Η πόλη είναι ο καμβάς ενός καλλιτέχνη με άπειρες φωνές και χρώματα. Κάθε καλλιτέχνης που χαρίζει στους δρόμους και τις πλατείες της πόλης του τη φωνή του, χαρίζει απλόχερα και ένα κομμάτι της τρυφερότητάς του. Άλλωστε, η τρυφερότητα, αυτή η τόσο απλή πράξη, είναι που φωτίζει μια γκρίζα καθημερινότητα ανάμεσα σε κορναρίσματα και εξαντλημένες φωνές. Η δημόσια τέχνη λοιπόν, αυτή που ανακαλύψαμε πρώτη φορά στα σπήλαια και στις τοιχογραφίες πολιτισμών όπως αυτός των Μάγια, έχει τον πρώτο λόγο όσον αφορά στην πολιτιστική μας συνείδηση. Εκπαιδευόμαστε σε καθημερινή βάση, σε κάθε γωνία που αξίζει να ζωγραφιστεί, συνομιλούμε με καλλιτέχνες που μας δίνουν τη φωνή τους, φωτογραφίζουμε και μοιραζόμαστε κάτι που μας άγγιξε, θεραπευόμαστε στιγμιαία αλλά αρκετά ώστε η μέρα να συμβαδίσει με τις αντοχές μας.

Ο Χρήστος Ρουμελιώτης λοιπόν, με το πληθωρικό καλλιτεχνικό βιογραφικό του, μου μίλησε για το πώς συμμετέχει και ο ίδιος στον καλλιτεχνικό διάλογο ανάμεσα στην πόλη και τους κατοίκους, αλλά μου τόνισε και πόση σημασία έχει αυτή η συνομιλία σε καιρούς που ξεχάσαμε να είμαστε αθώοι και να κοιτάζουμε γύρω και πέρα από τους εαυτούς μας.

Από πολύ μικρή ηλικία ξεκίνησε σε δημόσιους χώρους να εκφράζεται μέσω της ζωγραφικής. Έκανε γκράφιτι, ζωγράφιζε πρόσωπα και σχεδίαζε οτιδήποτε άλλο μπορούσε να εκφράσει με τα χρώματά του. Στη συνέχεια, ολοκλήρωσε τις σπουδές του στο τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε Πάτρας και συνέχισε με το να εργαστεί για λίγο καιρό σε αρχιτεκτονικό γραφείο που αποτύπωναν αρχαίους ναούς και μνημεία σε όλη την Ελλάδα. Ασχολήθηκε με το θέατρο, τα σκηνικά, παραγωγές, ζωγραφική. Συμμετείχε σε εκθέσεις και ταυτόχρονα έχει ζωγραφίσει πάνω από 300 σχολεία σε όλη τη χώρα. Όσο για το τελευταίο, σημειώνει πως αποτελούν κι αυτές οι ζωγραφιές ένα είδος τέχνης που συνομιλεί με τον δημόσιο χώρο. «Αυτή η δράση όχι μόνο προσθέτει μια διαφορετική αίσθηση στα σχολεία, αλλά τα βλέπει να εντάσσονται στο κλίμα της πόλης κάτι που λειτουργεί ταυτόχρονα και για τους μικρούς αλλά και για τους μεγάλους. Είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει μία μορφή έκφρασης μέσα στην πόλη που να εκφράζει το σημείο που βρίσκεται, γιατί αντίστοιχα όπως στα σχολεία, έτσι και σε μια κεντρική πλατεία μπορεί μια ζωγραφιά να περνάει μηνύματα της καθημερινότητας αλλά και όσον αφορά σε θέματα ηθικής και αξιών, που έτσι να τα εντοπίζουμε και να μην τα αφήνουμε να χάνονται στην πάροδο του χρόνου».

«Πώς ορίζεις εσύ το έργο ενός καλλιτέχνη που αφήνει το αποτύπωμά του στον δημόσιο χώρο;», τον ρωτάω. Με διαβεβαιώνει πως η τέχνη είναι δίπλα μας για να μας επηρεάζει. Και συνεχίζει: «Η σκέψη ενός καλλιτέχνη γίνεται φωνή, αποτυπώνεται πάνω σε έναν τοίχο και γίνεται φωνή για άλλο το κόσμο. Ένας καλλιτέχνης βρίσκεται εκεί για να αποτυπώσει όσα δεν μπορεί να σκεφτεί κανείς, επειδή η καθημερινότητα και οι γρήγοροι ρυθμοί της δεν του αφήνουν περίσσιο μυαλό για έκφραση και ερμηνεία. Σε αυτό συνοψίζεται ο ρόλος του καλλιτέχνη».

Μιλήσαμε για την Αθήνα και τα χρώματα που απλώνονται στους δρόμους της. Για τον Χρήστο, η Αθήνα έχει κάνει καλλιτεχνικά άλματα τα τελευταία χρόνια και σχεδόν σε κάθε δρόμο της μπορούμε να βρούμε σε προσφορά και να απολαύσουμε ένα μικρό κομμάτι καλλιτεχνίας. Από μια τεράστια πρόσοψη πολυκατοικίας, μέχρι μια μικρή φράση σε ένα παγκάκι. Του αρέσουν όλα όσα βλέπει στους δρόμους της πόλης του και μάλιστα από το μικρότερο στο μεγαλύτερο σχέδιο, βρίσκει ότι υπάρχει μια σπουδή που ερμηνεύεται σε μέγεθος και έκφραση.

Θυμάται ότι ξεκίνησε την πορεία του στον χώρο των εικαστικών με το γκράφιτι. Ήταν η πρώτη δημόσια έκφραση των συναισθημάτων του. Ξεκίνησε με την προσωπική του υπογραφή και αργότερα ανέπτυξε έναν χαρακτήρα, μια ιστορία για την επιλογή του συγκεκριμένου καλλιτεχνικού ονόματος. Και σιγά σιγά, μου περιγράφει, πως αυτή η ιστορία εξελίσσεται και την καλλιεργείς και φτάνει στο σημείο όπου γίνεται καθαρά ζωγραφική.

Η τέχνη στους δρόμους της Αθήνας έχει πάψει να θεωρείται βανδαλισμός, έχει ξεπεράσει την ταμπέλα της γραφικότητας και αποτελεί έναν τρόπο έκφρασης και φυγής από την πραγματικότητα. Ο Χρήστος μου λέει πως η τέχνη είναι θεραπευτική και αναπόσπαστο κομμάτι της διαμόρφωσης της συμπεριφοράς μας σε έναν κόσμο που έχει ξεχάσει να χαμογελά και να μοιράζεται: «Αυτό που θα μπορούσαμε να πούμε είναι ότι η τέχνη γίνεται κομμάτι της καθημερινότητάς μας και πως αν δουλεύεις σε ένα γραφείο και από το παράθυρο σου βλέπεις ένα πρόσωπο κι ένα χαμόγελο ζωγραφισμένο πάνω του, αυτομάτως έχεις μια καλή ημέρα και αυτό μπορεί να σου αλλάξει ακόμα και όλη την εβδομάδα και να σου δώσει τη διάθεση να συνεχίσεις και να πεις μια «Καλημέρα» στον διπλανό σου». Αμέσως μου έρχεται στο μυαλό πως αντέχω την Πατησίων μέρα μεσημέρι σε ένα γεμάτο λεωφορείο, επειδή σηκώνω τα μάτια και βλέπω την τεράστια ζωγραφιά στην Πλατεία Αμερικής με γράμματα που σχηματίζουν έναν στίχο του ΛΕΞ: «Αυτή η πόλη είναι σπίτι μου απ’ άκρη σ’ άκρη».

Τον Χρήστο Ρουμελιώτη τον βρίσκουμε στο ατελιέ του στην Κυψέλη, μια περιοχή που έχει ανθίσει τα τελευταία χρόνια. Ζωγραφίζει και δημιουργεί καθημερινά, μελετώντας πολύ τα θέματα που τον ενδιαφέρουν από την αρχαία Ελλάδα, τη Βυζαντινή τέχνη, αλλά και τη σύγχρονη, πάντοτε μέσα από μια παιδικότητα, με την οποία θέλει να ποτίσει τη σημερινή ματιά των ανθρώπων που υστερεί και έτσι πλήττει μέσα στην ενηλικίωσή της. Ζωγραφίζει σε καμβάδες και κεραμικά και δεν ξεχνάει ποτέ το παιδί μέσα του, δηλαδή την ελπίδα του.

Βρείτε τον και αγοράστε τις γοργόνες του, στην Κυψέλη και στην οδό Κερκύρας 140.

Ο Μόραλης είναι ένας τελευταίος ευπατρίδης της αληθινής ζωγραφικής. Και φίλος μου. Όταν συνοφρυώνεται, σκέφτομαι, όταν χαμογελάει, δυναμώνω. Κι ας είναι όλη η Ελλάδα εναντίον μου. Ο Μόραλης, όπως κι ο Γκάτσος, ο Τσαρούχης, ο Ελύτης και μερικοί άλλοι συνθέσανε τον πολιτισμό της μεταπολεμικής Ελλάδας για να τον καταστρέψουν σαν κοράκια οι πολιτικοί και οι δημόσιοι υπάλληλοι. Μεσά στη μοίρα μας κι αυτό.

Μ.Χ. 1988. Μια διαδρομή στο χρώμα του κεραμιδιού (αποσπάσματα, από τον Καθρέφτη και το μαχαίρι)

Ο Γιάννης Μόραλης (Άρτα, 23 Απριλίου 1916 – Αθήνα, 20 Δεκεμβρίου 2009) υπήρξε ένας από τους επιφανέστερους Έλληνες καλλιτέχνες του 20ού αιώνα. Η εκλογή του στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών και το διδακτικό του έργο εκεί για 35 συνεχή χρόνια (από τον Φεβρουάριο του 1948 έως τον Αύγουστο του 1983 συγκεκριμένα) αποδείχτηκε οπωσδήποτε αποφασιστικής σημασίας σε σχέση με μια σειρά από επιλογές και κατευθύνσεις της εικαστικής παραγωγής στην Ελλάδα τα χρόνια που ακολούθησαν.

«Όλα τα ντοκουμέντα κάθε εποχής είναι πλαστά! Όλα αναπαριστούν την ζωή «με τα μάτια του καλλιτέχνη». Όλες οι εικόνες που έχουμε για τη φύση τις χρωστάμε στους ζωγράφους. Τη βλέπουμε μέσα από τα δικά τους μάτια. Αυτό και μόνο θα έπρεπε να μας κάνει δύσπιστους. […] Την «αντικειμενική πραγματικότητα» θα’ πρεπε να τη διπλώναμε προσεκτικά σαν σεντόνι και να την κλείναμε σε μία ντουλάπα, μια για πάντα…».

«Αν είχαμε κουλτούρα, δεν θα είχαμε τόσο έντονη την αίσθηση ότι μας λείπει (ή απλώς θα τη θεωρούσαμε δεδομένη). Αντί γι’ αυτό, βαυκαλιζόμαστε με την ιδέα της κουλτούρας, αλλά αν γνωρίζαμε την αληθινή αξία αυτής της λέξης, θα διαθέταμε και αρκετή κουλτούρα ώστε να μην της δίνουμε και τόσο πολλή σημασία. Εξίσου γελοίο θεωρώ και όταν θέλουμε να επιβάλουμε την «κουλτούρα» μας σε άλλους, όπως όταν παινεύουμε στο μουσαφίρη τις τηγανιτές πατάτες μας ή όταν τις προσφέρουμε πιεστικά στους γείτονές μας, χωρίς να μας νοιάζει αν τους αρέσουν ή αν θα τους βαρυστομαχιάσουν».

Πηγή: Pablo Picasso, Σκέψεις για την τέχνη, επιμ. Χριστίνα Σακελλίου-Αγγελική Σταθοπούλου, εκδ. Printa, Αθήνα 2002

*Ο Πάμπλο Πικάσο (25 Οκτωβρίου 1881 – 8 Απριλίου 1973) ήταν Ισπανός ζωγράφος, χαράκτης, γλύπτης, ποιητής, σκηνογράφος και δραματουργός. Είναι ένας από τους κυριότερους Ισπανούς εκπροσώπους της τέχνης του 20ού αιώνα, συνιδρυτής μαζί με τον Ζωρζ Μπρακ του κυβισμού και με σημαντική συνεισφορά στη διαμόρφωση και εξέλιξη της μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης. Υπήρξε υποστηρικτής του Κομμουνισμού, καθόλη τη διάρκεια της ζωής του. Από το 1944 ήταν ενταγμένος στο Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα και ήταν αντιφρανκικός.

Ο Dr. Henderson ήταν ένας εκλεκτικός που βασίστηκε στο φάσμα της ψυχαναλυτικής θεωρίας, συμπεριλαμβανομένων των Φρόιντ και Γιουνγκ. Ο Henderson πήρε την απόφαση να τον απασχολήσει μέσα από την τέχνη του και έβαλε τον Pollock να κάνει σχέδια, κάτι που οδήγησε στην εμφάνιση πολλών γιουνγκιανών εννοιών στους πίνακές του. Πρόσφατα διατυπώθηκε η υπόθεση ότι ο Pollock μπορεί να είχε διπολική διαταραχή.

Το 1945 παντρεύτηκε την καλλιτέχνιδα Lee Krasner, η οποία αποτέλεσε σημαντική επιρροή στην καριέρα του και στην κληρονομιά του. Ο Pollock πέθανε σε ηλικία 44 ετών σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα εξαιτίας αλκοόλ. Τον Δεκέμβριο του 1956, τιμήθηκε με μια αναδρομική έκθεση μνήμης από το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης (MoMA) στη Νέα Υόρκη και μια μεγαλύτερη πιο ολοκληρωμένη έκθεση εκεί το 1967.

Ας δούμε και μερικά πράγματα για τη ζωή του, που δεν είναι και τόσο γνωστά:

1) Το αρχικό του μικρό όνομα ήταν Paul.

2) Ο Pollock είχε κάποτε μια δουλειά να καθαρίζει αγάλματα για το Γραφείο Αρωγής Έκτακτης Ανάγκης. Εργάστηκε επίσης για λίγο ως θυρωρός με τον αδερφό του, Sanford, σε ένα παιδικό σχολείο όπου δίδασκε ο μεγαλύτερος αδερφός τους, ο Charles.

3) Δεν ήταν πολύ καλός μαθητής στο σχολείο. Αποβλήθηκε από δύο λύκεια και το 1930 αποφάσισε να ζήσει με τον αδελφό του στη Νέα Υόρκη.

4) Κάποτε γκρέμισε έναν τοίχο για να κάνει ένα δωμάτιο αρκετά μεγάλο έναν καμβά 20 ποδιών.

5) Το καλοκαίρι του 1938, έπαθε νευρικό κλονισμό, που τον άφησε σε μονάδα ψυχιατρικής φροντίδας για μερικούς μήνες.

6) Στα τέλη της δεκαετίας του 1930, γέμισε αρκετά σημειωματάρια με σκίτσα της Guernica του Picasso.

7) Το 1941 κηρύχθηκε ακατάλληλος για στρατιωτική θητεία.

8) Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930, έκλεβε περιστασιακά τρόφιμα και βενζίνη λόγω της δεινής οικονομικής του κατάστασης.

9) Όταν ο πατέρας του Pollock LeRoy, πέθανε στις 6 Μαρτίου 1933, ο Pollock δεν είχε αρκετά χρήματα για να επιστρέψει στο σπίτι για την κηδεία.

10) Για ένα καλοκαίρι, ο Pollock εργάστηκε ως ξυλοκόπος στο Big Pines της Καλιφόρνια.

11) Το 2006, ο Νο. 5, ένας πίνακας που ζωγράφισε το 1948 έγινε ο πιο ακριβός πίνακας στον κόσμο, όταν πουλήθηκε για 140 εκατομμύρια δολάρια.

12) Το 1947, έκανε αίτηση για υποτροφία από το Ίδρυμα Guggenheim, αλλά απορρίφθηκε.

13) Σταμάτησε να ονομάζει τους πίνακές του (αντ’ αυτού δίνοντάς τους αριθμούς) επειδή δεν ήθελε οι άνθρωποι να αναζητήσουν ένα θέμα ή ένα νόημα στην τέχνη του. Αντίθετα, ήθελε να εκτιμούν τον πίνακα για αυτό που ήταν.

14) Ο πρώτος από τους πίνακες του Pollock που αποκτήθηκε από ένα μουσείο ήταν το The She-Wolf, που αγοράστηκε από το MoMA για 650 $ στις 2 Μαΐου 1944. Ο Pollock είπε για τον πίνακα: «Ο She-Wolf εμφανίστηκε επειδή έπρεπε να τον ζωγραφίσω. Οποιαδήποτε προσπάθεια εκ μέρους μου να πω κάτι για αυτό, να προσπαθήσω να εξηγήσω το ανεξήγητο, θα μπορούσε μόνο να το καταστρέψει».

Πηγή: Jackson Pollock