Σύμφωνα με το Υπουργείο Πολιτισμού, η ελληνική αντιπροσωπεία παρουσίασε αναλυτικά την ιστορική διαδρομή της υπόθεσης και τη θέση της Ελλάδας, δίνοντας έμφαση στο δίκαιο αίτημα για επιστροφή και επανένωση των Γλυπτών με το Μουσείο Ακρόπολης. Η ελληνική πλευρά τόνισε ότι τα γλυπτά αποκτήθηκαν παράνομα από τον Λόρδο Έλγιν, χωρίς την ύπαρξη φιρμανίου ή σχετικών οθωμανικών εγγράφων, ενώ επεσήμανε τις καταστροφικές συνέπειες τόσο από τη βίαιη αφαίρεσή τους όσο και από τις ακατάλληλες επεμβάσεις που ακολούθησαν. Ειδική αναφορά έγινε στη συνεχιζόμενη έλλειψη σεβασμού του Βρετανικού Μουσείου απέναντι στα αριστουργήματα του Φειδία.

Η ελληνική αντιπροσωπεία ενημέρωσε επίσης τα μέλη της Επιτροπής για τις συνεχιζόμενες προσπάθειες εξεύρεσης λύσης στο μακροχρόνιο αυτό ζήτημα, σε συμφωνία με τις συστάσεις και αποφάσεις της Επιτροπής. Ωστόσο, σημείωσε ότι δεν έχει επιτευχθεί η επιθυμητή πρόοδος λόγω της εμμονής της βρετανικής πλευράς στη λογική του δανεισμού ως πιθανή βάση συμφωνίας.

Νομοθετικές εξελίξεις και πολιτιστική κληρονομιά

Επιπλέον, η ελληνική αποστολή ανέδειξε την πρόσφατη προσπάθεια της βρετανικής κυβέρνησης να εξαιρέσει 16 εθνικά μουσεία, συμπεριλαμβανομένου του Βρετανικού Μουσείου, από τα άρθρα 15 και 16 του Charities Act 2022. Οι διατάξεις αυτές επιτρέπουν, για λόγους ηθικής, την επιστροφή αντικειμένων στις χώρες προέλευσής τους. Τονίστηκε πως τα Γλυπτά του Παρθενώνα και ο συμβολισμός τους αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς και ταυτότητας.

Η Ελλάδα κάλεσε το Ηνωμένο Βασίλειο να αποδείξει εμπράκτως τη βούλησή του να συμμορφωθεί με τις συστάσεις και αποφάσεις της Επιτροπής.

Αντιδράσεις Βρετανίας, Τουρκίας και ευρεία διεθνής στήριξη

Από την πλευρά του, το Ηνωμένο Βασίλειο επανέλαβε τη διαχρονική του θέση ότι τα γλυπτά αποκτήθηκαν νόμιμα και πως το ισχύον νομικό πλαίσιο δεν επιτρέπει την επιστροφή τους στην Ελλάδα. Επιπλέον, τόνισε ότι ο μεγάλος αριθμός επισκεπτών καθιστά τα γλυπτά προσβάσιμα σε εκατομμύρια ανθρώπους ετησίως.

Η Τουρκία, από την άλλη πλευρά, επανέλαβε ότι δεν υπάρχει οθωμανικό φιρμάνι ή σχετικό έγγραφο που να νομιμοποιεί την αφαίρεση των Γλυπτών από το μνημείο και την απόκτησή τους από τον Λόρδο Έλγιν. Κάλεσε το Ηνωμένο Βασίλειο να πάψει να επικαλείται την ύπαρξη τέτοιου εγγράφου σε διεθνή φόρα.

Η παρουσίαση της ελληνικής αντιπροσωπείας και τα επιχειρήματά της έγιναν δεκτά με θέρμη από τη συντριπτική πλειονότητα των κρατών-μελών της Επιτροπής, όπως η Ιταλία, η Κολομβία, η Βραζιλία, το Αζερμπαϊτζάν, η Κίνα, η Τσεχία, η Αίγυπτος, η Πολωνία, η Γουατεμάλα, η Μπουρκίνα Φάσο, η Λιβύη, το Ιράν, η Zάμπια, καθώς και από κράτη παρατηρητές όπως η Κύπρος, η Τουρκία, το Μπαχρέιν, η Νιγηρία, ο Λίβανος, το Μεξικό και η Μαυριτανία. Όλα στήριξαν ένθερμα το αίτημα της Ελλάδας για συνέχιση των προσπαθειών επίλυσης του ζητήματος και επιστροφής των Γλυπτών στη χώρα μας.

Σε αίθουσες αφιερωμένες στην αρχαία Μέση Ανατολή, οι χάρτες και οι πληροφοριακές πινακίδες αναφέρονταν στην ανατολική ακτή της Μεσογείου ως Παλαιστίνη, ενώ σε μερικές περιπτώσεις κάποιοι άνθρωποι χαρακτηρίζονταν ως «παλαιστινιακής καταγωγής».

Ανησυχίες εκφράστηκαν πρόσφατα από την οργάνωση UK Lawyers for Israel (UKLFI), μια εθελοντική ομάδα δικηγόρων, σχετικά με τις αναφορές στην Παλαιστίνη στα εκθέματα που καλύπτουν τη Λεβαντίνη και την Αίγυπτο. Η οργάνωση τόνισε ότι αυτές οι αναφορές ενδέχεται να «συσκοτίζουν την ιστορία του Ισραήλ και του εβραϊκού λαού».

Σε επιστολή προς τον διευθυντή του μουσείου, Nicholas Cullinan, η UKLFI ανέφερε: «Η αναδρομική εφαρμογή ενός ενιαίου ονόματος – Παλαιστίνη – σε ολόκληρη την περιοχή επί χιλιάδες χρόνια, διαγράφει ιστορικές αλλαγές και δημιουργεί μια ψευδή εικόνα συνέχειας.»

Η ομάδα υποστήριξε επίσης ότι αυτό «διαγράφει τα βασίλεια του Ισραήλ και της Ιουδαίας, που εμφανίστηκαν γύρω στο 1.000 π.Χ., και αναδιαμορφώνει λανθασμένα την προέλευση των Ισραηλιτών και των Εβραίων ως προερχόμενη από την Παλαιστίνη».

Η UKLFI σημείωσε πως η επιλεγμένη ορολογία αφήνει να εννοηθεί η ύπαρξη μιας αρχαίας και συνεχούς περιοχής με το όνομα Παλαιστίνη. Ζήτησε από το μουσείο να εξετάσει εκ νέου τις συλλογές του και να προσαρμόσει την ορολογία ώστε να αναφέρονται οι περιοχές ανάλογα με την εποχή ως Χαναάν, βασίλεια του Ισραήλ και της Ιουδαίας ή Ιουδαία.

Αντιδράσεις για την αλλαγή ορολογίας

Το μουσείο ανέφερε ότι αρκετές επιγραφές έχουν ήδη ενημερωθεί, επισημαίνοντας πως αυτές οι αλλαγές πραγματοποιήθηκαν το 2023, έπειτα από σχετικές παρατηρήσεις και έρευνα κοινού.

Αν και το μουσείο τόνισε ότι ο όρος «Παλαιστίνη» ήταν ευρέως αποδεκτός στη δυτική και μεσανατολική βιβλιογραφία ως γεωγραφικός και «ουδέτερος» χαρακτηρισμός για τη νότια Λεβαντίνη από τα τέλη του 19ου αιώνα, αναγνώρισε πως πλέον δεν θεωρείται ουδέτερος και μπορεί να εκληφθεί ως πολιτικός προσδιορισμός.

Εκπρόσωπος του μουσείου διευκρίνισε: «Στις αίθουσες της Μέσης Ανατολής, για χάρτες που παρουσιάζουν αρχαίες πολιτισμικές περιοχές, χρησιμοποιούμε τον όρο ‘Χαναάν’ για τη νότια Λεβαντίνη κατά τον ύστερο δεύτερο αιώνα π.Χ.»

Για τους σύγχρονους χάρτες υιοθετείται η ορολογία του ΟΗΕ (Gaza, West Bank, Israel, Jordan), ενώ ο όρος «Παλαιστίνιος» χρησιμοποιείται μόνο όπου έχει πολιτισμική ή εθνογραφική σημασία.

Διαμαρτυρίες και επόμενες αλλαγές

Περισσότεροι από 5.000 άνθρωποι υπέγραψαν αίτημα στο Change.org ζητώντας από το μουσείο να αναιρέσει την απόφαση αυτή. Οι υπογράφοντες υποστηρίζουν ότι η ενέργεια αυτή «δεν στηρίζεται σε ιστορικά δεδομένα και συμβάλλει στη διαγραφή της παλαιστινιακής παρουσίας από τη συλλογική μνήμη».

Σύμφωνα με την UKLFI, οι πληροφοριακές πινακίδες στην αίθουσα της Λεβαντίνης που καλύπτουν την περίοδο 2.000-300 π.Χ., έχουν ήδη τροποποιηθεί ώστε να περιγράφουν πλέον την ιστορία της Χαναάν και των Χαναναίων καθώς και την άνοδο των βασιλείων της Ιουδαίας και του Ισραήλ. Σε άλλη αίθουσα της Αιγύπτου αντικαταστάθηκε η φράση «παλαιστινιακής καταγωγής» με «χαναανικής καταγωγής».

Περαιτέρω αλλαγές αναμένονται στο πλαίσιο του μακροπρόθεσμου προγράμματος ανακατασκευής και επαναδιαμόρφωσης των εκθεμάτων του μουσείου, που θα υλοποιηθούν τα επόμενα χρόνια.

Με πληροφορίες από The Guardian

Το βίντεο, μία υπενθύμιση του πάγιου αιτήματος της Ελλάδας για την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα, απεικονίζει την Καρυάτιδα να δραπετεύει από το Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου και να επιστρέφει στην Αθήνα και στο Μουσείο Ακρόπολης, μαζί με τις αδελφές της.

«Για αιώνες στέκομαι μόνη μου. Μια ξένη σε μια ξένη αίθουσα. Η μαρμάρινή μου καρδιά πονάει από τις φωνές που κάποτε γνώριζα. Ακούω βήματα, ψιθύρους. Όχι δικά μου, αλλά ποτέ το γέλιο των αδελφών μου. Ονειρεύτηκα τον ήλιο του Αιγαίου, της πόλης στην οποία η ψυχή μου σκαλίστηκε από πέτρα. Και τώρα είμαι σπίτι. Η Ακρόπολη ανατέλλει πριν από μένα. Οι αδερφές μου είναι πλάι μου. Μαζί ξανά βλέπουμε τον ουρανό αλύγιστες και αιώνιες» ακούγεται να λέει μια γυναικεία φωνή.

Πηγη: Huffpost

Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία που δημοσίευσε πρόσφατα η Alva, η Ένωση Κορυφαίων Επισκεπτών, το μουσείο στο Λονδίνο είχε 6.479.952 επισκέπτες το 2024, αύξηση 11% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας στο South Kensington ήταν το δεύτερο πιο δημοφιλές αξιοθέατο με 6,3 εκατομμύρια επισκέπτες, επίσης με αύξηση 11% σε σύγκριση με το 2023. Η Tate Modern ήταν η 4η πιο δημοφιλής με 4,6 εκατομμύρια επισκέπτες. Το Southbank Center, το οποίο περιλαμβάνει τη Γκαλερί Σύγχρονης Τέχνης Hayward μεταξύ των χώρων του, είχε περισσότερους από 3,7 εκατομμύρια επισκέπτες, αύξηση 17% σε σύγκριση με το 2023.

Η ανακοίνωση της Alva σημείωσε επίσης μια αύξηση 36% στους επισκέπτες της Εθνικής Πινακοθήκης Πορτρέτων πέρυσι με περισσότερους από 1,5 εκατομμύριο επισκέπτες αφότου άνοιξε ξανά το καλοκαίρι του 2023. Αυτό βοήθησε το μουσείο να ανέβει εννέα θέσεις σε ένα χρόνο στην 18η θέση. Το Young V&A, το οποίο άνοιξε και πάλι τον Ιούνιο του 2023, υποδέχθηκε περισσότερους από 596.000 επισκέπτες, σημειώνοντας αύξηση 47%. Το Stonehenge παρουσίασε επίσης αύξηση 3% στους επισκέπτες, με περισσότερους από 1,36 εκατομμύρια το 2024.

Το Εθνικό Μουσείο της Σκωτίας ήταν το δωρεάν αξιοθέατο με τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα στη Σκωτία με 2,3 εκατομμύρια επισκέπτες, αύξηση 6% σε σύγκριση με το 2023, ενώ οι Εθνικές Πινακοθήκες της Σκωτίας κατέγραψαν έτος ρεκόρ με λίγο λιγότερο από 2 εκατομμύρια επισκέπτες, αύξηση 9%.

Το πιο επισκέψιμο αξιοθέατο στην Ουαλία ήταν το Εθνικό Μουσείο Ιστορίας του St. Fagan με 600.690 επισκέπτες, ακολουθούμενο από το Εθνικό Μουσείο του Κάρντιφ με 373.382 επισκέπτες.

Άλλα καλλιτεχνικά ιδρύματα παρουσίασαν επίσης μεγάλα άλματα. Το Μουσείο Φιτζγουίλιαμ, το μουσείο τέχνης και αρχαιοτήτων του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, είχε την πιο πολυσύχναστη χρονιά που έχει καταγραφεί ποτέ, με περισσότερους από 506.000 επισκέπτες, αύξηση 25% από το προηγούμενο έτος.

Συγκριτικά, η Alva είπε ότι το τυπικό αξιοθέατο στο Λονδίνο σημείωσε αύξηση 3%, με τα αξιοθέατα στη Σκωτία και τη Βόρεια Ιρλανδία να σημειώνουν αύξηση 3,2% στους επισκέπτες.

Ο διευθυντής της, Bernard Donoghue, αναγνώρισε ότι τα περισσότερα αξιοθέατα στο Ηνωμένο Βασίλειο είχαν «σταθερή αλλά όχι σημαντική ανάπτυξη» το 2024, λόγω της μακροχρόνιας οικονομικής ανάκαμψης μετά την πανδημία Covid, των επιπτώσεων της κρίσης κόστους ζωής στις καταναλωτικές δαπάνες, των πρόσθετων επιχειρηματικών δαπανών και των μέτριων επισκεπτών στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Σε δήλωσή του είπε: «Η ανάκαμψη έλξης επισκεπτών και των ευρύτερων οικονομιών πολιτιστικής κληρονομιάς παραμένει εύθραυστη, αλλά οι επισκέπτες έχουν δείξει ότι στις ψυχαγωγικές τους δαπάνες εξακολουθούν να δίνουν προτεραιότητα στις ημερήσιες εκδρομές σε αγαπημένα αξιοθέατα, διατηρούν τη συμμετοχή τους σε αγαπημένους οργανισμούς και εκτιμούν να περνούν ξεχωριστό χρόνο με ειδικά άτομα σε ειδικά μέρη».

Πηγή: ARTnews

Τα μάρμαρα του Παρθενώνα ή Ελγίνεια είναι τα αρχαία ελληνικά γλυπτά που κάποτε διακοσμούσαν τον ναό της Ακρόπολης στην Αθήνα. Αφαιρέθηκαν μεταξύ 1801 και 1815 από τον Λόρδο Έλγιν, τον Βρετανό πρεσβευτή στην Οθωμανική αυτοκρατορία, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι είχε την άδεια να τα πάρει, αν και δεν βρέθηκε κανένα δικαιολογητικό έγγραφο. Τα γλυπτά αποκτήθηκαν από το Βρετανικό Μουσείο το 1816, αλλά η νόμιμη ιδιοκτησία τους αμφισβητείται από τη δεκαετία του 1980.

Στο βιβλίο της “Keeping their Marbles: How the Treasures of the Past Ended in Museums… and Why They Should Stay There”, η Jenkins εξέτασε τις επιρροές πίσω από τη μάχη υψηλού προφίλ για την επιστροφή των μουσειακών τεχνουργημάτων σε μια προσπάθεια να επιδιορθώσει ιστορικά λάθη. Οι απόψεις της έρχονται σε αντίθεση με εκείνες μιας άλλης γνωστής ιστορικού και ραδιοτηλεοπτικού φορέα, της Dr Alice Roberts, η οποία συνάντησε πρόσφατα την Ελληνίδα υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, ενώ γύριζε τη σειρά της για την Αρχαία Ελλάδα για το Channel 4.

Νωρίτερα αυτό το μήνα ή Roberts είπε στους Radio Times: «Ανήκουν πίσω στην Αθήνα. Δεν είναι το ίδιο, αλλά φαντάζομαι ότι μπορεί να ήμασταν αναστατωμένοι στην Αγγλία αν μια άλλη χώρα είχε σημαντικά κομμάτια από το Στόουνχεντζ και δεν τα έδινε πίσω. Αλλά στην πραγματικότητα το επιχείρημα είναι βαθύτερο από αυτό. Υπάρχει επιτακτική ανάγκη να αναγνωρίσουμε μερικές από τις αμφισβητούμενες πρακτικές του παρελθόντος, οι οποίες συχνά πήγαιναν χέρι χέρι με την ιστορία».

Τον περασμένο μήνα, η Ελλάδα εξέλεξε νέο Πρόεδρο Δημοκρατίας, τον Κωνσταντίνο Τασούλα, ο οποίος είναι εξέχων υπέρμαχος της επιστροφής των μαρμάρων. Ως πρώην Υπουργός Πολιτισμού, έπαιξε βασικό ρόλο στην αναζωογόνηση των προσπαθειών για την ανάκτηση των 2.500 ετών γλυπτών.

Μέχρι πρόσφατα, η βρετανική απάντηση βασιζόταν στην ιδέα ότι η απομάκρυνση ήταν νόμιμη και ότι το Βρετανικό Μουσείο είναι ο ασφαλέστερος θεματοφύλακας. Όμως το επιχείρημα άλλαξε τα τελευταία χρόνια καθώς η Ελλάδα απομακρύνθηκε από την απλή διεκδίκηση ιδιοκτησίας. Το ερώτημα συχνά πλαισιώνεται τώρα ως ζήτημα «επανένωσης», που περιλαμβάνει το μοίρασμα της κληρονομιάς. Τη στάση αυτή τόνισε ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος πρότεινε ότι η τέχνη μπορεί να διατηρηθεί σε διαφορετική χώρα χωρίς να χάσει τη σημασία της. Όμως το 2023, ο Rishi Sunak, ο οποίος ήταν πρωθυπουργός εκείνη την εποχή, ακύρωσε μια συνάντηση με τον Μητσοτάκη την τελευταία στιγμή σε μια κίνηση που ερμηνεύτηκε ως τρόπος αποφυγής του ζητήματος.

Η Jenkins, επίτιμη υπότροφος στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, έλαβε συγχαρητήρια για τον διορισμό της από την Claire Fox, συνάδελφό της στην Ακαδημία Ιδεών. Η Fox είναι υπεύθυνη για το thinktank, που ιδρύθηκε πριν από 25 χρόνια με το κλείσιμο του Ζωντανού Μαρξισμού κι ενώ είναι μη κομματικό πολιτικό, προωθεί αυτό που περιγράφει ως «μια σθεναρή στάση σε επίμαχα ζητήματα». Επίσης, θετική στο ραντεβού ήταν και η συγγραφέας και παρουσιάστρια Timandra Harkness, η οποία είπε στον Observer ότι η Jenkins ασχολούνταν αποκλειστικά με τη σοβαρή δουλειά της προστασίας της ιστορίας και ότι «δεν θα συμμετείχε στο διοικητικό συμβούλιο για να δώσει οποιαδήποτε εξωτερική μάχη».

«Εάν κανένας μαύρος ή μελαχρινός εκτός Λονδίνου δεν έκανε αίτηση για να γίνει διαχειριστής, θα έπρεπε να είχαν βγει να ψάξουν για κάποιον. Είναι εκεί έξω», είπε μια κορυφαία πολιτιστική προσωπικότητα που θέλησε να διατηρήσει την ανωνυμία της, αλλά είναι απογοητευμένη από τη σύνθεση. Το συμβούλιο των 20 διαχειριστών του μουσείου περιέχει ένα μείγμα πολιτιστικών καταβολών, συμπεριλαμβανομένου του ινδοαμερικανού στελέχους της Amazon Priyanka Wadhawan και του οικονομολόγου καθηγητή Abhijit Banerjee καθώς και του οικονομολόγου Weijian Shan από την Κίνα και του Κολομβιανό-Αμερικανού φιλάνθρωπου Alejandro Santo Domingo. Τον περασμένο Ιούλιο, η γραμματέας Πολιτισμού Lisa Nandy ανακοίνωσε μια προσπάθεια να προσελκύσει το μεγαλύτερο απόθεμα ταλέντων στο σύστημα των δημόσιων διορισμών.

Ανακοινώνοντας τους διορισμούς, ο υπουργός Πολιτισμού Chris Bryant είπε: «Οι διορισμένοι από το δημόσιο βοηθούν στην ηγεσία ορισμένων από τα πιο γνωστά ιδρύματα του Ηνωμένου Βασιλείου και αυτά τα εξαιρετικά ταλαντούχα άτομα με ευρύ φάσμα προσωπικής και επαγγελματικής εμπειρίας θα συνεισφέρουν σημαντικά στον τρόπο λειτουργίας τους και θα βοηθήσουν στην προώθηση της βρετανικής ήπιας δύναμης στο εξωτερικό».

Πηγή: The Guardian / Κεντρική φωτογραφία: Flickr

Η συλλογή των 1.700 τεμαχίων – συμπεριλαμβανομένου ενός κύπελλου κρασιού ζωγραφισμένο με κοτόπουλα από τη δυναστεία των Μινγκ – δωρήθηκε από τους διαχειριστές του Ιδρύματος Sir Percival David και έχει δανειστεί μακροπρόθεσμα στο μουσείο του Λονδίνου σε μια ειδική γκαλερί από το 2009. Η δωρεά τέχνης υψηλής αξίας είναι ασυνήθιστη στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το τελευταίο πρωτοσέλιδο δώρο που έλαβε το Βρετανικό Μουσείο ήταν ένα κληροδότημα ενός αείμνηστου διαχειριστή αξίας 123 εκατομμυρίων λιρών.

Ο Nicholas Cullinan, διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου, αποκάλεσε τα κεραμικά Percival μια «ασύγκριτη ιδιωτική συλλογή». Και πρόσθεσε: «Αυτά τα διάσημα αντικείμενα προσθέτουν μια ιδιαίτερη διάσταση στη συλλογή μας και προσφέρουν μαζί σε μελετητές, ερευνητές και επισκέπτες σε όλο τον κόσμο την απίστευτη ευκαιρία να μελετήσουν και να απολαύσουν τα καλύτερα παραδείγματα κινεζικής χειροτεχνίας που υπάρχουν».

Ο Percival David γεννήθηκε το 1892 στη Βομβάη σε μια πλούσια εβραϊκή οικογένεια με δεσμούς με το Ιράν. Ήταν βαρόνος από κληρονομιά, καθώς και ιδιοκτήτης της επικερδούς επιχείρησης κλωστοϋφαντουργίας και τραπεζών της οικογένειάς του. Το 1914, σε ηλικία 22 ετών, μετακόμισε στο Λονδίνο και μετά την πρώτη αγορά τριών κινεζικών κεραμικών έγινε παθιασμένος συλλέκτης κινεζικής τέχνης και λογοτεχνίας.

Απέκτησε έργα κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του στην Ευρώπη, την Ιαπωνία, το Χονγκ Κονγκ και την Κίνα, με βασικό σταθμό το Πεκίνο το 1924, όπου είδε την Imperial συλλογή. Ανακαλύπτοντας το μεγαλύτερο μέρος του σε κουτιά, πλήρωσε για την αποκατάσταση ενός κτιρίου για να εκθέσει πολύτιμη τέχνη και αντικείμενα. Το 1927 έγινε επίσημα σύμβουλος στα Μουσεία του Εθνικού Παλατιού της Κίνας. Σύμφωνα με τους διαχειριστές του Ιδρύματος Sir Percival David, πριν από το θάνατό του το 1964, είπε ότι ήθελε να μοιραστεί τη συλλογή του με το κοινό.

Ο George Osborne, πρόεδρος του Βρετανικού Μουσείου, ανέφερε σε δήλωση ότι το δώρο ήταν «μια πραγματική ψήφος εμπιστοσύνης» για το μέλλον του μουσείου καθώς ξεκινά την «πιο σημαντική πολιτιστική ανάπλαση» που έχει γίνει ποτέ.

Το Βρετανικό Μουσείο εξακολουθεί να εργάζεται για να ανακτήσει μετά από μια διαμάχη που δημοσιοποιήθηκε ευρέως πάνω από 1.500 έργα από τη συλλογή του που αναγνωρίστηκαν ως χαμένα ή κλεμμένα το 2023. Κάποια από τα αντικείμενα έχουν από τότε επιστραφεί στο μουσείο. Τον Μάρτιο, το μουσείο μήνυσε έναν πρώην επιμελητή τον οποίο κατηγόρησε ότι έκλεβε αντικείμενα από μια αποθήκη κατά τη διάρκεια μιας περιόδου 30 ετών.

Πηγή: ARTnews

Φαίη, μετράς ήδη αρκετά χρόνια που δραστηριοποιείσαι δυναμικά και με επιτυχία στο χώρο του κοσμήματος. Πώς αξιολογήσεις μέχρι στιγμής αυτή την πορεία;

Μπορώ να πω με σιγουριά ότι ήταν η καλύτερη επιλογή που θα μπορούσα να έχω κάνει, αφού τελείωσα τις σπουδές μου στην Αρχιτεκτονική. Σε αυτά τα δεκαπέντε χρόνια πορείας στο κόσμημα, διαμόρφωσα τη στάση μου απέναντι στη ζωή, εκφράστηκα πηγαία και είδα κάτι να γεννιέται από το μηδέν. Να μεγαλώνει και πλέον να ζει ανεξάρτητο, αυτόνομο, δραστήριο και όμορφο. Μέσα σε δεκαπέντε χρόνια υπομονής, επιμονής και κάποιες φορές παιδικής άγνοιας κινδύνου, το εγχείρημα αυτό γεννήθηκε στο Βόλο, μεγάλωσε στην Αθήνα και συνεχίζει να ζει και να αγναντεύει από το λόφο της Άνω Σύρου. Πολυταξιδεμένο, σε συνεχόμενη ροή, μεταμόρφωση. Ζωντανό!

Το κλικ πότε και πώς συνέβη; Όσο σπούδαζες;

Όλα ξεκίνησαν τα πρώτα χρόνια των σπουδών μου στο Βόλο, όταν συνειδητοποίησα ότι η μικρή κλίμακα στο σχεδιασμό είναι κάτι που μπορούσα να αντιληφθώ πιο εύκολα. Επίσης, πολύ σημαντικό ήταν για μένα, το να έχω άμεση επαφή με τα υλικά και να δημιουργώ απευθείας με τα χέρια. Οι σπουδές μου τροφοδοτούσαν και εξέλισσαν την σχεδιαστική μου ματιά και η χειροποίητη δουλειά συγκέντρωνε και ηρεμούσε το μυαλό μου, προσφέροντάς μου μια αίσθηση αυτονομίας, που ήταν δύσκολο να ερμηνεύσω τότε.

Με ενθουσίαζε να βλέπω το τελικό έργο να υλοποιείται σε πραγματικό χρόνο, μπροστά μου. Αποφάσισα έτσι να ξεκινήσω στην Αθήνα το 2008 ταχύρρυθμα σεμινάρια αργυροχοΐας, που πραγματοποιούνταν τα σαββατοκύριακα και ύστερα από πολύ πειραματισμό, πετυχημένες, αλλά και πολλές ανεπιτυχείς απόπειρες, δημιούργησα τα πρώτα μου κοσμήματα και δειλά δειλά ξεκίνησα να συμμετέχω στα πρώτα bazaars χειροποίητων ειδών.

Αισθάνομαι ότι όλη σχεδόν η δυναμική της δημιουργίας στηρίζεται στη διαρκή επαφή σου με την φύση και την ηρεμία της.

Στη φύση, επιστρέφω στη ρίζα μου, γειώνομαι, στοχάζομαι. Απομονώνομαι κι έχω διαυγή σκέψη και σχέση με το βαθύτερο ένστικτό μου. Ησυχάζουν οι τεχνητοί ήχοι της πόλης και η ησυχία ηρεμεί την ψυχή, η ματιά μου καθαρίζει.

Περπατώντας στο βουνό, όλες οι σκέψεις μπαίνουν σε σειρά κι εγώ σε κάθε βήμα αφήνω ένα φορτίο πίσω μου. Η χαρά, η απλότητα και η παιδικότητα επιστρέφει μεμιάς. Φτάνοντας στην κορυφή, κάθε φορά, μένω απογυμνωμένη, ανάλαφρη και κάπου, σε όλη αυτή την εμπειρία, την χαρά και την πληρότητα βρίσκω απευθείας την όρεξη για ζωή, για φως, για δημιουργία. Και οι ιδέες ξεπηδούν μαγικά. Ίσως ήταν εκεί και απλώς βρήκαν όμορφο τόπο να ξεπροβάλλουν.

Ποιες στιγμές έχεις μέχρι σήμερα ξεχωρίσει;

Η πιο σημαντική μου στιγμή ήταν η συμμετοχή μου σε έκθεση στο Πωλητήριο του Βρετανικού Μουσείου με το έργο μου «Αμφιθέατρο». Ήρθε αναπάντεχα, η συνεργασία μας ήταν άρτια και η αλήθεια είναι ότι, κατά την επίσκεψή μου στην έκθεση, χρειάστηκε να με σκουντήσουν για να «ξυπνήσω», όταν αντίκρισα το όνομά μου σε ένα μικρό ταμπελάκι, εκεί.

Άλλες σημαντικές στιγμές και στιγμές – ορόσημα, ήταν η απόφαση να δημιουργήσω το μικρό μου καταφύγιο-εργαστήριο, στο κέντρο της Αθήνας, το 2015 καθώς και η έκθεση στο Πνευματικό κέντρο Άνω Σύρου το 2021, που σηματοδότησε τη δημιουργία της γκαλερί μας εκεί.

Πώς αντιλαμβάνεσαι εσύ την ομορφιά;

Η ομορφιά για μένα, κλείνοντας τα μάτια, είναι κάτι γαλήνιο, κάτι αρμονικό. Είναι ήρεμα βλέμματα, αληθινά χαμόγελα, απέραντη θάλασσα και ψηλά, απάτητα βουνά.

Είναι, επίσης, η απλότητα, οι καθαρές γραμμές, τα γήινα χρώματα, το πηγαίο στυλ και η απουσία επιτήδευσης. Ομορφιά είναι η φθορά που φέρνει ο χρόνος, στα κτίρια, στα υλικά, στη φύση, στους ανθρώπους. Είναι οι ουλές, οι ρυτίδες, οι σκουριασμένες επιφάνειες, τα ερείπια και τα κτίρια που έχοντας περάσει τις μέρες τις ακμής τους παραμένουν εκεί, κουβαλώντας την ιστορία τους και ακτινοβολώντας λάμψη κρυφή.

Έχεις σκεφτεί, κάποια στιγμή, την μόνιμη αποκέντρωση του εργαστηρίου; Η Αθήνα έχει δείξει τη ζόρική της πλευρά;

Χτύπησες φλέβα με την ερώτησή σου. Νομίζω είναι κάτι που απασχολεί, όλο και περισσότερο, τους κατοίκους των μεγαλουπόλεων. Ύστερα από έντεκα χρόνια, που κατοικώ στο κέντρο της Αθήνας και προσπαθώντας πάντα να κρατήσω και να βλέπω όσα όμορφα έχει να προσφέρει, ομολογώ ότι πια αδυνατώ να τα καταφέρω. Ο χρόνος συρρικνώνεται, η καθημερινότητα γίνεται ένας συνεχόμενος αγώνας να προλάβεις να εργαστείς, να προλάβεις να κοινωνικοποιηθείς, να προλάβεις να χαρείς. Αλλά δεν ξέρω τελικά.. προλαβαίνεις;

Αρκούν ελάχιστες μέρες μακριά από την πόλη για να δω και να καταλάβω πόσο όμορφα μπορεί να κυλά η ζωή, ότι η έμπνευση εκεί βρίσκεται στην επόμενη γωνία, πώς ο χρόνος ξαφνικά αλλάζει διάσταση και πόσο δεν χρειάζεται να υπερπροσπαθείς ακόμα και για τα πιο απλά πράγματα. Μάλλον ναι, κάποια στιγμή ελπίζω να αφήσω πίσω μου την πόλη.

Αναφέρονται συχνά σε σένα με επίθετα όπως πρωτοπόρα, διαφορετική, αφαιρετική. Τι σημαίνει πρωτοπορία σε μια εποχή απίστευτης ταχύτητας και πλουραλισμού;

Πρωτοπορία στην εποχή μας είναι να βρίσκεις την ηρεμία να εσωστρέφεσαι και να δημιουργείς αυτό που πραγματικά αισθάνεται η ψυχή σου, αυτό που την προβληματίζει. Να το κάνεις έργο και να ανοίγεις ένα διάλογο με τον εαυτό σου και τους γύρω σου. Μέσα από τη συνεχόμενη βουή που αντηχεί στα αυτιά σου, να βρίσκεις την ουσία, να την αποδομείς και εύστοχα, λιτά, να παραθέτεις όσα έχεις να πεις, όσα νιώθεις.

Για μένα απαραίτητο είναι να μένεις ενεργός και σε απόλυτη επαφή με το κοινωνικό σύνολο, κάνοντας δικό σου ό,τι το αφορά και το προβληματίζει. Κάποια σχέδια των τελευταίων ετών, όπως το SHE και το STADIUM, ήρθαν να επιβεβαιώσουν ότι όταν παραθέτεις την αλήθεια σου, δεν μένει παρά να συναντήσει τις αλήθειες των άλλων και τότε η αλληλεπίδραση είναι πέρα από μαγική.

Ζεις όπως το είχες φτιάξει στο μυαλό σου;

Κάποια πράγματα, όντως, τα είχα ονειρευτεί και γίνανε! Θα πω πως ναι, νιώθω τυχερή. Πολύ. Όλα τα υπόλοιπα τα προσπαθούμε και τα φτιάχνουμε καθημερινά.

Τι έχεις μάθει από τα ταξίδια κι από αυτήν την αεικινησία που σε χαρακτηρίζει;

Τα ταξίδια έχουν πάντα πολλά να σου πουν. Με λιγότερη σημασία πόσο μακρινό μπορεί να είναι ή πόσο διαφορετικά θα είναι από όσα έχεις ήδη ζήσει. Για μένα, το θέμα είναι να μπορείς να «δεις», να φανταστείς. Να αφουγκράζεσαι με προσοχή, τόπους, ανθρώπους, νοοτροπίες, να γίνεσαι ένα, μη μένοντας απλός επισκέπτης, απλός παρατηρητής. Να κρατάς μάτια και ψυχή ανοιχτή, να γεμίζεις εικόνες, μυρωδιές, ιστορίες και εμπειρίες.

Αν ήταν η γενιά μας να χωρέσει στο σχήμα ενός κοσμήματος αυτό ποιο θα ήταν;

Νιώθω απόλυτα ταυτισμένη με το SHE, το γυναικείο σώμα που δημιουργήθηκε με έμπνευση από το Κυκλαδικό ειδώλιο που βρέθηκε στη Χαλανδριανή της Σύρου, το 2000 π.Χ. Ένα σώμα πολύπαθο ανά τις χιλιετίες, σχεδιασμένο με αιχμηρές ακμές, να θυμίζει ξίφος, προστασία, αντίσταση, πυγμή. Προτάσσοντας τα στήθη του κι εμμένοντας παρόλες τις συνθήκες. Σε ένα τέτοιο σώμα θα μπορούσα να χωρέσω όλη μας τη γενιά.

Νιώθω ότι είμαστε πλάσματα που ψάχνουμε τη θέση μας στις συνεχόμενα εναλλασσόμενες καταστάσεις, προσπαθώντας να βρούμε την πραγματική ουσία της ζωής, αποδεσμευμένοι από το μαθημένο, αυτό που έως τώρα θεωρείται δεδομένο. Να βρούμε την ομορφιά, να αγκαλιάσουμε τους εαυτούς μας – όπως δεν εκπαιδευτήκαμε να κάνουμε από την αρχή της ζωής μας – να γίνουμε οι καλύτεροί μας φίλοι. Και με τη σειρά μας να φερθούμε στον δίπλα μας ακριβώς με τον ίδιο τρόπο που θα θέλαμε για μας. Και όσο δύσκολο κι αν φαντάζει, μοιάζει πια για μας ο μόνος δρόμος.

*Η Φαίη Παπανίκου διατηρεί το προσωπικό της εργαστήριο και εκθετήριο στο πιο κεντρικό σημείο της Αθήνας, στην οδό Παπαρηγοπούλου 15, αλλά επίσης μπορείτε να δείτε και σχέδιά της στο feypapanikou.com