Όμως ένα ζευγάρι (στην έρευνα, αλλά και στη ζωή) Δανών αρχαιολόγων, η Σόφι Ράσμουσεν και ο Τρόελς Άρμπολ, με κοινή ειδίκευση στην Ασσυριολογία και τη μελέτη των πολιτισμών της Μεσσοποταμίας, βάλθηκε να αποδείξει ότι δεν ήταν αυτή η απαρχή του ερωτικού φιλιού στην ανθρώπινη ιστορία.

Για να το πετύχουν, συμβουλεύτηκαν σφηνοειδή κείμενα σε πήλινες πινακίδες από τη Μεσοποταμία (Ιράκ και Συρία σήμερα) και την Αίγυπτο για σαφή δείγματα ρομαντικών φιλιών. Η έρευνά τους δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science, τοποθετώντας την πρώτη τεκμηρίωση του φιλιού 1.000 χρόνια πριν από το αντίστοιχο πόρισμα της μελέτης του 2022.

Το ζεύγος υποστηρίζει ότι το φιλί ήταν ένα ευρέως διαδεδομένο και καθιερωμένο μέρος της ρομαντικής / ερωτικής διαδικασίας στη Μέση Ανατολή τουλάχιστον από τα τέλη της τρίτης χιλιετίας π.Χ. «Το φιλί δεν ήταν ένα έθιμο που εμφανίστηκε απότομα σε ένα μόνο σημείο», δηλώνει ο Δρ. Άρμπολ. «Αντίθετα, φαίνεται ότι ήταν κοινό σε μια σειρά αρχαίων πολιτισμών».

Σύμφωνα με την έρευνά τους, η πρώτη αναφορά στο φιλί ήταν χαραγμένη στον κύλινδρο Barton, μια πήλινη πλάκα που χρονολογείται γύρω στο 2400 π.Χ. Το αντικείμενο αποκαλύφθηκε στην αρχαία σουμεριακή πόλη Νιπούρ το 1899 και πήρε το όνομά του από τον Τζορτζ Μπάρτον, καθηγητή σημιτικών γλωσσών στο Bryn Mawr College, ο οποίος το μετέφρασε 19 χρόνια αργότερα. Σήμερα στεγάζεται στο Μουσείο Αρχαιολογίας και Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια, όπου, από το 1922 έως το 1931, ο Μπάρτον δίδασκε σημιτικές γλώσσες και ιστορία των θρησκειών.

Η αφήγηση που είναι χαραγμένη πάνω στο αρχαίο τεχνούργημα αφορά στον σουμεριακό μύθο της δημιουργίας. Στη δεύτερη στήλη του κειμένου, μια αρσενική θεότητα, πιθανότατα ο Ενλίλ, κάνει έρωτα με τη μητέρα θεά Νινχουρσάγκ, και στη συνέχεια τη φιλάει. Εν μέσω αυτού του θεϊκού ξεφαντώματος, η αρσενική θεότητα φυτεύει τον σπόρο «επτά δίδυμων θεοτήτων» στη μήτρα της θηλυκής.

Σύμφωνα με τον καθηγητή Γκονζάλο Ρουμπιο, Ασσυριολόγο στο Πανεπιστήμιο Penn State, το πιο συναρπαστικό μέρος της ιστορίας είναι η αλληλουχία των γεγονότων. «Στις απεικονίσεις της πράξης του φιλιού στη σουμεριακή λογοτεχνία, τα υποκείμενα έχουν πρώτα σεξουαλική επαφή και μετά φιλιούνται», λέει. «Πρόκειται για κάποιου είδους “afterplay”, παρά για προκαταρκτικά».

«Το φιλί στα χείλη έχει παρατηρηθεί στους χιμπατζήδες και τους μπονόμπο, τους πλησιέστερους εν ζωή συγγενείς μας», προσθέτει η Δρ Ράσμουσεν. Ενώ το πλατωνικό φιλί των χιμπατζήδων καθορίζει τη συμβατότητα ανάμεσα στο ζευγάρι, οι μπονόμπο χαϊδεύονται για σεξουαλική διέγερση και η ερωτική τους επαφή κυμαίνεται από στοματικό σεξ μέχρι έντονο γλωσσόφιλο. «Οι πρακτικές των φιλιών αυτών σ’ αυτά τα πρωτεύοντα θηλαστικά υποδηλώνουν κάτι θεμελιώδες που πηγαίνει πολύ πίσω στην ανθρώπινη ιστορία».

Φωτογραφία: The British Museum

Το 2022 ανακαλύφθηκε στη Φιλαδέλφεια της Αιγύπτου ένας πάπυρος με αποσπάσματα από τα χαμένα έργα «Πολύιδος» και «Ινώ» του Ευριπίδη. Με αφορμή αυτό το εύρημα, η παράσταση «ΘΡΑΥΣΜΑΤΑ: Ευριπίδης» καταδύεται στο τμηματικά σωζόμενο έργο του Αθηναίου τραγικού, παρουσιάζοντας στην ορχήστρα αρχαίων θεάτρων της Αττικής, καθώς και νησιών του Αιγαίου, μια αφηγηματική και μουσική σύνθεση, στα όρια του θεάτρου και της αρχαιολογίας.

Στη σκηνή στήνεται μια παράδοξη, υπαρξιακή ανασκαφή που τα ευρήματά της δεν είναι, αυτή τη φορά, αγγεία ή αρχιτεκτονήματα, αλλά θεατρικοί στίχοι, λόγια αρχαίων ηθοποιών, σπασμένα σε μικρά κομμάτια. Πέντε ερμηνευτές/αρχαιολόγοι, εφοδιασμένοι με σκαλιδάκια, πινελάκια, κόσκινα και τριγωνάκια, σκάβουν κάτω από τον ήλιο, ακολουθώντας τη σχεδόν τελετουργική διαδικασία μιας αρχαιολογικής ανασκαφής, όπως αυτή εξελίσσεται κατά τη διάρκεια μιας ημέρας. Και μέσα από τα σκάμματά τους ξεπηδούν στιγμιότυπα αρχαίων παραστάσεων και λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής των θεάτρων, όπου θα πραγματοποιηθεί το έργο.

Με φυσικό φως, η παράσταση θα φιλοξενηθεί απογεύματα του Ιουλίου, του Αυγούστου και του Σεπτεμβρίου, στα αρχαία θέατρα της Μήλου, της Ερέτριας, της Θάσου, της Μυτιλήνης, της Λήμνου, της Καρθαίας (Κέα), των Τραχώνων (Άλιμος), της Ζέας (Πειραιάς), καθώς και στο μικρονήσι του Άγιου Ευστράτιου. Η είσοδος είναι δωρεάν.

Για την παράσταση «ΘΡΑΥΣΜΑΤΑ: Ευριπίδης»

Πέρα από τα γνωστά και εξολοκλήρου σωζόμενα έργα του Ευριπίδη, έχουν φτάσει ως εμάς πάνω από 1000 στίχοι από την υπόλοιπη δραματουργία του αρχαίου τραγικού: στίχοι γραμμένοι σε κομμάτια παπύρου, θαμμένα στο χώμα της Αιγύπτου ή σποραδικά ενταγμένοι μέσα σε άλλα κείμενα. Μια μεμονωμένη σκηνή, λίγες διάσπαρτες γραμμές ή και μια μόνο λέξη από έργα, εν πολλοίς, άγνωστα στο κοινό, όπως η προκλητική του «Ανδρομέδα», ο λυρικός «Φαέθοντας», οι ακραίοι «Κρητικοί» και ο στοχαστικός «Πολύιδος».

Η παράσταση θεάτρου/αρχαιολογίας «ΘΡΑΥΣΜΑΤΑ: Ευριπίδης» είναι μια ποιητική προσέγγιση αυτού του αποσπασματικού, αλλά μεγάλης θεατρικής και λυρικής δύναμης υλικού. Μια έντονα μουσική και αφηγηματική διαπραγμάτευσή του, μεταφέρει αυτούσια κομμάτια από τα χαμένα έργα, την περιπετειώδη, συχνά, ιστορία της ανακάλυψής τους, αλλά και την αίσθηση που αφήνει ο απόηχος των φωνών, όλων αυτών που έχουν πάψει να μιλούν εδώ και χιλιετίες, την ένταση του να προσπαθείς να «δεις» και να περιγράψεις έναν κόσμο περασμένο, μέσα από τα φθαρμένα απομεινάρια του.

Για το Πρόγραμμα «Γνωριμία με Αρχαία Θέατρα της Ελλάδας»

Το Εθνικό Θέατρο με την υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού, σε συνεργασία με το Σωματείο ΔΙΑΖΩΜΑ και την Περιφερειακή και Τοπική αυτοδιοίκηση, βγαίνει για 2η χρονιά, εκτός των στενών γεωγραφικών του ορίων και συναντά το κοινό του σε χώρους πολιτισμού στην Αττική και σε νησιά του Αιγαίου. Μια ευτυχής σύνδεση του σύγχρονου πολιτισμού με τα μνημεία της πολιτιστικής κληρονομιάς και ταυτόχρονα μια πολύτιμη συνέργεια ανάμεσα σε φορείς πολιτισμού, που φέρνει τη δραματική τέχνη και κάποιους από τους φυσικούς της χώρους στο επίκεντρο της ζωής των τοπικών κοινοτήτων.

Η καινοτόμος αυτή δράση ανάδειξης των σωζόμενων αρχαίων θεάτρων της Ελλάδας υλοποιήθηκε για πρώτη φορά με επιτυχία από τον Ιούλιο έως τον Σεπτέμβριο 2024, περιλαμβάνοντας περιοδεία –σε 16 αρχαία θέατρα της Ελλάδας– της παράστασης «Πλούτος» του Αριστοφάνη, σε μετάφραση Δημοσθένη Παπαμάρκου και σκηνοθεσία Μάνου Βαβαδάκη.

Για το θέατρο/αρχαιολογία

Η παράσταση «ΘΡΑΥΣΜΑΤΑ: Ευριπίδης» έρχεται σε συνέχεια της 15ετούς εργασίας του ηθοποιού, σκηνοθέτη και αρχαιολόγου Ευθύμη Θέου, πάνω στη σύζευξη του θεάτρου και της αρχαιολογίας: στο πλαίσιο ενός νέου «υβριδικού» είδους το οποίο χρησιμοποιεί αφενός παραστασιακές μεθόδους για να πλησιάσει με νέα ματιά το αρχαιολογικό υλικό και αφετέρου αρχαιολογικές μεθόδους για να τροφοδοτήσει με καινούργια εργαλεία (ανασκαφή, ανθρωπολογική έρευνα κ.α.) το site-specific θέατρο και την περφόρμανς. Με στόχο πάντα τη μεγαλύτερη δυνατή εμπλοκή των τοπικών κοινοτήτων γύρω από τις εκάστοτε ανασκαφές στη δημιουργική διαδικασία.

Προηγούμενες παραστάσεις του είναι αυτές που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο των ερευνητικών προγραμμάτων στον Νεολιθικό οικισμό της Κουτρουλού Μαγούλας, στο κτήριο της Εποχής του Χαλκού στα Καταλύματα της Γαύδου, στον Προϊστορικό οικισμό της Κοίμησης στη Θηρασιά κ.α. Οι δράσεις αυτές έχουν παρουσιαστεί στο παρελθόν στο πλαίσιο του θεσμού του Υπουργείου Πολιτισμού «Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός», καθώς και στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, το Μουσείο Μπενάκη, και σε άλλους χώρους στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Το 2013 η παράσταση «Το Γεύμα» παρουσιάστηκε ως τμήμα της έκθεσης «Εκ Νέου. Μια Νέα Γενιά Ελλήνων Καλλιτεχνών», στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, ενώ το 2015 το έργο εκπροσώπησε την Ελλάδα στην European Mediterranea 17 Young Artists Biennale στο Μιλάνο. Το 2023 το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης εξέδωσε τον κατάλογο «Ευθύμης Θέου. Θέατρο/Αρχαιολογία» (επιμ. Α. Μυκονιάτη) με μια συνολική παρουσίαση της δουλειάς του.

Συντελεστές

Σκηνοθεσία – Δραματουργική επεξεργασία: Ευθύμης Θέου

Μεταγραφή αποσπασμάτων –Συνεργασία στη δραματουργία: Κυριάκος Καρσεράς

Σκηνικός χώρος: Λουκάς Μπάκας

Κοστούμια: Παύλος Θανόπουλος

Μουσική σύνθεση – Μουσική διδασκαλία: Κορνήλιος Σελαμσής

Κίνηση: Νικολέτα Ξεναρίου

Δραματολόγος παράστασης: Εύα Σαραγά

Βοηθός σκηνοθέτη: Βασιλική Σουρρή

Βοηθός σκηνογράφου: Βαγγέλης Ξενοδοχίδης

Ερμηνεύουν: Γιώργος Κριθάρας, Ηλέκτρα Νικολούζου, Κατερίνα Παπανδρέου, Γιώργος Σύρμας, Ευθύμης Θέου

Φωτογραφίες: Karol Jarek
Βίντεο: Γρηγόρης Πανόπουλος

Πρόγραμμα περιοδείας

11/07 | Αρχαίο Θέατρο Μήλου |19.30

18/07 | Αρχαίο Θέατρο Ερέτριας | 19.30

26/07 | Αρχαίο Θέατρο Θάσου | 19.30

30/07 | Αρχαίο Θέατρο Μυτιλήνης* |19.30

01/08 | Αρχαίο Θέατρο Ηφαιστίας Λήμνου*| 19.30

02/08 | Αμφιθέατρο Μαρασλείου ΣχολήςΆγιου Ευστράτιου | 19.30

27/08 | Αρχαίο Θέατρο Καρθαίας Κέας |17.30

03/09 | Αρχαίο Θέατρο Τραχώνων στον Άλιμο | 19.00

06/09 | Αρχαίο Θέατρο Ζέας στον Πειραιά*| 19.00

Η είσοδος στους χώρους είναι δωρεάν | Απαραίτητη η προκράτηση θέσεων εδώ.

Έναρξη ηλεκτρονικής προκράτησης: Τρίτη 1 Ιουλίου

Περιορισμένος αριθμός δελτίων εισόδων θα διατίθεται κατά σειράπροτεραιότητας στην είσοδο των θεάτρων 60 λεπτά πριν την έναρξη τωνπαραστάσεων.

Στους χώρους που σημειώνονται με αστερίσκο (*) θα καταβάλλεται το αντίτιμο του εκάστοτε αρχαιολογικού χώρου.

Διάρκεια: 60 λεπτά

Το πρόγραμμα υπόκειται σε τροποποιήσεις. Για περισσότερες πληροφορίες: n-t.gr

Cecilie Brons: Αποκαλύπτοντας τα αισθητηριακά μυστικά

Η Δανή αρχαιολόγος Cecilie Brons, στο βιβλίο της “Sensing the Ancient World”, αναλύει αρχαία κείμενα και έργα τέχνης, αποκαλύπτοντας πειστικές αποδείξεις ότι στην αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη, ο αρωματισμός των αγαλμάτων ήταν μια κοινή πρακτική. Η Brons αναφέρει ότι οι αρχαίοι έβαζαν αρώματα ή αρωματικά έλαια σε σημαντικά αγάλματα, όχι μόνο ως συμβολική πράξη, αλλά ως μέρος της τελετουργικής «κόσμησης». Αυτή η διαδικασία περιελάμβανε: Χρήση σφουγγαριών για την εφαρμογή αρωματικών ελαίων, επάλειψη με μύρα από τριαντάφυλλα, μέλι, ελαιόλαδο και άλλα πολυτελή άρωμα, τελετουργικό «λάδωμα» αγαλμάτων, όπως φαίνεται από επιγραφές στο νησί της Δήλου, το οποίο υπήρξε και κέντρο αρωματοποιίας στην αρχαιότητα. Το έργο της Brons, ως μέρος ενός διεπιστημονικού προγράμματος, προσφέρει ένα νέο πρίσμα για την κατανόηση της αρχαίας τέχνης: όχι ως στατική, αλλά ως μια ζωντανή, πολυαισθητηριακή εμπειρία.

Στην Αρχαία Ελλάδα, το άγαλμα της Αθηνάς στον Παρθενώνα «λούζονταν» ετησίως με άρωμα και ντυνόταν με νέα πέπλα ενώ στην Αίγυπτο τα ξύλινα αγάλματα των νεκρών γέμιζαν με αρωματικές ρητίνες για να προσελκύσουν την ευλογία των θεών. Στην Αρχαία Ρώμη το αρωμάτισμα των δημόσιων αγαλμάτων (π.χ., αυτοκρατόρων ή ηρώων) αποτελούσε σύμβολο θεϊκής νομιμοποίησης (έραιναν με μύρα τον Καίσαρα σαν να ήταν θεός)και ένδειξη πλούτου και εξουσίας).

Σε ό,τι αφορά στις γραπτές πηγές, ο Παυσανίας (2ος αι. μ.Χ.) αναφέρει ότι το άγαλμα της Ίσιδος στην Φιλές «εξέπεμπε γλυκιά μυρωδιά» ενώ στους Ορφικούς Ύμνους, οι θεοί προσφωνούνται με ευωδίες (π.χ., «Δημήτηρ, η ποθεινή, που μυρίζεις σαν κρόκο»). Επίσης στο Ιερό της Αφροδίτης στην Πάφο, βρέθηκαν υπολείμματα σμύρνας σε βάσεις αγαλμάτων και σε ρωμαϊκές λαρνάκες, τα ειδώλια των νεκρών είχαν αποξηραμένα άνθη και αρωματικές ουσίες.

Μια πολυαισθητηριακή εμπειρία: Πέρα από την όραση

Όπως η Brons και άλλοι ερευνητές έχουν επισημάνει, οι αρχαίοι δεν αντιλαμβάνονταν τα αγάλματα με τον ίδιο τρόπο που κάνουμε σήμερα. Τα αγάλματα τότε δεν ήταν «άψυχα» μονόχρωμα αντικείμενα αλλά χρωματιστά (με φωτεινές βαφές), διακοσμημένα (με πραγματικά ρούχα, κοσμήματα, λουλούδια), και αρωματισμένα (με μύρα και θυμίαμα). Αυτή η πολυαισθητηριακή προσέγγιση δημιουργούσε μια εμπειρία πλήρους αφύπνισης των αισθήσεων, κάτι που σήμερα μπορεί να μας φαίνεται αδιανόητο λόγω της χρονικής απόστασης.

Η έρευνα της Cecilie Brons και του “Sensing the Ancient World” μάς θυμίζει ότι η αρχαία τέχνη δεν ήταν μόνο για το μάτι—ήταν για τη μύτη, το χέρι και την ψυχή. Τα αγάλματα μύριζαν γλυκά, λάμπανε υπό το φως των λαμπάδων και «ζούσαν» μέσα από τελετουργίες που ενώνουν τον ανθρώπινο με το θείο.

Οι αρχαιολόγοι είπαν ότι ο οικισμός κατοικήθηκε στην εποχή του Σιδήρου και του Χαλκού. Είπαν ότι ορισμένα ευρήματα, συμπεριλαμβανομένων καλουπιών από πηλό και υλικού από κράμα χαλκού, θα μπορούσαν να είναι ηλικίας 3.000 ετών και πιθανώς να χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή σπαθιών.

Τα υπολείμματα των στρογγυλών σπιτιών περιλάμβαναν τρύπες όπου τοποθετούνταν ξύλινοι στύλοι για να υποστηρίξουν έναν σημαντικό αριθμό καλύβων. Οι αρχαιολόγοι είπαν ότι οι εσωτερικοί χώροι ορισμένων από τα σπίτια προστατεύονταν από ξύλινη περίφραξη.

Βρέθηκε ακόμα μια ποικιλία προϊστορικών τεχνουργημάτων, συμπεριλαμβανομένων μεταλλικών από σίδηρο και κράμα χαλκού, πέτρινες ασβεστόλιθες για ακόνισμα εργαλείων και πέτρινοι χειρόμυλοι για λείανση σιτηρών. Αποκαλύφθηκαν επίσης κεραμικά και επεξεργασμένος πυριτόλιθος.

Η AOC Archaeology Group είπε ότι εργάστηκε μαζί με εργολάβους της UBCivils και του Balfour Beatty για να διασφαλίσει την προσεκτική ανασκαφή εκτεταμένων θαμμένων λειψάνων. Η ανασκαφή έγινε για λογαριασμό της Υπηρεσίας Φυλακών της Σκωτίας (SPS).

Ο χώρος της φυλακής βρίσκεται μέσα σε ένα πολύ μεγαλύτερο αρχαιολογικό τοπίο όπου έχουν βρεθεί προηγουμένως σημαντικά ευρήματα σε εθνικό επίπεδο στα Culduthel, Slackbuie και West Link Road. Η Mary Peteranna της AOC είπε ότι η τελευταία ανασκαφή ήταν μια ομαδική προσπάθεια. «Η συνεργασία κατέστη δυνατή με την υποστήριξη της Υπηρεσίας Φυλακών της Σκωτίας», είπε. «Διευκόλυναν τη διαδικασία φύλαξης των ευρημάτων στον χώρο και υποστήριξαν πλήρως την παρουσίαση των αποτελεσμάτων ώστε να είναι διαθέσιμη στο κοινό. Αυτό είναι ένα πραγματικά σημαντικό μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς της Inverness».

Η Lorraine Roughan, στέλεχος του προγράμματος SPS για το HMP Highland, δήλωσε: «Αυτή η ανακάλυψη ενσωματώνει τη σημασία της τοποθεσίας για την κοινότητα του Inverness, τόσο ιστορικά όσο και σήμερα».

Το HMP Highland θα αντικαταστήσει τη φυλακή Inverness, η οποία είναι άνω των 120 ετών, και θα έχει χωρητικότητα 200 κρατουμένων. Το κόστος της νέας φυλακής αναμένεται να είναι τετραπλάσιο από ό,τι είχε αρχικά υπολογιστεί και να ολοκληρωθεί έξι χρόνια αργότερα από το προγραμματισμένο.

Πηγή: BBC

Η είσοδος στον αρχαιολογικό χώρο ταυτίζεται με το σημείο, που είχε διαλέξει ο Θέμελης για να ταφεί. Ένα κομμάτι από την γη, που αγάπησε με ορίζοντα στον διαρκή στόχο. Ο ήλιος έχει δύσει. Ακόμη και στο απόλυτο σκοτάδι, τα όρια του αναστηλωμένου κόσμου τέμνονται με το παρόν, αγγίζονται, συγκινούν τον άνθρωπο, που ξέρει να συμμερίζεται την αφοσίωση και το καθήκον.

Αρχές Αυγούστου, ο Δήμος Μεσσήνης διοργάνωσε ένα αφιέρωμα στον Πέτρο Θέμελη, στο Αρχαίο Θέατρο (ένα θέατρο στο οποίο κάποτε περίπου 10.000 θεατές παρακολουθούσαν ψυχαγωγικές παραστάσεις αλλά και πολιτικές συγκεντρώσεις. Χτίστηκε τον 3ο-2ο π.Χ. αιώνα και θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα της ελληνικής αρχαιότητας), επισημαίνοντας την πολύπλευρη προσωπικότητά του, -το ερευνητικό του έργο συναντούσε μοιραία την καλλιτεχνική του φύση κι έπειτα την ταπεινότητα εκείνου, που μαθαίνει κάθε στιγμή της ημέρας.

Ήταν πολύ παράξενη, εκείνο το βράδυ, η απουσία. Είμαι πια πεπεισμένη ότι μέρος του «σχήματος» αυτού του τεράστιου χώρου μπορεί να «οφείλεται και στο βλέμμα» του οραματιστή του. Τόση παρατήρηση, τόσος θαυμασμός, τόση σκέψη. Η ποίηση του Νικηφόρου Βρεττάκου και του Γιάννη Ρίτσου βρήκε φωνή και περιβάλλον για να υπερβεί το ύψος της. Ο Γρηγόρης Βαλτινός και η κατάκτησή του: δεν είναι μόνο η ωραία φωνή, είναι η ανάγκη να μοιραστεί το νιώσιμο. Γι΄ αυτό εντυπώνεται εύκολα, κάθε φορά.

Η μοίρα μου είναι το σκάμμα, έλεγε πάντα ο Πέτρος Θέμελης. Ήταν το 1986, όταν η Αρχαιολογική Εταιρεία τού ανέθεσε την διεύθυνση των ανασκαφών της Αρχαίας Μεσσήνης. Οι ανασκαφικές έρευνες έχουν φέρει στο φως όλα τα δημόσια και ιερά οικοδομήματα της πόλης, που είδε και περιέγραψε ο Παυσανίας στη Μεσσήνη, όταν την επισκέφθηκε στα χρόνια του αυτοκράτορα Αντωνίνου Πίου (155-160 μ.X). Όλα τα οικοδομήματα της αρχαίας πόλης έχουν τον ίδιο προσανατολισμό και εντάσσονται στον πολεοδομικό κάνναβο που δημιουργείται από οριζόντιους (με κατεύθυνση Ανατολή-Δύση) και κάθετους (με κατεύθυνση Βορρά-Νότο) δρόμους. Η Μεσσήνη διαθέτει, εκτός των άλλων, το σπάνιο προνόμιο να μην έχει καταστραφεί ή καλυφθεί από νεότερους οικισμούς και να βρίσκεται σε ένα κατ’ εξοχήν μεσογειακό, αλώβητο φυσικό περιβάλλον.

Ελιές, χώμα και πέτρες. Η Αρχαία Μεσσήνη θα αποκαλύπτεται και θα δέχεται καθέναν, που ταυτίζεται με τον μόχθο, την καινοτόμα αντίληψη, την τόλμη. Αγωνιστές του καλού, που έλεγε και ο Άγγελος Δεληβορριάς, σε μια εποχή που η πρόσκαιρη φύση τείνει να γίνει κανόνας.

*Φωτογραφίες αρχαιολογικού χώρου: Shutterstock