Το 2008, μια ομάδα Ιρανών καλλιτεχνών με επικεφαλής τον Ali Rezvani εγκαινίασε το φεστιβάλ Soil Carpet στη Χορούζ, καλώντας δημιουργούς να αξιοποιήσουν τα βουνά και τα πολύχρωμα εδάφη του νησιού. Η πρωτοβουλία προκάλεσε ενθουσιασμό, αλλά απέτυχε λόγω έλλειψης καταλυμάτων για τους επισκέπτες. Τότε, οι αρχιτέκτονες του γραφείου ZAV πρότειναν μια λύση που σέβεται το φυσικό περιβάλλον.

Παραδοσιακή τεχνική και σύγχρονη προσέγγιση

Οι κατοικίες Majara, αποτέλεσμα της παρέμβασης των αρχιτεκτόνων, σχεδιάστηκαν ως γέφυρα μεταξύ προόδου και παράδοσης. Δημιουργήθηκε ένα πολιτιστικό κέντρο και προβλήτα, ενώ για τη φιλοξενία επισκεπτών κατασκευάστηκαν μικρά καταλύματα με βάση την τοπική τεχνική διατήρησης δροσερού νερού. Η μέθοδος superadobe, που χρησιμοποιεί στρώσεις σακουλιών γεμάτων με άμμο της περιοχής και ελάχιστο τσιμέντο για σταθερότητα, αποτέλεσε τη βάση των νέων δομών. Πλέον, η προσθήκη μεταλλικού σκελετού ενισχύει τις εγκαταστάσεις, διατηρώντας ταυτόχρονα το χαμηλό κόστος και τον παραδοσιακό χαρακτήρα.

Η λύση αυτή όχι μόνο είναι οικονομική και φιλική προς το περιβάλλον, αλλά προσφέρει εργασία στους ντόπιους τεχνίτες που εξελίσσουν τις γνώσεις τους σε ασφαλέστερες και ταχύτερες κατασκευές. Το συγκρότημα Majara αριθμεί σήμερα περίπου 200 θολωτές δομές, που άλλοτε χρησίμευαν για αποθήκευση νερού και τώρα λειτουργούν ως προσωρινά δωμάτια φιλοξενίας.

Ένα νέο μοντέλο τουρισμού για τη Χορούζ

Τα καταλύματα μιμούνται τους γύρω λόφους, συνδέονται με αυλές και μονοπάτια, ενώ μπορούν να φιλοξενήσουν 75 επισκέπτες και δέκα καλλιτέχνες σε ειδικές κατοικίες. Οι υπόλοιπες θόλοι στεγάζουν δημόσια βιβλιοθήκη, εστιατόριο και άλλες υπηρεσίες. Το γραφείο αρχιτεκτόνων ZAV, με έδρα την Τεχεράνη, έχει επίσης σχεδιάσει το Πολιτιστικό Κέντρο Rong στη Χορούζ και πριν από δέκα χρόνια ένα ορφανοτροφείο στην Khansar.

Το έργο στη Χορούζ βραβεύτηκε με το βραβείο Aga Kahn για την αρχιτεκτονική χάρη στον τρόπο που συνδέει τη γεωλογική ταυτότητα του τόπου με τον έλεγχο των νέων χρήσεων γης. Η πρόταση αυτή λειτουργεί ως εναλλακτική απέναντι στο μοντέλο μαζικού τουρισμού: ανοιχτή, αλλά περιορισμένη ώστε να μην εξαντλεί τους φυσικούς πόρους ή να υπερβαίνει τα όρια κατανάλωσης νερού του νησιού.

Η παρέμβαση αποτελεί ταυτόχρονα απάντηση σε μια ανάγκη, όριο στην εκμετάλλευση και εξέλιξη της παράδοσης — ανοίγοντας έτσι έναν δρόμο προς ένα βιώσιμο μέλλον για τη Χορούζ.

Με πληροφορίες από EL PAÍS

Το 1912, επιστρέφει στην Ελλάδα κι αρχίζει τις πρώτες μελέτες για την αρχιτεκτονική της νεοελληνικής παράδοσης. Το 1921, διορίζεται Επιμελητής του Καθηγητή Α. Ορλάνδου στο μάθημα της Μορφολογίας της Αρχιτεκτονικής και Ρυθμολογίας, όπου παραμένει μέχρι τα μέσα του 1923. Το 1925, ονομάζεται έκτακτος Καθηγητής του Ε.Μ.Π. στην έδρα της Διακοσμητικής. Το 1930, μονιμοποιείται στην ίδια Έδρα. Το 1958, συνταξιοδοτείται και το 1966, εκλέγεται τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών (τάξη Γραμμάτων και Τεχνών) στην Έδρα της Αρχιτεκτονικής. Πεθαίνει στις 28 Αυγούστου του 1968.

Ο Δημήτρης Πικιώνης ήταν ένας άνθρωπος μοναχικός και για ορισμένους «περίεργος», που πέρασε ήσυχα την ζωή του, σχεδιάζοντας ασταμάτητα και διδάσκοντας στο Πολυτεχνείο. Στα γραπτά, στην ζωγραφική, στα λιγοστά κτίρια και τις υπαίθριες διαμορφώσεις που μελέτησε, αποκαλύπτει έναν κόσμο μελαγχολικό, ενώ είναι κι ευδιάκριτα κάποια σκιρτήματα φυσιολατρίας. Στην πραγματικότητα, όμως, ήταν κάτι πιο σύνθετο: ένας αρχιτέκτονας-στοχαστής (ο Αρης Προβελέγγιος έλεγε πως είχε αποστηθίσει ολόκληρα κομμάτια του Αισχύλου), που δοκίμασε μια μορφή ασκητείας στην κατάκτηση της «αυθεντικότητας» και πάνω απ’ όλα έβαζε την μεγάλη του αγάπη, την ζωγραφική.

Παραδοσιακός ή μοντέρνος;

Στο αυτοβιογραφικό σημείωμα, που δημοσίευσε ο αρχιτέκτονας στον «Ζυγό», το 1958, θα γράψει: «Όταν το κίνημα τούτο το γνώρισα (εννοεί το σύγχρονο κίνημα), είδα πως ένα βήμα με χώριζε από κείνο. Αν οι οξυδερκέστεροι από μας το παραδεχτήκαμε τότε ήταν για τους λόγους τούτους: Πως υποσχόταν την πλήρωση της οργανικής αλήθειας, πως ήταν αυστηρό κι απλό και το κυβερνούσε μια γεωμετρία ενός καθολικού σχήματος, ικανού να συμβολίσει την εποχή μας. Το Σχολείο του Λυκαβηττού χτίστηκε περί το 1933. Όταν τελείωσε, δεν με ικανοποιούσε. Είναι τότε που στοχάστηκα πως το οικουμενικό πνεύμα πρέπει να συντεθεί με το πνεύμα της εθνότητος· είν’ απ’ τις σκέψεις τούτες που βγήκαν: το Πειραματικό Σχολείο της Θεσσαλονίκης (1935), η πολυκατοικία Χέυδεν (κάτοψη Μητσάκη – 1938), το σπίτι της γλύπτριας Φρόσως Ευθυμιάδη (1949)».

Μια αινιγματική μορφή

Ο Δημήτρης Πικιώνης έγινε, λοιπόν, ο πιο γνωστός, αλλά και ο πιο παρεξηγημένος από τους Έλληνες αρχιτέκτονες. Είναι κι αυτός, μ’ έναν σύνθετο και κριτικό τρόπο, ένας από τους «εισηγητές» της νεωτερικής αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα, που προτάσσει πάντα ως μότο κι ελπίδα την φράση: «Να μοιάσουμε μ’ αυτό που πραγματικά είμαστε». Αν σήμερα τοποθετούμε την αρχιτεκτονική στο κέντρο μιας ευρύτερης πολιτισμικής θεώρησης, κατά έναν μεγάλο βαθμό το οφείλουμε στον Πικιώνη. Αυτό που στην πραγματικότητα αναδύεται είναι ένα ατελές πολιτισμικό σχέδιο, το οποίο στην σημερινή, μετα-βιομηχανική, εποχή οι περισσότεροι το συγκρίνουν με τη σύγχρονη δημιουργία. «Ελιμπίσθηκα το ανέφικτο», θα γράψει σε μια υποσημείωσή του ο Πικιώνης, συνοψίζοντας με την δύναμη της επιθυμίας όλο το έργο του.

«Το εξαιρετικό με τον Πικιώνη είναι ότι, σε μια εποχή που η κτιριολογία ήρθε να αντικαταστήσει την αρχιτεκτονική, ο Πικιώνης αντέδρασε, θέλοντας να παρουσιάσει την αρχιτεκτονική ως τέχνη, χωρίς να ντρέπεται γι’ αυτό, όπως οι σύγχρονοί του, που νόμιζαν πως είναι πιο καθωσπρέπει να είναι κτιριολόγοι», έλεγε ο Γιάννης Τσαρούχης για τον Δημήτρη Πικιώνη. Και είχε δίκιο.

Πού θα δείτε έργα του

Οικία Ευθυμιάδη – Μενεγάκη, Γρυπάρη 1, Κυπριάδου
Οικία Ποταμιάνου, Νιόβης και Βασιλέως Παύλου 1, Φιλοθέη
Δημοτικό Σχολείο στα Πευκάκια, Λυκαβηττός
Ο διαμορφωμένος χώρος γύρω από την Ακρόπολη και τον λόφο Φιλοπάππου,
Αγιος Δημήτριος Λουμπαρδιάρης και Τουριστικό Περίπτερο Φιλοπάππου
Παιδική χαρά, Λεωφόρος Ελ. Βενιζέλου, Φιλοθέη
Πολυκατοικία, Χέυδεν 27, Πλ. Βικτωρίας
Οικία Σταματοπούλου, Αγίας Λαύρας και Λασκαράτου, Πατήσια
Ξενοδοχείο Ξενία, Δελφοί
Πειραματικό Σχολείο Θεσσαλονίκης

Φιλοπάππου, Λουμπαρδιάρης

Πρόκειται για το πιο γνωστό έργο της ελληνικής αρχιτεκτονικής. Ένα πραγματικό δίκτυο με μικρά κτίσματα αναπτύσσεται στον αρχαιολογικό χώρο, βασισμένο στην αρχιτεκτονική της κίνησης (κι εφαρμόζοντας ορισμένες από τις χαράξεις της θεωρίας του Κ.Α. Δοξιάδη για την «Διαμόρφωση του χώρου στην αρχαία αρχιτεκτονική»). Όλα αυτά ο Πικιώνης τα δούλεψε με Ναξιώτες μαρμαράδες και μαθητές του. Ένας από αυτούς, ο Δημήτρης Αντωνακάκης, θα πει: «Εργάζεται με έναν ασυνήθιστο τρόπο. Είναι, σχεδόν, κάθε μέρα στο εργοτάξιο. Συνεργάζεται με τους μαστόρους, εξηγεί, ρωτάει, σχεδιάζει, στοχάζεται, αποφασίζει. Συγκεντρώνει τα μαρμάρινα και πήλινα κομμάτια από την κατεδαφιζόμενη χωρίς συστολή Αθήνα του 19ου αιώνα, επιχειρώντας ένα γιγάντιο «κολάζ» από τα περασμένα και τα τωρινά».

Παιδική χαρά, Φιλοθέη

Αυτός ο «παιδικός κήπος», όπως τον ονόμαζε ο Πικιώνης, περιλαμβάνει χώρους παιχνιδιού για μικρότερα και μεγαλύτερα παιδιά, παιχνίδια, μια μικρή λίμνη, μια κρήνη, ένα γεφυράκι, το σκαρί μιας βάρκας, τα κουπιά και τα απλωμένα της δίχτυα. Το μεγαλύτερο κομμάτι της έγινε με αυτοσχεδιασμούς, χωρίς σχέδια. Στο έργο αυτό ο αρχιτέκτονας βλέπει «την παγκόσμια παράδοση ωσάν κάτι ενιαίο, που υπακούει στις «αίδιες» αρχές (οι αρχές της παράδοσης είναι «αΐδιες», οι μορφές παραλλάσσουν)».

Οικία Ποταμιάνου, Φιλοθέη

Στο εσωστρεφές ισόγειο του σπιτιού βρίσκονται τα υπνοδωμάτια και η τραπεζαρία με έναν εντυπωσιακό λιθόκτιστο τοίχο και την τραχιά επιφάνεια της μαύρης μαρμαρόπλακας δέκα τετραγωνικών μέτρων. Στον όροφο, οι χώροι υποδοχής κι ανάπαυσης διαθέτουν ιδεώδη θέα που αξιοποιεί την κλίση του βραχώδους τοπίου. Το σπίτι αυτό, θα πει ο συνεργάτης του Πικιώνη, Αλ. Παπαγεωργίου, επιχειρεί μια «σύζευξη του πνεύματος της Aπω Ανατολής με το πνεύμα της Δύσης».

Οικία Ευθυμιάδη – Μενεγάκη

Η κατοικία και εργαστήριο της γλύπτριας Φρόσως Μενεγάκη αναπτύσσεται αποσπασματικά γύρω από ένα καλοσχεδιασμένο αίθριο, το οποίο δημιουργεί μια εσωτερική εποπτεία κι ένα ολοκληρωμένο συναίσθημα. Σύμφωνα με τον Πικιώνη, η αρχιτεκτονική του αντανακλά την σύνθεση του «οικουμενικού πνεύματος» με το «πνεύμα της εθνότητας». Η γλύπτρια έλεγε ότι ο Πικιώνης, όταν χτιζόταν το σπίτι, πήγαινε τα βράδια με ένα κερί στο χέρι και την επόμενη ημέρα άλλαζε την σκάλα, γιατί δεν του άρεσαν οι σκιές.

Πολυκατοικία, Χέυδεν 27

Στον ίδιο δρόμο, υπήρχε και το Θερινό Θέατρο Κοτοπούλη, που μελέτησε ο Πικιώνης το 1933, σύμφωνα με τις αρχές «του αρχαίου και του ιαπωνικού θεάτρου». Στην πολυκατοικία, ο Πικιώνης σχεδίασε την πρόσοψη σε κατόψεις του αρχιτέκτονα Κ. Μητσάκη. Την καλύτερη περιγραφή του κτιρίου την συναντάμε σε ένα δημοσίευμα της «Τέχνης», το 1938: «Για πρώτη φορά… νιώθουμε αγάπη για το τσιμέντο. Ο Πικιώνης άφησε το τσιμέντο, με το χρώμα του και την υφή του, να φανερώνει τον σκελετό της οικοδομής και περιόρισε τα επιχρίσματα στους ενδιάμεσους τοίχους, όπως γινόταν με την ξυλοδεσιά και τον τσατμά στα ελληνικά σπίτια της Μακεδονίας». Στο φωτεινό ατελιέ της γλύπτριας, στα Ανω Πατήσια (Γρυπάρη 1), συνυπάρχουν μοντέρνα με παραδοσιακά στοιχεία. Μετά τον θάνατο της Μενεγάκη, η εγκατάλειψη του σπιτιού αυξάνει την αίσθηση του μυστηρίου. Η πολυκατοικία αυτή αποκαλύπτει το είδος της νεωτερικότητας, που κατέκτησε ο Πικιώνης, για την ελληνική αρχιτεκτονική. Όλα τα στοιχεία διαθέτουν μια λεπτότητα στην επεξεργασία και μια νομιμοποίηση στην ιστορία.

Δημοτικό Σχολείο στα Πευκάκια, Λυκαβηττός

Μοιάζει παράξενο το ότι το σχολείο αυτό, παρ’ ό,τι απλώνεται με εξαιρετική «τοπογραφική ευαισθησία» στον λόφο του Λυκαβηττού και υλοποιεί μια έξοχη «αλληλεξάρτηση των πολιτιστικών φαινομένων και της φύσης», δεν ανήκει στα αγαπημένα έργα του αρχιτέκτονα. Αυτό που το κάνει πάντως ξεχωριστό είναι η διάταξη των καθαρών μοντέρνων όγκων στο επικλινές έδαφος κι ο ανοιχτός χώρος για υπαίθρια μαθήματα, που διαθέτουν όλες οι αίθουσες διδασκαλίας. Το σχολείο αυτό εντάσσεται σ’ ένα πρόγραμμα ευρείας εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης της δεκαετίας του 1930. Από πολλούς θεωρείται ένα αριστούργημα της μοντέρνας αρχιτεκτονικής.

Πηγή: benaki.gr, greekarchitects.gr, left.gr
Φωτογραφίες: Αρχεία Νεοελληνικής Αρχιτεκτονικής, Μουσείο Μπενάκη

Η έκθεση αυτή αποτελεί μια παρουσίαση της προσωπικότητας του αρχιτέκτονα και δημιουργού, το αρχείο του οποίου έχει περιέλθει στην κατοχή του Μουσείου Μπενάκη, μετά τη σημαντική δωρεά της οικογένειας Πικιώνη, το 2001. Πρόκειται για το αρχείο ενός ξεχωριστού ανθρώπου της ελληνικής αρχιτεκτονικής ιστορίας, ο οποίος έχει επηρεάσει —και εξακολουθεί να επηρεάζει— την ελληνική αρχιτεκτονική συνείδηση.

Επίσης, είναι μια συνοπτική και σφαιρική παρουσίαση του έργου του, μέσα από αναπαραγωγές του αρχειακού υλικού και περιλαμβάνει: την οικία Μωραΐτη (1923), την οικία Καραμάνου (1925), το Δημοτικό Σχολείο Λυκαβηττού (1932), το Θερινό Θέατρο Κοτοπούλη (1933), τα σχέδια για το Δελφικό Κέντρο (1934), το Πειραματικό Σχολείο Θεσσαλονίκης (1935), την Πολυκατοικία της οδού Χέυδεν (1936), την Οικία-Εργαστήριο της γλύπτριας Φ. Ευθυμιάδου-Μενεγάκη (1949), την Οικία Ποταμιάνου στη Φιλοθέη (1953-1955), το Ξενία των Δελφών (1951-1956), το Δασικό χωριό στο Περτούλι (1953), την οικία Πουρή (1953-1955), τα σχέδια για τον οικισμό της Αιξωνής (1950-1957), τη διαμόρφωση του χώρου γύρω από την Ακρόπολη και τον λόφο του Φιλοπάππου (1954-1958) και τον Παιδικό Κήπο Φιλοθέης (1961-1964).

Την έκθεση συνοδεύει ομότιτλος κατάλογος, ο οποίος περιλαμβάνει ένα αυτοβιογραφικό κείμενο του Δημήτρη Πικιώνη, καθώς και μια επιλογή του υλικού το οποίο περιλαμβάνεται στην έκθεση.

Συντελεστές

Επιμέλεια & Σχεδιασμός της έκθεσης: Ναταλία Μπούρα, Ντόρα Ρόκου-Πικιώνη

Συντονισμός-Πολιτιστικός Σύλλογος «Η Σκιάθος»: Κατερίνα Χατζηκωνσταντίνου, Σπύρος Πέππας

Περισσότερες πληροφορίες εδώ

Φαίη, μετράς ήδη αρκετά χρόνια που δραστηριοποιείσαι δυναμικά και με επιτυχία στο χώρο του κοσμήματος. Πώς αξιολογήσεις μέχρι στιγμής αυτή την πορεία;

Μπορώ να πω με σιγουριά ότι ήταν η καλύτερη επιλογή που θα μπορούσα να έχω κάνει, αφού τελείωσα τις σπουδές μου στην Αρχιτεκτονική. Σε αυτά τα δεκαπέντε χρόνια πορείας στο κόσμημα, διαμόρφωσα τη στάση μου απέναντι στη ζωή, εκφράστηκα πηγαία και είδα κάτι να γεννιέται από το μηδέν. Να μεγαλώνει και πλέον να ζει ανεξάρτητο, αυτόνομο, δραστήριο και όμορφο. Μέσα σε δεκαπέντε χρόνια υπομονής, επιμονής και κάποιες φορές παιδικής άγνοιας κινδύνου, το εγχείρημα αυτό γεννήθηκε στο Βόλο, μεγάλωσε στην Αθήνα και συνεχίζει να ζει και να αγναντεύει από το λόφο της Άνω Σύρου. Πολυταξιδεμένο, σε συνεχόμενη ροή, μεταμόρφωση. Ζωντανό!

Το κλικ πότε και πώς συνέβη; Όσο σπούδαζες;

Όλα ξεκίνησαν τα πρώτα χρόνια των σπουδών μου στο Βόλο, όταν συνειδητοποίησα ότι η μικρή κλίμακα στο σχεδιασμό είναι κάτι που μπορούσα να αντιληφθώ πιο εύκολα. Επίσης, πολύ σημαντικό ήταν για μένα, το να έχω άμεση επαφή με τα υλικά και να δημιουργώ απευθείας με τα χέρια. Οι σπουδές μου τροφοδοτούσαν και εξέλισσαν την σχεδιαστική μου ματιά και η χειροποίητη δουλειά συγκέντρωνε και ηρεμούσε το μυαλό μου, προσφέροντάς μου μια αίσθηση αυτονομίας, που ήταν δύσκολο να ερμηνεύσω τότε.

Με ενθουσίαζε να βλέπω το τελικό έργο να υλοποιείται σε πραγματικό χρόνο, μπροστά μου. Αποφάσισα έτσι να ξεκινήσω στην Αθήνα το 2008 ταχύρρυθμα σεμινάρια αργυροχοΐας, που πραγματοποιούνταν τα σαββατοκύριακα και ύστερα από πολύ πειραματισμό, πετυχημένες, αλλά και πολλές ανεπιτυχείς απόπειρες, δημιούργησα τα πρώτα μου κοσμήματα και δειλά δειλά ξεκίνησα να συμμετέχω στα πρώτα bazaars χειροποίητων ειδών.

Αισθάνομαι ότι όλη σχεδόν η δυναμική της δημιουργίας στηρίζεται στη διαρκή επαφή σου με την φύση και την ηρεμία της.

Στη φύση, επιστρέφω στη ρίζα μου, γειώνομαι, στοχάζομαι. Απομονώνομαι κι έχω διαυγή σκέψη και σχέση με το βαθύτερο ένστικτό μου. Ησυχάζουν οι τεχνητοί ήχοι της πόλης και η ησυχία ηρεμεί την ψυχή, η ματιά μου καθαρίζει.

Περπατώντας στο βουνό, όλες οι σκέψεις μπαίνουν σε σειρά κι εγώ σε κάθε βήμα αφήνω ένα φορτίο πίσω μου. Η χαρά, η απλότητα και η παιδικότητα επιστρέφει μεμιάς. Φτάνοντας στην κορυφή, κάθε φορά, μένω απογυμνωμένη, ανάλαφρη και κάπου, σε όλη αυτή την εμπειρία, την χαρά και την πληρότητα βρίσκω απευθείας την όρεξη για ζωή, για φως, για δημιουργία. Και οι ιδέες ξεπηδούν μαγικά. Ίσως ήταν εκεί και απλώς βρήκαν όμορφο τόπο να ξεπροβάλλουν.

Ποιες στιγμές έχεις μέχρι σήμερα ξεχωρίσει;

Η πιο σημαντική μου στιγμή ήταν η συμμετοχή μου σε έκθεση στο Πωλητήριο του Βρετανικού Μουσείου με το έργο μου «Αμφιθέατρο». Ήρθε αναπάντεχα, η συνεργασία μας ήταν άρτια και η αλήθεια είναι ότι, κατά την επίσκεψή μου στην έκθεση, χρειάστηκε να με σκουντήσουν για να «ξυπνήσω», όταν αντίκρισα το όνομά μου σε ένα μικρό ταμπελάκι, εκεί.

Άλλες σημαντικές στιγμές και στιγμές – ορόσημα, ήταν η απόφαση να δημιουργήσω το μικρό μου καταφύγιο-εργαστήριο, στο κέντρο της Αθήνας, το 2015 καθώς και η έκθεση στο Πνευματικό κέντρο Άνω Σύρου το 2021, που σηματοδότησε τη δημιουργία της γκαλερί μας εκεί.

Πώς αντιλαμβάνεσαι εσύ την ομορφιά;

Η ομορφιά για μένα, κλείνοντας τα μάτια, είναι κάτι γαλήνιο, κάτι αρμονικό. Είναι ήρεμα βλέμματα, αληθινά χαμόγελα, απέραντη θάλασσα και ψηλά, απάτητα βουνά.

Είναι, επίσης, η απλότητα, οι καθαρές γραμμές, τα γήινα χρώματα, το πηγαίο στυλ και η απουσία επιτήδευσης. Ομορφιά είναι η φθορά που φέρνει ο χρόνος, στα κτίρια, στα υλικά, στη φύση, στους ανθρώπους. Είναι οι ουλές, οι ρυτίδες, οι σκουριασμένες επιφάνειες, τα ερείπια και τα κτίρια που έχοντας περάσει τις μέρες τις ακμής τους παραμένουν εκεί, κουβαλώντας την ιστορία τους και ακτινοβολώντας λάμψη κρυφή.

Έχεις σκεφτεί, κάποια στιγμή, την μόνιμη αποκέντρωση του εργαστηρίου; Η Αθήνα έχει δείξει τη ζόρική της πλευρά;

Χτύπησες φλέβα με την ερώτησή σου. Νομίζω είναι κάτι που απασχολεί, όλο και περισσότερο, τους κατοίκους των μεγαλουπόλεων. Ύστερα από έντεκα χρόνια, που κατοικώ στο κέντρο της Αθήνας και προσπαθώντας πάντα να κρατήσω και να βλέπω όσα όμορφα έχει να προσφέρει, ομολογώ ότι πια αδυνατώ να τα καταφέρω. Ο χρόνος συρρικνώνεται, η καθημερινότητα γίνεται ένας συνεχόμενος αγώνας να προλάβεις να εργαστείς, να προλάβεις να κοινωνικοποιηθείς, να προλάβεις να χαρείς. Αλλά δεν ξέρω τελικά.. προλαβαίνεις;

Αρκούν ελάχιστες μέρες μακριά από την πόλη για να δω και να καταλάβω πόσο όμορφα μπορεί να κυλά η ζωή, ότι η έμπνευση εκεί βρίσκεται στην επόμενη γωνία, πώς ο χρόνος ξαφνικά αλλάζει διάσταση και πόσο δεν χρειάζεται να υπερπροσπαθείς ακόμα και για τα πιο απλά πράγματα. Μάλλον ναι, κάποια στιγμή ελπίζω να αφήσω πίσω μου την πόλη.

Αναφέρονται συχνά σε σένα με επίθετα όπως πρωτοπόρα, διαφορετική, αφαιρετική. Τι σημαίνει πρωτοπορία σε μια εποχή απίστευτης ταχύτητας και πλουραλισμού;

Πρωτοπορία στην εποχή μας είναι να βρίσκεις την ηρεμία να εσωστρέφεσαι και να δημιουργείς αυτό που πραγματικά αισθάνεται η ψυχή σου, αυτό που την προβληματίζει. Να το κάνεις έργο και να ανοίγεις ένα διάλογο με τον εαυτό σου και τους γύρω σου. Μέσα από τη συνεχόμενη βουή που αντηχεί στα αυτιά σου, να βρίσκεις την ουσία, να την αποδομείς και εύστοχα, λιτά, να παραθέτεις όσα έχεις να πεις, όσα νιώθεις.

Για μένα απαραίτητο είναι να μένεις ενεργός και σε απόλυτη επαφή με το κοινωνικό σύνολο, κάνοντας δικό σου ό,τι το αφορά και το προβληματίζει. Κάποια σχέδια των τελευταίων ετών, όπως το SHE και το STADIUM, ήρθαν να επιβεβαιώσουν ότι όταν παραθέτεις την αλήθεια σου, δεν μένει παρά να συναντήσει τις αλήθειες των άλλων και τότε η αλληλεπίδραση είναι πέρα από μαγική.

Ζεις όπως το είχες φτιάξει στο μυαλό σου;

Κάποια πράγματα, όντως, τα είχα ονειρευτεί και γίνανε! Θα πω πως ναι, νιώθω τυχερή. Πολύ. Όλα τα υπόλοιπα τα προσπαθούμε και τα φτιάχνουμε καθημερινά.

Τι έχεις μάθει από τα ταξίδια κι από αυτήν την αεικινησία που σε χαρακτηρίζει;

Τα ταξίδια έχουν πάντα πολλά να σου πουν. Με λιγότερη σημασία πόσο μακρινό μπορεί να είναι ή πόσο διαφορετικά θα είναι από όσα έχεις ήδη ζήσει. Για μένα, το θέμα είναι να μπορείς να «δεις», να φανταστείς. Να αφουγκράζεσαι με προσοχή, τόπους, ανθρώπους, νοοτροπίες, να γίνεσαι ένα, μη μένοντας απλός επισκέπτης, απλός παρατηρητής. Να κρατάς μάτια και ψυχή ανοιχτή, να γεμίζεις εικόνες, μυρωδιές, ιστορίες και εμπειρίες.

Αν ήταν η γενιά μας να χωρέσει στο σχήμα ενός κοσμήματος αυτό ποιο θα ήταν;

Νιώθω απόλυτα ταυτισμένη με το SHE, το γυναικείο σώμα που δημιουργήθηκε με έμπνευση από το Κυκλαδικό ειδώλιο που βρέθηκε στη Χαλανδριανή της Σύρου, το 2000 π.Χ. Ένα σώμα πολύπαθο ανά τις χιλιετίες, σχεδιασμένο με αιχμηρές ακμές, να θυμίζει ξίφος, προστασία, αντίσταση, πυγμή. Προτάσσοντας τα στήθη του κι εμμένοντας παρόλες τις συνθήκες. Σε ένα τέτοιο σώμα θα μπορούσα να χωρέσω όλη μας τη γενιά.

Νιώθω ότι είμαστε πλάσματα που ψάχνουμε τη θέση μας στις συνεχόμενα εναλλασσόμενες καταστάσεις, προσπαθώντας να βρούμε την πραγματική ουσία της ζωής, αποδεσμευμένοι από το μαθημένο, αυτό που έως τώρα θεωρείται δεδομένο. Να βρούμε την ομορφιά, να αγκαλιάσουμε τους εαυτούς μας – όπως δεν εκπαιδευτήκαμε να κάνουμε από την αρχή της ζωής μας – να γίνουμε οι καλύτεροί μας φίλοι. Και με τη σειρά μας να φερθούμε στον δίπλα μας ακριβώς με τον ίδιο τρόπο που θα θέλαμε για μας. Και όσο δύσκολο κι αν φαντάζει, μοιάζει πια για μας ο μόνος δρόμος.

*Η Φαίη Παπανίκου διατηρεί το προσωπικό της εργαστήριο και εκθετήριο στο πιο κεντρικό σημείο της Αθήνας, στην οδό Παπαρηγοπούλου 15, αλλά επίσης μπορείτε να δείτε και σχέδιά της στο feypapanikou.com