνικής Άμυνας και Βουλευτής Π.Ε. Λακωνίας Θανάσης Δαβάκης, οι Βουλευτές Π.Ε. Λακωνίας Νεοκλής Κρητικός και Νάγια Γρηγοράκου, ο Αντιπεριφερειάρχης Λακωνίας, Θεόδωρος Βερούτης, ο Δήμαρχος Μονεμβασίας, Ηρακλής Τριχείλης, ο Δήμαρχος Σπάρτης Μιχαήλ Βακαλόπουλος, ο Πρόεδρος της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Πελοποννήσου και Δήμαρχος Καλαμάτας Θανάσης Βασιλόπουλος, η Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λακωνίας, Ευαγγελία Πάντου, ο Διευθύνων Σύμβουλος του Αναπτυξιακού Οργανισμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης «Πάρνωνας Α.Ε.», Μαρίνης Μπερέτσος, υπηρεσιακά στελέχη του ΥΠΠΟ και πλήθος πολιτών.

Πηγή: ΑΠΕ -ΜΠΕ

Το πλήθος αρχίζει να φωνάζει ενάντια στους δολοφόνους, οι συνάδελφοί του τον βάζουν πάνω σε μία πόρτα και ξεκινάνε διαδήλωση. Κάπου εκεί βρίσκεται η μάνα του νεκρού που διαπιστώνει ότι αυτός είναι ο γιος της και τον θρηνεί μέσα στον δρόμο. Ένας φωτογράφος απαθανατίζει τη σκηνή και η εικόνα της Pieta του Μάη του 1936 στη Θεσσαλονίκη γίνεται μία από τις χαρακτηριστικότερες της νέας ελληνικής ιστορίας.

Ο Γιάννης Ρίτσος βλέποντας τη φωτογραφία εμπνέεται και γράφει το αριστούργημά του «Επιτάφιος». Ο ίδιος ενημερώνει το αναγνωστικό κοινό από πού εμπνεύστηκε το ποίημα, αλλά και τι θα ακολουθήσει:

Θεσσαλονίκη. Μάης τοῦ 1936. Μιὰ μάνα, καταμεσὶς τοῦ δρόμου, μοιρολογάει τὸ σκοτωμένο παιδί της. Γύρω της καὶ πάνω της, βουΐζουν καὶ σπάζουν τὰ κύματα τῶν διαδηλωτῶν – τῶν ἀπεργῶν καπνεργατῶν. Ἐκείνη συνεχίζει τὸ θρῆνο της. Ο Τάσος Τούσης δεν ήταν ο μόνος νεκρός. Ακόμα σκοτώνονται οι Β. Σταύρου, Ιντο Σεννόρ, Γ. Πανόπουλος, Αγλαμίδης, Σαλβατώρ Ματαράσσο, Δημ. Λαϊλάνης, Σ. Διαμαντόπουλος, Γιάννης Πιτάρης, Ευθύμης Μάνος, Μανώλης Ζαχαρίου, Αναστασία Καρανικόλα.

Οι απεργίες των καπνεργατών στη Θεσσαλονίκη ξεκινάνε στις 29 Απρίλη. Όπως γράφει ο Ριζοσπάστης: «Δώδεκα χιλιάδες καπνεργάτες της Θεσσαλονίκης – εκ των οποίων περίπου το 70% γυναίκες – αυτή τη μέρα δεν πιάνουν δουλειά, αλλά κατεβαίνουν σε απεργία ύστερα από απόφαση του συνδικαλιστικού τους φορέα, της Πανελλήνιας Καπνεργατικής Ομοσπονδίας (ΠΚΟ). Κυριότερο αίτημά τους έχουν την αύξηση των ημερομισθίων τους. Η απεργία, όπως και όλες οι απεργίες τότε δέχονται τις επιθέσεις της αστυνομίας. Ωστόσο οι εργάτες δεν υποχωρούν αλλά οι απεργίες γενικεύονται και μεταδίδονται και σε άλλες περιοχές της χώρας, ενώ στη μάχη μπαίνουν και άλλοι κλάδοι.

Στις 7 Μάη το Εργατικό Κέντρο Θεσσαλονίκης καλεί σε 24ωρη απεργία. Τις επόμενες μέρες η πόλη ζει στους ρυθμούς της εξέγερσης. Φασιστικές οργανώσεις μαζί με την αστυνομία χτυπούν διαδηλωτές, αλλά η οργή μεγαλώνει. Οι στρατιώτες παραβαίνουν τις διαταγές, αρνούνται να σηκώσουν όπλο κατά του λαού και συγκρούονται με τους χωροφύλακες.

Οι δυνάμεις του κράτους έχουν ουσιαστικά ηττηθεί

«Οι αρχές είχαν ουσιαστικά καταλυθεί. Οι συνοικισμοί όλοι είχαν καταληφθεί από τους διαδηλωτάς», γράφει ο επιμελητής του ημερολογίου του Ιωάννη Μεταξά, Π. Σιφναίος. Και ο Γρ. Δαφνής συμπληρώνει: «Τη νύκτα της 9ης προς 10η Μαΐου, ούτε ο Γενικός Διοικητής, ούτε ο Σωματάρχης, ούτε καμία άλλη αρχή ημπορούσε να ασκήση εξουσίαν… Ητο εκτός πάσης αμφιβολίας ότι ο λαός της Θεσσαλονίκης ήτο κύριος της καταστάσεως».

Ο ιστορικός Δημήτρης Λιβιεράτος γράφει σχετικά: «Εκείνη τη μέρα και τη νύχτα της 9ης προς 10 Μαΐου και την επόμενη 11 Μαΐου δεν υπάρχει καμιά επίσημη εξουσία στη Θεσσαλονίκη. Στην πραγματικότητα εξουσία είναι η απεργιακή επιτροπή. Η Κεντρική Απεργιακή Επιτροπή εξελέγη από τις εργοστασιακές, σωματειακές και τοπικές απεργιακές επιτροπές όλης της Θεσσαλονίκης. Αποτελέσθηκε τελικά από σαράντα περίπου πρόσωπα τα οποία συνεδρίαζαν συνεχώς… Στις 10 Μαϊου κόλλησε ανακοινώσεις σε όλη την πόλη ότι την επόμενη θα κηρυχτεί πανελλαδική απεργία για την υποστήριξη της Θεσσαλονίκης. Συγκρότησε απεργιακή φρουρά για την άμυνα των διαδηλώσεων».

Από την προσφυγική κρίση στον Μάη του ΄36

Ο Δημήτρης Λιβιεράτος γράφει: «Από το 1918 και περισσότερο μετά το 1922 που ολοκληρώθηκε το μεγάλο κύμα προσέλευσης των προσφύγων στην Ελλάδα, η εργατική τάξη δίνει κάθε μέρα αγώνες για επιβίωση. Αλλά και βελτίωση της θέσης των εργαζομένων, αντιμετωπίζοντας ένα άγριο αντεργατικό καθεστώς.

Δεν υπάρχει απεργία, διαδήλωση, οποιαδήποτε εκδήλωση, χωρίς θύματα. Νεκρούς τραυματίες, φυλακισμένους, εξόριστους. Αυτή η περίοδος, κατά τη γνώμη μου, ήταν η πιο σημαντική στην ιστορία της χώρας μας. Με πληθυσμό περίπου τότε εξήμισι εκατομμύρια. Σ’ αυτόν είχε ενσωματωθεί το προσφυγικό κύμα των περίπου ενάμισι εκατομμυρίου ανθρώπων. Εποχή όπου η εργατική τάξη πολλαπλασιάζεται με μια άνοδο της βιομηχανίας, τη μεγαλύτερη συμμετοχή της αγροτιάς στην παραγωγική αγορά. Οι πρόσφυγες σιγά-σιγά καταλαβαίνουν ότι δεν υπάρχει επιστροφή στις χαμένες πατρίδες. Ενσωματώνονται στην εργατική τάξη, στο προχωρημένο αγροτικό κίνημα. Θα αποτελέσουν τη στέρεη βάση του Κινήματος Αντίστασης τα χρόνια της Κατοχής 1941-44.

Το 1936 δεν ήταν μόνο η εξέγερση της Θεσσαλονίκης. Δεν ήταν μόνο η τριήμερη εξουσία της εκλεγμένης Επιτροπής. Ολόκληρη η Βόρεια Ελλάδα εξεγείρεται. Μακεδονία, Θράκη ουσιαστικά ακολουθούν το παράδειγμα της Θεσσαλονίκης. Η μεταξική κυβέρνηση αντιμετωπίζει το συμβιβασμό σαν ήττα της εργατικής τάξης. Τρομοκρατία, σκλήρυνση του καθεστώτος των ανακτόρων και τελικά θα κηρύξει τη Δικτατορία της 4ης Αυγούστου».

Πηγή: In.gr

Πρέπει να είναι στιγμή σπάνιας δυναμικής, όταν ατόφια ποίηση τραγουδιέται, νιώθεται, αγγίζεται, μπαίνει στο άθροισμα των εμπειριών, γίνεται οικεία πατρίδα. H ελληνική περίπτωση, που αφορά στην μελοποιημένη ποίηση, είναι ίσως μοναδική στην Ευρώπη. Περισσότερο γιατί την πόρτα της ποίησης την πέρασε τόσος κόσμος, που δεν ένιωσε ποτέ αποξενωμένος. Ίσα-ίσα.

Τα μελοποιημένα ποιήματα που ακολουθούν είναι αγαπημένα μας. Υπάρχουν στις συζητήσεις μας, στις ζωές μας. Ως παραδομένο υλικό που διαρκώς ανακαλύπτεται για να βρίσκει πάντα τη θέση του στη ζωή.

*

Δικαίωσις

Τότε λοιπόν αδέσποτο θ’ αφήσω
να βουίζει το Τραγούδι απάνωθέ μου.
Τα χάχανα του κόσμου, και του ανέμου
το σφύριγμα, θα του κρατούν τον ίσο.

Θα ξαπλωθώ, τα μάτια μου θα κλείσω,
και ο ίδιος θα γελώ καθώς ποτέ μου.
«Καληνύχτα, το φώς χαιρέτισέ μου»
θα πώ στον τελευταίο που θ’ αντικρίσω.

Όταν αργά θα παίρνουμε το δρόμο,
η παρουσία μου κάπως θα βαραίνει
— πρώτη φορά — σε τέσσερων τον ώμο.

Ύστερα, και του βίου μου την προσπάθεια
αμείβοντας, το φτυάρι θα με ραίνει
ωραία-ωραία με χώμα και με αγκάθια.

Κώστας Καρυωτάκης
Από τη συλλογή Ελεγεία και σάτιρες (1927)
Μουσική: Ηδύλη Τσαλίκη

*
Πες της το μ’ ένα γιουκαλίλι

Πες της το μ’ ένα γιουκαλίλι γκρινιάζει κάποιος φωνογράφος
Πες μου τι να τής πω Χριστέ μου, τώρα συνήθισα μονάχος
Πες της το μ’ ένα γιουκαλίλι λόγια για λόγια κι άλλα λόγια
Αγάπη, πού είν’ η εκκλησιά σου βαρέθηκα πια στα μετόχια

Α, να ‘ταν η ζωή μας ίσια πώς θα την παίρναμε κατόπι
Μ’ αλλιώς η μοίρα το βουλήθη πρέπει να στρίψει σε μια κόχη
Τάχα παρηγοριά θα βρούμε
Η μέρα φόρεσε τη νύχτα
Όλα είναι νύχτα, όλα είναι νύχτα κάτι θα βρούμε ζήτα, ζήτα

Πες της το μ’ ένα γιουκαλίλι Βλέπω τα κόκκινα της νύχια
μπρος στη φωτιά πώς θα γυαλίζουν και τη θυμάμαι με το βήχα

Γιώργος Σεφέρης
Μουσική: Δήμος Μούτσης

*
Δρόμοι παλιοί

Δρόμοι παλιοί που αγάπησα και μίσησα ατέλειωτα
κάτω απ’ τους ίσκιους των σπιτιών να περπατώ
νύχτες των γυρισμών αναπότρεπτες κι η πόλη νεκρή

Την ασήμαντη παρουσία μου βρίσκω σε κάθε γωνιά
κάμε να σ’ ανταμώσω κάποτε φάσμα χαμένο του πόθου μου κι εγώ

Ξεχασμένος κι ατίθασος να περπατώ
κρατώντας μια σπίθα τρεμόσβηστη στις υγρές μου παλάμες

Και προχωρούσα μέσα στη νύχτα χωρίς να γνωρίζω κανένα
κι ούτε κανένας κι ούτε κανένας με γνώριζε με γνώριζε

Μανόλης Αναγνωστάκης
Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης

*
Γερνάς και σκοτεινιάζει

Ήταν ατέλειωτη η μέρα
κι ως νύχτωνε σε μια γωνιά
μ’ ένα τσιγάρο του πατέρα
τους άντρες παίζαμε κρυφά

Τώρα η μέρα σε τρομάζει
γύρω αποτσίγαρα σωρός
και πια δεν είναι γυρισμός
γερνάς και σκοτεινιάζει

Γέλια παιδιών έξω απ’ το σπίτι
πέτρες στην τσέπη της ποδιάς
μα έφτανε ένα νεκρό σπουργίτι
για να σε κάνει να πονάς

Τάσος Λειβαδίτης
Μουσική: Μάνος Λοΐζος

*
Χρέος

Κι ύστερα πάλι ομοβροντία τα χαράματα
Διώχνοντας απ’ τα κυπαρίσσια τα σπουργίτια
Τα φορτηγά αυτοκίνητα γιομάτα αγωνιστές
Περνώντας για τον τόπο της εκτέλεσης
Κόβοντας με τις ρόδες στα δυο τον ήλιο
Περνώντας για τον τόπο της εκτέλεσης
Έμεινε πάλι πολύ σκόνη τ’απογεύματα
Η σκόνη που αφήνουν πίσω τους
Τα μαύρα φουστάνια των μανάδων
Καθώς γυρνάνε απ’ του Αβέρωφ ή απ’ του Χατζηκώνστα
Ή από τα τμήματα των μεταγωγών
Οι μαύρες μανάδες με τα μαύρα φουστάνια
Με την καρδιά τους τυλιγμένη στο μαντίλι τους
Σαν ένα ξεροκόμματο ψωμί
Που δεν μπορεί να το μασήσει
Που δεν μπορεί να το μασήσει μήτε ο θάνατος

Γιάννης Ρίτσος
Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος

*
Στο Πέραμα

Τη μέρα που ήρθα και σε βρήκα
κάτω στο πέραμα με τους γέρους
στη θάλασσα να βρίζεις
τη κάμαρα που σε γέννησε
και τον Ξέρξη

Στάθηκα δίπλα σου και σου είπα
τα κεραμίδια θα γίνουνε τσιμέντο
τα ξύλα θα γίνουνε πέτρες
η αγάπη θα γίνει χρήμα

Τη μέρα που ήρθα και σε βρήκα
κάτω στο πέραμα με τους γέρους
στάθηκα δίπλα σου και σου είπα
θα μας ξεχάσουνε την Πέμπτη
το Σάββατο, το Σάββατο την ίδια ώρα
θα αναστηθούμε

Γιώργος Χρόνας
Μουσική: Γιάννης Μαρκόπουλος

*
Ποιος είν΄ τρελός από έρωτα

Ποιος είν’ τρελός από έρωτα;
Ας κάνει λάκκους την αυγή.
να πάμε εκεί να πιούμε
την βροχή.

Μια που εμείς σε όποια
στέγη αράξουμε, σε όποια
αυλή, ο άνεμος χαλνάει
τον ουρανό, τα δέντρα
κι η στείρα γη
μέσα σε μας βουλιάζει

Γιώργος Σαραντάρης
Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις

*
Του Έρωτα

Άϊ σκοτεινό φως
τρεμάμενο αίμα του Έρωτα
μες στη γητειά σου απολησμόνησα
τους φονιάδες καιρούς
γέννησα ρόδινα μωρά
σε αστερωμένο μέλλον·

Άϊ της αγάπης μαχαιριά
στης νιότης το κρουστό κορμί
πληγή που ανάβλυζε ευωδιές φιλιών
και μουσική
ντύνοντας το γυμνό έρημο κόσμο.

Απόψε
μέσα στης μνήμης τα βαθιά βελούδα
κυλιέμαι και σε καλώ
με τη φωνή την απερίγραπτη
των απαρηγόρητων
τη γυάλινη, χλωμή φωνή
των διψασμένων που αγαπούν τη δίψα τους
κι ας ξέρουν πως
όλες τις θάλασσες και τα ποτάμια κι αν θα πιουν
ποτέ τους δε θα ξεδιψάσουν

Λένα Παππά
Μουσική: Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας

*
Άρνηση (Στο περιγιάλι το κρυφό)

Στο περιγιάλι το κρυφό
κι άσπρο σαν περιστέρι
διψάσαμε το μεσημέρι
μα το νερό γλυφό.

Πάνω στην άμμο την ξανθή
γράψαμε τ’ όνομά της
Ωραία που φύσηξε ο μπάτης
και σβήστηκε η γραφή .

Με τι καρδιά, με τι πνοή,
τι πόθους και τι πάθος
πήραμε τη ζωή μας· λάθος!
κι αλλάξαμε ζωή

Γιώργος Σεφέρης
Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης

Βρισκόμουν ανάμεσα σε αγαπημένα – παλιά και νέα – πρόσωπα και μοιραζόμουν όλη τη χαρά που αναδυόταν στην ατμόσφαιρα. Κάποια στιγμή, ακολουθώντας την τάση που έχω να αποτραβιέμαι νοερά από τον κόσμο και να σκέφτομαι κάτι ακατάληπτο, αναρωτήθηκα: «τι γιορτάζουμε τώρα; Πώς δημιουργήθηκε αυτό το αλλοπρόσαλλο setup και γιατί αναβιώνει μέχρι σήμερα; Αν μας παρακολουθούσε ένα πλάσμα με νοημοσύνη από τον πλανήτη Χαουμέια, τι συμπέρασμα θα έβγαζε για τη ζωή στη γη;».

Αν έλεγα αυτές τις σκέψεις δυνατά, οι διπλανοί μου σίγουρα θα μου φώναζαν: «σκάσε, αγόρι μου, αφού περνάς καλά!». Έχετε δίκιο. Καλό θα ήταν να το επιτρέψω στον εαυτό μου. Δεν είναι όλες οι ώρες ίδιες. Έτσι κι αλλιώς, τις περισσότερες φορές, δεν παίρνω απαντήσεις. Οι σκέψεις, φέρνουν κι άλλες σκέψεις and soon… Ίσως τελικά να μη χρειάζεται να βρίσκω πάντα ένα νόημα σε ό,τι κάνω. Ίσως η ίδια η πράξη της συνύπαρξης να είναι αρκετή.

Αυτό που καταλαβαίνω, πάντως, είναι ότι όσο και να έχει αλλάξει ο κόσμος, η ζωή – λίγο πολύ – ακολουθεί την ίδια ελλειπτική τροχιά. Δεν είναι καμιά βαθιά φιλοσοφημένη σκέψη, περνάμε τακτικά από τα ίδια σημεία και ίσως κάποιες φορές, να μην το καταλαβαίνουμε κιόλας. Οι εναλλαγές έρχονται με νομοτελειακό τρόπο, χωρίς να «κοιτάζουν» τη χαρά ή τη μελαγχολία μας. Αυτό το καμπανάκι μού χτυπάει κάθε χρόνο η άνοιξη και σχεδόν κάθε χρόνο, με βρίσκει «απροετοίμαστο, ανόρεχτο και αδιάφορο», όπως έλεγε ο Γιάννης Ρίτσος.

Εν μέσω «ιστορικών» παγκόσμιων μεταβολών, διεθνούς και εγχώριου παραλογισμού, ανοίγω την πόρτα, βγαίνω στο δρόμο και μυρίζω κάτι διαφορετικό, αλλά ταυτόχρονα γνώριμο. Είναι αυτό που φοβάμαι μήπως δεν προλάβω να το πιω μέχρι την τελευταία του σταγόνα. Είναι αυτό που «σπάει» τον πάγο στις αρθρώσεις μου και κάνει την κίνησή μου πιο ανάλαφρη. Είναι ο Ρίλκε στα ακουστικά μου που λέει ότι «η άνοιξη ήρθε και η γη μοιάζει μ’ ένα παιδί που ξέρει να λέει ποιήματα».

Έτσι καταλαβαίνω ότι δεν υπάρχει ιδιαίτερος λόγος να χαρώ και να γιορτάσω. Φτάνει μόνο να έχω τα μάτια ανοιχτά για να δω τα «σημαιάκια», που έστησαν οι προηγούμενοι, τα ίχνη που άφησαν πάνω στον χρόνο, ως υπενθύμιση ότι δεν είμαι μόνος μου εδώ. Να σταματήσω εκεί, να πάρω μια ανάσα και να μαζευτούμε. Όλα μας τα μαζέματα, είτε είμαστε πέντε άτομα γύρω από ένα τραπέζι είτε εκατό κάτω από μια σκηνή, είτε ένα εκατομμύριο στις πλατείες, έχουν να κάνουν με το «φως» και την αναζήτησή του. Το «φως», που έτσι κι αλλιώς, πάντα επιστρέφει. Από τη μικρότερη ως τη μεγαλύτερη μέρα. Από τον χειμώνα ως την άνοιξη. Από το σκοτάδι ως την αυγή.