«Ένας άνθρωπος στους έξι παγκοσμίως θα αντιμετωπίσει υπογονιμότητα στη διάρκεια της ζωής του. Το πρόβλημα επηρεάζει άτομα και ζευγάρια σε όλες τις περιοχές και ανεξαρτήτως επιπέδου εισοδημάτων και παρά ταύτα η πρόσβαση σε ασφαλή και οικονομικά προσιτή θεραπεία παραμένει εξαιρετικά άνιση», δήλωσε στους δημοσιογράφους η δρ Πασκάλ Αλοτέι διευθύντρια του τμήματος Σεξουαλικής και Αναπαραγωγικής Υγείας στον ΠΟΥ.

Το ζήτημα της «υπογονιμότητας έχει παραμεληθεί για πάρα πολύ καιρό. Οι χώρες, οι γιατροί και οι ενώσεις ασθενών ζητούν σαφείς οδηγίες. Αυτός ο οδηγός προσφέρει, επομένως, ένα ενιαίο, βασισμένο σε τεκμηριωμένα στοιχεία πλαίσιο για να διασφαλιστεί ότι η φροντίδα γονιμότητας είναι ασφαλής, αποτελεσματική και προσβάσιμη σε όλους όσοι τη χρειάζονται», πρόσθεσε η ίδια.

Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, η υπογονιμότητα είναι μια πάθηση του ανδρικού ή του γυναικείου αναπαραγωγικού συστήματος, που ορίζεται ως η αδυναμία επίτευξης εγκυμοσύνης μετά από 12 ή περισσότερους μήνες τακτικής, χωρίς προφυλάξεις σεξουαλικής επαφής. Αυτή η κατάσταση μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική δυσφορία, στιγματισμό από την κοινωνία και οικονομικές δυσκολίες.

Σε πολλές χώρες οι εξετάσεις και η θεραπεία της υπογονιμότητας βαρύνουν σε μεγάλο βαθμό τους ασθενείς, με αποτέλεσμα συχνά «καταστροφικές» οικονομικές δαπάνες: «Σε ορισμένες περιπτώσεις, ένας μόνο κύκλος εξωσωματικής γονιμοποίησης (IVF) μπορεί να έχει διπλάσιο κόστος από το μέσο ετήσιο εισόδημα ενός νοικοκυριού», εξήγησε ο ΠΟΥ.

Για τον λόγο αυτόν ο ΠΟΥ έδωσε σήμερα στη δημοσιότητα 40 συστάσεις που υποστηρίζουν την ένταξη των θεραπειών για την υπογονιμότητα στις εθνικές στρατηγικές υγείας, με στόχο να γίνουν πιο ασφαλείς, πιο δίκαιες και περισσότερο οικονομικά προσιτές. Επίσης, σκιαγραφεί κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα βήματα για την αποτελεσματική κλινική διαχείριση της υπογονιμότητας, τόσο όσον αφορά στη διάγνωση όσο και τη θεραπεία.

Συνιστά επίσης να αυξηθούν οι επενδύσεις στην πρόληψη και παράλληλα η αντιμετώπιση των κύριων παραγόντων κινδύνου για την υπογονιμότητα, κυρίως οι σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες για τις οποίες δεν έχει γίνει θεραπεία και το κάπνισμα.

Πηγή: Cibum

Περιβάλλον και γονιμότητα: Δεσμός ζωής

Όπως σημειώνει ο Dr. Νίκος Κ. Χριστοφορίδης, Χειρουργός Μαιευτήρας – Γυναικολόγος και Επιστημονικός Διευθυντής της Embryolab, το “Planet Be” είναι μια καμπάνια με ξεκάθαρο όραμα: να υπενθυμίσει πως η ικανότητά μας να δημιουργούμε οικογένειες εξαρτάται όχι μόνο από τις βιολογικές μας δυνατότητες, αλλά και από την ποιότητα του κόσμου στον οποίο ζούμε. Η υγεία μας και η υγεία του πλανήτη είναι άρρηκτα συνδεδεμένες.

Η καμπάνια επιδιώκει να φέρει στο προσκήνιο τους περιβαλλοντικούς ρύπους που επηρεάζουν την ανδρική και γυναικεία γονιμότητα. Οι τοξικές ουσίες που υπάρχουν στον αέρα, στο νερό, ακόμα και στα προϊόντα καθημερινής χρήσης, επηρεάζουν την αναπαραγωγική ικανότητα με τρόπους που μέχρι πρόσφατα υποτιμούσαμε.

Η ατμοσφαιρική ρύπανση πλήττει τα θεμέλια της γονιμότητας

Ο Δρ. Μιχάλης Κυριακίδης, Γυναικολόγος Αναπαραγωγικής Ιατρικής, επισημαίνει ότι στόχος της εκστρατείας είναι η ενημέρωση των ατόμων αναπαραγωγικής ηλικίας σχετικά με:

· Τους τύπους και τις πηγές ρύπων

· Τον τρόπο που επηρεάζουν το αναπαραγωγικό σύστημα

· Τις στρατηγικές μείωσης της έκθεσης

Όπως τονίζει, «η αλλαγή ξεκινά με την ενημέρωση και τη συνειδητή δράση». Τα στοιχεία που παρουσιάζει σοκάρουν: η ατμοσφαιρική ρύπανση αυξάνει τα προβλήματα γονιμότητας έως και 33%.

Τα νούμερα μιλούν: Μια σιωπηλή κρίση

Η Χαρά Ωραιοπούλου, Senior Κλινική Εμβρυολόγος της Embryolab, παραθέτει παγκόσμια δεδομένα που δείχνουν ότι το 94% του αστικού πληθυσμού της Ε.Ε. εκτίθεται σε συγκεντρώσεις αιωρούμενων μικροσωματιδίων (PM2.5) πάνω από τα όρια ασφαλείας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας – ένας παράγοντας που συνδέεται με αύξηση της υπογονιμότητας.

Αντίστοιχα, η Ελευθερία Τσιαμάλου, Μαία Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, αναφέρει πως:

· Η γονιμότητα μειώνεται κατά 20% κάθε μήνα προσπάθειας εγκυμοσύνης για κάθε 10 μικρογραμμάρια αύξησης των PM2.5.

· Παρατηρείται 7% πτώση στα αποθέματα ωαρίων για κάθε 2 μικρογραμμάρια αύξησης των ρύπων – ποσοστό που ισοδυναμεί με γήρανση των ωοθηκών κατά 2 χρόνια.

· Τα κορίτσια εισέρχονται στην εφηβεία έως και 4 χρόνια νωρίτερα σε σχέση με προηγούμενες γενιές, γεγονός που συνδέεται με περιβαλλοντική επιβάρυνση.

PFAS: Τα «παντοτινά χημικά» που απειλούν τη μητρότητα

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η έκθεση στον διαβόητο τύπο χημικών PFAS, γνωστά και ως «παντοτινά χημικά», που εντοπίζονται σε πλαστικά, καλλυντικά και μαγειρικά σκεύη. Πρόσφατη μελέτη από τις ΗΠΑ έδειξε ότι το 97% των εγκύων φέρει ίχνη PFAS στο αίμα και στον ομφάλιο λώρο, με την υπογονιμότητα να αυξάνεται έως και 33% σε γυναίκες που εκτίθενται σε αυτά τα χημικά.

Μια αλλαγή που ξεκινά από εμάς

Το “Planet Be” δεν είναι απλώς μια καμπάνια ευαισθητοποίησης. Είναι μια πρόσκληση για δράση, μια υπενθύμιση ότι το δικαίωμα στη γονιμότητα και τη δημιουργία οικογένειας δεν είναι ανεξάρτητο από τις περιβαλλοντικές μας επιλογές.

Σε έναν κόσμο όπου η περιβαλλοντική κρίση χτυπά πλέον την πιο βαθιά ανθρώπινη ανάγκη –τη συνέχεια της ζωής– η γνώση και η πρόληψη είναι τα πιο ισχυρά μας όπλα. Γιατί η ελπίδα για το αύριο γεννιέται σήμερα. Στο σώμα μας, στο περιβάλλον μας, στον τρόπο που επιλέγουμε να ζούμε.

Έρευνες έχουν ανιχνεύσει DNA του HPV στο σπέρμα, υποδεικνύοντας ότι ο ιός μπορεί να μολύνει τα σπερματοζωάρια. Αυτή η αλληλεπίδραση μπορεί να οδηγήσει σε κατακερματισμό του DNA του σπέρματος, μειωμένη κινητικότητα και ανώμαλη μορφολογία, επηρεάζοντας έτσι αρνητικά τη διαδικασία γονιμοποίησης. Παράλληλα, ο HPV μπορεί να προκαλέσει οξειδωτικό στρες στα σπερματοζωάρια, επιδεινώνοντας τη βλάβη στο DNA και μειώνοντας τη βιωσιμότητά τους.

Όπως επισημαίνει ο Δρ. Αναστάσιος Λιβάνιος, Χειρουργός – Ανδρολόγος – Ουρολόγος, «η αυξανόμενη προσφυγή σε τεχνολογίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής έχει καταστήσει αναγκαία την κατανόηση των αιτίων της ανδρικής υπογονιμότητας. Τα προβλήματα στη γονιμότητα των ανδρών ευθύνονται για το 50% των περιπτώσεων, ενώ πλήθος παραγόντων, περιβαλλοντικών και παθολογικών, μπορούν να συμβάλουν στο ζήτημα. Τα τελευταία χρόνια, η έρευνα επικεντρώνεται στον ρόλο των σεξουαλικά μεταδιδόμενων λοιμώξεων, με ιδιαίτερη έμφαση στον HPV, λόγω της μεγάλης εξάπλωσής του».

Ο HPV είναι ένας ιός με υψηλό επιπολασμό, καθώς εκτιμάται ότι περίπου το 80% των σεξουαλικά ενεργών ατόμων θα μολυνθεί τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του. Από τα 200 διαφορετικά στελέχη του, τα 12 θεωρούνται υψηλού κινδύνου, λόγω της πιθανότητας πρόκλησης νεοπλασματικών βλαβών. Έρευνες έχουν δείξει ότι η λοίμωξη από τον HPV συνδέεται με χαμηλότερα ποσοστά φυσικής σύλληψης, κατώτερα αναπαραγωγικά αποτελέσματα και αυξημένα ποσοστά αποβολών στις τεχνολογίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.

Τι δείχνουν οι μελέτες

Σε πρόσφατη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Frontiers in Cellular and Infection Microbiology, οι επιστήμονες ανέλυσαν δείγματα εκσπερμάτωσης ανδρών ηλικίας 35 ετών, οι οποίοι δεν είχαν εμβολιαστεί για τον HPV. Το 19% βρέθηκε θετικό στον ιό, ενώ το 20% αυτών μολύνθηκε από στελέχη υψηλού κινδύνου. Οι αναλύσεις έδειξαν ότι τα στελέχη αυτά επηρεάζουν τη γονιμότητα των ανδρών, μειώνοντας τα επίπεδα ανοσοκυττάρων στο σπέρμα, γεγονός που αποδυναμώνει την ικανότητα του οργανισμού να καταπολεμήσει τον ιό και αυξάνει τον κίνδυνο περαιτέρω λοιμώξεων.

Επιπλέον, τα σπερματοζωάρια των ανδρών με στελέχη υψηλού κινδύνου παρουσίασαν αυξημένα επίπεδα οξειδωτικού στρες, γεγονός που εξηγεί τον αυξημένο αριθμό νεκρών σπερματοζωαρίων σε αυτούς τους άνδρες. Ανασκόπηση 50 μελετών το 2020 κατέδειξε ότι το 21% των υπογόνιμων ανδρών είχαν σπέρμα θετικό στον HPV, σε σύγκριση με μόλις 8% στον γενικό ανδρικό πληθυσμό. Οι άνδρες αυτοί είχαν τριπλάσια πιθανότητα υπογονιμότητας συγκριτικά με όσους δεν είχαν μολυνθεί από τον ιό.

Μια άλλη μελέτη εξέτασε τη σύνδεση του HPV με τις παραμέτρους του σπέρματος και τον κατακερματισμό του DNA του, δείχνοντας ότι ακόμα και χαμηλού κινδύνου στελέχη του ιού επηρεάζουν την κινητικότητα και τη μορφολογία, ενώ τα στελέχη υψηλού κινδύνου επηρεάζουν την ακεραιότητα του DNA των σπερματοζωαρίων.

«Η ανδρική υπογονιμότητα είναι ένα περίπλοκο πρόβλημα που απαιτεί ολοκληρωμένη αξιολόγηση παραμέτρων όπως ο αριθμός, η κινητικότητα και η μορφολογία των σπερματοζωαρίων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, απαιτείται εξέταση δεικτών όπως η βλάβη και ο κατακερματισμός του DNA», υπογραμμίζει ο Δρ. Λιβάνιος. Οι βλάβες στο DNA επηρεάζουν την εμφύτευση, την ανάπτυξη του εμβρύου και τις πιθανότητες επιτυχίας σε φυσιολογικές και υποβοηθούμενες εγκυμοσύνες.

Η επιστημονική κοινότητα συνεχίζει την έρευνα για τη σχέση μεταξύ του HPV και της ανδρικής γονιμότητας. Παράλληλα, ενθαρρυντικά δεδομένα δείχνουν ότι ο εμβολιασμός κατά του HPV μπορεί να βοηθήσει τους υπογόνιμους άνδρες με ενεργή λοίμωξη να καταστείλουν τον ιό ταχύτερα και πιθανώς να βελτιώσουν τις πιθανότητες σύλληψης.

Η θεραπεία για την ανδρική υπογονιμότητα

Η θεραπευτική προσέγγιση εξαρτάται από τα αίτια και μπορεί να περιλαμβάνει από αλλαγές στον τρόπο ζωής έως τεχνολογίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, όπως η GIFT (ενδοσαλπιγγική μεταφορά γαμετών) και η επαναστατική μικρο-γονιμοποίηση (ICSI). Η ICSI είναι ιδιαίτερα καινοτόμος, καθώς επιτρέπει τη γονιμοποίηση με τη χρήση ενός μόνο βιώσιμου σπερματοζωαρίου, γεγονός που την καθιστά πολύτιμη για περιπτώσεις σοβαρής υπογονιμότητας.

Τι είναι, όμως, η Αντιμυλλέριος Ορμόνη;

Η αντιμυλλέριος ορμόνη (ΑΜΗ) είναι ένας αξιόπιστος δείκτης του ωοθηκικού αποθέματος των γυναικών. Η ΑΜΗ παράγεται από τα ωοθυλάκια στις ωοθήκες στις γυναίκες κι από τους όρχεις στους άνδρες. Η μέτρηση των επιπέδων της ΑΜΗ στις γυναίκες χρησιμοποιείται, όπως ήδη αναφέρθηκε, κυρίως ως δείκτης για την εκτίμηση της ωοθηκικής εφεδρείας, δηλαδή της ποσότητας και ποιότητας των ωαρίων που παραμένουν στις ωοθήκες.

Στην αναπαραγωγική ηλικία, η εξέταση χρησιμοποιείται για να εκτιμηθεί η πιθανότητα μιας γυναίκας να έχει ωάρια για φυσική ή υποβοηθούμενη σύλληψη. Τα επίπεδα της ΑΜΗ ποικίλλουν ανάλογα με την ηλικία της γυναίκας. Σε γενικές γραμμές, υψηλότερα επίπεδα υποδεικνύουν καλή ωοθηκική εφεδρεία, ενώ χαμηλότερα επίπεδα μπορεί να υποδεικνύουν μειωμένη εφεδρεία ή ακόμα και προεμμηνοπαυσιακή φάση.

Αυτό επισημαίνει ο Ομ. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Μιχάλης Κουτσιλιέρης, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής: «Τα επίπεδα της ΑΜΗ παρέχουν κρίσιμες πληροφορίες για την αναπαραγωγική υγεία, που μπορεί να υποδηλώνουν περιορισμένο ωοθηκικό απόθεμα, γεγονός, που επηρεάζει τις πιθανότητες εγκυμοσύνης. Η προληπτική εξέταση της ΑΜΗ σε γυναίκες ηλικίας κάτω των 35 ετών θα αναδείξει τους κινδύνους, που σχετίζονται με τη γονιμότητα και θα επιτρέψει στα ζευγάρια να ενημερωθούν και να διαφυλάξουν τη γονιμότητα τους, αλλά και να λάβουν έγκαιρα αποφάσεις τους για τον οικογενειακό προγραμματισμό».

Από τη μεριά του, ο Δρ. Κωνσταντίνος Ι. Πάντος, Μαιευτήρας – Γυναικολόγος, Εξειδικευμένος στην Ανθρώπινη Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή, Γενικός Γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής, τονίζει: «Συνεχίζουμε να εργαζόμαστε από κοινού για να εξασφαλίσουμε ότι οι νέες γυναίκες και τα ζευγάρια έχουν πρόσβαση στα κατάλληλα εργαλεία και πληροφορίες που χρειάζονται για όσους θέλουν να προγραμματίσουν την οικογένειά τους».

Δωρεάν ο προληπτικός έλεγχος ΑΜΗ

Πρόσφατα (12/9), σε Διυπουργική Συνέντευξη Τύπου, με θέμα την εξειδίκευση μέτρων για την επίλυση του δημογραφικού ζητήματος και τη στήριξη της οικογένειας, η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, ανέφερε σχετικά: «Η μέτρηση της Αντιμυλλέριου Ορμόνης είναι μια νέα αξιόπιστη εξέταση, η οποία θέλουμε να αποζημιώνεται για τις γυναίκες προκειμένου να μπορεί να εκτιμηθεί το ποσοστό υπογονιμότητας και να μπουν έγκαιρα, ευκολότερα και πιο στοχευμένα στη διαδικασία που αφορά στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή».

Ταυτόχρονα, η κυρία Αγαπηδάκη ανακοίνωσε πως το υπουργείο Υγείας έχει προχωρήσει σε αίτηση προς το Κεντρικό Συμβούλιο Υγείας (ΚΕΣΥ), το οποίο καλείται να γνωμοδοτήσει για τα κριτήρια, προκειμένου να μπορεί ο ΕΟΠΥΥ να αποζημιώνει αυτή την εξέταση (η ΑΜΗ κοστίζει περίπου 35 ευρώ χωρίς κάλυψη του ταμείου) και διευκρίνισε ότι μεγάλο μέρος των αιματολογικών και απεικονιστικών εξετάσεων που αφορά την αναπαραγωγική υγεία αποζημιώνονται κατά 85% και η συμμετοχή του ασφαλισμένου είναι στο 15%. Η δωρεάν παροχή της εξέτασης AMH αφορά γυναίκες ηλικίας 30-35 ετών, όπως ανέφερε στο πλαίσιο της ΔΕΘ ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.

Η κυρία Αγαπηδάκη κατέληξε ότι το επόμενο διάστημα θα ανακοινωθούν από πλευράς ΕΟΠΥΥ τα κριτήρια και η διαδικασία της Κοινής Υπουργική Απόφασης, έτσι ώστε «οι γυναίκες να γνωρίζουν το μονοπάτι για τη διενέργεια αυτής της εξέτασης».