Η πιο κοινή αίσθηση λέει ότι βλέπεις τη ζωή έτσι όπως σταμάτησε περίπου δύο χιλιάδες χρόνια πριν. Έχει σημασία; Για εμάς τους junkies της ιστορίας έχει και παραέχει. Κάθε ιστορική περίοδος, λίγο ή πολύ, λειτουργεί ως ένα εργαστήριο σκέψης που διαπερνά όλο το φάσμα της ζωής. Αν καταλάβουμε πώς ζούσαν οι άνθρωποι πριν από εμάς, ίσως μας βοηθήσει να ζήσουμε κι εμείς καλύτερα. Βέβαια, αν έφερνα στο σήμερα έναν κάτοικο της Πομπηίας από το 79 μ.Χ. και του έλεγα ότι εκεί που ζούσε συρρέουν σήμερα τέσσερα εκατομμύρια επισκέπτες τον χρόνο, είναι πιθανό να μου απαντούσε κυνικά «για ποιο λόγο; Δεν κάναμε και τίποτα σπουδαίο». Σε ακούω, φίλε μου, Ρωμαίε. Θα είχες κι εσύ τα ζόρια σου ειδικά αν ήσουν φτωχός εργάτης, τεχνίτης, γυναίκα, απελεύθερος ή δούλος. Το τελευταίο πράγμα που θα σε απασχολούσε θα ήταν να γίνει το εκμαγείο σου έκθεμα για λευκούς, συνταξιούχους Αμερικάνους με καπελάκι MAGA. Εμείς πάλι, δεμένοι στο άρμα της προόδου, μη νομίζεις ότι λύσαμε τα πάντα.

Θα έρθει η ώρα που θα γίνουμε κι εμείς αρχαίοι. Έχοντας αφήσει ένα ισχυρό αναλογικό και ψηφιακό αποτύπωμα θα είναι εύκολο για την επιστημονική κοινότητα να αναπαραστήσει τη ζωή μας. Σε περίπτωση όμως που θαφτούμε κάτω από τις συνέπειες μιας τεράστιας καταστροφής και η ζωή δεν επανέλθει ποτέ στη μορφή που την γνωρίζουμε, συχνά, σκέφτομαι τους αρχαιολόγους του μέλλοντος (ή τους εξωγήινους) να σκάβουν για να αναδείξουν τη σημερινή Αθήνα. Σε ποιο συμπέρασμα θα καταλήξουν, όταν θα φέρνουν στο φως σειρές από lockers στα κάγκελα των εισόδων των πολυκατοικιών; Τι θα λένε για τη ζωή μας, όταν θα ανακαλύψουν τα ίχνη των παπουτσιών μας πάνω σε ατέλειωτες ουρές; Πώς θα τους φανεί η κουλτούρα μας, όταν θα ξεθάψουν άπειρες μηχανές καφέ; Και κυρίως πού θα κατατάξουν τον πολιτισμό μας, όταν θα ξύσουν τις επιφάνειες των τοίχων και θα διαβάσουν ένα σύνθημα που λέει “Stop genocide”;

Αν θέλετε μπορώ να το πάρω πάνω μου και να απαντήσω. Μην ανησυχείτε, θα ανταποκριθώ στις απαιτήσεις της κρίσιμης κατάστασης. Θα χρησιμοποιήσω τα πιο σύγχρονα ψηφιακά μέσα καταγραφής και αποθήκευσης και με μια ασυνήθιστη φυσικότητα θα πω τα παρακάτω: «Πλάσματα του μέλλοντος. Εκεί που εσείς βλέπετε την πρόοδο, εμείς βλέπαμε ένα συνεχές πεδίο ερειπίων, καταστροφών και χαμένων ζωών. Ζούσαμε ψηφιακά απομονωμένοι σ’ έναν κόσμο που, χρόνο με το χρόνο, άνθιζε όλο και λιγότερο. Αφήναμε τα παιδιά να χάνονται στηριζόμενοι στη λογική ότι ορισμένοι άνθρωποι περισσεύουν. Βάζαμε πάνω από τα κεφάλια μας φονιάδες. Πουλούσαμε τις ώρες μας για να φάμε και να πιούμε και γυρνούσαμε αποκαμωμένοι στα σπίτια μας λάμνοντας σε μια θάλασσα από λαμαρίνες. Τα σπίτια μας έφταναν ψηλά για να έχουμε την επιλογή να πέσουμε. Και τώρα εσείς που έχετε ένα πιο αναπτυγμένο σύστημα αισθήσεων, ελπίζουμε να έχετε αποδεχτεί την ελλειμματική μας φύση και να απολαμβάνετε την ομορφιά. Να έχετε ξεμπερδέψει, μια και καλή, με το άδικο και να αφήσετε χώρο για τους επόμενους».

Πώς σας φαίνεται;

Εσείς που με ξέρετε θα φαντάζεστε τι πυροδοτεί μέσα στο μυαλό μου το άκουσμα μιας αρχαίας ανακάλυψης με ένα τόσο τρυφερό περιεχόμενο. Η σκέψη μου ξεκινάει από το τι να απέγιναν ο αποστολέας και ο παραλήπτης του μηνύματος και τελειώνει στο πώς θα είναι οι ανθρώπινες σχέσεις σε δύο χιλιάδες χρόνια από τώρα.

Επειδή πάλι δεν έχω τις απαντήσεις, θα το πιάσω από τον κοινό παρονομαστή που είνα ιδιαχρονικά η βιολογία. Αυτός ο χορός των χημικών ενώσεων που δίνουν το καύσιμο της αγάπης, αφήνοντας την κατεύθυνση στις κοινωνικές κατασκευές. Οι άνθρωποι πάντα ένιωθαν έντονα, αλλά μία αόρατη φωνή που οι ίδιοι επινοούσαν τούς υπαγόρευε τι επιτρεπόταν να νιώσουν, τι θεωρούνταν σωστό και πώς έπρεπε να το δείξουν.

Η σύγκρουση των ενστίκτων με τις κοινωνικές νόρμες έγινε, πολλές φορές, υψηλή τέχνη. Έγινε ποίημα της Σαπφούς, σονέτα του Σαίξπηρ, μυθιστόρημα του Φλομπέρ, πίνακας του Μποττιτσέλλι, όπερα του Βάγκνερ, ταινία του Μπέργκμαν και μουσική του Χατζιδάκι. Το σώμα μπλέκεται με τις λέξεις, τους μύθους, τις προσδοκίες, τα χρώματα και τις μουσικές. Εκατοντάδες αριστουργηματικοί τρόποι για να πεις απλώς «σ’ αγαπώ πολύ».

Έχουν μιλήσει τόσοι άλλοι για μένα, που μού έχει μείνει μόνο ο απλός τρόπος κι ας μην τον χρησιμοποιώ. Κι ας είναι κάτω από τη μύτη μου. Εγώ όμως είμαι αλλού. (Δε) Συμβιβάζομαι. Θέλω και (δεν) αντέχω. Γίνομαι μια καραμέλα στο σημείο που σκάει η γλύκα της. Κυνηγάω μια μικρή, προσωρινή αθανασία, όπως οι γκραφιτάδες της Πομπηίας έχοντας την ψευδαίσθηση της αιώνιας ζωής και στο τέλος, μένω με ξερά χείλη. Δεν ξεδιψάω. Περιμένω μια νεροποντή κι ας ξέρω ότι δε θα αφήσει τίποτα όρθιο, μαζί κι εμένα. Τη μία μέρα, είμαι η μία όψη του πολιτισμού που κάνει τα σπαράγματα ποιήματα και τραγούδια και την άλλη μέρα, η άλλη όψη του, που πακετάρει το συναίσθημα σαν φτηνό προϊόν και το πουλάει τυλιγμένο με τον πόνο. «Είμαι ο κανένας. Εσύ; Αν είσαι το ίδιο, τότε είμαστε ήδη ζευγάρι». **

Οι άνθρωποι αγαπιόντουσαν, αγαπιούνται και (μάλλον) θα αγαπιούνται. Ίσως είναι ο μόνος ολοκάθαρος δρόμος τους. Και αγαπούν με όρους ή άνευ όρων. Με ανιδιοτέλεια ή με συμφέρον. Με αυταπάρνηση ή με οδηγίες χρήσης. Λίγο ή πολύ. Από κοντά ή από μακριά. Αισιόδοξα ή απελπισμένα. Γνωρίζοντας τον τρόπο ή όχι. Χάνοντας τα μυαλά τους ή όχι. Εθισμένοι ή όχι. Με κάθε κύτταρό τους ή μόνο με το μικρό τους δαχτυλάκι. Στα λόγια ή στην πράξη. Στη σφαίρα της φαντασίας ή στην σκληρή πραγματικότητα. Παραμένοντας οι εαυτοί τους ή παριστάνοντας κάποιους άλλους. Για πάντα ή για ένα δευτερόλεπτο. Σ’ αυτήν τη ζωή ή την άλλη.

*Με αυτές τις λέξεις τελειώνει το τραγούδι «μη με κλειδώνεις» του Αλκίνοου Ιωαννίδη.
** Με αυτές τις λέξεις ξεκινάει το ποίημα “I’m Nobody! Who are you?” της Έμιλι Ντίκινσον.

Η νέα αυτή εξέλιξη έρχεται καθώς οι αποστολές προς τη Σελήνη πολλαπλασιάζονται και ο δορυφόρος μετατρέπεται σταδιακά από σποραδικό προορισμό σε χώρο όπου αναμένεται να λειτουργούν ταυτόχρονα πολλά διαστημόπλοια και σύντομα άνθρωποι. Ο ακριβής συγχρονισμός είναι καθοριστικός για την παρακολούθηση σκαφών, την ακρίβεια προσγείωσης και τα δίκτυα δορυφορικής πλοήγησης που σχεδιάζονται γύρω από τη Σελήνη.

Γιατί διαφέρει ο χρόνος στη Σελήνη

Τα ρολόγια στη Σελήνη «τρέχουν» ταχύτερα σε σχέση με τη Γη λόγω της ασθενέστερης βαρύτητας, διαφορά που είχε προβλέψει η θεωρία της γενικής σχετικότητας του Άλμπερτ Αϊνστάιν. Το χάσμα φτάνει περίπου τα 56 εκατομμυριοστά του δευτερολέπτου ανά ημέρα. Αν και μικρό, το λάθος αυτό συσσωρεύεται με τον καιρό, οδηγώντας σε σημαντική απόκλιση που μπορεί να επηρεάσει κρίσιμα τα συστήματα πλοήγησης αν δεν διορθωθεί.

Μέχρι σήμερα, οι μηχανικοί των σεληνιακών αποστολών βασίζονταν στον γήινο χρόνο, εφαρμόζοντας κάθε φορά επιμέρους διορθώσεις. Αυτή η προσέγγιση λειτούργησε όταν οι αποστολές ήταν σπάνιες. Με τις νέες διεθνείς αποστολές να αυξάνονται, οι επιτόπιες λύσεις γίνονται ολοένα και πιο δύσκολες στην εφαρμογή.

Το λογισμικό LTE440 αλλάζει τους κανόνες

Η ομάδα του Παρατηρητηρίου Purple Mountain ανέπτυξε ένα λεπτομερές μοντέλο που λαμβάνει υπόψη τόσο τη χαμηλότερη βαρύτητα της Σελήνης όσο και την κίνησή της στο διάστημα, σύμφωνα με το South China Monitoring Post. Συνδυάζοντας αυτούς τους παράγοντες, το νέο λογισμικό μεταφράζει με εξαιρετική ακρίβεια τον χρόνο μεταξύ Γης και Σελήνης.

Όπως αναφέρεται σε δημοσίευση στο τεύχος Δεκεμβρίου του περιοδικού Astronomy and Astrophysics, η μέθοδος παραμένει ακριβής μέσα σε λίγες δεκάδες νανοδευτερόλεπτα ακόμα και σε προβολή χιλίων ετών. Αυτοί οι υπολογισμοί ενσωματώθηκαν σε ένα εργαλείο με την ονομασία LTE440 (Lunar Time Ephemeris), το οποίο επιτρέπει στους μηχανικούς να συγκρίνουν τον γήινο με τον σεληνιακό χρόνο με ένα μόνο βήμα – διευκολύνοντας έτσι σημαντικά τον προγραμματισμό αποστολών.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τέτοιου είδους εργαλεία γίνονται πλέον απαραίτητα. Διαφορές ακόμα και ενός μικροδευτερολέπτου μπορούν να διαστρεβλώσουν γρήγορα τους υπολογισμούς πλοήγησης. Εάν πρόκειται να χρησιμοποιηθούν σεληνιακά αντίστοιχα του GPS για ακριβείς προσγειώσεις τα επόμενα χρόνια, απαιτείται αξιόπιστος χειρισμός των διαφορών χρόνου.

Το 2024, η Διεθνής Αστρονομική Ένωση υιοθέτησε πλαίσιο για την καθιέρωση επίσημου χρονικού συστήματος στη Σελήνη. Το LTE440 αποτελεί μια πρώτη εφαρμογή αυτής της ιδέας, με τους Κινέζους επιστήμονες να σημειώνουν ότι θα χρειαστεί περαιτέρω ανάπτυξη ώστε να υποστηρίξει την πραγματικού χρόνου πλοήγηση και μελλοντικά δίκτυα ρολογιών στη Σελήνη.

Παρόλα αυτά, δεν μπορώ να πω ότι έκανα μια τρύπα στο νερό. Όπως και να με μετρήσετε, κατάφερα να φτάσω ως εδώ χωρίς να είμαι τόσο μαλ@κας. Προσπάθησα (και προσπαθώ) να περάσω από τα χρόνια σαν «ένα παιδί που σφυρίζει φάλτσα κι έχει λυτά κορδόνια», όπως γράφει ο Οδυσσέας Ιωάννου. Περνάω ξυστά ανάμεσα στην ψευδαίσθηση και την πραγματικότητα για να αποφύγω το πλαγιομετωπικό. Βάζω τις σημαίες μου σε όσες κορυφές έχω πατήσει και συνεχίζω. Κι ας βλέπω εμένα και τους γύρω μου κουρασμένους, χτυπημένους από όποια κούραση υπάρχει, φυσική, συναισθηματική, ψυχολογική και κοινωνική. Κι ας βλέπω βίντεο για την κάθε χρονιά που τελειώνει για το πόσο σκ@τά πήγε και μας τέντωσε και πόσο ελπίζουμε να πάει καλύτερα η επόμενη. Ο κόσμος είναι γεμάτος από αναλύσεις και συνταγές για μια καλύτερη ζωή. Μιλάνε για τις θέσεις των άστρων και πλανητών.

Μεγάλες μετακινήσεις και αλλαγές. «Οι καιροί νερό θα φέρουν κι όμως θα καούν καρδιές». Πώς γίνεται αυτό; Όλες οι προβλέψεις άχρηστες σε μια αδέσποτη ζωή που δεν ξέρεις που θα ξημερωθεί. Αλλά και πάλι σκέφτομαι: αυτή δεν είναι η ομορφιά; Να μην ξέρεις τι θα γίνει και απλά να συνεχίζεις. Συγγνώμη, influencers.

Και όταν έρθει η ώρα να κάνεις ταμείο, δεν πρέπει να έχεις κάτι να πεις; Φέτος, γίνομαι σαράντα χρόνων, κάτι δεν πρέπει να πάρω πίσω που έφτασα ως εδώ; Μην το δένεις και κόμπο. Αν δεν έχεις σπείρει, τι να θερίσεις; Δε σου χρωστάει κανείς και τίποτα. Καταπίνοντας από μικρός το ελληνικό όνειρο, τώρα είναι η στιγμή που δεν το νιώθω σαν τσιμέντο μέσα στο στομάχι. Δεν είμαι υπάλληλος κάποιας υπηρεσίας, δεν πήρα δάνειο για να χτίσω, δεν έχω κτήματα, αποταμιεύσεις και εξοχικό. Δεν τακτοποιήθηκα. Συγγνώμη, γιαγιά.

Θα το πω, όπως το σκέφτομαι: χαίρομαι που μεγαλώνω έτσι. Χαίρομαι που σας βρήκα και με βρήκατε. Χαίρομαι που επιτέλους έχω τη δύναμη να κοιτάζω τα μάτια σου χωρίς να ντρέπομαι. Και ας με κυριεύει ο φόβος πως όλα, με τον καιρό, θα γίνονται βαρετά και λίγα. Κι ας ακούω την ανάσα μου κουρασμένη. Κι ας έχω ακόμα πολλά να μάθω. Κι ας λένε ότι «ο κόσμος θα τελειώσει με ένα λυγμό». Μου αρκεί. Θα πηδήξω τις σελίδες για να πάω στην τελευταία. Θα προλάβω να ακούσω τα χρώματά σου. Θα προλάβω να δω τα χείλη σου να κοκκινίζουν, όταν λες «δε μου φτάνει αυτό, θέλω κι άλλο». Θα είμαι εκεί, αλλά δεν ξέρω αν θα σου φτάνει. Συγγνώμη, κορίτσι.

Πώς οι πλούσιοι και ισχυροί σχεδιάζουν να νικήσουν τον θάνατο: Η συζήτηση Πούτιν – Σι Τζινπίνγκ και η επιστημονική φαντασία που γίνεται πολιτική

Όταν, στις αρχές Σεπτεμβρίου, ο Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Σι Τζινπίνγκ πιάστηκαν σε ανοιχτό μικρόφωνο να συζητούν για το πώς μπορεί ο άνθρωπος να παραμείνει νέος ή και να ζήσει «για πάντα», η εικόνα έμοιαζε να ξεπηδά από σελίδες επιστημονικής φαντασίας. «Με την πρόοδο της βιοτεχνολογίας, τα ανθρώπινα όργανα μπορούν να μεταμοσχεύονται συνεχώς, και οι άνθρωποι να παραμένουν όλο και πιο νέοι – ακόμη και να πετύχουν την αθανασία», είπε ο Ρώσος πρόεδρος. «Υπάρχει η πιθανότητα», πρόσθεσε, «να ζήσουμε έως και 150 χρόνια».

Από τη δημόσια υγεία στη Silicon Valley: Το νέο όραμα της μακροζωίας

Η ιστορία της ανθρωπότητας είναι ιστορία διαρκούς μάχης με τον χρόνο. Στον 20ό αιώνα, η πρόοδος της ιατρικής και της δημόσιας υγείας έφερε πρωτοφανή αύξηση στο προσδόκιμο ζωής. Σήμερα, όμως, για μια ομάδα δισεκατομμυριούχων επενδυτών, κυρίως από τη Silicon Valley, αυτό δεν αρκεί. Το όραμά τους δεν είναι απλώς η μακροζωία, αλλά η αθανασία. Επενδύουν σε εργαστήρια βιοτεχνολογίας, σε πειράματα ανανέωσης ιστών, ακόμη και σε πρακτικές όπως η μετάγγιση «νεανικού αίματος».

Οι διαφορετικές εκδοχές της «αθανασίας»

Το κίνημα των «αθανάτων» δεν είναι ενιαίο. Κάποιοι πιστεύουν πως η συγχώνευση με την τεχνητή νοημοσύνη θα επιτρέψει στον άνθρωπο να γίνει μετα-ανθρώπινος και να ζει αιώνια σε ένα ψηφιακό σύμπαν. Άλλοι οραματίζονται την πλήρη αναδόμηση του κοινωνικού και πολιτικού συστήματος ώστε η τεχνολογική πρόοδος να προχωρά χωρίς περιορισμούς. Υπάρχει, τέλος, και η πιο «πραγματιστική» εκδοχή, όπως αυτή που εκφράζουν ηγεσίες όπως ο Σι και ο Πούτιν: αξιοποίηση της ιατρικής και των βιοεπιστημών για να καθυστερήσει η γήρανση και να επιτευχθεί η αναζωογόνηση.

Healthspan: η νέα παράμετρος στη συζήτηση

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει το «υγιές γήρας» όχι μόνο ως τη διάρκεια ζωής, αλλά κυρίως ως τη διατήρηση της λειτουργικότητας και της ευεξίας. Σε αυτό το πλαίσιο, ο όρος healthspan –δηλαδή τα χρόνια που ζούμε υγιείς, χωρίς σοβαρές ασθένειες– έχει αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία από το ίδιο το lifespan. Στόχος, πλέον, είναι όχι απλώς περισσότερα χρόνια, αλλά περισσότερα ποιοτικά χρόνια.

Τα όρια της επιστήμης και οι πειραματισμοί

Από τα πειράματα σε ποντίκια με μετάγγιση «νεανικού αίματος» μέχρι τις θεραπείες που υπόσχονται αναστροφή του βιολογικού ρολογιού, η έρευνα κινείται ανάμεσα σε επιστημονική και ηθική αβεβαιότητα. Κάποιες μέθοδοι –όπως οι αμφιλεγόμενες κλινικές που πωλούν μεταγγίσεις πλάσματος νέων δοτών– έχουν καταγγελθεί από τον αμερικανικό FDA ως «εκμετάλλευση της αγωνίας των ανθρώπων». Κι όμως, οι επενδύσεις συνεχίζονται, με την υπόσχεση ότι «σύντομα» θα έρθει η στιγμή της μεγάλης ανατροπής.

Longevity Escape Velocity: Ο αγώνας με τον χρόνο

Ένα από τα πιο συζητημένα σενάρια είναι το λεγόμενο longevity escape velocity: η στιγμή που η επιστήμη θα μπορεί να θεραπεύει τις ασθένειες ταχύτερα από όσο γερνάει ο οργανισμός. Αν αυτό επιτευχθεί, τότε –θεωρητικά– η βιολογική φθορά δεν θα οδηγεί αναπόφευκτα στον θάνατο. Ωστόσο, η υπόθεση αυτή βασίζεται στην πεποίθηση ότι η τεχνολογία θα συνεχίσει να προοδεύει με εκθετικούς ρυθμούς, κάτι που πολλοί επιστήμονες αμφισβητούν.

Η κριτική: Όταν η ζωή δεν είναι αλγόριθμος

Πολλοί βιολόγοι και γιατροί προειδοποιούν ότι η υπεραπλούστευση του φαινομένου της γήρανσης σε ένα «τεχνικό πρόβλημα» αγνοεί τη βιολογική και κοινωνική πολυπλοκότητα της ζωής. Όπως τόνισε ο νομπελίστας Venki Ramakrishnan, η αλαζονεία ορισμένων φυσικών και μηχανικών οδηγεί συχνά σε παραγνώριση του ουσιώδους: η θνητότητα δεν μπορεί να μετατραπεί σε κώδικα.

Όταν η επιστημονική φαντασία γίνεται πολιτική ατζέντα

Κι όμως, οι συζητήσεις αυτές δεν περιορίζονται στα εργαστήρια. Η αναζήτηση της αθανασίας έχει φτάσει στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο. Το 2025, με την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, η στενή συνεργασία με τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τις φωνές που βλέπουν την αθανασία όχι ως όνειρο, αλλά ως επενδυτική και πολιτική στρατηγική.

Το διακύβευμα για την κοινωνία

Ενώ οι ισχυροί του πλανήτη επενδύουν σε τεχνολογίες που υπόσχονται να νικήσουν τον θάνατο, το ερώτημα παραμένει: ποιος θα επωφεληθεί; Θα πρόκειται για μια νέα ανισότητα, όπου οι λίγοι θα παρατείνουν τη ζωή τους επ’ αόριστον, ενώ οι πολλοί θα συνεχίσουν να ζουν και να πεθαίνουν με τα όρια της ανθρώπινης φύσης;

Σε πόση ώρα μας ηρεμεί ένας σκύλος;

Οι ερευνητές μιας νέας μελέτης που δημοσιεύθηκε στο PlosOne είχαν ως στόχο να μάθουν πόσο γρήγορα οι αλληλεπιδράσεις ανθρώπου-σκύλου θα μπορούσαν να μειώσουν τα επίπεδα του στρες. Για να το πετύχουν αυτό, οι 12 ερευνητές με έδρα την Ταϊλάνδη και ένας από την Αμερική διερεύνησαν ταυτόχρονα τα επίπεδα στρες και τους σχετικούς βιοδείκτες σε σκύλους και φοιτητές.

Εξέτασαν τις συγκεντρώσεις κορτιζόλης, της ορμόνης της στρες, στο σάλιο, την αρτηριακή πίεση και τους παλμούς 122 προπτυχιακών φοιτητών ηλικίας 18 ετών και άνω, οι οποίοι βίωναν, σύμφωνα με την αυτοαναφορά τους, μέτριο έως υψηλό στρες. Οι ερευνητές συνέλεξαν επίσης το σάλιο και τα κόπρανα των έξι συμμετεχόντων σκύλων, αρσενικών και θηλυκών ηλικίας 3 έως 6 ετών.
Κανένας από τους σκύλους -πέντε τσιουάουα και ένα τσοπανόσκυλο Σέτλαντ- δεν ήταν πιστοποιημένος ή είχε συμμετάσχει σε θεραπευτική δράση στο παρελθόν,ενώ οι ιδιοκτήτες τους δεν ήταν παρόντες κατά τη διάρκεια της μελέτης.

Οι ερευνητές εξέτασαν τους συμμετέχοντες πριν από τη συνάντηση με έναν σκύλο, αμέσως πριν από την αλληλεπίδραση με έναν σκύλο και 15 λεπτά μετά το παιχνίδι. Η αλληλεπίδραση των συμμετεχόντων με τα σκυλιά ήταν απλή: αρκούσε να κοιτάζουν το ζωάκι, να του μιλάνε, να το αγγίζουν ή να το χαϊδεύουν, να του δίνουν λιχουδιές και να το παίρνουν αγκαλιά.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι και μόνο η προσδοκία της αλληλεπίδρασης με σκύλο μείωσε τα επίπεδα άγχους των φοιτητών, καθώς και τους παλμούς και την κορτιζόληστο σάλιο. Οι συμμετέχοντες ανέφεραν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα άγχους μετά τη συνάντηση με τον σκύλο και την εκμάθηση του ονόματος και των χαρακτηριστικών της προσωπικότητάς του.Αλλά η πιο σημαντική αλλαγή παρουσιάστηκε αφού οι φοιτητές έπαιξαν με τον σκύλο, όταν τα επίπεδα άγχους τους μειώθηκαν κατά 33,5%.

Οι σκύλοι, οι οποίοι σύμφωνα με πληροφορίες ήταν υγιείς και «άνετοι με τους ξένους», φάνηκε επίσης να βιώνουν μια βελτίωση της διάθεσής τους. Οι ερευνητές σημείωσαν ότι φάνηκε να απολαμβάνουν την αλληλεπίδραση με τους φοιτητές και έδειξαν σημάδια στοργής και δέσμευσης, γεγονός που υποδηλώνει ότι η αυξημένη δραστηριότητα των επινεφριδίων και οι υψηλότερες συγκεντρώσεις κορτιζόλης οφείλονταν σε θετική διέγερση και όχι σε αρνητικό στρες.

Συζητώντας για τη συντροφικότητα ανθρώπου-σκύλου, οι συγγραφείς της μελέτης εξήγησαν ότι και μόνο το να βλέπεις, να ακούς, να αγγίζεις και να παίζεις με τους σκύλους μπορεί να προσφέρει πολύτιμη υποστήριξη στους ανθρώπους που βιώνουν στρες. «Αυτή η συναισθηματική συν-ρύθμιση είναι μοναδική και διαφορετική από τις αλληλεπιδράσεις ανθρώπου-ανθρώπου κατά τη διάρκεια των συνεδριών συμβουλευτικής, επειδή οι σκύλοι μπορούν να βοηθήσουν τους μαθητές να αισθάνονται πιο άνετα και λιγότερο ανήσυχοι για το αν θα αξιολογηθούν», τόνισαν.

Βρέθηκε το απλό «φάρμακο» για το άγχος;

Οι συντάκτες της μελέτης παραδέχονται ότι χρειάζεται περισσότερη έρευνα και προτείνουν ότι μια μεγαλύτερης διάρκειας μελέτη θα παρείχε πιο αξιόπιστα αποτελέσματα. Παρόλα αυτά, πιστεύουν ότι τόσο οι πιστοποιημένοι όσο και οι μη πιστοποιημένοι σκύλοι θα μπορούσαν να ωφελήσουν την ψυχική υγεία των ανθρώπων.

Μια σχέση με μια θεμελιώδη έννοια, που διαμορφώνει την ανθρώπινη εμπειρία καθημερινά, φιλοσοφικά, πολιτισμικά, τεχνολογικά και ψυχολογικά, δεν έχει και πολλές πιθανότητες να πάει καλά. «Πώς περνάς τον χρόνο σου;», είναι μια ερώτηση, που απευθύνω ή δέχομαι συχνά. «Ε, καλά μωρέ, ξέρεις. Δουλίτσα, καμιά βόλτα, χόμπι, γυμναστική, ποτά και φαγητά. Μια ρουτίνα λίγο βαρετή». Σπάνια θ’ ακούσω ή θα πω κάτι εντελώς διαφορετικό. Ακόμα και να μη με αντιπροσωπεύει αυτό το πλαίσιο, είναι βολικό. Το λέω και ξεμπερδεύω, το ακούω και νιώθω ανακούφιση. Είναι μια ένδειξη, μεταξύ άλλων, ότι σ’ αυτό το μέρος του πλανήτη ζούμε ειρηνικά. Κάνουμε ό,τι θέλουμε με τον χρόνο. Τον σπρώχνουμε, τον σκορπάμε, τον χάνουμε, τον κερδίζουμε, τον αξιοποιούμε, τον αφήνουμε να περάσει.

Όσο μεγαλώνω, η αντίληψή μου για τον χρόνο εξελίσσεται, όμως δεν μπορώ να φανταστώ πόσο διαφορετική μπορεί να ήταν η σχέση μου μαζί του, αν είχε τύχει να γεννηθώ 1.200 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά από εδώ που βρίσκομαι. Στη λωρίδα της Γάζας. Όλες οι παραπάνω σκέψεις μικραίνουν. Εκεί, ο χρόνος έχει τελείως διαφορετική σημασία. Εδώ, μετράμε το μποτιλιάρισμα με podcasts, εκεί, στον ίδιο χρόνο, μετράνε 80 αεροπορικές επιδρομές. Εδώ, ξυπνάμε το πρωί και περιμένουμε να έρθει το βράδυ για να κοιμηθούμε, εκεί, στον ίδιο χρόνο, έχουν καταστραφεί 216 κατοικίες. Εδώ, χαζεύουμε στο κινητό 20 reels στο Instagram μέσα σε 2 λεπτά, εκεί στον ίδιο χρόνο σκοτώνεται ένας άνθρωπος.

Δεν είμαι εδώ για να παραθέσω τα αμέτρητα στατιστικά στοιχεία και τις αναλύσεις για τον τελευταίο χρόνο που εκτυλίσσεται η γενοκτονία στην Γάζα. Ούτε είμαι εδώ για να μας κατηγορήσω, επειδή ζούμε τη ζωή -λίγο πολύ- με τον τρόπο, που μας δόθηκε. Μου είναι δύσκολο, παρόλα αυτά,  να αποφύγω τη σύγκριση της καθημερινότητάς μου με αυτή των ανθρώπων, που ζουν μόνιμα σε εμπόλεμη κατάσταση, δεχόμενος ειδικά αυτόν τον τεράστιο όγκο πληροφορίας. Όσο και να ψάξω, δύσκολα θα βρω άνθρωπο γεννημένο και μεγαλωμένο, στον λεγόμενο δυτικό κόσμο, που να μπορεί νιώσει τι σημαίνει να ζεις στη Ράφα, έστω και για ένα λεπτό τον τελευταίο χρόνο, ακόμα και να έχει τις καλύτερες προθέσεις.

Σκέφτομαι ν’ ανοίγω τα μάτια μου και αντί να βλέπω το παράθυρο του δωματίου μου, να βλέπω ερείπια, κομμάτια κρέας μέσα στα μπάζα, τεράστιους κρατήρες, μεταλλικές δοκούς να έχουν παραμορφωθεί από την υψηλή θερμοκρασία των βομβών, λίμνες αίματος, ακρωτηριασμένα σώματα, χαμένα παιδάκια, να μυρίζω την καμένη σάρκα και τον αέρα, που έχει το σφαγείο. Οι άνθρωποι εκεί βιώνουν μια φρικιαστική πραγματικότητα, που δεν μπορεί να περιγραφεί με λέξεις. Δε γνωρίζουν από διεθνείς σχέσεις, ιμπεριαλιστικές συμμαχίες, εδαφικές ακεραιότητες, οικονομικά συμφέροντα, δεν τους ενδιαφέρει αν οι κάφροι Έλληνες πολιτικοί και οι μούτσοι τους καμαρώνουν ότι είναι με τη σωστή πλευρά της ιστορίας. Έχουν τον δικαίωμα, όπως κάθε άνθρωπος, να ζουν ελεύθερα και ειρηνικά.

Ψάχνοντας, τα μάτια μου έπεσαν στο παρακάτω: «Πάρτε τις ώρες, αθροίστε τα λεπτά και βάλτε μέσα σε κάθε λεπτό μια έκρηξη, σε κάθε δευτερόλεπτο κι ένα σφύριγμα σφαίρας. Δεν υπάρχει ένα μικρό κομμάτι γης, που να μην έχει δεχτεί πάνω του τόνους από σίδερο και φωτιά. Θεωρητικά, η περιοχή στους χάρτες των επιτελείων τους δε θα έπρεπε να υπάρχει πια. Ξέχασαν, όμως, κάτι. Κάτι που αυτοί δεν το διαθέτουν. Τον άνθρωπο. Τον άνθρωπο, που καίγεται η ψυχή του από ένα δίκαιο και μεγάλο ιδανικό, όπως είναι αυτό του να ζει ελεύθερος».

Πού και πότε γράφτηκε; Έχει σημασία; Θα μπορούσε να έχει γραφτεί στον Γράμμο, στη Σιέρα Μαέστρα, στην Γκέρνικα, στο ύψωμα 731, στη λωρίδα της Γάζας, στις Αρδένες, στο Μεσολόγγι. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι ο άνθρωπος, που θέλει να ζει ελεύθερος, είναι πάνω από στρατούς κατοχής, έξυπνα οπλικά συστήματα και εγκληματίες πολέμου. Κρατάει μέσα του τη δύναμη, που έχει η ζωή για να τραβάει μπροστά. Ακόμα και να πεθάνει θα έχει νικήσει, γίνοντας ένα παγκόσμιο, διαχρονικό σημείο αναφοράς, που θα μας εμπνέει και θα μας σηκώνει το βλέμμα στον ορίζοντα.

Μύρτιλα

Τα μύρτιλα είναι μικροί θησαυροί γεμάτοι αντιοξειδωτικά. Οι ανθοκυανίνες, που περιέχουν, βοηθούν στην προστασία των κυττάρων από τη φθορά, που τους προκαλεί το οξειδωτικό στρες, συμβάλλοντας στην πρόληψη χρόνιων και σοβαρών νοσημάτων, όπως είναι οι καρδιοπάθειες και ο καρκίνος. Επίσης, είναι πλούσια σε βιταμίνη C και K, καθώς και σε φυτικές ίνες, που συνδέονται με την καλή λειτουργία του πεπτικού και την υγεία του εντέρου. «Η διατροφή με υψηλή κατανάλωση φρούτων, πέρα από καλύτερη υγεία, συνδέεται και με λιγότερες ρυτίδες! Τα μύρτιλα, ειδικότερα, περιέχουν βιταμίνες Α και Ε που είναι απαραίτητες για τη διατήρηση της υγείας και της ελαστικότητας της επιδερμίδας», εξηγεί η Δρ. Ψωμά. «Καταναλώστε μύρτιλα ως σνακ, προσθέστε τα στα δημητριακά σας ή σε smoothies για να επωφεληθείτε από τις αντιοξειδωτικές τους ιδιότητες».

Φασόλια

Τα φασόλια είναι εξαιρετική πηγή πρωτεϊνών και φυτικών ινών, που βοηθούν στην αίσθηση κορεσμού και τη ρύθμιση της όρεξης. Όπως όλα τα όσπρια, είναι χαμηλά σε λιπαρά και περιέχουν σημαντικά μεταλλικά στοιχεία, όπως σίδηρο και μαγνήσιο. Επιπλέον, συμβάλλουν στη ρύθμιση της γλυκόζης στο αίμα, κάτι που τα κάνει ιδανικά για άτομα με διαβήτη ή προδιαβήτη και φυσικά για την πρόληψη της νόσου. «Τα φασόλια αποτελούν τη βάση μιας διατροφής μακροζωίας και περιέχουν υψηλές ποσότητες αντιοξειδωτικών που μπορούν να βοηθήσουν στην προστασία από τα ορατά σημάδια της γήρανσης», προσθέτει η γιατρός. Κι αν αναρωτιέστε πώς μπορείτε να τα εντάξετε στη διατροφή σας, πέρα από τις σούπες, τα φασόλια μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο μείγμα για μπιφτέκια οσπρίων, να μπουν σε σαλάτες με λαχανικά ή σε πιάτα με ρύζι ή κριθαράκι.

Κίτρινη πιπεριά

«Η κίτρινη πιπεριά είναι πλούσια σε βιταμίνη C, σημαντική για την ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος και τη διατήρηση της υγείας της επιδερμίδας, ειδικά στις πιο ώριμες ηλικίες», επισημαίνει η Δρ. Ψωμά. Περιέχει, επίσης, καροτενοειδή, συστατικά, που συμβάλλουν στη διατήρηση της καλής όρασης και έχουν αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. Είναι, επίσης, ένα λαχανικό πλούσιο σε φυτικές ίνες και με λίγες θερμίδες, ιδανικό για τη διατήρηση ενός φυσιολογικού βάρους, μεγαλώνοντας και κατά την εμμηνόπαυση. Μπορούμε να τις προσθέτουμε ωμές στις σαλάτες, να τις σερβίρουμε σε μορφή στικ μαζί με γιαούρτι ή χούμους και φυσικά να τις προσθέτουμε σε κάθε παρασκευή, όπου ταιριάζουν γευστικά.

Ελαιόλαδο

Εάν έπρεπε να επιλέξουμε μία μόνο τροφή, που μας βοηθά να μεγαλώνουμε με υγεία, αυτή θα μπορούσε να είναι το ελαιόλαδο! Το ελαιόλαδο αποτελεί βασικό στοιχείο της μεσογειακής διατροφής και είναι γνωστό για τα οφέλη του στην καρδιαγγειακή υγεία. Είναι πλούσιο σε μονοακόρεστα λιπαρά οξέα, που μειώνουν την κακή χοληστερόλη (LDL) κι αυξάνουν την καλή χοληστερόλη (HDL). Περιέχει, επίσης, αντιοξειδωτικά, όπως η ελαιοκανθάλη, που έχει αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες, συμβάλλοντας στην άμυνα του οργανισμού μεγαλώνοντας. «Επιπλέον, σε μελέτη στο Journal of the American College of Nutrition, βρέθηκε ότι η υψηλή κατανάλωση λαχανικών, οσπρίων και ελαιολάδου προστατεύει την επιδερμίδα από τις φθορές που προκαλεί ο ήλιος, τη φωτογήρανση», σημειώνει η ειδικός.

Αμύγδαλα

Τα αμύγδαλα είναι πλούσια σε βιταμίνη Ε, μαγνήσιο και φυτικές ίνες και μεταξύ άλλων, βοηθούν στην πρόληψη των καρδιοπαθειών και τη διατήρηση της υγείας και της ελαστικότητας του δέρματος. Οι φυτικές τους ίνες τα κάνουν πολύτιμα για την καλή λειτουργία του πεπτικού συστήματος, ενώ η κατανάλωσή τους συνδέεται με τη μείωση του κινδύνου ανάπτυξης διαβήτη τύπου 2. «Εκτός από τα πολλαπλά οφέλη τους στην υγεία και την πρόληψη διαφόρων νοσημάτων, τα αμύγδαλα διαθέτουν αντιοξειδωτικές και φωτοπροστατευτικές ιδιότητες, υποστηρίζοντας τον ομοιόμορφο τόνο και τη νεανική εικόνα της επιδερμίδας», συμπληρώνει η Δρ. Ψωμά. Είναι μάλιστα ένα εξαιρετικά υγιεινό σνακ, που μπορούμε να έχουμε πάντα μαζί μας στην τσάντα ή το γραφείο και να τα καταναλώνουμε σκέτα, με το γιαούρτι ή τις σαλάτες μας για επιπλέον γεύση και θρεπτική αξία κάθε γεύματος.