Ποιοι εμφανίζουν συχνότερα τη νόσο;

Η ελκώδης κολίτιδα μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, όμως συχνότερα διαγιγνώσκεται μεταξύ 15 και 35 ετών. Ένα δεύτερο, μικρότερο, κύμα νέων περιστατικών παρατηρείται μετά την ηλικία των 60 ετών. Η νόσος προσβάλλει άνδρες και γυναίκες με παρόμοια συχνότητα.

Ποια συμπτώματα προκαλεί;

Τα συμπτώματα ποικίλλουν ανάλογα με την έκταση και τη βαρύτητα της φλεγμονής. Τα πιο συχνά είναι:

• επίμονη διάρροια
• αίμα ή βλέννα στα κόπρανα
• κοιλιακός πόνος και κράμπες
• επιτακτική ανάγκη για κένωση
• αίσθημα ατελούςκένωσης
• απώλεια βάρους
• έντονη κόπωση
• αναιμία.

Σε σοβαρές εξάρσεις μπορεί να εμφανιστούν πυρετός, αφυδάτωση και γενική καταβολή.

Πώς επηρεάζει την καθημερινότητα;

Για πολλούς ασθενείς, η ελκώδης κολίτιδα δεν περιορίζεται μόνο στα σωματικά συμπτώματα. Η ανάγκη για συχνές και επείγουσες επισκέψεις στην τουαλέτα, ο φόβος μιας νέας έξαρσης, η κόπωση και οι συχνές ιατρικές παρακολουθήσεις μπορεί να επηρεάσουν την εργασία, τις σπουδές, τις μετακινήσεις και την κοινωνική ζωή. Δεν είναι λίγοι οι ασθενείς που βιώνουν άγχος ή ψυχολογική επιβάρυνση, καθώς η νόσος είναι απρόβλεπτη και μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την καθημερινότητά τους.

Ποιες θεραπείες υπάρχουν σήμερα;

Η αντιμετώπιση της ελκώδους κολίτιδας έχει βελτιωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Ανάλογα με τη βαρύτητα της νόσου, οι ασθενείς μπορεί να λάβουν αμινοσαλικυλικά, κορτικοστεροειδή, ανοσοτροποποιητικά φάρμακα, βιολογικούς παράγοντες ή νεότερες στοχευμένες θεραπείες. Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται χειρουργική επέμβαση. Παρά την πρόοδο, αρκετοί ασθενείς εξακολουθούν να μην επιτυγχάνουν πλήρη έλεγχο της νόσου, γεγονός που διατηρεί την ανάγκη για νέες θεραπευτικές επιλογές.

Ελπιδοφόρα αποτελέσματα από νέα θεραπεία

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα αποτελέσματα της μελέτης Φάσης 3 ATLAS-UC, η οποία αξιολόγησε το tulisokibart, ένα υπό διερεύνηση εξανθρωποποιημένομονοκλωνικό αντίσωμα που στοχεύει την κυτταροκίνηTL1A, έναν βασικό παράγοντα που συμμετέχει στη φλεγμονή. Η μελέτη, στην οποία συμμετείχαν ενήλικες με μέτρια έως σοβαρά ενεργή ελκώδη κολίτιδα, πέτυχε το κύριο καταληκτικό σημείο της, δηλαδή την κλινική ύφεση της νόσου στις 12 εβδομάδες. Παράλληλα, οι ερευνητές κατέγραψαν σημαντική βελτίωση στην ενδοσκοπική εικόνα του εντέρου, στην κλινική ανταπόκριση των ασθενών και στην επούλωση του βλεννογόνου, χωρίς να προκύψουν νέα ζητήματα ασφάλειας σε σχέση με όσα ήταν ήδη γνωστά.

Τι σημαίνουν τα νέα ευρήματα

Τα αποτελέσματα της μελέτης θεωρούνται ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, καθώς ενισχύουν την προοπτική μιας ακόμη θεραπευτικής επιλογής για ασθενείς που εξακολουθούν να έχουν ενεργή νόσο παρά τις διαθέσιμες θεραπείες. Το tulisokibart παραμένει υπό διερεύνηση και θα πρέπει να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες αξιολόγησης από τις αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές πριν μπορέσει να ενταχθεί στην κλινική πράξη.

Η σκληρή πραγματικότητα μιας παγκόσμιας πρόκλησης

Η άνοια αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους εχθρούς της δημόσιας υγείας στον 21ο αιώνα. Πρόκειται για ένα σύνδρομο που φθείρει προοδευτικά τη μνήμη, τη γνωστική ικανότητα και τη συμπεριφορά, με τη νόσο Αλτσχάιμερ να αποτελεί τον κυρίαρχο «ένοχο» στο 60% με 70% των περιπτώσεων. Σήμερα, ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν με άνοια σε παγκόσμιο επίπεδο ξεπερνά τα 57 εκατομμύρια, ενώ κάθε χρόνο καταγράφονται σχεδόν 10 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις – δηλαδή μία νέα διάγνωση κάθε λίγα δευτερόλεπτα.

Αν και η ιατρική έρευνα δεν έχει ανακαλύψει ακόμη το φάρμακο που θα εκριζώσει τη νόσο, ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι το 45% του κινδύνου οφείλεται σε τροποποιήσιμους παράγοντες. Η καθιστική ζωή, η κοινωνική απομόνωση, το κάπνισμα, η κατάχρηση αλκοόλ, η ρύπανση του περιβάλλοντος και η κακή διαχείριση χρόνιων παθήσεων (όπως ο διαβήτης και η υπέρταση) αποτελούν το «κλειδί» για τη θωράκιση του εγκεφάλου μας.

Οι νέες συστάσεις: Η επιστημονική γνώση γίνεται ασπίδα

«Σήμερα διαθέτουμε πολύ περισσότερα όπλα και γνώση από ποτέ για το τι προκαλεί την άνοια», υπογράμμισε ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Δρ. Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, καλώντας τα κράτη να ενσωματώσουν άμεσα τις νέες οδηγίες στα εθνικά συστήματα υγείας. Η επικαιροποιημένη αυτή εργαλειοθήκη βασίζεται σε ακλόνητα επιστημονικά δεδομένα και προσφέρει εφαρμόσιμες λύσεις για την καθημερινότητα.

Η νέα στρατηγική του ΠΟΥ δεν εστιάζει μόνο στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων, αλλά στην ολιστική θωράκιση του οργανισμού, συνδέοντας άμεσα την υγεία του εγκεφάλου με την πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων και την ψυχική ισορροπία.

Οδηγός μακροζωίας για τον εγκέφαλο: Τι πρέπει να κάνουμε και τι να αποφεύγουμε

Η αναβαθμισμένη λίστα του ΠΟΥ περιλαμβάνει συγκεκριμένες παρεμβάσεις που προστατεύουν τις νευρωνικές μας συνδέσεις:

Νοητική και κοινωνική εγρήγορση: Η πνευματική άσκηση (όπως παιχνίδια μνήμης και εκμάθηση νέων δεξιοτήτων) σε συνδυασμό με την πλούσια κοινωνική ζωή αποτελούν εξαιρετικά αντίδοτα στη γνωστική παρακμή.

Σωματική υγεία και περιβάλλον: Η συστηματική γυμναστική, η μεσογειακού τύπου διατροφή, η αποφυγή του καπνού και του αλκοόλ, καθώς και η μείωση της έκθεσης σε μολυσμένο αέρα (μια νέα και σημαντική προσθήκη στις οδηγίες) μειώνουν δραστικά τις πιθανότητες εμφάνισης άνοιας.

Ρύθμιση ιατρικών παραμέτρων: Ο έλεγχος της χοληστερόλης, του σακχάρου και της πίεσης προστατεύει τα αγγεία του εγκεφάλου. Επιπλέον, η έγκαιρη χρήση ακουστικών βαρηκοΐας για όσους έχουν απώλεια ακοής βοηθά στη διατήρηση της εγκεφαλικής δραστηριότητας.

Η προειδοποίηση για τα συμπληρώματα διατροφής: Ο ΠΟΥ ξεκαθαρίζει ότι η λήψη βιταμινών B και E, πολυβιταμινών ή ωμέγα-3 λιπαρών οξέων δεν συνιστάται ως μέθοδος πρόληψης της άνοιας, εκτός εάν υπάρχει διαπιστωμένη ιατρική έλλειψη. Οι τυχαίες δόσεις συμπληρωμάτων χωρίς διάγνωση δεν προσφέρουν κανένα αποδεδειγμένο όφελος και ενδέχεται να κρύβουν ανεπιθύμητες παρενέργειες.

Το κοινωνικό και οικονομικό βάρος της νόσου

Η άνοια είναι μια πάθηση που δεν «χτυπά» μόνο τον ασθενή, αλλά δοκιμάζει σκληρά τις αντοχές ολόκληρης της οικογένειας. Οι φροντιστές των ανθρώπων με άνοια επωμίζονται ένα τεράστιο ψυχικό και σωματικό φορτίο.

Σε οικονομικό επίπεδο, το κόστος της άνοιας παγκοσμίως αγγίζει το αστρονομικό ποσό των 1,3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως. Το πιο εντυπωσιακό; Σχεδόν το μισό από αυτό το κόστος δεν αφορά ιατρικές δαπάνες, αλλά την απλήρωτη, εθελοντική φροντίδα που παρέχουν οι συγγενείς και οι φίλοι των ασθενών.

Η επένδυση στην πρόληψη και η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής δεν είναι απλώς μια ατομική επιλογή. Είναι μια πράξη ευθύνης απέναντι στον εαυτό μας και τους αγαπημένους μας, ώστε να διασφαλίσουμε ότι τα χρόνια που έρχονται θα συνοδεύονται από ποιότητα, πνευματική ανεξαρτησία και αξιοπρέπεια.

Από πού προέκυψε ο μαγικός αριθμός 30

Όλα ξεκίνησαν από μια έρευνα του 2018, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 10.000 άνθρωποι από τις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Αυστραλία. Οι συμμετέχοντες έδωσαν δείγματα κοπράνων και κατέγραψαν τις διατροφικές τους συνήθειες. Αναλύοντας τα δείγματα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι κατανάλωναν πάνω από 30 διαφορετικές φυτικές τροφές την εβδομάδα είχαν μεγαλύτερη ποικιλία μικροβίων στο έντερό τους, σε σύγκριση με εκείνους που έτρωγαν λιγότερες από 10.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το 30 είναι κάποιος μαγικός αριθμός. Το αν θα φας 25 ή 30 φυτικές τροφές μέσα στην εβδομάδα έχει μάλλον πολύ μικρότερη σημασία από αυτή που θέλουν κάποιοι να πιστέψεις.

Ένα αυθαίρετο όριο σε έναν πολύπλοκο κόσμο

«Το 30 είναι ένας αρκετά αυθαίρετος αριθμός», εξηγεί ο καθηγητής Daniel M. Davis, επικεφαλής του τμήματος επιστημών ζωής στο Imperial College του Λονδίνου και συγγραφέας του βιβλίου Immune Health: A Myth-Busting Guide. «Δεν είναι ότι οι ερευνητές συνέκριναν τις 10, τις 20, τις 30 και τις 35 φυτικές τροφές και βρήκαν ένα ξεκάθαρο, επιστημονικό όριο που κάνει τη διαφορά».

Επιπλέον, η συγκεκριμένη μελέτη δεν αποδεικνύει ότι η κατανάλωση 30 φυτικών τροφών βελτιώνει άμεσα την υγεία μας. Παρόλο που ένα πιο ποικιλόμορφο μικροβίωμα συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων ασθενειών, οι επιστήμονες ακόμα δεν έχουν αποκωδικοποιήσει πλήρως τι σημαίνει «υγιές» μικροβίωμα στην πράξη.

Η μεγάλη εικόνα πίσω από το έντερό σου

«Οι άνθρωποι που καταφέρνουν να τρώνε πάνω από 30 φυτικές τροφές την εβδομάδα πιθανότατα κάνουν και ένα σωρό άλλα πράγματα διαφορετικά στη ζωή τους», επισημαίνει ο Davis. Η σωματική άσκηση, ο ποιοτικός ύπνος και η διαχείριση του άγχους επηρεάζουν εξίσου το μικροβίωμά μας. Μέσα στην απαιτητική καθημερινότητά μας, είναι εξαιρετικά δύσκολο να απομονώσουμε και να μετρήσουμε την επίδραση του καθενός από αυτούς τους παράγοντες ξεχωριστά.

Προσοχή στο μάρκετινγκ της ευεξίας

Ο Davis συνιστά να είμαστε ιδιαίτερα επιφυλακτικοί με όσους χρησιμοποιούν το σλόγκαν των «30 φυτικών τροφών» για να βγάλουν χρήματα. Η τάση αυτή έχει γεννήσει μια αγορά πανάκριβων συμπληρωμάτων διατροφής που υπόσχονται να σε βοηθήσουν να πιάσεις το goal, χωρίς όμως να υπάρχουν ανεξάρτητες επιστημονικές αποδείξεις ότι όντως λειτουργούν.

«Δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι αγγίζοντας τον στόχο των 30 φυτικών τροφών την εβδομάδα θα προλάβεις ασθένειες ή θα δεις συγκεκριμένα οφέλη στην υγεία σου», καταλήγει ο Davis. «Αυτό που ξέρουμε σίγουρα είναι ότι το να βάζεις στο πιάτο σου μια ποικιλία από φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ξηρούς καρπούς και προϊόντα ολικής άλεσης κάνει καλό στον οργανισμό σου». Μην κολλάς, λοιπόν, με τα νούμερα – απλώς δώσε χρώμα και ποικιλία στα γεύματά σου!

Ο Ιούλιος ως παγκόσμιο ορόσημο για τη γυναικεία υγεία

Αναγνωρίζοντας το μέγεθος αυτών των ανατροπών, η Διεθνής Ουρογυναικολογική Εταιρεία (IUGA) έχει αφιερώσει τον μήνα Ιούλιο στην ευαισθητοποίηση γύρω από τις σωματικές και ψυχικές επιπτώσεις της κύησης και της λοχείας. Η παγκόσμια αυτή εκστρατεία απευθύνεται σε επιστήμονες υγείας, αλλά κυρίως στις ίδιες τις γυναίκες —ιδιαίτερα σε όσες έχουν υποστεί μαιευτικές κακώσεις— στέλνοντας ένα ξεκάθαρο μήνυμα: «Δεν είσαι μόνη και είναι σημαντικό να ζητάς βοήθεια». Η αποκατάσταση του σώματος μετά τη γέννα απαιτεί χρόνο, προσοχή και εξειδικευμένη υποστήριξη. Προς την κατεύθυνση αυτή, στην εγχώρια επιστημονική κοινότητα ξεχωρίζει το ελληνικό πρόγράμμα ΜΑΜΑ (Μητρικές Αγκαλιές Με Αρχές), μια πρωτοβουλία που δημιουργήθηκε το 2003 από το φυσικοθεραπευτήριο Φ/Θ ΠΡΑΞΙΣ, εστιάζοντας ακριβώς στην επιστημονική καθοδήγηση και την ολοκληρωμένη πλαισίωση της νέας μητέρας.

Οι αθέατες σωματικές προσαρμογές και οι προκλήσεις του πυελικού εδάφους

Κατά τη διάρκεια των εννέα μηνών της κύησης, το γυναικείο σώμα επιτελεί έναν άθλο, ο οποίος όμως αφήνει το αποτύπωμά του. Όπως επισημαίνουν οι εξειδικευμένες φυσικοθεραπεύτριες, Μιμή Μαρσέλλου και Φωτεινή Λάγαρη, η εγκυμοσύνη δεν είναι ασθένεια, αλλά μια κατάσταση έντονων μηχανικών και ορμονικών προσαρμογών. Οι πιο συχνές σωματικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες περιλαμβάνουν μυοσκελετικούς πόνους στην περιοχή της μέσης και της λεκάνης (οσφυοπυελική περιοχή), καθώς και αλλαγές στην ακεραιότητα του κοιλιακού τοιχώματος, όπως η διάσταση του ορθού κοιλιακού μυός ή οι ουλές από καισαρική τομή.

Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στις δυσλειτουργίες του πυελικού εδάφους, οι οποίες εμφανίζονται ανεξάρτητα από το αν μια γυναίκα γέννησε με φυσιολογικό τοκετό ή καισαρική, εξαιτίας της παρατεταμένης πίεσης που ασκεί το βάρος του εμβρύου στη μήτρα. Η αποδυνάμωση αυτών των μυών μπορεί να οδηγήσει σε ενοχλητικά συμπτώματα, όπως ακράτεια ούρων ή κοπράνων, αίσθημα βάρους χαμηλά στη λεκάνη, τάση πρόπτωσης οργάνων, καθώς και πόνο ή κάψιμο στην περιοχή της πυέλου. Παράλληλα, τραύματα στο περίνεο από ενδεχόμενη περινεοτομή, μελανιές, κολπικές εκκρίσεις (λόχια) που διαρκούν εβδομάδες, αλλά και ο πόνος στο στήθος λόγω της γαλουχίας, συνθέτουν το απαιτητικό σκηνικό των πρώτων μηνών.

Η σημασία της ψυχικής ισορροπίας και ο ρόλος του συντρόφου

Οι αλλαγές όμως δεν είναι μόνο οργανικές. Τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι έως και το 80% των γυναικών βιώνουν κάποιου βαθμού μελαγχολία (baby blues) ή επίμονη θλίψη κατά την περίοδο της λοχείας. Η συναισθηματική αυτή ευαλωτότητα συνδέεται άμεσα με τη δραματική πτώση των ορμονών, η οποία συνεχίζεται για τουλάχιστον οκτώ μήνες μετά τον τοκετό, ή και περισσότερο ανάλογα με τη διάρκεια του θηλασμού. Σε αυτή την ευαίσθητη φάση, η οποία δικαίως αποκαλείται από τους ειδικούς ως το «τέταρτο τρίμηνο» της εγκυμοσύνης, ο ρόλος του συντρόφου είναι κομβικός. Η ουσιαστική του αφοσίωση, το μοίρασμα των ευθυνών και η συναισθηματική στήριξη επιτρέπουν στη γυναίκα να βρει τον χρόνο που χρειάζεται για να ανακτήσει τις δυνάμεις της, να απολαύσει ικανοποιητικές σεξουαλικές εμπειρίες όταν είναι έτοιμη, και τελικά να εξελιχθεί σε μια ισορροπημένη, «αρκετά καλή μητέρα» για το μωρό της.

Πρακτικές στρατηγικές και tips για μια ομαλή αποκατάσταση

Η επιστροφή στην καθημερινότητα πρέπει να γίνεται με σεβασμό στους ρυθμούς του σώματος και χωρίς βιασύνη. Οι ειδικοί συστήνουν μια σειρά από ωφέλιμες συνήθειες για τη σωστή διαχείριση αυτής της μεταβατικής περιόδου:

Συμβουλευτείτε τους ειδικούς της γυναικείας υγείας: Μην διστάζετε να μοιράζεστε τις ανησυχίες σας με μια διεπιστημονική ομάδα (γυναικολόγο, μαία, ψυχολόγο). Ιδιαίτερα για θέματα της πυέλου, η επίσκεψη σε έναν εξειδικευμένο φυσικοθεραπευτή πυελικού εδάφους (women’s health physio) μπορεί να προσφέρει λύσεις μέσω στοχευμένων ασκήσεων, manual therapy (θεραπεία δια χειρός) και ασφαλούς χρήσης φυσικοθεραπευτικών μέσων.

Επανεντάξτε την άσκηση με ασφάλεια: Η εγκυμοσύνη και η λοχεία δεν απαιτούν την αποχή από τη φυσική δραστηριότητα. Αντίθετα, η κίνηση είναι ευεργετική, αρκεί το ασκησιολόγιο να τροποποιείται κατάλληλα υπό καθοδήγηση, σεβόμενο τα «ναι» και τα «όχι» που επιβάλλουν οι τρέχουσες σωματικές ανάγκες.

Επενδύστε στην ξεκούραση και τη σωστή διατροφή: Ζητήστε και αποδεχτείτε βοήθεια στις καθημερινές δουλειές για να εξασφαλίσετε πολύτιμο χρόνο ύπνου. Παράλληλα, θωρακίστε τον οργανισμό σας με μια ισορροπημένη διατροφή πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, καθαρή πρωτεΐνη και προϊόντα ολικής άλεσης, φροντίζοντας για την επαρκή ενυδάτωσή σας με άφθονο νερό.

Εκφράστε τα συναισθήματά σας: Μιλήστε ανοιχτά για τις σκέψεις και τους φόβους σας στον σύντροφο, την οικογένεια ή σε έμπιστους φίλους. Αν αισθάνεστε ότι η θλίψη επιμένει, η προσφυγή σε εξειδικευμένους θεραπευτές ή ομάδες υποστήριξης μητέρων μπορεί να αποδειχθεί σωτήρια, βάζοντας γιές βάσεις για τα επόμενα χρόνια της κοινής σας ζωής με το παιδί.

Η «μίνι εφηβεία» των βρεφών και η ανάπτυξη

Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι οι ορμόνες της αναπαραγωγικής ωρίμανσης κάνουν την εμφάνισή τους για πρώτη φορά στα βάθη της εφηβείας. Η πραγματικότητα, όμως, είναι διαφορετική. Όπως εξηγεί η Sasha Howard, παιδοενδοκρινολόγος στο Queen Mary University του Λονδίνου, οι ορμόνες αυτές είναι ενεργές ήδη από την εμβρυϊκή ζωή, αλλά και κατά τους πρώτους μήνες μετά τη γέννηση, σε μια φάση που ονομάζεται «μίνι εφηβεία».

Πρόκειται για ένα κρίσιμο διάστημα μεταξύ του δεύτερου και του έκτου μήνα ζωής ενός βρέφους, κατά το οποίο οι αναπαραγωγικές ορμόνες ενεργοποιούνται έντονα για να προετοιμάσουν τους όρχεις στα αγόρια και τις ωοθήκες στα κορίτσια για τη μετέπειτα ενήλικη γονιμότητα. Μάλιστα, ένα αγοράκι τριών μηνών έχει επίπεδα τεστοστερόνης στο αίμα του εξίσου υψηλά με εκείνα ενός ενήλικα άνδρα, γεγονός που προκαλεί διπλασιασμό του μεγέθους των όρχεων και συχνές αυθόρμητες στύσεις. Ενώ στα αγόρια η φάση αυτή ολοκληρώνεται στους έξι μήνες, στα κορίτσια η ορμονική δραστηριότητα μπορεί να διατηρηθεί μέχρι το πρώτο ή δεύτερο έτος της ηλικίας τους.

Αντίθετα, ο ευρέως διαδεδομένος μύθος ότι τα αγόρια στην ηλικία των τεσσάρων ετών βιώνουν μια ξαφνική «έκρηξη τεστοστερόνης» που δικαιολογεί την έντονη συμπεριφορά τους, καταρρίπτεται από την επιστήμη, καθώς μεταξύ 2 και 10 ετών το αναπαραγωγικό σύστημα παραμένει απόλυτα σιωπηλό.

Είναι οι ορμόνες αποκλειστικά γυναικεία υπόθεση;

Η αντίληψη ότι οι ορμόνες αφορούν μόνο τις γυναίκες, την περίοδο ή την εμμηνόπαυση είναι εντελώς λανθασμένη. «Οι ορμόνες επηρεάζουν τους άνδρες και τις γυναίκες στον ίδιο βαθμό», ξεκαθαρίζει η Dr Saira Hameed, ενδοκρινολόγος στο Imperial College Healthcare και συγγραφέας. Άνδρες και γυναίκες διαθέτουν ακριβώς τις ίδιες ορμόνες: οι γυναίκες παράγουν τεστοστερόνη και οι άνδρες οιστρογόνα, με τη μόνη διαφορά να εντοπίζεται στις μεταξύ τους αναλογίες.

Αν εξαιρέσουμε το κομμάτι της γονιμότητας, δεν υπάρχει κανένας έμφυλος διαχωρισμός. Μια εξέταση για τον θυρεοειδή, ένα τεστ κορτιζόλης ή μια μέτρηση ινσουλίνης και σακχάρου στο αίμα δεν φέρουν κανένα βιολογικό «αποτύπωμα» που να προδίδει αν το δείγμα ανήκει σε άνδρα ή γυναίκα.

Τεστοστερόνη και επιθετικότητα: Μύθος ή πραγματικότητα;

Η σύνδεση της τεστοστερόνης με την ανδρική επιθετικότητα είναι εν μέρει μύθος. Όταν η τεστοστερόνη χορηγείται θεραπευτικά σε άνδρες που παρουσιάζουν αποδεδειγμένη έλλειψη, η θεραπεία είναι εξαιρετικά ασφαλής. Σύμφωνα με τον Dr Channa Jayasena, καθηγητή αναπαραγωγικής ενδοκρινολογίας στο Imperial College London, η σωστή ιατρική αναπλήρωση όχι μόνο δεν προκαλεί επιθετικότητα, αλλά βελτιώνει θεαματικά τη διάθεση και την ποιότητα ζωής των ασθενών.

Το πρόβλημα ξεκινά όταν γίνεται κατάχρηση χωρίς ιατρική επίβλεψη, όπως συμβαίνει συχνά με τη λήψη αναβολικών στεροειδών για μυϊκή ενδυνάμωση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι άνδρες λαμβάνουν δόσεις εκατοντάδες ή και χιλιάδες φορές υψηλότερες από το φυσιολογικό. Αυτή η υπερβολική συγκέντρωση επηρεάζει το μεταιχμιακό σύστημα του εγκεφάλου, το οποίο ρυθμίζει τα συναισθήματα και τον φόβο, οδηγώντας τελικά σε ξεσπάσματα βίας.

Κορτιζόλη: Η παρεξηγημένη ορμόνη του στρες

Έχουμε συνηθίσει να ακούμε για την κορτιζόλη ως τον «εχθρό» του οργανισμού. Ωστόσο, η Dr Hameed επισημαίνει ότι η κορτιζόλη είναι απαραίτητη, καθώς σε στιγμές βραχυπρόθεσμου στρες (όπως μια σημαντική επαγγελματική παρουσίαση ή μια έντονη συζήτηση) οξύνει τη σκέψη μας και μας κρατά σε εγρήγορση.

Το πρόβλημα εντοπίζεται στο χρόνιο, καθημερινό στρες. Αν τα επίπεδα κορτιζόλης είναι μόνιμα υψηλά λόγω του τρόπου ζωής, η λύση δεν βρίσκεται σε «τσάγια εξισορρόπησης ορμονών» του εμπορίου, τα οποία δεν προσφέρουν τίποτα. Η πραγματική αντιμετώπιση κρύβεται στον ποιοτικό χρόνο με αγαπημένα πρόσωπα, στη συστηματική άσκηση, στον καλό ύπνο και στη σωστή διατροφή.

Το βάρος στην παιδική ηλικία και το ρολόι της εφηβείας

Η παιδική παχυσαρκία επηρεάζει άμεσα το ορμονικό σύστημα των παιδιών. Στατιστικά δεδομένα δείχνουν ότι ένα σημαντικό ποσοστό παιδιών σχολικής ηλικίας έρχεται αντιμέτωπο με την παχυσαρκία, γεγονός που συνδέεται στενά με την πρόωρη έναρξη της εφηβείας.

Ο υποθάλαμος, το κεντρικό «στρατηγείο» του εγκεφάλου που ελέγχει τις ορμόνες, δυσκολεύεται να διαχειριστεί το υπερβολικό σωματικό βάρος. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να στέλνει λανθασμένα και πρόωρα σήματα για την έναρξη της εφηβείας, επηρεάζοντας την ομαλή ανάπτυξη του παιδιού. Μάλιστα, επειδή τα οιστρογόνα που παράγονται κατά την εφηβεία οδηγούν τελικά στο «κλείσιμο» των χόνδρων των οστών, σταματώντας την ανάπτυξη σε ύψος, η έγκαιρη ιατρική συμβουλή για θέματα ανάπτυξης είναι καθοριστική πριν από την έναρξη της εφηβείας.

Ο μεγάλος μύθος της «εξισορρόπησης» των ορμονών

Η ιδέα ότι πρέπει να «εξισορροπήσουμε» τις ορμόνες μας με ειδικά σκευάσματα αποτελεί, σε μεγάλο βαθμό, προϊόν μάρκετινγκ της βιομηχανίας συμπληρωμάτων διατροφής. Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει ένα εξαιρετικά ακριβές σύστημα αυτορρύθμισης με συνεχείς δικλίδδες ασφαλείας.

Οι ορμόνες είναι προγραμματισμένες να παρουσιάζουν διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια της ημέρας ή του μήνα, ακριβώς για να διατηρούν το σώμα μας σε κατάσταση ομοιόστασης — δηλαδή σε εσωτερική ισορροπία. Δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι τα συμπληρώματα προσφέρουν ουσιαστικό ορμονικό όφελος σε έναν υγιή οργανισμό.

Εμμηνόπαυση, γονίδια και η αλήθεια για τη θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης
Πολλές γυναίκες πιστεύουν ότι αν η μητέρα τους είχε μια δύσκολη εμμηνόπαυση, η μοίρα τους είναι προδιαγεγραμμένη. Η Dr Gillian Goddard, ενδοκρινολόγος στο Νοσοκομείο NYU Langone, καθησυχάζει: αν και η γενετική καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την ηλικία της τελευταίας περιόδου, η εμπειρία των συμπτωμάτων διαφέρει ριζικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Παράλληλα, η Θεραπεία Ορμονικής Υποκατάστασης (ΘΟΥ) εξακολουθεί να συνοδεύεται από έναν αναίτιο φόβο που ξεκίνησε από μια παλαιότερη αμερικανική μελέτη του 2002, η οποία συνέδεσε τη θεραπεία με τον καρκίνο του μαστού. Σήμερα γνωρίζουμε ότι εκείνη η έρευνα είχε μεθοδολογικά προβλήματα, καθώς εξέταζε γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας και χρησιμοποιούσε παρωχημένα, συνθετικά σκευάσματα.

Οι σύγχρονες θεραπείες με βιοταυτόσημες ορμόνες (ορμόνες που έχουν την ίδια ακριβώς δομή με αυτές που παρήγαγε το σώμα) είναι απόλυτα ασφαλείς και λειτουργούν σαν ένα απλό «γέμισμα» του ντεπόζιτου που άδειασε. Φυσικά, για ειδικές ομάδες, όπως γυναίκες με ιστορικό καρκίνου του μαστού ή προδιάθεση για θρομβώσεις, η εξατομικευμένη συμβουλή του γιατρού παραμένει απαραίτητη.

Γιατί αλλάζει το βάρος στην εμμηνόπαυση;

Η αύξηση του σωματικού βάρους κατά την εμμηνόπαυση είναι μια πραγματικότητα που βιώνει τουλάχιστον το 50% των γυναικών, και η αιτία είναι καθαρά ορμονική. Τα οιστρογόνα δίνουν εντολή στο σώμα να αποθηκεύει λίπος στους γοφούς και τους μηρούς. Όταν τα επίπεδά τους πέφτουν, το λίπος μετατοπίζεται στην περιοχή της κοιλιάς. Αυτό το σπλαχνικό λίπος δημιουργεί αντίσταση στην ινσουλίνη, αυξάνοντας τον κίνδυνο για διαβήτη και καρδιοπάθειες.

Δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: αποθηκεύουμε τους υδατάνθρακες ως λίπος στην κοιλιά, αυτό μας κάνει πιο ανθεκτικούς στην ινσουλίνη, γεγονός που αυξάνει την επιθυμία μας για περισσότερους υδατάνθρακες, οδηγώντας σε ακόμη μεγαλύτερη εναπόθεση λίπους.

Την ίδια περίοδο, οι γυναίκες χάνουν περίπου μισό κιλό μυϊκής μάζας, η οποία είναι μεταβολικά ενεργή και καίει θερμίδες. Για να αντιμετωπιστεί αυτή η αλλαγή, η Dr Goddard συνιστά ασκήσεις ενδυνάμωσης (βάρη) για τη διατήρηση των μυών, μείωση των απλών υδατανθράκων και αύξηση των φυτικών ινών και της πρωτεΐνης στη διατροφή. Το σημαντικότερο είναι να μετατοπίσουμε την προσοχή μας από τον αριθμό της ζυγαριάς σε μια πιο ολιστική εικόνα υγείας, παρακολουθώντας το σάκχαρο, τη χοληστερίνη και την πίεση.

Μελατονίνη: Βοηθά πραγματικά στον ύπνο;

Η μελατονίνη, η ορμόνη που εκκρίνεται από την επίφυση του εγκεφάλου το βράδυ, ρυθμίζει το βιολογικό μας ρολόι, αλλά δεν αποτελεί τη μαγική λύση για κάθε πρόβλημα ύπνου.

Υπάρχει μια βασική σύγχυση: η δυσκολία να μας πάρει ο ύπνος έχει διαφορετικά αίτια από τις συχνές αφυπνίσεις κατά τη διάρκεια της νύχτας ή το πολύ πρόωρο ξύπνημα το πρωί. Η μελατονίνη δίνει απλώς το σήμα στον εγκέφαλο ότι ήρθε η ώρα για χαλάρωση. Βοηθά, δηλαδή, στην έναρξη του ύπνου, αλλά δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι θα μείνουμε κοιμισμένοι καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας.

Εδώ, απαντάμε στις τέσσερις πιο συχνές ερωτήσεις για τις κλινικές μελέτες και εξηγούμε γιατί αποτελούν βασικό πυλώνα της σύγχρονης ιατρικής.

Ερωτήσεις και απαντήσεις για τις κλινικές μελέτες

Τι είναι μια κλινική μελέτη;

Οι κλινικές μελέτες είναι επιστημονικές έρευνες στις οποίες συμμετέχουν εθελοντές και ασθενείς, με στόχο να διαπιστωθεί αν μια νέα θεραπεία, ένα φάρμακο, μια ιατρική συσκευή ή μια νέα διαγνωστική ή θεραπευτική προσέγγιση είναι ασφαλής και αποτελεσματική. Μέσα από αυτές οι επιστήμονες αξιολογούν όχι μόνο αν μια θεραπεία λειτουργεί, αλλά και για ποιους ασθενείς είναι κατάλληλη, ποιες ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να εμφανίσει και πώς συγκρίνεται με τις ήδη διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές. Κάθε θεραπεία που χρησιμοποιείται σήμερα στην καθημερινή κλινική πράξη έχει προηγουμένως αξιολογηθεί μέσα από κλινικές μελέτες. Χωρίς αυτές, η πρόοδος της ιατρικής δεν θα ήταν δυνατή.

Είναι ασφαλές να συμμετέχει κάποιος;

Η ασφάλεια των συμμετεχόντων αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα σε κάθε κλινική μελέτη.Πριν ξεκινήσει μια μελέτη, αξιολογείται από τις αρμόδιες αρχές και τις επιτροπές δεοντολογίας, ενώ η διεξαγωγή της ακολουθεί αυστηρούς διεθνείς κανόνες και την ισχύουσα νομοθεσία. Στην Ελλάδα, σημαντικό ρόλο στην προστασία των συμμετεχόντων έχει η Εθνική Επιτροπή Δεοντολογίας. Πριν αποφασίσει κάποιος να συμμετάσχει, ενημερώνεται αναλυτικά για τον σκοπό της μελέτης, τις διαδικασίες, τα πιθανά οφέλη αλλά και τους ενδεχόμενους κινδύνους. Έχει τη δυνατότητα να θέσει όλες τις ερωτήσεις του και να αποφασίσει ελεύθερα αν επιθυμεί να συμμετάσχει. Εξίσου σημαντικό είναι ότι η συμμετοχή είναι απολύτως εθελοντική. Ο ασθενής μπορεί να αποχωρήσει οποιαδήποτε στιγμή, χωρίς να χρειάζεται να αιτιολογήσει την απόφασή του και χωρίς αυτό να επηρεάσει τη μελλοντική φροντίδα του.

Ποιος μπορεί να συμμετάσχει και τι σημαίνει αυτό για τον ασθενή;

Δεν μπορούν όλοι οι ασθενείς να συμμετάσχουν σε κάθε κλινική μελέτη. Κάθε πρωτόκολλο περιλαμβάνει συγκεκριμένα κριτήρια ένταξης και αποκλεισμού, τα οποία αφορούν, μεταξύ άλλων, την ηλικία, τη διάγνωση, το στάδιο της νόσου, το ιατρικό ιστορικό και τις προηγούμενες θεραπείες. Η καταλληλότητα κάθε ενδιαφερόμενου αξιολογείται από την ερευνητική ομάδα, ώστε να διασφαλίζεται τόσο η ασφάλεια του ίδιου όσο και η αξιοπιστία των επιστημονικών αποτελεσμάτων. Για ορισμένους ασθενείς, η συμμετοχή μπορεί να σημαίνει πρόσβαση σε μια καινοτόμο θεραπευτική επιλογή ή πιο στενή ιατρική παρακολούθηση. Ωστόσο, είναι σημαντικό να γνωρίζει κανείς ότι δεν υπάρχει εγγύηση προσωπικού θεραπευτικού οφέλους. Όπως κάθε ιατρική πράξη, έτσι και μια κλινική μελέτη μπορεί να συνοδεύεται από πιθανούς κινδύνους ή ανεπιθύμητες ενέργειες, γι’ αυτό η απόφαση πρέπει πάντα να λαμβάνεται μετά από πλήρη ενημέρωση και συζήτηση με τον θεράποντα ιατρό.

Γιατί οι κλινικές μελέτες μας αφορούν όλους;

Οι κλινικές μελέτες δεν ωφελούν μόνο όσους συμμετέχουν σε αυτές. Χάρη στα αποτελέσματά τους αναπτύσσονται νέες θεραπείες, βελτιώνονται οι μέθοδοι διάγνωσης και αποκτάται πολύτιμη γνώση για την αντιμετώπιση πολλών ασθενειών.
Παράλληλα, συμβάλλουν στην πρόοδο της επιστημονικής έρευνας, ενισχύουν τη συνεργασία μεταξύ των ερευνητικών κέντρων και δίνουν τη δυνατότητα στους ασθενείς να αποκτήσουν πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπευτικές επιλογές. Με απλά λόγια, κάθε κλινική μελέτη αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς καλύτερες θεραπείες για τις επόμενες γενιές ασθενών. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η σωστή ενημέρωση και η εμπιστοσύνη στη διαδικασία αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την εξέλιξη της ιατρικής.

Οι πιο συχνοί μύθοι για τις κλινικές μελέτες

Μύθος: Οι ασθενείς αντιμετωπίζονται ως «πειραματόζωα».
Αλήθεια: Οι κλινικές μελέτες πραγματοποιούνται με αυστηρούς επιστημονικούς και δεοντολογικούς κανόνες, ενώ η ασφάλεια των συμμετεχόντων παρακολουθείται συνεχώς.

Μύθος: Αν υπογράψω, δεν μπορώ να αποχωρήσω.
Αλήθεια: Η συμμετοχή είναι απολύτως εθελοντική και μπορείτε να αποχωρήσετε οποιαδήποτε στιγμή, χωρίς καμία επίπτωση στη φροντίδα σας.

Μύθος: Σε όλες τις κλινικές μελέτες χορηγείται placebo.
Αλήθεια: Το placebo χρησιμοποιείται μόνο όταν αυτό προβλέπεται από τον επιστημονικό σχεδιασμό της μελέτης και είναι δεοντολογικά αποδεκτό. Σε κάθε περίπτωση, ο συμμετέχων ενημερώνεται αναλυτικά πριν αποφασίσει.

Μύθος: Η συμμετοχή σε μια κλινική μελέτη σημαίνει ότι θα θεραπευτώ.
Αλήθεια: Μια κλινική μελέτη μπορεί να προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες, δεν μπορεί όμως να εγγυηθεί προσωπικό θεραπευτικό όφελος. Γι’ αυτό η ενημέρωση και η συζήτηση με τον γιατρό είναι απαραίτητες πριν από κάθε απόφαση.

Τι είναι ο ιός του Δυτικού Νείλου;

Ο ιός του Δυτικού Νείλου είναι ένας ιός που μεταδίδεται κυρίως μέσω του τσιμπήματος μολυσμένων κοινών κουνουπιών. Τα κουνούπια μολύνονται όταν τραφούν με αίμα άγριων πτηνών που φέρουν τον ιό και στη συνέχεια μπορούν να τον μεταδώσουν στον άνθρωπο ή σε άλλα θηλαστικά. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι ο άνθρωπος δεν μεταδίδει τον ιό σε άλλους ανθρώπους μέσω της καθημερινής επαφής, ούτε μπορεί να μολύνει άλλα κουνούπια.

Η εικόνα στην Ελλάδα

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές χώρες όπου ο ιός εμφανίζεται σχεδόν κάθε χρόνο κατά τους θερινούς και φθινοπωρινούς μήνες. Από το 2010 έως το 2025 έχουν καταγραφεί συνολικά 2.184 κρούσματα. Περισσότερα από επτά στα δέκα αφορούσαν σοβαρές μορφές της νόσου με προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος, ενώ έχουν καταγραφεί και εκατοντάδες θάνατοι, κυρίως σε άτομα μεγάλης ηλικίας ή με σοβαρά υποκείμενα νοσήματα. Η επιδημιολογία του ιού επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως οι καιρικές συνθήκες, η παρουσία κουνουπιών και η μετακίνηση των πτηνών. Για τον λόγο αυτό, δεν μπορεί να προβλεφθεί με ακρίβεια σε ποιες περιοχές θα εμφανιστούν τα επόμενα κρούσματα.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Οι περισσότεροι άνθρωποι που μολύνονται δεν θα εμφανίσουν κανένα σύμπτωμα. Όσοι νοσήσουν μπορεί να παρουσιάσουν συμπτώματα όπως πυρετό, πονοκέφαλο, αδυναμία και έντονη κόπωση, μυϊκούς πόνους, εξάνθημα, ναυτία ή εμετούς. Σε λιγότερο από το 1% των λοιμώξεων ο ιός μπορεί να προκαλέσει σοβαρή νόσο του νευρικού συστήματος, όπως μηνιγγίτιδα ή εγκεφαλίτιδα.

Ποιοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο;

Παρότι οι σοβαρές επιπλοκές είναι σπάνιες, υπάρχουν ομάδες του πληθυσμού που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή.

Αυξημένο κίνδυνο έχουν:
• άτομα ηλικίας άνω των 50 ετών
• ασθενείς με χρόνια καρδιαγγειακά νοσήματα
• άτομα με σακχαρώδη διαβήτη
• ασθενείς με νεφρική νόσο
• άτομα με καρκίνο
• μεταμοσχευμένοι
• όσοι λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία.

Η ηλικία αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα κινδύνου για σοβαρή νόσηση και επιπλοκές.

Πότε πρέπει να αναζητήσουμε άμεσα ιατρική βοήθεια;

Εάν μετά από τσίμπημα κουνουπιού εμφανιστούν υψηλός πυρετός, έντονος πονοκέφαλος, δυσκαμψία στον αυχένα, σύγχυση, υπνηλία, αδυναμία στα άκρα ή σπασμοί, απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να υποδηλώνουν προσβολή του νευρικού συστήματος και δεν πρέπει να αγνοούνται.

Πώς μπορούμε να προστατευτούμε;

Οι ειδικοί του ΕΟΔΥ επισημαίνουν ότι η πρόληψη παραμένει το σημαντικότερο όπλο απέναντι στον ιό.

Συστήνουν:

• χρήση εγκεκριμένων εντομοαπωθητικών
• εφαρμογή σήτας σε πόρτες και παράθυρα
• χρήση κουνουπιέρας όπου χρειάζεται
• μακριά και ανοιχτόχρωμα ρούχα, ιδιαίτερα τις απογευματινές και βραδινές ώρες
• χρήση ανεμιστήρα ή κλιματισμού
• απομάκρυνση κάθε εστίας στάσιμου νερού από αυλές, μπαλκόνια και κήπους
• τακτικό καθαρισμό υδρορροών και φρεατίων
• συχνή αλλαγή νερού σε δοχεία και ποτίστρες.

Μύθοι και αλήθειες

Μπορεί να κολλήσω από κάποιον που νοσεί;
Όχι. Ο ιός δεν μεταδίδεται με την καθημερινή επαφή μεταξύ ανθρώπων.

Μεταδίδουν όλα τα κουνούπια τον ιό;
Όχι. Μόνο όσα έχουν προηγουμένως μολυνθεί από πτηνά που φέρουν τον ιό.

Αν δεν υπάρχουν κρούσματα στην περιοχή μου, είμαι ασφαλής;
Όχι απαραίτητα. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν μπορεί να προβλεφθεί με ακρίβεια πού θα εμφανιστούν νέα περιστατικά.

Κάθε τσίμπημα κουνουπιού σημαίνει και μόλυνση;
Όχι. Η πιθανότητα να πρόκειται για μολυσμένο κουνούπι είναι μικρή.

Ενημέρωση χωρίς πανικό

Η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων που θα μολυνθούν από τον ιό του Δυτικού Νείλου δεν θα εμφανίσει σοβαρή νόσο. Ωστόσο, επειδή ο ιός κυκλοφορεί πλέον σταθερά στη χώρα μας, η προστασία από τα τσιμπήματα των κουνουπιών αποτελεί την αποτελεσματικότερη στρατηγική πρόληψης. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται οι μεγαλύτεροι σε ηλικία και τα άτομα με χρόνια προβλήματα υγείας, καθώς διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών επιπλοκών.

Η μελέτη διαπίστωσε ότι όσοι μιλούσαν δύο γλώσσες είχαν εγκεφάλους που έμοιαζαν κατά μέσο όρο έξι χρόνια νεότεροι σε σχέση με όσους μιλούσαν μόνο μία. Για όσους γνώριζαν τρεις γλώσσες, η διαφορά έφτανε τα επτά χρόνια, ενώ όσοι μιλούσαν τέσσερις, είχαν εγκεφάλους που φαινόταν περίπου 13 χρόνια νεότεροι.

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος αποτελείται από δισεκατομμύρια νευρικά κύτταρα που επικοινωνούν μεταξύ τους. Με το πέρασμα της ηλικίας, η συνδεσιμότητα αυτή συχνά υποβαθμίζεται, οδηγώντας σε μείωση της μνήμης και της ταχύτητας σκέψης.

Παρότι προηγούμενες έρευνες είχαν παρατηρήσει ότι κάτοικοι ευρωπαϊκών χωρών με μεγαλύτερη γλωσσική επάρκεια τείνουν να γερνούν πιο αργά, η συγκεκριμένη μελέτη εξέτασε την άμεση επίδραση της πολυγλωσσίας σε ατομικό επίπεδο. Επιστήμονες από την Ισπανία, τη Χιλή, την Αργεντινή και το Δουβλίνο συνέκριναν κατοίκους της χώρας των Βάσκων, όπου παρατηρούνται υψηλά ποσοστά πολυγλωσσίας – με συμμετέχοντες που μιλούσαν ισπανικά, βασκικά, γαλλικά και/ή αγγλικά.

Πώς μετρήθηκε η ηλικία του εγκεφάλου

Για να εκτιμήσουν τη νευρολογική ηλικία, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μαγνητοεγκεφαλογραφία σε δείγμα 728 ατόμων διαφορετικών ηλικιών και επιπέδων γλωσσικής ικανότητας. Στη συνέχεια, αξιοποίησαν τεχνητή νοημοσύνη για να υπολογίσουν το φυσιολογικό επίπεδο συνδεσιμότητας του εγκεφάλου ανά ηλικία. Ακολούθως, μια δεύτερη ανεξάρτητη ομάδα 144 ατόμων, κατανεμημένη ισάριθμα σε όσους μιλούσαν μία, δύο, τρεις ή τέσσερις γλώσσες, εξετάστηκε για σύγκριση.

Η Δρ Lucia Amoruso, από το Basque Center on Cognition, Brain and Language στο Σαν Σεμπαστιάν, δήλωσε: «Με απλά λόγια, όσοι μιλούσαν περισσότερες γλώσσες διέθεταν εγκεφάλους που έδειχναν νεότεροι απ’ ό,τι υπαγόρευε η χρονολογική τους ηλικία. Το φαινόμενο δεν σχετίζεται μόνο με τον αριθμό των γλωσσών· υψηλότερη επάρκεια και πρώιμη εκμάθηση δεύτερης γλώσσας συνδέονται επίσης με καθυστέρηση στη γήρανση του εγκεφάλου. Αυτό δείχνει ότι η εμπειρία της πολυγλωσσίας λειτουργεί ως συνεχές: δεν έχει σημασία απλώς αν είσαι δίγλωσσος ή όχι, αλλά η διάρκεια και το βάθος της ενασχόλησης με τις γλώσσες».

Οι ερευνητές έλαβαν υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο και το μορφωτικό επίπεδο των συμμετεχόντων, ωστόσο επισημαίνουν πως δεν μπορούν να αποκλείσουν την επίδραση άλλων παραμέτρων στη λειτουργία του εγκεφάλου, όπως ο τρόπος ζωής και η κοινωνική δραστηριότητα.

Σχόλια ειδικών και επιφυλάξεις

Σχολιάζοντας τα ευρήματα, η καθηγήτρια Χριστίνα Δάλλα, νευροεπιστήμονας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, ανέφερε: «Η συγκεκριμένη μελέτη δείχνει ότι η εκμάθηση δεύτερης, τρίτης ή τέταρτης γλώσσας μπορεί να βοηθήσει τον εγκέφαλό μας να παραμείνει νεότερος για περισσότερο χρονικό διάστημα – και όσο νωρίτερα ξεκινήσουμε τόσο το καλύτερο. Υπάρχουν πολλοί λόγοι για να μάθουμε μια νέα γλώσσα σε κάθε ηλικία – κοινωνικοί, πολιτιστικοί αλλά και για την υγεία του εγκεφάλου μας – οπότε αξίζει να ενισχύσουμε την εκμάθηση ξένων γλωσσών στα σχολεία αλλά και δια βίου».

Ωστόσο, η καθηγήτρια Eef Hogervorst, βιολογικής ψυχολογίας στο Loughborough University, προτρέπει σε προσοχή: αν και τα στοιχεία δείχνουν ότι η πολυγλωσσία σχετίζεται με αυξημένη ανθεκτικότητα του εγκεφάλου, πιθανόν όσοι μιλούν πολλές γλώσσες να έχουν γενικά πιο υγιεινό τρόπο ζωής ή/και καλύτερη πρόσβαση σε άλλες προστατευτικές δραστηριότητες όπως το διάβασμα, η δια βίου μάθηση ή η ενασχόληση με μουσικά όργανα.

Με πληροφορίες από The Guardian

Το καλοκαίρι στην Ελλάδα είναι μοναδικό και συναρπαστικό: θάλασσα, ήλιος, ταξίδι, παρέα, ξεκούραση και μπόλικη ανεμελιά που τόσο ανάγκη την έχουμε όλοι μας.

«Υπάρχει όμως μια λεπτομέρεια που συχνά λησμονούμε: ο εγκέφαλος, ο νωτιαίος μυελός και η σπονδυλική μας στήλη δεν παίρνουν καλοκαιρινή άδεια. Δεν λειτουργούν με θερινό ωράριο. Δεν ενημερώνονται ότι βρισκόμαστε σε κάποια παραλία, σε νησί ή σε πλοίο. Συνεχίζουν να δουλεύουν αδιάκοπα και απαιτούν αντιμετώπιση με τον ίδιο σεβασμό σε κάθε εποχή του χρόνου», επισημαίνει ο Δρ Χρήστος Γεωργόπουλος, διευθυντής της Α΄ Νευροχειρουργικής Κλινικής του Ερρίκος Ντυνάν Hospital Center και πρόεδρος του Κέντρου Αποκατάστασης ΑΝΑΠΛΑΣΗ, ο οποίος προσθέτει:

«Οι παρακάτω οδηγίες δεν αποσκοπούν στο να φοβίσουν όσες και όσους κάνουν καλοκαιρινές διακοπές. Αντίθετα, μας προτρέπουν, όχι μόνο να χαρούμε το καλοκαίρι, αλλά κυρίως να επιστρέψουμε στην καθημερινότητά μας σώοι και ασφαλείς. Χωρίς ωραίο καλοκαίρι, ο χειμώνας δεν βγαίνει…».

Προστατευτείτε από τις επικίνδυνες βουτιές

Η βουτιά σε άγνωστο ή ρηχό νερό είναι από τα πιο επικίνδυνα καλοκαιρινά λάθη. Δεν βουτάμε επειδή «φαίνεται βαθιά». Δεν βουτάμε επειδή βούτηξε κάποιος άλλος. Μπαίνουμε πρώτα με τα πόδια, ελέγχουμε το βάθος και αποφεύγουμε «να κάνουμε του κεφαλιού μας», ιδίως μετά από κατανάλωση αλκοόλ. Μια πρόσκρουση του κεφαλιού στον πυθμένα μπορεί να προκαλέσει κάταγμα της αυχενικής σπονδυλικής στήλης και σοβαρή βλάβη του νωτιαίου μυελού.

Η αυτοπεποίθηση δεν συγκινεί τους νόμους της φυσικής και προφανώς δεν τους ανατρέπει.

Η αφυδάτωση μπορεί να επηρεάσει και τον εγκέφαλο

Ο εγκέφαλος είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος στην αφυδάτωση και στην υπερθέρμανση. Ζάλη, κεφαλαλγία, σύγχυση, υπνηλία ή απώλεια αισθήσεων δεν είναι «λίγη κούραση από τη ζέστη». Μπορεί να είναι προειδοποίηση σοβαρής κατάστασης. Οι ηλικιωμένοι, τα παιδιά, οι ασθενείς με νευρολογικά νοσήματα, οι άνθρωποι με κινητικά προβλήματα και όσοι λαμβάνουν πολλά φάρμακα χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή.

Οι ώρες 11:00 έως 17:00 προσφέρονται περισσότερο για σκιά, ξεκούραση και ενυδάτωση παρά για έκθεση στον ήλιο. Οι παππούδες μας το ήξεραν καλά. Εμείς συχνά το ξεχνάμε, καθώς επιλέγουμε να βυθιζόμαστε στον κόσμο των εντυπώσεων και θεωρούμε τον ήλιο ένα ακόμα «φίλτρο» του Instagram.

Μην αμελείτε τη φαρμακευτική σας αγωγή

Η υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης, η υπερλιπιδαιμία και οι καρδιακές αρρυθμίες επίσης δεν κάνουν καλοκαιρινές διακοπές. Η αυθαίρετη διακοπή αντιυπερτασικών, αντιδιαβητικών, αντιπηκτικών ή αντιαιμοπεταλιακών φαρμάκων μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνη. Ιδίως σε ασθενείς με κολπική μαρμαρυγή, η παράλειψη αντιπηκτικής αγωγής αυξάνει τον κίνδυνο ισχαιμικού εγκεφαλικού επεισοδίου. Το «ήμουν καλά και τα σταμάτησα» είναι από τις πιο συχνές και πιο επικίνδυνες φράσεις που ακούμε στην Ιατρική. Συνήθως, ο ασθενής είναι καλά, ακριβώς επειδή παίρνει την αγωγή του.

Τα συμπτώματα ενός εγκεφαλικού απαιτούν άμεση δράση

Ξαφνική αδυναμία στο πρόσωπο, στο χέρι ή στο πόδι, δυσκολία στην ομιλία, διαταραχή της όρασης, αστάθεια, σύγχυση ή αιφνίδιος εκρηκτικός πονοκέφαλος, που χαρακτηρίζεται ως ο χειρότερος πονοκέφαλος της ζωής μας, απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση. Το εγκεφαλικό μπορεί να είναι ισχαιμικό, αιμορραγικό ή να οφείλεται σε ρήξη ανευρύσματος. Ο πολίτης δεν χρειάζεται να κάνει διάγνωση στην παραλία. Χρειάζεται να καταλάβει ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει και επομένως να ζητήσει άμεσα βοήθεια. Ο χρόνος είναι εγκέφαλος.

Μην επιβαρύνετε άσκοπα τη σπονδυλική σας στήλη

Κάθε καλοκαίρι, πολλοί άνθρωποι που όλο τον άλλο καιρό αποφεύγουν να σηκώσουν μία γλάστρα, σηκώνουν ξαφνικά βαλίτσες 25 κιλών και μάλιστα με κάμψη και στροφή της μέσης.

Η σπονδυλική στήλη είναι ένα θαυμαστό βιολογικό σύστημα. Σίγουρα όμως δεν είναι γερανός λιμένος. Σηκώνουμε βάρος με τα πόδια, όχι με τη μέση. Δεν στρίβουμε τον κορμό κρατώντας φορτίο. Μοιράζουμε τις αποσκευές και ζητάμε βοήθεια χωρίς ντροπή. Η ντροπή κρατάει λίγο. Το λουμπάγκο όμως, πολύ περισσότερο.

Στα πολύωρα ταξίδια, σηκωθείτε και κινηθείτε

Πολύωρη οδήγηση, αεροπορικά ταξίδια και παρατεταμένη ακινησία επιβαρύνουν τη μέση, τον αυχένα και την κυκλοφορία του αίματος. Σε ανθρώπους με μειωμένη κινητικότητα, νευρολογικές παθήσεις ή ιστορικό θρόμβωσης χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη προσοχή: καλή ενυδάτωση, συχνά διαλείμματα και αλλαγή θέσης, βάδισμα όταν είναι εφικτό και, για ασθενείς υψηλού κινδύνου, ιατρική συμβουλή πριν από το ταξίδι.

Οι διακοπές χρειάζονται σωστή προετοιμασία για όλους

Ηλικιωμένοι, άνθρωποι με αναπηρία, ασθενείς μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο, κάκωση νωτιαίου μυελού ή χειρουργείο σπονδυλικής στήλης δικαιούνται διακοπές. Χρειάζονται όμως σωστό σχεδιασμό: ασφαλές και προσβάσιμο κατάλυμα, σταθερά παπούτσια, βοηθήματα βάδισης, οργάνωση της διατροφής και των φαρμάκων, συνοδό όπου χρειάζεται και αποφυγή περιττών κινδύνων.

Το καλοκαίρι θέλει χαρά, αλλά και σύνεση

«Ως νευροχειρουργός γνωρίζω τί μπορεί να αλλάξει μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα. Ως άνθρωπος της αποκατάστασης διαπιστώνω κάθε στιγμή τι σημαίνει να αγωνίζεται κάποιος για να ξανακερδίσει τη λειτουργικότητά του, την ανεξαρτησία του και την αξιοπρέπειά του.

Το καλοκαίρι δεν πρέπει να το φοβόμαστε. Πρέπει να το χαιρόμαστε με σύνεση», καταλήγει ο κ. Γεωργόπουλος.

Πώς μετρήθηκε η επιταχυνόμενη γήρανση

Βασικό εργαλείο της ανάλυσης αποτέλεσε ο δείκτης Pheno Age, μια μέθοδος εκτίμησης της βιολογικής ηλικίας που συνδυάζει τη χρονολογική ηλικία με εννέα βιοδείκτες αίματος. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP), δείκτης φλεγμονής, καθώς και η γλυκόζη, η κρεατινίνη, η αλβουμίνη και ο αριθμός των λευκών αιμοσφαιρίων. Με βάση αυτόν τον δείκτη, οι ερευνητές υπολόγισαν έναν «δείκτη ηλικιακής απόκλισης» (agegap), ο οποίος εκτιμά κατά πόσο ένας άνθρωπος εμφανίζει βιολογική ηλικία μεγαλύτερη ή μικρότερη από εκείνη που θα αναμενόταν για τη χρονολογική του ηλικία.

Οι νεότερες γενιές εμφανίζουν μεγαλύτερη βιολογική ηλικία

Οι διαφορές ανάμεσα στις γενιές ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακές.Οι άνθρωποι που γεννήθηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο μεταξύ 1965 και 1974 εμφάνισαν κατά 23% μεγαλύτερη τυποποιημένη ηλικιακή απόκλιση σύμφωνα με τον δείκτη PhenoAge σε σύγκριση με όσους είχαν γεννηθεί την περίοδο 1950 έως 1954. Παρόμοια εικόνα καταγράφηκε και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι συμμετέχοντες που γεννήθηκαν μεταξύ 1990 και 1999 εμφάνισαν κατά 92% μεγαλύτερη τυποποιημένη ηλικιακή απόκλιση σε σχέση με όσους γεννήθηκαν μεταξύ 1965 και 1969. Με άλλα λόγια, οι νεότερες γενιές φαίνεται να είναι βιολογικά ελαφρώς μεγαλύτερες από ό,τι ήταν οι προηγούμενες γενιές στην ίδια χρονολογική ηλικία.

Ποιοι καρκίνοι συνδέονται με την επιταχυνόμενη βιολογική γήρανση

Στη συνέχεια, χρησιμοποιώντας μέρος των διαθέσιμων δεδομένων, οι ερευνητές εξέτασαν κατά πόσο ο δείκτης ηλικιακής απόκλισης συνδέεται με τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Διαπίστωσαν ότι τα άτομα με υψηλότερες τιμές είχαν αυξημένη πιθανότητα να εμφανίσουν καρκίνο πριν από την ηλικία των 55 ετών, ιδιαίτερα καρκίνο του πνεύμονα, του πεπτικού συστήματος και της μήτρας. Για κάθε αύξηση κατά μία τυπική απόκλιση στον δείκτη ηλικιακής απόκλισης, ο κίνδυνος εμφάνισης συμπαγών όγκων σε νεαρή ηλικία αυξανόταν κατά 8%.Η ισχυρότερη συσχέτιση καταγράφηκε για τον καρκίνο του πνεύμονα, όπου ο κίνδυνος ήταν αυξημένος κατά 57%. Αξιοσημείωτο είναι ότι η συσχέτιση αυτή παρέμενε ισχυρή ακόμη και αφού οι ερευνητές συνυπολόγισαν άλλους γνωστούς παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα, την παχυσαρκία, το μήκος των τελομερών και τη γενετική προδιάθεση.

«Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι ο δείκτης ηλικιακής απόκλισης μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικός για την κατανόηση των μορφών καρκίνου που εμφανίζονται σε νεότερες ηλικίες και παρουσιάζουν αυξανόμενη συχνότητα, όπως ο καρκίνος του παχέος εντέρου και ο καρκίνος της μήτρας», αναφέρουν οι ερευνητές.«Το ίδιο ισχύει και για μορφές καρκίνου με σημαντικό ανεξήγητο κίνδυνο, όπως ο καρκίνος του πνεύμονα.».

Ο ρόλος του ανοσοποιητικού και του λιπώδους ιστού

Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι διαφορετικές μορφές βιολογικής γήρανσης σχετίζονται με διαφορετικούς τύπους καρκίνου.
Ο κίνδυνος πρώιμης εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα συνδέθηκε ισχυρότερα με τη γήρανση του ανοσοποιητικού συστήματος, όπως αυτή εκτιμήθηκε μέσω ανάλυσης πρωτεϊνών (proteomics). Αντίστοιχα, η επιταχυνόμενη γήρανση του λιπώδους ιστού συνδέθηκε στενότερα με αυξημένο κίνδυνο πρώιμης εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου.

Στόχος η εξατομικευμένη πρόληψη

«Ο απώτερος στόχος μας είναι να κατανοήσουμε πώς το σύγχρονο περιβάλλον ενσωματώνεται βιολογικά στον οργανισμό και αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου, ώστε να περάσουμε από τις γενικές οδηγίες πρόληψης σε εξατομικευμένες παρεμβάσεις», δηλώνει η Cao. «Έτσι πλησιάζουμε περισσότερο στον έγκαιρο εντοπισμό του κινδύνου και στην ανάπτυξη στρατηγικών πρόληψης προσαρμοσμένων στη βιολογία κάθε ανθρώπου.». Είναι μάλλον απίθανο να υπάρξει μία και μοναδική λύση για αυτό το ολοένα αυξανόμενο πρόβλημα. Ωστόσο, μελέτες μεγάλης κλίμακας όπως αυτή μπορούν να βοηθήσουν τους επιστήμονες να κατανοήσουν ποιοι παράγοντες ενδέχεται να αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου σε κάθε ασθενή. «Αυτή τη στιγμή δεν διαθέτουμε οριστική απάντηση για το τι προκαλεί την αύξηση των καρκίνων που εμφανίζονται σε νεότερες ηλικίες σε ολόκληρο τον κόσμο», επισημαίνει ο David Scott, διευθυντής του διεθνούς ερευνητικού προγράμματος Cancer Grand Challenges.

«Μελέτες όπως αυτή, όμως, μας βοηθούν να συνθέσουμε τη συνολική εικόνα, δείχνοντας ότι ο καρκίνος μπορεί να επηρεάζεται όχι μόνο από αλλαγές που συμβαίνουν μέσα στα ίδια τα κύτταρα, αλλά και από ευρύτερες βιολογικές μεταβολές που αφορούν ολόκληρο τον οργανισμό.»