Πόσο όμως ισχύει αυτό; Και κυρίως, τι λέει η επιστήμη;

«Η χρήση προϊόντων φυσικής προέλευσης για τη θεραπεία ασθενειών έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, παρά την έλλειψη επαρκών επιστημονικών δεδομένων που να αποδεικνύουν την ύπαρξη ιατρικού οφέλους. Οι λόγοι αυτής της “μόδας” είναι ορισμένες τοπικές παραδοσιακές πεποιθήσεις, η ευκολία πρόσβασης στην πληροφόρηση μέσω του διαδικτύου και τέλος η κοινή αντίληψη ότι οι φυσικές θεραπείες είναι πιο αξιόπιστες, με λιγότερες παρενέργειες», εξηγεί η Έλενα Πέτσιου, Διευθύντρια Παθολόγος – Διαβητολόγος.

«Έχει φανεί ότι οι ασθενείς που πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη, οι οποίοι συνήθως δυσκολεύονται να μειώσουν την ημερήσια θερμιδική τους πρόσληψη, είναι πιο πιθανό να χρησιμοποιήσουν συμπληρώματα και φυτικά προϊόντα, που υπόσχονται απώλεια βάρους και ευεργετικές μεταβολικές επιδράσεις. Ένα από αυτά είναι και το ξύδι», προσθέτει.

Ξίδι και διαβήτης – τι δείχνουν οι μελέτες

Η ιδέα δεν είναι καινούρια, ούτε… αποκύημα των social media. Το ξίδι χρησιμοποιούνταν ήδη πριν την ανακάλυψη των σύγχρονων αντιδιαβητικών φαρμάκων, ως ένα μέσο ελέγχου του σακχάρου. Σήμερα, το ενδιαφέρον εστιάζει κυρίως στο οξικό οξύ, το βασικό συστατικό του ξιδιού, αλλά και στα υπόλοιπα στοιχεία που περιέχει, όπως οργανικά οξέα, αμινοξέα και πολυφαινόλες. Αρκετές μικρές κλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι η κατανάλωση ξυδιού πριν το γεύμα (οξεία πρόσληψη), μειώνει τα μεταγευματικά επίπεδα γλυκόζης σε άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, με προδιαβήτη καθώς και στα υγιή άτομα.

Η μοναδική μελέτη που υπάρχει στη βιβλιογραφία και η οποία αφορά άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1, σχεδιάστηκε από Έλληνες ερευνητές, με τη βοήθεια του τεχνητού παγκρέατος, που επιτρέπει τη συνεχή μέτρηση και καταγραφή της γλυκόζης. Στην εν λόγω μελέτη, η κατανάλωση μιας δόσης 30ml ξιδιού, πριν από την έναρξη μεικτού γεύματος, μείωσε τα μεταγευματικά επίπεδα γλυκόζης κατά περίπου 20% σε δέκα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1.

Ωστόσο, υπάρχουν λίγες μελέτες οι οποίες δεν ανέδειξαν αυτή την ευεργετική επίδραση στον μεταβολισμό της γλυκόζης. Μερικοί από τους παράγοντες στους οποίους θα μπορούσε να αποδοθεί αυτή η ασυμφωνία είναι η δόση του ξυδιού, η οξύτητα, η ώρα λήψης σε σχέση με το γεύμα, η μορφή των υδατανθράκων στο χορηγούμενο γεύμα (μονοσακχαρίτες ή σύνθετοι υδατάνθρακες), ο γλυκαιμκός δείκτης του γεύματος και τέλος τα επίπεδα ινσουλινικής έκκρισης και υπολειπόμενης παγκρεατικής έκκρισης των συμμετεχόντων.

Όσον αφορά μελέτες μεγάλης διάρκειας (χρόνια πρόσληψη), δημοσιεύτηκε μια μετανάλυση τριών μικρών μελετών διάρκειας 8-12 εβδομάδων, η οποία ανέδειξε ότι σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη η κατανάλωση ξυδιού, είχε ως αποτέλεσμα την μείωση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (ΗBA1c) κατά 0,14%, λίγο μεν αλλά στατιστικά σημαντικό δε, οπότε πιθανόν η πιο μακροχρόνια χρήση του να συνδέεται με μεγαλύτερες μειώσεις της HBA1c, σημειώνει η γιατρός «αποκρυπτογραφώντας» σχετικές μελέτες.

Όταν τη ρωτάμε πώς μπορεί το ξίδι να επηρεάζει το σάκχαρο, απαντά αναφέροντας τους πιθανούς μηχανισμούς δράσης του ξυδιού στο μεταβολισμό γλυκόζης. Ανάμεσά τους είναι οι παρακάτω: καθυστέρηση της γαστρικής κένωσης, μείωση της απορρόφησης των υδατανθράκων από το έντερο, μείωση της ηπατικής παραγωγής γλυκόζης και τέλος αύξηση της κατανάλωσης γλυκόζης από το σκελετικό μυ.

Μπορεί το ξύδι να βοηθήσει στη δίαιτα;

Το ενδιαφέρον γύρω από το ξίδι δεν σταματά στη γλυκόζη, αλλά επεκτείνεται και στη διαχείριση του σωματικού βάρους. «Και επειδή δεν γίνεται να μιλάμε για σακχαρώδη διαβήτη και να μην ασχοληθούμε με το σωματικό βάρος υπάρχουν μελέτες που αναδεικνύουν ευεργετική επίδραση στη μείωση σωματικού βάρους σε πειραματόζωα και με βάση τα πορίσματα των μελετών αυτών, Ιάπωνες ερευνητές σχεδίασαν μια διπλή “τυφλή” μελέτη, ελέγχου με εικονικό φάρμακο, για να διερευνήσουν την επίδραση της πρόσληψης ξυδιού στη σωματική λιπώδη μάζα, 155 παχύσαρκων Ιαπώνων, οι οποίοι τυχαιοποιήθηκαν να λάβουν εικονικό φάρμακο ή 15ml μηλόξιδου ημερησίως ή 30ml μηλόξιδου ημερησίως για μια περίοδο 12 εβδομάδων.

Τα αποτελέσματα έδειξαν και στις δύο ομάδες που έλαβαν ξίδι, μείωση του σωματικού βάρους, της σωματικής λιπώδους μάζας, της περιμέτρου μέσης και του δείκτη μάζας σώματος, ήδη από την τέταρτη εβδομάδα με δοσο-εξαρτώμενο τρόπο. Η μείωση που παρατηρήθηκε δεν ήταν πολύ μεγάλη (1-2 kg σωματικού βάρους και 0,4-0,7 μονάδες μείωση του δείκτη μάζας σώματος), αλλά επαρκής ώστε να ωφελήσει τον μέσο παχύσαρκο Ιάπωνα (δείκτης μάζας σώματος: 25- 30 kg/m2), που τείνει να πάσχει από ασθένειες σχετιζόμενες με την παχυσαρκία.

Κατά ενδιαφέροντα τρόπο, το σωματικό βάρος, η περίμετρος μέσης και ο δείκτης μάζας σώματος επέστρεψαν στις αρχικές τους τιμές, τέσσερεις εβδομάδες μετά από την διακοπή της χορήγησης ξιδιού, γεγονός που υποδηλώνει ότι πιθανόν είναι απαραίτητη η συνεχής χορήγηση για να διατηρηθούν οι ευεργετικές επιδράσεις του ξιδιού κατά της παχυσαρκίας. Αυτή η μελέτη είναι και η μοναδική σε ανθρώπους», επισημαίνει η ειδικός.

Τελικά αξίζει να το εντάξουμε στη διατροφή;

«Συμπερασματικά, υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που υποστηρίζουν την ευεργετική επίδραση του ξιδιού στην υπεργλυκαιμία και την παχυσαρκία, αλλά είναι λίγα. Λαμβάνοντας όμως υπόψη ότι το ξίδι είναι ένα ασφαλές προϊόν, ευρέως διαθέσιμο και οικονομικά προσιτό, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως συμπλήρωμα στο κάθε γεύμα (π.χ. προσθήκη 2 κουταλιών της σούπας στην σαλάτα) από τα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη και/ή αυξημένο σωματικό βάρος για τη βελτίωση κυρίως των μεταγευματικών τιμών γλυκόζης. Περαιτέρω μεγάλες, καλά σχεδιασμένες μελέτες απαιτούνται για τη διερεύνηση της κατανάλωσης ξιδιού», καταλήγει η κ. Πέτσιου.

Με άλλα λόγια, το ξίδι μπορεί να έχει μια θέση στο πιάτο μας, αλλά όχι ως «μαγική λύση». Η σωστή διατροφή παραμένει η βάση – και ό,τι προστίθεται, λειτουργεί συμπληρωματικά.

Σήμερα, η επιστημονική έρευνα επιβεβαιώνει τη σημασία πολλών βοτάνων, αναδεικνύοντας τις αντιοξειδωτικές, αντιφλεγμονώδεις και ανοσοενισχυτικές τους ιδιότητες. Πολλά από αυτά μπορούν να συμβάλουν στη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα, στη βελτίωση της πέψης, στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος και στην ανακούφιση από χρόνιες παθήσεις.

Ο ρόλος της κανέλας, του χρωμίου, των βοτάνων και του ξυδιού στη διαχείριση του ΣΔ

Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) είναι μία από τις πλέον συχνές μεταβολικές διαταραχές παγκοσμίως. Αν και η ιατρική κοινότητα συνεχίζει να προτείνει φαρμακευτικές θεραπείες για τη διαχείρισή του, πολλοί ασθενείς αναζητούν συμπληρωματικές και εναλλακτικές λύσεις, όπως φυσικά σκευάσματα και συμπληρώματα διατροφής. Πάντα, βέβαια, πρέπει να έχουμε υπόψη ότι παρόλο που ορισμένα βότανα έχουν δείξει υποσχόμενα αποτελέσματα στη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα, είναι σημαντικό να συμβουλευόμαστε τον γιατρό μας πριν τη χρήση τους.

«Θα εξετάσουμε τα πιο κοινά φυσικά συστατικά, όπως η κανέλα, το χρώμιο, διάφορα βότανα και το ξύδι, αναλύοντας τα πιθανά οφέλη και τους κινδύνους που συνδέονται με τη χρήση τους», επισημαίνει η Παθολόγος – Διαβητολόγος, Έλενα Πέτσιου.

Κανέλα

Η κανέλα είναι ένα από τα πιο διαδεδομένα μπαχαρικά που χρησιμοποιείται στη διατροφή και τα τελευταία χρόνια έχει αποκτήσει φήμη ως συμπληρωματική θεραπεία για τον σακχαρώδη διαβήτη. Μικρές μελέτες έχουν δείξει ότι μπορεί να επιβραδύνει τη γαστρική κένωση και να μειώσει την απορρόφηση της γλυκόζης, συμβάλλοντας στη μείωση των μεταγευματικών αιχμών του σακχάρου. Επίσης έχει αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση και φαίνεται να βοηθά στη βελτίωση του μεταβολισμού της γλυκόζης.

Αν και γενικά θεωρείται ασφαλής όταν καταναλώνεται σε σκόνη, το αιθέριο έλαιο μπορεί να προκαλέσει αλλεργικές αντιδράσεις ή ερεθισμούς όταν εφαρμόζεται τοπικά. Συνεπώς, η προσθήκη σκόνης κανέλας σε ροφήματα ή άλλα τρόφιμα, όταν χρησιμοποιείται με μέτρο, δεν πρέπει να αποθαρρύνεται.

Χρώμιο

Το χρώμιο είναι ένα σημαντικό μέταλλο που συμμετέχει στη ρύθμιση των επιπέδων γλυκόζης και λιπιδίων. Η έλλειψη του χρωμίου συνδέεται με αυξημένη αντίσταση στην ινσουλίνη και συσσώρευση σπλαχνικού λίπους, γεγονός που καθιστά τη συμπληρωματική χορήγησή του απαραίτητη σε ορισμένες περιπτώσεις. Σε άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, το χρώμιο μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση της υπεργλυκαιμίας και της δυσλιπιδαιμίας.

Ωστόσο, παρά τα υποσχόμενα αποτελέσματα, η επιστημονική κοινότητα εξακολουθεί να ζητά περισσότερες έρευνες για την αποτελεσματικότητα του χρωμίου στη διαχείριση του διαβήτη. Όσον αφορά στην ασφάλεια, η χρήση έως και 1.000 μg χρωμίου για 64 μήνες θεωρείται ασφαλής, παρά τις αρχικές ανησυχίες για πιθανές βλάβες στο DNA ή τη νεφρική λειτουργία.

Βότανα

Πληθώρα βοτάνων έχει αναδειχθεί ως πιθανό συμπληρωματικό μέσο για τη διαχείριση του διαβήτη. Ενώ για πολλά από αυτά οι ενδείξεις παραμένουν περιορισμένες, υπάρχουν βότανα που έχουν δείξει κάποια ευεργετική δράση στο μεταβολισμό της γλυκόζης.

Το Ginseng, για παράδειγμα, φαίνεται να μειώνει τα επίπεδα γλυκόζης μετά τα γεύματα και τη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη. Παράλληλα, η χρήση του μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της έκκρισης ινσουλίνης. Ωστόσο, πρέπει να λαμβάνεται με προσοχή, καθώς μπορεί να προκαλέσει διαταραχές της πίεσης (σπάνια) ή να αλληλεπιδράσει με φάρμακα, όπως τα αντιπηκτικά.

Άλλα βότανα που έχουν μελετηθεί περιλαμβάνουν το Bitter melon, το οποίο χαρακτηρίζεται ως «φυτική ινσουλίνη» και το Gymnema sylvestre, που χρησιμοποιείται κυρίως στην Ινδία και την Αφρική για τη θεραπεία του διαβήτη. Παρότι η χρήση αυτών των φυτών έχει συνδεθεί με μείωση της υπεργλυκαιμίας σε μικρές μελέτες, απαιτείται προσοχή για πιθανές παρενέργειες, όπως γαστρεντερικές διαταραχές ή αλληλεπιδράσεις με φάρμακα.

Ξίδι

Το ξίδι, γνωστό ήδη από την αρχαιότητα για τις αντιβακτηριδιακές και αντιμυκητιασικές του ιδιότητες, έχει επίσης μελετηθεί για τη συμβολή του στη μείωση της γλυκόζης στο αίμα. Μερικές έρευνες υποστηρίζουν ότι το ξίδι μπορεί να βελτιώσει την υπεργλυκαιμία και την παχυσαρκία αν και τα στοιχεία είναι περιορισμένα.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το ξίδι του εμπορίου περιέχει 4-7% οξικό οξύ, και η κατανάλωση σκευασμάτων με μεγαλύτερη συγκέντρωση (20% και άνω) μπορεί να προκαλέσει σοβαρές βλάβες.

«Οι συμπληρωματικές θεραπείες για το σακχαρώδη διαβήτη, όπως η κανέλα, το χρώμιο, τα βότανα και το ξίδι, μπορούν να προσφέρουν ορισμένα οφέλη στη διαχείριση των επιπέδων γλυκόζης. Ωστόσο, η επιστημονική τεκμηρίωση παραμένει περιορισμένη, και η χρήση αυτών των θεραπειών πρέπει να γίνεται υπό την καθοδήγηση ειδικών υγείας», καταλήγει η κα Πέτσιου, Διευθύντρια Παθολόγος – Διαβητολόγος στο Μetropolitan Hospital.

Τα βότανα δεν υποκαθιστούν την ιατρική θεραπεία

Παρόλο που τα βότανα προσφέρουν φυσικές λύσεις για την υγεία, η χρήση τους πρέπει να γίνεται με σύνεση και, όπου απαιτείται, με την καθοδήγηση ειδικών. Για παράδειγμα, ορισμένα βότανα μπορεί να αλληλοεπιδρούν με φάρμακα για τον διαβήτη και να προκαλέσουν υπογλυκαιμία. Για αυτόν τον λόγο, η δοσολογία και η διάρκεια χρήσης πρέπει να καθορίζονται από τον θεράποντα γιατρό ή από τον προσωπικό γιατρό. Απαιτείται, επίσης, προσοχή σε άτομα με υποκείμενα προβλήματα υγείας ή εγκυμοσύνη.

Γενικά, ο συνδυασμός της βοτανοθεραπείας με μια ισορροπημένη διατροφή και έναν υγιεινό τρόπο ζωής μπορεί να αποτελέσει έναν ισχυρό σύμμαχο για τη βέλτιστη υγεία και ευεξία.