Η γέννηση των νεοσσών αποτελεί ένα αρχικό βήμα για την ανάκαμψη του οικοσυστήματος σε μια περιοχή που επλήγη σοβαρά από τις φωτιές το 2022, το 2023 και το 2025.

Το δάσος της Δαδιάς αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα καταφύγια για γύπες στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τη βιολόγο Σύλβια Ζακκάκ από τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), στην Ελλάδα ζουν τρία από τα τέσσερα βασικά είδη γυπών που αναπαράγονται στην Ευρώπη: ο μαυρογύπας, ο γύπας, ο ασπροπάρης και ο γυπαετός.

Κατεστραμμένο μεγάολο μέρος του δάσους της Δαδιάς από τις φωτιές

Οι πυρκαγιές των προηγούμενων ετών κατέστρεψαν μεγάλο μέρος του δάσους, συμπεριλαμβανομένων των ψηλών δέντρων όπου οι μαυρογύπες συνήθιζαν να χτίζουν τις φωλιές τους. Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς οι φωλιές των μαυρογυπών μπορεί να φτάσουν διάμετρο έως και τρία μέτρα, απαιτώντας ισχυρή στήριξη.

Για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα, από το 2023 οι ειδικοί άρχισαν να εγκαθιστούν τεχνητές φωλιές στο δάσος. Η παρέμβαση αυτή φαίνεται πως είχε αποτέλεσμα: ο αριθμός των αναπαραγόμενων ζευγαριών μαυρογύπα αυξήθηκε από 36 σε 47, σύμφωνα με τα στοιχεία του 2025.

Ωστόσο, οι προκλήσεις παραμένουν. Πολλά από τα καμένα δέντρα συνεχίζουν να καταρρέουν, μειώνοντας τις διαθέσιμες θέσεις για φωλεοποίηση. Τα νεαρά δέντρα που φυτρώνουν δεν μπορούν ακόμη να αντέξουν το βάρος των μεγάλων φωλιών. Γι’ αυτό οι επιστήμονες και οι άνθρωποι του ΟΦΥΠΕΚΑ δημιουργούν ενισχυμένες βάσεις φωλιάς στις κορυφές νεαρών δέντρων, χρησιμοποιώντας ξύλινες κατασκευές για στήριξη. Οι μαυρογύπες εντοπίζουν αυτές τις βάσεις και συνεχίζουν μόνοι τους την κατασκευή της φωλιάς.

Η εμφάνιση των πρώτων νεοσσών δείχνει ότι, παρά τις μεγάλες καταστροφές, η άγρια ζωή επιστρέφει σταδιακά στη Δαδιά. Οι ειδικοί τονίζουν ότι τα ζώα συχνά παραμένουν πιστά στον τόπο τους ακόμη και μετά από μεγάλες φυσικές καταστροφές.

Η ανάκαμψη του πληθυσμού του μαυρογύπα αποτελεί έτσι μια μικρή αλλά σημαντική ένδειξη ότι το οικοσύστημα του δάσους της Δαδιάς αρχίζει σιγά-σιγά να βρίσκει ξανά τον ρυθμό του.

Πηγή: Lifo.gr

Με την γέννηση και επιβίωση 27 νεοσσών Μαυρόγυπα ολοκληρώθηκε η αναπαραγωγική περίοδος του είδους στο Δάσος της Δαδιάς. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Μονάδας Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών του ΟΦΥΠΕΚΑ (Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής) φέτος φώλιασαν και έκαναν αυγά στην περιοχή 47 ζευγάρια, αριθμός-ρεκόρ για την περιοχή. Από τα πουλιά που γεννήθηκαν, πέταξαν 27 νεοσσοί. Το ποσοστό αναπαραγωγικής επιτυχίας είναι το σύνηθες για την περιοχή, δεδομένου ότι κάποια αυγά δεν εκκολάπτονται ή κάποιοι νεοσσοί δεν επιβιώνουν, κυρίως λόγω καιρικών συνθηκών ή θήρευσης από κορακοειδή.

Αξίζει να σημειωθεί πως, πέρυσι, κατά την πρώτη αναπαραγωγική περίοδο μετά από την μεγάλη πυρκαγιά στον Έβρο, είχαν καταγραφεί 38 ζευγάρια, ενώ πριν από την πυρκαγιά του 2023, ο μέγιστος αριθμός που είχε καταγραφεί ήταν 36 ζευγάρια, το 2021 και το 2023. Φέτος καταγράφηκε ο μεγαλύτερος αναπαραγόμενος πληθυσμός των τελευταίων τριάντα ετών, από τότε που ξεκίνησε η συστηματική παρακολούθηση του είδους.

Η σταδιακή αύξηση του πληθυσμού του είδους οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στις μακροχρόνιες προσπάθειες διατήρησης που υλοποιούνται στην περιοχή. Αυτές περιλαμβάνουν μέτρα για τον περιορισμό της θνησιμότητας από ανθρωπογενή αίτια, την εξασφάλιση της διαθεσιμότητας τροφής και τη διαχείριση των ενδιαιτημάτων του, ενώ επίσης αντίστοιχες προσπάθειες ενίσχυσης του πληθυσμού γίνονται στην γειτονική Βουλγαρία.

Μέτρα προστασίας

Το προσεχές διάστημα θα γίνει παγίδευση πουλιών -μεταξύ άλλων και νεαρών πουλιών που γεννήθηκαν φέτος-, προκειμένου να τους τοποθετηθούν πομποί για την αποτελεσματικότερη παρακολούθησή τους. Παράλληλα, ο ΟΦΥΠΕΚΑ θα προχωρήσει στην εγκατάσταση επιπλέον είκοσι τεχνητών φωλιών για τον Μαυρόγυπα, στο πλαίσιο του LIFE Rhodope Vulture. Υπενθυμίζεται ότι αμέσως μετά την πυρκαγιά είχαν τοποθετηθεί 15 τεχνητές φωλιές, ώστε να υποκατασταθούν οι θέσεις φωλεοποίησης που καταστράφηκαν, αλλά και όσες αναμένεται να χαθούν σταδιακά, με την κατάρρευση των καμμένων δέντρων.

Ο Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ) είναι Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου εποπτευόμενο από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με αποστολή τη διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών στην Ελλάδα, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, την προώθηση και υλοποίηση δράσεων βιώσιμης ανάπτυξης και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Πηγή: Lifo.gr

Θα ήθελα. Θα ήθελα να ξυπνήσω μια μέρα και όλος αυτός ο επαναλαμβανόμενος εφιάλτης που ζω τα τελευταία καλοκαίρια να είναι απλώς ένα κακό ψέμα. Ναι, η κλιματική κρίση είναι ακόμα εκεί, μια αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα, αλλά θα ήθελα να έχει πάψει να αποτελεί την εύκολη δικαιολογία για την απραξία, την έλλειψη σχεδίου και την απουσία σεβασμού.

Θα ήθελα να ξυπνήσω σε έναν κόσμο όπου όλοι μας θα κοιτάμε πια το δάσος ως δάσος. Ως έναν ζωντανό, πολύπλοκο οργανισμό, αλληλένδετο με την ίδια τη δική μας επιβίωση. Έναν οργανισμό που, ακριβώς επειδή δεν έχει φωνή και μας στηρίζει όλους, θα έχει περισσότερα δικαιώματα από εμάς. Θα ήθελα να δω την πρόληψη και την πραγματική, ουσιαστική αποκατάσταση όσων χάσαμε να είναι η μόνη μας απασχόληση, ο εθνικός μας σκοπός.

Θα ήθελα να έχουμε σταματήσει αυτόν τον παράλογο κύκλο της καταστροφής. Να έχουμε πάψει να ξεραίνουμε τα δάση μας, παίρνοντας κάθε σταγόνα από το νερό τους με αλόγιστες εκμεταλλεύσεις κάθε υδάτινου πόρου. Να έχουμε σταματήσει να τα «καθαρίζουμε» απογυμνώνοντάς τα από κάθε άλλη βλάστηση πέραν των ενήλικων δέντρων, σκοτώνοντας το υπόβαθρο που κρατά την υγρασία και δίνει ζωή. Να έχουμε σταματήσει να διώχνουμε κάθε πλάσμα που άλλοτε ζούσε μέσα τους, το οποίο, μη βρίσκοντας πια τροφή ή φωλιά, φτάνει στην πόρτα μας κι εμείς το αντιμετωπίζουμε ως εχθρό.

Θα ήθελα, όταν μια καταστροφή συμβαίνει, η πρώτη και απόλυτη προτεραιότητα να είναι η ενίσχυση του πληγωμένου οικοσυστήματος. Να κάνουμε τα πάντα για να το κάνουμε πιο πλούσιο και ανθεκτικό από πριν, και όχι να παίρνουμε μέτρα που προκαλούν το ακριβώς αντίθετο, στερώντας από το δάσος άλλο ένα σημαντικό του κομμάτι, επιταχύνοντας την ερημοποίησή του.

Πάνω απ’ όλα, θα ήθελα να δω τον κόσμο να νοιάζεται. Να νοιάζεται κι όταν η κρίση περνά! Να αισθάνεται την απώλεια για όλες αυτές τις ψυχές που χάνονται σε κάθε πύρινη λαίλαπα, για τα ζώα που καίγονται αβοήθητα. Γιατί μόνο όταν ο πόνος τους γίνει και δικός μας πόνος, θα βρούμε τη δύναμη να τα προστατέψουμε πραγματικά. Και μόνο τότε, προστατεύοντας εκείνα, θα μπορούμε επιτέλους να προστατέψουμε και εμάς τους ίδιους.

Πηγή: Facebook

Όπως αναφέρει το meteo.gr, η φωτιά ξεκίνησε στις 13.20 την Τρίτη 22 Ιουλίου στη θέση Ψιρόβρυση του Δημοτικού Διαμερίσματος Φενεού του Δήμου Σικυώνων Κορινθίας.

Σύμφωνα με την ανάλυση των δορυφορικών δεδομένων του ευρωπαϊκού μηχανισμού Copernicus EMS στις 23/07/2025 έχουν καεί μέχρι στιγμής 11.460 στρέμματα δασών, δασικών και αγροτικών εκτάσεων.
Τα 5.950 αφορούν δάση Κεφαλληνιακής Ελάτης (52%), δασικό είδος χωρίς δυνατότητα φυσικής αναγέννησης μετά από φωτιά. Επιπροσθέτως, η πυρκαγιά έχει επηρεάσει μέχρι στιγμής δύο περιοχές Natura 2000, την περιοχή GR2530006 ( Όρος Ζήρεια), όπου έκαψε 910 στρέμματα, και την περιοχή GR2530004 (Όρος Ολίγυρτος), όπου έκαψε 4.860 στρέμματα. Αυτές οι παράμετροι καθιστούν την παρούσα φωτιά τη σημαντικότερη μέχρι στιγμής οικολογική καταστροφή της φετινής αντιπυρικής περιόδου.

Φωτιά στον Φενεό: Τα αίτια της πυρκαγιάς

Για την πρόκληση της πυρκαγιάς την Τρίτη 22 Ιουλίου 2025, συνελήφθησαν δύο άτομα για εμπρησμό από αμέλεια σε δασική έκταση κατά τη διαδικασία θερμών εργασιών με τροχό και ηλεκτροσυγκόλληση ενώ ήδη τους έχει επιβληθεί διοικητικό πρόστιμο 11.812 ευρώ.

Σε όλη της τη διάρκεια, η πυρκαγιά παρουσίασε έντονη πυροεπαγωγική συμπεριφορά και φαινόμενα αλληλεπιδράσεων μεταξύ της φωτιάς και της ατμόσφαιρας, όπως προκύπτει από την εξέταση σχετικού βιντεοληπτικού υλικού.

Σε αυτό συνετέλεσαν τόσο οι πυρομετεωρολογικές συνθήκες κατά την εκδήλωση και εξάπλωση της πυρκαγιάς- ιδιαίτερα η απουσία ισχυρών ανέμων, η έντονη ατμοσφαιρική ξηρασία κοντά στην επιφάνεια και η ευνοϊκή καθ’ ύψος κατανομή της υγρασία- όσο και οι παρελθούσες συνθήκες (πολύ υψηλές θερμοκρασίες, ατμοσφαιρική ξηρασία, μεγάλο υδατικό έλλειμμα κατά τη διάρκεια του χειμώνα που προηγήθηκε) που οδήγησαν στη σημαντική αύξηση της ευφλεκτότητας της βλάστησης.

Καταναλώνοντας πλούσια και ξερή καύσιμη ύλη, η φωτιά κατάφερε να αναπτύξει επαγωγική στήλη (ορατή ως πυκνός, σχεδόν κατακόρυφος καπνός πάνω από την πυρκαγιά) με ισχυρά ανοδικά ρεύματα. Η ανάπτυξη της επαγωγικής στήλης και η ένταση των ανοδικών ρευμάτων πυροδότησε την εισροή αέρα προς την περιοχή της έντονης καύσης, ένα φαινόμενο όπου η ίδια η φωτιά «ρουφά» αέρα ενισχύοντας ακόμη περισσότερο την καύση και τα ανοδικά ρεύματα.

Αυτό με τη σειρά του ενίσχυσε περαιτέρω την επαγωγική στήλη της πυρκαγιάς, οδηγώντας στη δημιουργία ενός ανατροφοδοτούμενου συστήματος φωτιάς-ατμόσφαιρας. Η δυναμική αυτών των συστημάτων είναι τέτοια που η φωτιά παρουσιάζει ακραία και πολύ συχνά χαοτική συμπεριφορά, με εμφάνιση πυρονεφών, περιστροφή της επαγωγικής στήλης και δημιουργία κηλιδώσεων.

Πηγή: Lifo.gr

Δεν άλλαξε ποτέ τίποτα από τότε που γεννήθηκα σχετικά με την καταστροφή. Ο αληθινός Αύγουστος είναι πέρα για πέρα οδυνηρός. Ήχοι από αεροπλάνα και σειρήνες. Όσοι έχουν έγνοια, δίνουν και την ζωή τους, χωρίς δεύτερη σκέψη. Οι υπόλοιποι, θεατές και γελοία περίλυποι. Οι στάχτες στην επιφάνεια της θάλασσας, το αίμα των δέντρων. Απεγνωσμένοι άνθρωποι, μόνοι, δεν ξέρουν ποιο σημείο του ορίζοντα συνδέεται με την ζωή. Στέκονται στο κενό.

Θα λέμε «ήταν παράδεισος, εδώ» και θα δείχνουμε τα σημεία του νερού και του πράσινου για να προσανατολιστεί συναισθηματικά και ιστορικά ο έφηβος του μέλλοντος. Θα καιγόμαστε και θα στερεύει κάθε καταγραφή για να την ανακαλούμε για καταφύγιο. Τι λέω. Ποιος ζει με την νοσταλγία.
Θα ψάχνουμε το δέντρο, που φυτέψαμε, σε τσιμέντα κι αναπτυσσόμενα όνειρα. Γιατί δεν ακούν ποτέ τα ουρλιαχτά των δέντρων αυτοί που μιλούν περισσότερο από όλους για πρόληψη και ετοιμότητα;
Το 80% του πληθυσμού δεν έχει πρόσβαση στο πράσινο. Αττική φαιό νταμάρι. Είδα στον ύπνο μου, δέντρα – ρομπότ. Ο εφιάλτης δεν έχει τέλος.

«Εκκένωση, μάχη με τις φλόγες, 112, εκτός ελέγχου, 500 πυροσβέστες, οι κόποι μιας ζωής. Ο στρατηγός άνεμος, το μικροκλίμα της φωτιάς, το φαινόμενο της κηλίδωσης».

Πού θα πάμε; Στο μυαλό μου, το δάσος, που έμαθα να μαζεύω ρετσίνι, -απλά γιατί το θεωρούσε σημαντικό ο παππούς μου. Δυο άνθρωποι αγκαλιάζονται. Δίπλα τους, ένας μικρός κουβάς με νερό. Το ιερό ελάχιστο μέσα σε ένα χάος από πνιχτούς αναστεναγμούς μίμων.

Δεν θέλω να συνηθίσουμε.

Το πρωί, στην ακτή μάζευα καπάκια από πλαστικά μπουκάλια νερού. Και μια βούρτσα μαλλιών. Και πλαστικές σακούλες. Τόσοι και τόσοι με αντηλιακά και καπέλα, και κανείς δεν αντιδρούσε στην οπτική ρύπανση. Ένας γλάρος πνίγηκε.

«Οι χελώνες πεθαίνουν πρώτες, όταν ένα δάσος καίγεται», μου λέει η φίλη μου, παιδί της Γ’ δημοτικού. «Αλλά μπορεί και να τις σώζουν οι πέρδικες».

Δεν μου αρέσει ο κόσμος σας, κύριοι.

*Φωτογραφία: Στέλιος Μισίνας

Τα δέντρα έχουν μνήμη, ανταλλάσσουν μηνύματα, αισθάνονται πόνο, παθαίνουν εγκαύματα από τον ήλιο και κάνουν ρυτίδες. Κάποια δέντρα, όπως οι βελανιδιές, επικοινωνούν μεταξύ τους με χημικές αρωματικές ουσίες. Όταν, για παράδειγμα, ένα δέντρο δεχτεί επίθεση από έντομα, εκπέμπει αρωματικές ουσίες κι όλα τα δέντρα της ευρύτερης περιοχής που λαμβάνουν το μήνυμα αυτό οπλίζονται κατάλληλα.

Πριν από χρόνια, σε ένα από τα προστατευόμενα δάση με παλιές οξιές της περιοχής μου, έπεσα πάνω σε κάτι παράξενες πέτρες που ήταν καλυμμένες με βρύα. Εκ των υστέρων, συνειδητοποίησα ότι τις είχα προσπεράσει πολλές φορές χωρίς να τις προσέξω, μια μέρα όμως σταμάτησα και έσκυψα να τις κοιτάξω. Το σχήμα τους ήταν περίεργο, ελαφρώς στρογγυλεμένο και με κάποια κούφια σημεία, κι όταν ανασήκωσα λίγο τα βρύα, είδα ότι από κάτω υπήρχε φλοιός δέντρου. Δεν ήταν πέτρα λοιπόν, ήταν παλιό ξύλο. Κι επειδή το ξύλο της οξιάς, όταν βρίσκεται πάνω σε υγρό έδαφος, μέσα σε λίγα χρόνια σαπίζει, απόρησα με το πόσο σκληρό ήταν.

Πάνω απ’ όλα, όμως, δεν μπορούσα να το σηκώσω, προφανώς ήταν γερά ριζωμένο στο χώμα. Άρχισα προσεκτικά να ξύνω λίγο τον φλοιό με τον σουγιά μου, μέχρι που έφτασα σε ένα πράσινο στρώμα. Πράσινο; Αυτή τη χρωστική τη συναντάμε μόνο στη χλωροφύλλη, στην ουσία που δίνει στα καινούρια φύλλα το πράσινο χρώμα και που υπάρχει αποθηκευμένη στους κορμούς των ζωντανών δέντρων. Αυτό μόνο ένα πράγμα θα μπορούσε να σημαίνει: ότι τούτο το κομμάτι ξύλο ήταν ακόμα ζωντανό. Από τις υπόλοιπες «πέτρες» προέκυψε γρήγορα μια λογική εικόνα, αφού σχημάτιζαν έναν κύκλο με διάμετρο ενάμισι μέτρο. Επρόκειτο για τα ροζιασμένα υπολείμματα ενός τεράστιου και πάρα πολύ παλιού κούτσουρου. Το μόνο που είχε σωθεί ήταν τα απομεινάρια του εξωτερικού του φλοιού, ενώ το εσωτερικό είχε σαπίσει προ πολλού και είχε γίνει χούμος – ξεκάθαρη ένδειξη ότι ο κορμός είχε κοπεί πριν από 400 με 500 χρόνια.

Πώς διατηρήθηκαν, όμως, ζωντανά αυτά τα υπολείμματα; Αφού τα κύτταρα πρέπει να λαμβάνουν τροφή με τη μορφή σακχάρων, πρέπει να αναπνέουν και τουλάχιστον να αναπτύσσονται λίγο. Χωρίς φύλλα, κι επομένως χωρίς φωτοσύνθεση, κάτι τέτοιο είναι αδύνατον. Κανένα από τα πλάσματα του πλανήτη μας δεν αντέχει σε νηστεία αιώνων, και αυτό ισχύει και για τα υπολείμματα των δέντρων. Τουλάχιστον για τα κούτσουρα, που δεν έχουν να περιμένουν βοήθεια από πουθενά.

Στην συγκεκριμένη περίπτωση, όμως, τα πράγματα προφανώς ήταν τελείως διαφορετικά. Το κούτσουρο είχε την υποστήριξη των γειτονικών του δέντρων, και συγκεκριμένα μέσω των ριζών τους. Κάποιες φορές συνδέονται μόνο χαλαρά, μέσω του δικτύου των μυκήτων που περιβάλλει τις άκρες των ριζών και τις βοηθάει στην ανταλλαγή θρεπτικών ουσιών, άλλοτε πάλι υπάρχουν και άμεσες συμφύσεις. Δεν μπορούσα να μάθω τι συνέβαινε σ’ αυτή την περίπτωση, επειδή δεν ήθελα να σκάψω και να προκαλέσω ζημιά στο τόσο παλιό αυτό κούτσουρο. Ένα πράγμα ήταν βέβαιο όμως: Οι θάμνοι που το περιέβαλλαν το τροφοδοτούσαν με διάλυμα σακχάρων, ώστε να το κρατήσουν στη ζωή. Το γεγονός ότι τα δέντρα συνδέονται μέσω των ριζών τους μπορούμε να το δούμε κάποιες φορές στις παρυφές των δρόμων. Στα σημεία αυτά η βροχή ξεπλένει το χώμα, αποκαλύπτοντας έτσι το υπόγειο δίκτυο. Το γεγονός ότι πρόκειται πράγματι για ένα σύστημα αλληλεξαρτήσεων, το οποίο συνδέει μεταξύ τους τα περισσότερα δέντρα ενός είδους και ενός πληθυσμού, το απέδειξαν επιστήμονες στο Χαρτς.

Η ανταλλαγή θρεπτικών ουσιών, η αλληλοβοήθεια μεταξύ γειτόνων σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, απ’ ό,τι φαίνεται, αποτελεί τον κανόνα, πράγμα που οδήγησε στη διαπίστωση ότι τα δάση είναι υπεροργανισμοί, δηλαδή κατασκευάσματα παρόμοια, για παράδειγμα, με τις μυρμηγκοφωλιές. Θα μπορούσε βέβαια να αναρωτηθεί κανείς μήπως οι ρίζες των δέντρων απλώνονται στο έδαφος τυχαία και χωρίς κανέναν στόχο, και μόλις συναντήσουν ένα δέντρο του ίδιου είδους συνδέονται μαζί του. Στο εξής θα ανταλλάσσουν αναγκαστικά μεταξύ τους θρεπτικά συστατικά, θα δομήσουν μια υποτιθέμενη κοινωνία και το μόνο που θα βιώνουν θα είναι ένα τυχαίο δούναι και λαβείν.

Η ωραία εικόνα της ενεργού βοήθειας θα έδινε τη θέση της στην αρχή της τυχαιότητας, παρόλο που ακόμα και τέτοιου είδους μηχανισμοί θα παρείχαν πλεονεκτήματα στο οικοσύστημα του δάσους. Όμως η φύση δε λειτουργεί τόσο απλά, όπως παρατηρεί ο Μάσσιμο Μάφφεϊ από το Πανεπιστήμιο του Τορίνο στο περιοδικό Max Planck Forschnung (3/2007, σελ. 65): Τα φυτά, και επομένως και τα δέντρα, μπορούν να ξεχωρίσουν τις δικές τους ρίζες από τις ρίζες διαφορετικών ειδών, ακόμα και από τις ρίζες άλλων δέντρων του ίδιου είδους.

Γιατί όμως είναι τα δέντρα τόσο κοινωνικά πλάσματα, γιατί μοιράζονται την τροφή τους με άλλα δέντρα Φιλίες του ίδιου είδους και φροντίζουν έτσι τους ανταγωνιστές τους; Οι λόγοι για τους οποίους συμβαίνει αυτό είναι οι ίδιοι με εκείνους που ισχύουν και στις ανθρώπινες κοινωνίες: Με παρέα είναι πάντα καλύτερα. Ένα δέντρο δεν είναι δάσος, δεν μπορεί να δημιουργήσει ένα τοπικό ισορροπημένο κλίμα, είναι απροστάτευτο και εκτεθειμένο σε όλες τις καιρικές συνθήκες. Αντιθέτως, πολλά δέντρα μαζί δημιουργούν ένα οικοσύστημα που μετριάζει τις ακραίες θερμοκρασίες ψύχους ή ζέστης, αποθηκεύει μεγάλες ποσότητες νερού και απελευθερώνει καθαρό αέρα.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον μπορούν να ζήσουν προστατευμένα και για πολλά χρόνια. Για να επιτευχθεί αυτό πρέπει να διατηρηθεί πάση θυσία η κοινότητα. Αν κάθε δέντρο ενδιαφερόταν μόνο για τον εαυτό του, τότε αρκετά απ’ αυτά δε θα κατάφερναν να γεράσουν. Οι συνεχείς θάνατοι θα είχαν ως αποτέλεσμα πολλές και μεγάλες τρύπες στην κομοστέγη, απ’ όπου θα μπορούσαν να περάσουν οι θύελλες και να ρίξουν κάτω ακόμα περισσότερους κορμούς. Η καλοκαιρινή ζέστη θα έφτανε μέχρι το έδαφος του δάσους και θα το στέγνωνε τελείως. Κι αυτό θα έκανε τους πάντες να υποφέρουν.

Συνεπώς, κάθε δέντρο είναι πολύτιμο για την κοινότητα και αξίζει να διατηρηθεί όσο το δυνατόν περισσότερο. Ως εκ τούτου, η κοινότητα στηρίζει ακόμα και τα άρρωστα δέντρα και τα τροφοδοτεί με θρεπτικά συστατικά μέχρι να ανακάμψουν. Την επόμενη φορά ίσως πρέπει να γίνει το αντίστροφο και να χρειάζεται βοήθεια το δέντρο-βοηθός. Οι ασημόγκριζες οξιές με τους χοντρούς κορμούς, που συμπεριφέρονται πράγματι κατ’ αυτόν τον τρόπο, μου θυμίζουν αγέλη ελεφάντων. Και αυτή νοιάζεται για τα μέλη της, βοηθάει τους αρρώστους και τους αδυνάμους να σταθούν ξανά στα πόδια τους και δε θέλει να αφήνει πίσω ούτε καν τα νεκρά της μέλη. Κάθε δέντρο αποτελεί μέρος αυτής της κοινότητας, υπάρχουν ωστόσο και διαβαθμίσεις.

Έτσι, τα περισσότερα κούτσουρα σαπίζουν και ύστερα από μερικές δεκαετίες (για τα δέντρα είναι πολύ λίγος χρόνος) γίνονται χούμος. Μόνο ελάχιστες περιπτώσεις διατηρούνται στη ζωή για αιώνες, όπως η «πέτρα που ήταν καλυμμένη με βρύα», την οποία περιγράψαμε παραπάνω. Γιατί υπάρχει αυτή η διαφορά; Μήπως είναι και η κοινωνία των δέντρων μια κοινωνία με πολίτες δεύτερης κατηγορίας; Έτσι φαίνεται, αν και ο όρος «κατηγορία» δεν είναι και τόσο εύστοχος. Αυτό που καθορίζει την προθυμία των άλλων δέντρων να βοηθήσουν είναι μάλλον ο βαθμός του δεσμού ή ίσως ακόμα και της στοργής που νιώθουν. Και αυτό μπορείτε να το διαπιστώσετε ρίχνοντας μια ματιά προς τα πάνω, στο φύλλωμα των δέντρων.

Ένα μέσο δέντρο απλώνει τα κλαδιά του μέχρι να αγγίξει τα κλαδιά ενός διπλανού δέντρου του ίδιου ύψους. Εκεί σταματάει, επειδή οι θέσεις αέρα ή μάλλον οι θέσεις φωτός είναι ήδη κατειλημμένες. Ωστόσο, τα κλαδιά τους δυναμώνουν τόσο πολύ, ώστε έχει κανείς την εντύπωση ότι εκεί πάνω γίνεται κανονική μάχη. Δύο πραγματικοί φίλοι όμως προσέχουν ευθύς εξαρχής να μην αναπτύξουν πολύ χοντρά κλαδιά προς την κατεύθυνση του άλλου. Δε θέλουν να στερήσουν τίποτα ο ένας από τον άλλο κι έτσι αναπτύσσουν δυνατό φύλλωμα μόνο προς τα έξω, προς τους «μη φίλους» τους δηλαδή. Οι ρίζες αυτών των ζευγαριών συνδέονται τόσο έντονα, ώστε μερικές φορές πεθαίνουν μαζί.

Τέτοιου είδους φιλίες, που φτάνουν στο σημείο να παρέχουν ακόμα και τροφή στα κούτσουρα, παρατηρούνται κατά κανόνα μόνο στα φυσικά δάση. Ίσως αυτό να συμβαίνει σε όλα τα είδη. Προσωπικά, εκτός από οξιές, έχω δει κι άλλα ζωντανά κούτσουρα από κομμένα δέντρα, όπως βελανιδιές, έλατα, ερυθρελάτες και τα έλατα Ντάγκλας. Τα καλλιεργούμενα δάση, όπως είναι τα περισσότερα δάση κωνοφόρων της κεντρικής Ευρώπης, συμπεριφέρονται μάλλον όπως τα παιδιά του δρόμου στο ομώνυμο κεφάλαιο. Επειδή, λόγω της δεντροφύτευσης, οι ρίζες τους υφίστανται διαρκώς βλάβες, δεν καταφέρνουν να δημιουργήσουν δίκτυο. Τα δέντρα αυτών των δασών είναι κατά κανόνα ακοινώνητα, με αποτέλεσμα να συναντούν πολλές δυσκολίες. Όπως και να ’χει, τα περισσότερα έτσι κι αλλιώς δε φτάνουν σε μεγάλη ηλικία, αφού οι κορμοί τους, ανάλογα με το είδος των δέντρων, είναι ώριμοι για να κοπούν όταν γίνουν 100 ετών.

*Η μυστική ζωή των δέντρων, εκδ. Πατάκη. Ο Peter Wohlleben (1964, Βόννη)

Πηγή: www.doctv.gr