Σύμφωνα με τη Marta Portero Tresserra, αναπληρώτρια καθηγήτρια και συντονίστρια της Μονάδας Ψυχοβιολογίας στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης, ένα κρίσιμο στοιχείο της χριστουγεννιάτικης προσμονής εξηγείται από έναν βασικό μηχανισμό του παιδικού εγκεφάλου: την προσδοκία. Επισημαίνει ότι η προσμονή μιας ξεχωριστής ημέρας ενεργοποιεί το ντοπαμινεργικό σύστημα και δημιουργεί κίνητρο: «Οι οικογενειακοί ρυθμοί, η επανάληψη των παραδόσεων κάθε χρόνο, λειτουργούν ως σήματα που κρατούν ζωντανή τη χαρά».

Η Portero τονίζει ότι αυτή η επανάληψη προσφέρει στα παιδιά κάτι πολύτιμο: την προβλεψιμότητα. «Το να ξέρουν τι θα συμβεί μειώνει το άγχος και αυξάνει την αίσθηση ελέγχου». Η συμμετοχή στις προετοιμασίες ενισχύει δεξιότητες όπως ο σχεδιασμός, η λήψη αποφάσεων και ο αυτοέλεγχος. Οι ρυθμοί δημιουργούν ένα σταθερό περιβάλλον που ενισχύει τη συνοχή της οικογένειας και βοηθά στη διαμόρφωση θετικών αναμνήσεων.

Για να επιτελούν αυτό τον σκοπό, όπως επισημαίνει η ειδικός, αρκεί να αποφεύγουμε τις υπερβολικές προσδοκίες, τον τελειομανισμό και την υπερδιέγερση. Πολλές οικογένειες επιλέγουν μικρές κινήσεις για να διατηρούν τη μαγεία των Χριστουγέννων κάθε χρόνο. Δεν αναζητούν μεγάλες χειρονομίες, αλλά απλά σήματα που οργανώνουν την εμπειρία και προετοιμάζουν τα παιδιά.

Η Silvia Martínez, 36 ετών από την A Coruña, περιγράφει μια μικρή τελετουργία που έχουν δημιουργήσει στο σπίτι της για τον Δεκέμβριο: κάθε Σάββατο βράδυ τοποθετούν όλοι μαζί ένα νέο στολίδι στο δέντρο, επιλέγουν τη μουσική της επόμενης ημέρας και ετοιμάζουν ένα χριστουγεννιάτικο σχέδιο για να το χρωματίσουν το πρωί. «Ο εξάχρονος γιος μου ανυπομονεί για αυτή την κίνηση όσο και για την ίδια τη μέρα των Χριστουγέννων, γιατί το τελετουργικό κάνει κάθε σαββατοκύριακο ξεχωριστό», λέει.

Ο Eloy, 43 ετών από την Ουρένσε, περιγράφει μια άλλη διαδικασία αναμονής με την πεντάχρονη κόρη του. Για να μετρούν τις μέρες μέχρι να έρθουν οι παππούδες τα Χριστούγεννα, η μικρή προσθέτει κάθε μέρα μια πετρούλα σε ένα μπολ: «Έτσι, όσο περνούν οι μέρες, χαίρεται όλο και περισσότερο». Για εκείνον, αυτή η πράξη βοηθά την κόρη του να οπτικοποιήσει ότι κάτι όμορφο πλησιάζει και να απολαμβάνει τη διαδικασία.

Μετατρέποντας την αναμονή σε μάθημα ζωής

«Σήμερα τα παιδιά μεγαλώνουν μέσα στην αμεσότητα. Όταν κάτι καθυστερεί, εμφανίζεται απογοήτευση ή ανυπομονησία», εξηγεί η παιδοψυχίατρος Abigail Huertas Patón. Η συγγραφέας βιβλίων όπως το “Solo necesito que me aceptes” (RBA Libros, 2024) επισημαίνει ότι όταν ένα παιδί απογοητεύεται επειδή κάτι αργεί, χρειάζεται βοήθεια ώστε να εκφράσει αυτό που νιώθει και στη συνέχεια μια απλή δράση ως στήριγμα στην αναμονή: «Είναι βασικό να διατηρούμε ψυχραιμία — τα παιδιά διαβάζουν τα συναισθήματά μας για να ρυθμίσουν τα δικά τους. Αν μας δουν να αντέχουμε την αναμονή, θα το μάθουν κι εκείνα».

Η ειδικός υπογραμμίζει ότι κινήσεις όπως η αντίστροφη μέτρηση, το στόλισμα του δέντρου, το τύλιγμα δώρου ή το άναμμα ενός κεριού στο ημερολόγιο της Αβέντ, βοηθούν το παιδί να προβλέπει και να φαντάζεται όσα έρχονται.

Ο δρ. Celso Arango, διευθυντής της Παιδοψυχιατρικής στο Νοσοκομείο La Paz, υπενθυμίζει ότι η αναμονή είναι βασική εκπαιδευτική διαδικασία και πως ο χρόνος και η προσπάθεια ενισχύουν επίσης τη χαρά. Θεωρεί σημαντικό να επανεξεταστεί το σχολικό πρόγραμμα από το Νηπιαγωγείο ώστε τα παιδιά να μάθουν να διαχειρίζονται τη ματαίωση, να ζητούν βοήθεια και να κατανοούν πως το να περιμένεις είναι υγιές γιατί δίνει χώρο στη σκέψη.

«Είναι σημαντικό κάθε πράγμα να ακολουθεί τον ρυθμό του χωρίς βιαστικές απαντήσεις – οι βιαστικές λύσεις μπορεί συχνότερα να είναι λανθασμένες σε σύγκριση με τις μελετημένες», τονίζει ο Arango. Τα παιδιά πρέπει να μάθουν πως χρειάζεται χρόνος και προσπάθεια για να κατακτήσουν κάτι. Οι προετοιμασίες δεν είναι κενός χρόνος· είναι τρόπος νοηματοδότησης όσων έρχονται, οργάνωσης της επιθυμίας και μάθησης – χωρίς διδαχές – πως όσα χτίζονται σταδιακά αποκτούν μεγαλύτερη αξία.

Με πληροφορίες από EL PAÍS

Γιατί βιαζόμαστε να αλλάξουμε

Λέμε συχνά «χωρίς πίεση». Όμως, πόσο εύκολο είναι στ’ αλήθεια να το νιώσουμε; Μέσα μας υπάρχει η βασανιστική ανάγκη όλα να συμβούν «εδώ και τώρα». Ίσως, αυτός ο πόθος για αμεσότητα να έφερε και την εφεύρεση του κουμπιού στα τέλη του 19ου αιώνα: πατάς και… κάτι γίνεται. Φως, ήχος, κίνηση, μια μικρή έκρηξη. Μαγικό. Σήμερα, με κουμπιά και οθόνες αφής, έχουμε μάθει να ζούμε με άμεσες αντιδράσεις. Όμως η προσωπική εξέλιξη δεν λειτουργεί έτσι.

Η διαδικασία της αλλαγής δεν είναι κουμπί

Η αλλαγή δεν σηκώνει πίεση. Χρειάζεται χρόνο, αποδοχή και αντοχή στη μη-βεβαιότητα.
Οι ειδικοί στην ψυχανάλυση επισημαίνουν ότι είναι σημαντικό να κατανοήσουν οι θεραπευόμενοι τη σημασία και την αξία του ελέγχου: Να μην πιέζουν τον εαυτό τους για «γρήγορα αποτελέσματα», να μην αυταπατώνται ότι «ξεπέρασαν» τα θέματα τους σε λίγους μήνες. Οι αναλυτές προσπαθούν να μην αφήνουν τους θεραπευόμενους να παγιδευτούν σε αυτή την αυταπάτη. Εξηγούν ότι η εσωτερική αλλαγή είναι επώδυνη, πολύπλοκη, γεμάτη σκαμπανεβάσματα – αλλά και αληθινή.

Ο ρόλος της θεραπείας και της υπομονής

Ένα από τα πιο ουσιαστικά μαθήματα ήταν ο θεραπευτής να αναγνωρίζει τις πιέσεις που κουβαλά ο θεραπευόμενος. Όταν ανοίγει χώρος για να διερευνηθεί αυτή η πίεση –από πού προέρχεται, πώς διαμόρφωσε το άτομο, πώς το επηρεάζει στο παρόν– τότε αρχίζει η πραγματική δουλειά.

Όχι πίεση, αλλά ούτε και χάος

Η αλλαγή θέλει πλαίσιο, αλλά όχι καταναγκασμό. Θέλει όρια, αλλά όχι φυλακή. Στην οικογένεια, στις σχέσεις, στη δουλειά, ακόμα και στον εαυτό σου, η εξέλιξη έρχεται με βήματα μπρος και πίσω – όχι με ένα μαγικό πάτημα κουμπιού.

Η απελευθερωτική αλήθεια

Είναι απογοητευτικό να παραδεχόμαστε ότι τίποτα ουσιαστικό δεν αλλάζει μονομιάς. Όμως είναι και λυτρωτικό. Γιατί όταν αναγνωρίζεις ότι βρίσκεσαι μέσα σε μια διαδικασία – στη σχέση σου, στη θεραπεία, στην οικογένεια – νιώθεις γείωση. Σταματάς να κυνηγάς την ψευδαίσθηση του απόλυτου ελέγχου και ανακαλύπτεις την ελευθερία της συμμετοχής.

Αυτή η επίγνωση δεν μένει πάντα σταθερή: έρχεται και φεύγει. Όμως, κάθε φορά που επιστρέφει, φέρνει μαζί της ελπίδα και μια πιο αληθινή αίσθηση ζωής. Μια ζωή που δεν χρειάζεται κουμπιά και φίλτρα για να είναι όμορφη, γιατί είναι ήδη γεμάτη αλήθεια.