Κύριε Ζουγανέλη, πώς επηρέασε η οικογένειά σας την πορεία σας στη μουσική και τη ζωή;

Οι ιδιότητες ενός ανθρώπου προκύπτουν από τα ενδιαφέροντά του και τη στάση του απέναντι στη ζωή. Μεγάλωσα σε ένα εξαιρετικό οικογενειακό περιβάλλον που μου έδωσε την ευκαιρία και την ελευθερία να επιλέξω τον δρόμο μου. Οι γονείς μου ήταν κωφοί, και αυτή η ιδιαιτερότητα με έβαλε σε μια μοναδική, θετική περιπέτεια: έμαθα να εκφράζομαι, να εξηγώ τα πάντα από τον ήχο μέχρι την καθημερινή μας ζωή. Ήταν οι πυλώνες της εξέλιξής μου και της ζωής του αδερφού μου, Αντώνη.

Από μικρή ηλικία, πώς προσεγγίσατε τη μουσική;

Από πολύ μικρός με ενδιέφερε η μουσική. Έκανα βυζαντινή μουσική στον Άγιο Νικόλαο Αχαρνών, υπό την καθοδήγηση ενός εξαιρετικού πρωτοψάλτη. Μέσα από αυτό, θαύμασα το τελετουργικό των ακολουθιών και πίστεψα στην αξία του ανθρώπου όπως υμνείται. Παράλληλα, μάθαινα τις νότες της βυζαντινής μουσικής και το ελληνικό αλφάβητο. Ένιωθα την ανάγκη να υπηρετώ τον άνθρωπο, να τον ψάχνω και να τον συναντώ, μέσα από τον εαυτό μου και τους άλλους.

Ποιο ρόλο έπαιξε η φιλομάθεια στην ανάπτυξή σας;

Η φιλομάθεια και η περιέργεια με οδήγησαν να μελετώ πολύ, για να μπορώ να υπερασπίζομαι τη ζωή μου. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, συνειδητοποίησα την ανυπαρξία του κράτους και έβλεπα μια κοινωνία που έκρυβε τους ανάπηρους, που δεν ισορροπούσε με το μυαλό και την προσωπικότητα των ανθρώπων. Παρά τα εμπόδια, ήμουν τυχερός. Είχα εξαιρετικούς δασκάλους παντού. Σπούδασα κιθάρα στο Ωδείο και σε μικρή ηλικία ολοκλήρωσα τον κύκλο σπουδών μου. Το 1975, πήρα υποτροφία Βίλι Μπραντ για την Ακαδημία του Μονάχου.

Πώς βιώσατε την εμπειρία σας στη Γερμανία και τι σηματοδότησε για εσάς η υποτροφία σας;

Η Ελλάδα είναι από τις λίγες χώρες που δεν διαθέτουν Ακαδημία Τεχνών, κάτι που δείχνει πολλά για τον τρόπο διακυβέρνησής της. Την υποτροφία την απέσπασα γιατί πιστεύω ότι ό,τι θες στη ζωή, απλώς το διεκδικείς. Ευγνωμονώ τον δάσκαλό μου, Νίκο Μαμαγκάκη, που με πήρε από το χέρι και με εισήγαγε στην ψυχή της μουσικής, όχι μόνο μέσω γνώσης, αλλά και πράξης. Στα 15 μου, κυκλοφόρησα τον πρώτο μου δίσκο στη Lyra, την εποχή της Χούντας. Στη Γερμανία, μπήκα στην Αρχιτεκτονική και σπούδασα στην Ακαδημία Τεχνών, γιατί η αρχιτεκτονική θεωρείται πολύπλευρη μορφή τέχνης.

Τι σημαίνει για εσάς να είμαστε πολυδιάστατοι και μοναδικοί;

Γεννιόμαστε πολυδιάστατοι, αλλά στη ζωή χάνουμε αυτή την πολυπλευρικότητα. Ο άνθρωπος έχει σκέψη, φωνή και λόγο, όμως το σύστημα τον κάνει μονοδιάστατο, κοντά στην ατομικότητα και όχι στη μοναδικότητα. Καλλιεργώ και διδάσκω την έννοια της μοναδικότητας.

Πώς εκφράζεστε σήμερα στη σκηνή;

Κάνω εμφανίσεις με μικρότερο ορχηστρικό ensemble, όπου εκφράζομαι μέσα από μουσική και σταντ-απ κωμωδία, προκαλώντας συγκίνηση και συντονισμό. Με ενδιαφέρει να επικοινωνώ με το κοινό και να ανταποκρίνομαι στην αγάπη που μου δείχνει.

Η αγάπη που σας δείχνει το κοινό πώς σας κάνει να βλέπετε τη ζωή;

Όσο η ζωή είναι θητεία, τόσο περισσότερο διευρύνεται.

Ας μιλήσουμε για τη δυναμική της τέχνης σήμερα. Έχει τον ρόλο που της αναλογεί; Μπορεί να στέκεται ως παρηγοριά σε δύσκολες εποχές;

Ναι, το πιστεύω ακράδαντα. Η ερώτησή σας είναι, ουσιαστικά, μια τοποθέτηση: το κυρίαρχο είναι η ζωή. Η ζωή είναι πάνω από όλα, μαζί με την αξία της και όσα τη συνοδεύουν. Όμως η τέχνη μπορεί να τη στηρίξει θεμελιακά και να την εξελίξει, γιατί η τέχνη αντανακλά τη ζωή με τρόπο που κανένα άλλο επάγγελμα δεν μπορεί. Πάντα θα λέω ότι η καθημερινότητα είναι η ποίηση• αν δεν είναι ποιητική, απλώς γίνεται ρουτίνα.

Στην πολυμορφική Ελλάδα, έχουμε την τύχη να ζούμε σε έναν τόπο γεμάτο διαφορετικότητα. Κάθε φορά που γυρνώ τη χώρα, εντυπωσιάζομαι• κάθε δέκα χιλιόμετρα αλλάζει το τοπίο, αλλά και ο άνθρωπος. Η τέχνη παρατηρεί όλα αυτά και τα εκφράζει. Είμαστε τυχεροί, γιατί διαθέτουμε έναν ιδιαίτερο κόσμο που δεν προβάλλεται αρκετά: έναν κόσμο που παίρνει την παράδοση και την εξελίσσει.

Η Ελλάδα διαθέτει πλούσια και πολυποίκιλη καλλιτεχνική παράδοση. Από το δημοτικό τραγούδι, που τα έχει εκφράσει όλα, μέχρι το ρεμπέτικο, που για μένα αποτελεί ιδιαίτερη τέχνη από μόνο του. Και φυσικά τους μεγάλους δημιουργούς: τον Σκαλκώτα, τον Καλομοίρη, που παίζονται σε όλον τον κόσμο, αλλά και τον Θεοδωράκη και τον Χατζιδάκι. Χωρίς αυτούς θα ήμασταν μια άλλη χώρα. Οι μεγάλοι του λαϊκού τραγουδιού — ο Καλδάρας, ο Τσιτσάνης, ο Βαμβακάρης — έχουν καταστεί σχεδόν αγιοποιημένες προσωπικότητες• αν η εκκλησία είχε περισσότερη πνευματικότητα, θα τους περιείχε στις εικόνες της.

Σήμερα, ξεχωρίζετε κάποιον νέο καλλιτέχνη;

Υπάρχουν πολλοί νέοι καλλιτέχνες που δεν προβάλλονται, και αυτό οφείλεται στην έλλειψη συστήματος και την αυθαιρεσία που κυριαρχεί στην Ελλάδα. Τα ραδιόφωνα, κατά την άποψή μου, παίζουν συχνά έναν ύποπτο ρόλο: παρουσιάζουν συνεχώς τα ίδια και τα ίδια τραγούδια, στερώντας έτσι οποιοδήποτε βήμα σε νέες φωνές. Πολλοί παραγωγοί λειτουργούν χάρη σε «κάποιο μέσο» και με αρκετό τουπέ. Βέβαια, ούτε τα δικά μας καινούρια έργα παίζονται. Δεν παραπονιέμαι, αλλά θέλω να τονίσω ότι από όλο το έργο μου μόνο περίπου το ένα δέκατο έχει προβληθεί. Η τελευταία γενιά μουσικών έχει χωριστεί σε «οικογένειες»: άλλη οικογένεια ο Αργυρός και ο Οικονομόπουλος, άλλη ο Πασχαλίδης και οι Πυξ Λαξ, άλλη η Νατάσσα Θεοδωρίδου και άλλη η Νατάσσα Μποφίλιου. Η Μαρίζα Ρίζου, η Ελεονόρα Ζουγανέλη, ο Φοίβος Δεληβοριάς είναι επίσης ξεχωριστές φωνές. Ευνοούνται όσοι καταφέρνουν να αποσπάσουν αυτά που αξίζει να παίζονται, ενώ οι πιο αδύναμοι δεν έχουν την ίδια δυνατότητα. Σήμερα, οι δισκογραφικές λειτουργούν κυρίως μέσω των social media, τα οποία πλέον αποτελούν ένα ολόκληρο πεδίο μελέτης και στρατηγικής. Το ίδιο παρατηρείται και στη ζωγραφική, όπου υπάρχουν εξαιρετικοί νέοι ζωγράφοι, όπως και στο θέατρο, με ταλαντούχους ηθοποιούς και σκηνοθέτες. Οι ηθοποιοί είναι πλέον πολύ καλλιεργημένοι, παρά το ότι ο χώρος έχει εκτεθεί σε κάποιες περιπτώσεις ανόητων επιλογών. Το θέατρο δεν είναι μια αθώα συντεχνία• αντικατοπτρίζει ακριβώς ό,τι συμβαίνει και στην υπόλοιπη κοινωνία.

Έχετε πει ότι, εξαιτίας της κυριαρχίας και της έκφρασης του κωμικού στοιχείου στην προσωπικότητά σας, έχει φωτιστεί λιγότερο η πολλή δουλειά που έχετε κάνει στη μουσική. Αν γυρίζατε τον χρόνο πίσω, θα το αλλάζατε αυτό;

Όχι, δεν θα το άλλαζα. Η έννοια της κωμικότητας είναι παρεξηγημένη. Η κωμικότητα δεν έχει καμία σχέση ούτε με τον χαβαλέ ούτε με τα ανέκδοτα• έχει να κάνει με τις σχέσεις. Πάντα λέω ότι όποιος δεν έχει κωμικότητα στις σχέσεις του χάνει το μέτρο και τη χαρά της ζωής. Η κωμικότητα ή το χιούμορ είναι μεγάλη ιστορία. Και το χιούμορ, για να καταλαβαίνουμε ποιοι είμαστε, προέρχεται από την ελληνική λέξη «χυμός». Θα έκανα λοιπόν το ίδιο, αλλά πιο συγκροτημένα, γιατί με ενδιαφέρει πολύ να είμαι η αφορμή γι’ αυτή τη σύσπαση που κάνει ο άνθρωπος όταν γελά. Τα τελευταία χρόνια δε μου έχει δοθεί η ευκαιρία, παρόλο που έχω προτάσεις για σατιρικές εκπομπές, αλλά υπό προϋποθέσεις – να μη μιλάω δηλαδή για τον τάδε ή τον τάδε. Κι όταν αισθάνομαι ότι με βιάζουν, δεν προχωράω. Αλλά δεν θα το βάλω κάτω• κάτι θα κάνω.

Και να πω και κάτι; Καλώς ή κακώς, ο πρώτος που έκανε σάτιρα στην τηλεόραση ήμουν εγώ. Κανείς από τους επόμενους, που με έχουν κατακλέψει, δεν έχει αναφερθεί σε μένα. Έχουν γίνει πάρα πολλές εκπομπές πανομοιότυπες με τις δικές μου. Το «Αχ, Μαρία» ήταν το πρώτο στέκι που συνυπήρχε το θέατρο και η μουσική επί σκηνής. Αργότερα, στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη, έγιναν παρόμοιες καταστάσεις, και παίχτηκαν δικά μου κείμενα χωρίς καν να αναφερθώ. Θα μου πείτε: «Σε ενδιαφέρει να σε αναφέρουν;» Ναι, με ενδιαφέρει. Γιατί βλέπω ότι είναι τραγικές οι αναφορές που γίνονται από συναδέλφους σας δημοσιογράφους. Τραγικές και ψεύτικες. Το πρόβλημα της πνευματικής κρίσης ξεκινάει από τους παρουσιαστές. Ο αχταρμάς δεν είναι στην προσωπικότητα αυτού που εκφράζεται, αλλά στην προσωπικότητα αυτού που ακούει – αν ακούει και αν είναι ενημερωμένος. Αυτό.

Παρόλα αυτά, έχετε παρουσιάσει πολύ μεγάλο υλικό τόσα χρόνια. Είναι αναμφισβήτητη η παρουσία σας.

Σχεδόν, 55 χρόνια είμαι στον χώρο.

Όταν έχω τις «μαύρες» μου, ένα από τα πιο αγαπημένα μου βίντεο είναι από το Μουσικό Καφενείο της ΕΡΤ, τη δεκαετία του ’80. Το θέμα ήταν αποκριάτικο, κι εσείς ήσασταν μαζί με τον Σάκη Μπουλά, την Τσανακλίδου, τον Κούτρα και αρκετούς άλλους. Βλέποντας το βίντεο, σκέφτομαι πάντα: «Τι ωραία παρέα». Και με τι ειλικρίνεια και γνησιότητα μας περνάγατε αυτό που ζούσατε εκείνη τη στιγμή. Με αθώα απορία, θα ήθελα να ρωτήσω: πώς το καταφέρνατε και ήσασταν έτσι μεταξύ σας;

Στη συγκεκριμένη εκπομπή, ο αλησμόνητος Μίμης Πλέσσας έκανε έναν πρόλογο για μένα, που ντρεπόμουν να τον ακούω. Έτσι ήμασταν, ναι. Υπήρχε η αγάπη για τη ζωή και η χαρά. Υπήρχε η αποδοχή της διαφορετικότητας του άλλου και η σύνδεση, διότι η διαφορετικότητα δημιουργεί δεσμούς. Πασχίσαμε, εργαστήκαμε, χαρήκαμε, μας βρήκε ο κόσμος, μας αγάπησε. Προχωρήσαμε με πολλή δύναμη και γράψαμε με τη δική μας αντίληψη περί κωμικότητας. Σήμερα, δεν γίνεται να ακούγονται πράγματα στη μουσική χωρίς να επεμβαίνει εισαγγελέας. Κάποτε με κάλεσαν –το θεωρώ κωμικοτραγικό– στην εισαγγελία επειδή είπα σε μια συνέντευξη ότι ξέρω πολλούς που πηγαίνουν στην Ταϊλάνδη για πορνεία και παιδοφιλία. Μου ζητήθηκε να αποκαλύψω ποιοι είναι αυτοί. Πιο γελοίο περιστατικό δεν έχω ξαναζήσει. Ας αφήσουμε τα αστεία. Τη ζωή τη βρίσκεις αν την ψάξεις. Τους μεγάλους Έλληνες τους ανακάλυψαν οι άνθρωποι, γιατί δεν υπήρχε τίποτα άλλο, και τους είχαν συντροφιά. Και ακόμη τους έχουμε συντροφιά. Και πιστέψτε με, υπάρχουν πολύ καλοί νέοι. Αλλά όταν δεν προβάλλεται αυτό που κάνεις…

Κύριε Ζουγανέλη, έχετε πραγματοποιήσει όλα όσα είχατε στο μυαλό σας; Μένει κάτι ακόμη;

Έχω πολλά όνειρα ανεκπλήρωτα ακόμη. Και δεν είναι ένας πόθος που μπορεί να δημιουργήσει συμπλέγματα• μου στρώνει χαλί για το μέλλον και για τη ζωή. Ας πούμε, έχω κάνει πολλές φορές πρόταση στο Φεστιβάλ Αθηνών για να παρουσιάσω το μουσικό μου έργο, που καλώς ή κακώς έχει κυκλοφορήσει σε όλον τον κόσμο. Ε, δεν έχω πάρει απαντήσεις σε αυτό. Ναι, θέλω να κάνω πράγματα. Αλλά δεν είμαι καθόλου ματαιόδοξος. Το μέτρο της φιλοδοξίας μου είναι η προβολή του έργου μου, που έχει ως αντανάκλαση τους Έλληνες. Είμαι Ελληνοκεντρικός και δεν μπορώ το lifestyle της πολιτικής που είναι η παγκοσμιοποίηση. Ο καθένας έχει τη δική του αξία, αλλά εγώ είμαι Ελληνοκεντρικός και ανθρωποκεντρικός.

Σας ευχαριστώ πολύ για την κουβέντα και τον χρόνο σας. Να έχουμε μια ωραία χρονιά. Θα θέλατε μήπως να προσθέσετε κάτι ακόμη;

Θα ήθελα να πω στους νέους να ψάχνουν τι ακούν. Επίσης, οι γονείς είναι υπεύθυνοι στο πώς στήνεται η ζωή. Οι νέοι είναι έτσι γιατί στα σχολεία η ελληνική παιδεία πάσχει• η εκπαίδευση στηρίζεται στην παπαγαλία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν και εξαιρέσεις. Είμαστε πολύ υποχρεωμένοι απέναντι στη ζωή. Ξέρετε πόση χαρά παίρνω όταν απέναντί μου έχω παιδιά; Πρέπει να αναδειχθεί το φως αυτής της χώρας. Και επίσης, οι κύριοι που εξουσιάζουν λένε ότι είμαστε μια «ψωροκώσταινα» ή μια μικρή χώρα. Πώς είμαστε μικρή χώρα; Οι κυβερνώντες έχουν γράψει τα πάντα στα υποδήματά τους και αλωνίζουν με έναν τρόπο σοβαροφανή.

Συμφωνώ απόλυτα.

Ας ψάχνουμε τη ζωή με ανοιχτά μάτια. Σας ευχαριστώ κι εγώ.

Η παρουσία σου στο ελληνικό τραγούδι ξεπερνάει τα τριάντα χρόνια. Ποια θεωρείς ότι ήταν η κορυφαία σου στιγμή σ’ αυτήν την πορεία;

Δεν ξέρω, δεν το έχω σκεφτεί ποτέ, ίσως γιατί ποτέ δεν κοιτάω πίσω. Τα θεωρώ όλα πολύ μακρινά ακόμη κι έναν δίσκο μου, που μπορεί να έχει κυκλοφορήσει μόλις έναν μήνα πριν. Αν πρέπει να το ορίσω με ανθρώπους και όχι με στιγμές, είναι η γνωριμία και η πολυετής συνεργασία και σχέση ζωής με τον Θάνο Μικρούτσικο και τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου.

Μέσα σ’ αυτά τα χρόνια, τι έχει αλλάξει στο χώρο του ελληνικού τραγουδιού ως προς τη δημιουργία, το ύφος, τη θεματολογία, αλλά και τη στάση του κοινού;

Πολλά έχουν αλλάξει και είναι πολύ λογικό να συμβαίνει. Καταρχάς, το ελληνικό τραγούδι δεν είναι πια γεγονός. Δεν έχει υποχωρήσει η αγάπη του κόσμου για αυτό, αλλά δεν είναι πια γεγονός, απλά παραγωγή τραγουδιών. Είναι διαφορετικές οι συγκυρίες και είναι λογικό επακόλουθο αυτό. Η θεματολογία δεν έχει αλλάξει -αιώνες είναι η ίδια- αλλά έχει αλλάξει η μορφή, οι μελωδίες δεν είναι πια τόσο ελεύθερες, τόσο κυκλικές, τόσο στέρεες όσο εκείνες των μεγάλων μαστόρων του παρελθόντος. Μου λείπουν οι σπουδαίες μελωδίες, λες και η εποχή αρκείται στην αφήγηση ενός κειμένου με μουσική υπόκρουση, αλλά το τραγούδι δίχως μελωδία χάνει ίσως το βασικότερο όπλο του. Ελπίζω να είναι συγκυριακό, χωρίς να είμαι και σίγουρος.

Έχεις γράψει στίχους σε πάνω από 200 τραγούδια, έχεις εκδώσει πέντε βιβλία, αρθρογραφείς, έχεις υπάρξει ραδιοφωνικός παραγωγός, έχεις δημιουργήσει και συμμετάσχει σε μουσικοθεατρικές παραστάσεις, έχεις συνεργαστεί με τους σημαντικότερους Έλληνες συνθέτες και τραγουδιστές– και ποιος ξέρει τι άλλο ακόμα. Παρόλα αυτά, αυτοπροσδιορίζεσαι ως «γραφιάς». Πώς θα ήθελες να σε θυμάται ο κόσμος;

Δεν έχω κάποια αγωνία να με θυμούνται πέρα από τα παιδιά μου και τους φίλους μου. Τα τραγουδάκια μου αν τραγουδάνε είμαι μια χαρά. Ποτέ δεν ζήτησα κάτι περισσότερο και η υστεροφημία ποτέ δεν με έψησε πως είναι κάτι σημαντικό. Αν αυτά που έγραψα και εκείνα που έκανα κινητοποιήσαν και συγκίνησαν κάποιους ανθρώπους είναι το περισσότερο που θα μπορούσα να επιθυμώ.

Ο κόσμος που σε ακούει και σε διαβάζει, συχνά νιώθει πως εκφράζεις με απλό, περιεκτικό και ταυτόχρονα ξεχωριστό τρόπο όσα σκέφτεται, νιώθει και θα ήθελε να πει. Πώς κατάφερες να αγγίξεις τη σκέψη και την ψυχή τόσων ανθρώπων, ακόμα κι αν δεν τους έχεις αντικρίσει ποτέ;

Μακάρι να το καταφέρνω, δεν θα το κρίνω εγώ. Προσπαθώ -και τα τελευταία χρόνια ακόμη περισσότερο- να εκφράζομαι με τα πλέον απλά υλικά, με τις πλέον τρέχουσες λέξεις. Δεν με αφορά η εξεζητημένη μορφή στον κώδικα της τέχνης μου, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν υπάρχουν σπουδαίοι καλλιτέχνες που το εξεζητημένο το ανήγαγαν σε υψηλή αισθητική. Θεωρώ το τραγούδι την πιο οικεία μορφή τέχνης και πρέπει έτσι να παραμείνει. Αν και μεγάλωσα αγαπώντας με πάθος και τα τραγούδια που είχαν μία «ενισχυμένη ποιητική» (Ελευθερίου, Αλκαίο, Σαββόπουλο) προσπαθώ να μην μετανιώσω για κάτι που μετάνιωσε ο Μάνος Ελευθερίου, ο οποίος απαντώντας κάποτε σε μία σχετική ερώτησή μου, μού είπε πως μετάνιωσε που δεν έγραψε περισσότερα λαϊκά τραγούδια, περισσότερα τραγούδια για τον κόσμο.

Η πραγματικότητα της εποχής που ζούμε– όπως πιθανότατα συνέβαινε και παλιότερα –μπορεί να μας προσπεράσει με ιλιγγιώδη ταχύτητα χωρίς να το αντιληφθούμε. Σε ανησυχεί το ενδεχόμενο αποσύνδεσης από το πνεύμα της εποχής (κι ας μην υιοθετείς την κυρίαρχη γραμμή της) και πως αυτό μπορεί να επηρεάσει τη διαχρονικότητα του έργου σου;

Σου είπα και πριν πως η υστεροφημία και η διαχρονικότητα δεν με αφορούν ιδιαίτερα, γιατί ποτέ μου δεν έγραψα με ανάλογη στρατηγική. Έτσι κι αλλιώς, σε ένα μεγάλο βάθος χρόνου, τίποτα δεν θα μείνει, όλα θα χαθούν. Στα πόσα χρόνια ορίζει κάποιος την διαχρονικότητα; Στα 50 χρόνια; Στα 150; Στα 227; Οι άνθρωποι πάντα βρίσκουν τρόπο να καλύπτουν τις ανάγκες τους. Αν η πνευματικότητα δεν είναι ανάγκη τους και δεν θα είναι σε σαράντα χρόνια, δεν είναι κάτι που μπορώ να το αλλάξω, δεν θα ζω κιόλας τότε. Η κάθε γενιά το παλεύει όπως ξέρει και μπορεί με βάση τις δικές της συγκυρίες και τα φύλλα που της έτυχαν.

Οι εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης έχουν πλέον ενσωματωθεί στην καθημερινότητά μας. Πώς αντιλαμβάνεσαι τη χρήση τους στην καλλιτεχνική δημιουργία;

Το βλέπω πολύ χαλαρά. Λέω στους φίλους μου χαριτολογώντας «παιδιά, απλά αυξήθηκε ο ανταγωνισμός, εκεί που γράφαμε εκατό άνθρωποι τώρα θα γράφουμε διακόσιοι» αν προσθέσουμε τις εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης στην δημιουργία στίχων και μουσικής. Δεν νομίζω πως κινδυνεύει η ανθρώπινη, ατελής δημιουργία της τέχνης από μία βάση δεδομένων που απλά θα προσπαθήσει να μιμηθεί. Υπάρχουν λέξεις και τρόποι που ποτέ δεν θα τους επιλέξει η τεχνητή νοημοσύνη. Πάντα θα καρφώνεται πως είναι φτιαχτή.

Ένα σημαντικό καλλιτεχνικό γεγονός της χρονιάς είναι η συνεργασία των Νταλάρα Παπακωνσταντίνου στο Vox σε κείμενα δικά σου. Τι έφερε ξανά κοντά αυτές τις φωνές μετά από 34 χρόνια και πώς αισθάνεσαι που μοιράζεσαι τη σκηνή μαζί τους;

Νομίζω πως ήταν ένα αίτημα δεκαετιών να βρεθούν πάλι μαζί. Δεν χρειάστηκε να κάνω πολλά πράγματα εγώ, στην ουσία ήταν έτοιμοι και πεισμένοι από καιρό. Είναι δύο μορφές που ο συνδυασμός τους δημιουργεί απίστευτο ρίγος στον κόσμο, το οποίο το νιώθουμε σε κάθε μας παράσταση. Εγώ είμαι στην σκηνή και τους χαζεύω. Ακόμη και την ώρα που λέω τα κείμενά μου, νιώθω δέος που μοιράζομαι την σκηνή μαζί τους. Δεν τους έχω απομυθοποιήσει καθόλου. Χαίρομαι κάθε βράδυ αυτό το ακριβό δώρο που μου κάνουν.

Διαβάζω ότι μέσα στη χρονιά θα κυκλοφορήσει ένας δίσκος του Σωκράτη Μάλαμα σε δικά σου λόγια και με τη φωνή της Ιουλίας Καραπατάκη. Θα ήθελες να μας αποκαλύψεις κάτι περισσότερο γι’ αυτή τη συνεργασία;

Θα είναι έξι τραγούδια γιατί τόσα μας άρεσαν. Γράψαμε με τον Σωκράτη εννέα, ηχογραφήσαμε τα επτά και τελικά καταλήξαμε σε έξι. Είναι μια προσωπική μου γιορτή κάθε φορά που φτιάχνουμε τραγούδια με τον Σωκράτη. Είναι από τους ανθρώπους που κάνουν αυτό το ταξίδι να αξίζει. Κάποτε ηχογραφούσαμε δίσκους των δώδεκα ή των δεκατεσσάρων τραγουδιών, μόνο και μόνο για να γεμίσει ο χρόνος του δίσκου. Μας άρεσαν πραγματικά τα έξι και ακούγονταν τελικά τα τρία. Θεωρώ ως έξι τραγούδια είναι ένας πλήρης κύκλος τραγουδιών. Τα συγκεκριμένα τραγούδια είναι γραμμένα, στην πλειονότητά τους, αποκλειστικά για την Ιουλία. Εννοώ πως, όταν ξεκινήσαμε να γράφουμε καινούρια τραγούδια με τον Σωκράτη, δεν ξέραμε ακόμη ποιος θα τα πει. Κάποια ο Σωκράτης ή όλα ο Σωκράτης ή μισά μισά με την Ιουλία. Όταν αποφασίστηκε να τα πει όλα η Ιουλία έγραψα κάποια πιο στοχευμένα τραγούδια που να ταιριάζουν σε αυτή την υπέροχη λαϊκή τραγουδίστρια, που τραγουδάει με κάθε πόρο του σώματός της. Ιδιαίτερα εκφραστική και με ενισχυμένο λαϊκό ένστικτο, απαραίτητο για το λαϊκό τραγούδι κάθε εποχής. Οι ενορχηστρώσεις που ανέλαβε ο Γιάννης Δίσκος με την μπάντα του Μουσικού Κουτιού, είναι μια πρόταση για τον ήχο του λαϊκού τραγουδιού σήμερα.

Ένα από τα πιο αγαπημένα μου τραγούδια που έχεις γράψει είναι το «Μισή πίστη» σε μουσική του Σωκράτη Μάλαμα. Ειδικά ο στίχος «θα προσπαθήσω να περάσω από τα χρόνια, όπως περνάει από το δρόμο ένα παιδί» γυρνάει συχνά στο μυαλό μου, όσο μεγαλώνω. Ο χρόνος είναι ανίκητος, δε χωράει αμφιβολία, όμως πιστεύεις ότι υπάρχει τρόπος να έχεις τα λιγότερα «χτυπήματα» πριν χάσεις;

Λένε πως από μία ζωή που θα σου συμβούν πολύ περισσότερα άσχημα από καλά, υπάρχει κάτι πολύ χειρότερο, μια ζωή που δεν θα σου συμβεί τίποτα. Δεν ξέρω αν αποφεύγοντας ένα χτύπημα, αυτό δεν θα αποδυναμώσει με κάποιον τρόπο κάποια όμορφη στιγμή που ακολουθεί. Δεν ξέρω πόσο αρνητικά θα επηρεαστεί η ζωή μου αν αποφύγω κάποια κακή στιγμή, κάποιο τραύμα.

Όταν παιζόταν η μουσικοθεατρική παράσταση «9:05», την οποία συνδημιούργησες, είχες δηλώσει πως μέσα από τη συμμετοχή σου σ’ αυτήν «μαζεύεις φωτογραφίες για τα γεράματα». Τι άλλο έχει μείνει μέσα σου που θέλεις να κάνεις για να συμπληρώσεις το άλμπουμ;

Δεν έχω ιδέα. Πολύ λίγα από όσα έκανα τα είχα σχεδιάσει. Ποτέ δεν φανταζόμουν πως θα ανέβω σε θεατρική σκηνή και κλείνω δέκα χρόνια πια. Στο άλμπουμ της ζωής μου, πάντως εύχομαι να μην κυριαρχήσουν φωτογραφίες από την επαγγελματική μου ζωή.

Έναρξη της χρονιάς με εμφανίσεις στο VOX

Στις 11 και 12 Ιανουαρίου 2025, το VOX υποδέχεται για άλλη μια φορά τον σπουδαίο ερμηνευτή με την ιστορική μπάντα και τους μουσικούς του.

Ένα πρόγραμμα με αγαπημένα τραγούδια, διασκευές, αυτοσχεδιασμό και επικοινωνία με το κοινό, όπως εκείνοι ξέρουν. Μια ηλεκτρική γιορτή μέσα στα δύσκολα της εποχής μας, μια ολοζώντανη επιβεβαίωση της σχέσης μεταξύ των μουσικών και του κοινού, μια πολύτιμη μοιρασιά ψυχής που όλοι χρειαζόμαστε. «Δεν νοσταλγούμε το παρελθόν, ζητούμε το παρόν! Παίζουμε ξανά μαζί γιατί λείψαμε ο ένας στον άλλον, μουσικά και ανθρώπινα. Και γιατί μας λείψατε!», δηλώνει ο Αλκίνοος Ιωαννίδης.

Ένα πρόγραμμα γεμάτο δημιουργικότητα, συγκίνηση και ενέργεια

Ο Αλκίνοος Ιωαννίδης πρωτοεμφανίστηκε ως τραγουδοποιός το 1996 με τον δίσκο «Ο δρόμος, ο χρόνος και ο πόνος». Η ενορχήστρωση γίνεται από τον ίδιο και τον Γιάννη Σπάθα.

Οι μουσικοί του Αλκίνοου Ιωαννίδη

Σταύρος Λάντσιας: πλήκτρα
Μιλτιάδης Παπαστάμου: ηλεκτρικό βιολί
Γιώτης Κιουρτσόγλου: ηλεκτρικό μπάσο
Μιχάλης Καπηλίδης: τύμπανα

Αλκίνοος Ιωαννίδης: ηλεκτρική κιθάρα, φωνή

Συντελεστές

Ηχοληψία: Βαγγέλης Λάππας – Βασίλης Δρούγκας
Σχεδιασμός φωτισμών: Μαρία Βενετάκη

Πληροφορίες

VOX | Ιερά Οδός 16
Τηλέφωνο κρατήσεων: 210.3475900

Ημέρες παραστάσεων: 11 και 12 Ιανουαρίου

Ώρα έναρξης: 21:00

Προπώληση εισιτηρίων στο inTickets.

Τις Τρίτες 7, 14, 21 Ιανουαρίου, «με χωρίς εκπλήξεις» όπως λέει και ο ίδιος ο Πάνος Βλάχος, μας περιμένει στο VOX για τρεις μοναδικές εμφανίσεις.

Πληροφορίες

Τρίτη 7, 14 και 21 Ιανουαρίου, ώρα έναρξης 21:00
Από 15€
VOX, Ιερά Οδός 16, Αθήνα

Πηγή: Monopoli.gr

Ήταν ο Γιώργος Νταλάρας και ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου, σε ζωντανή ηχογράφηση από την ιστορική κοινή τους παράσταση στο Αττικόν, τη σεζόν 1990 – 1991. Όπως ήταν φυσικό, οι κασέτες αυτές «κάηκαν» από την πολλή χρήση και για μένα, αυτές οι φωνές, τα τραγούδια και το ηχητικό τοπίο της συναυλίας έμελλε να αποτελέσουν το πρώτο μου αληθινό μουσικό βίωμα.

Από κει και πέρα, με πήρε «η κάτω βόλτα» κι αποκόπηκα από το μουσικό ρεύμα της προεφηβείας. Με καλούσαν στα παιδικά πάρτι και δεν ήξερα για την Τερέζα που «έσπασε το κυπελάκι», ενώ, όταν έρχονταν οι φίλοι στα δικά μου, δεν καταλάβαιναν (μεταξύ μας -ούτε κι εγώ-) τι σημαίνει «εφτά, σε παίρνει αριστερά μην το ζορίζεις».

Μετά από καιρό, αποκτήσαμε και το διπλό άλμπουμ με το αξέχαστο αρχικό λογότυπο του Mega channel στο εξώφυλλο, κάτω αριστερά, ως χορηγού επικοινωνίας, και τους Νταλάρα και Παπακωνσταντίνου να ποζάρουν πλάτη-πλάτη, σοβαροί με τις κιθάρες τους, επιδεικνύοντας ο καθένας την ξεχωριστή του χαίτη. Το ρεπερτόριο της συναυλίας ήταν ένα «ανακάτεμα» από προσωπικές τους επιτυχίες, τις οποίες μοιράστηκαν, ροκ ήχους, λαϊκούς δρόμους, τραγούδια της εποχής, που άφησαν ιστορία, όπως ο «Αύγουστος» του Παπάζογλου και «Το πολλαπλό σου είδωλο» των Χειμερινών Κολυμβητών, παραδοσιακά τσιγγάνικα και Νικόλα Άσιμο. Ένα «μπερδεμένο» – αλλά με στιλ – μουσικό ταξίδι, που για καιρό, νόμιζα ότι αυτή είναι η φόρμα των live. Όσο πιο πολύ ακούω το δίσκο, τόσο πιο ξεχωριστός μου φαίνεται, σαν αποτέλεσμα της δυνατής χημείας των φωνών, των εξαιρετικών μουσικών και της θερμής συμμετοχής του κοινού.

Ό,τι και να γράψω γι’ αυτούς τους δύο τραγουδιστές θα φανεί λίγο. Ο καθένας τους έχει τη δική του ξεχωριστή πορεία στο μουσικό σύμπαν, δημιουργώντας φωτεινές στιγμές στο ελληνικό τραγούδι. Για τον Γιώργο Νταλάρα έχω δώσει αμέτρητες μάχες στις παρέες μου. «Πρέπει να είσαι το μοναδικό άτομο που τηλεργάζεται και ακούει Νταλάρα!», μου είχε πει κάποτε ο συγκάτοικός μου. Ναι, πλέον δεν αποτελεί ένοχη απόλαυση, το λέω ανοιχτά ότι στη στατιστική του Spotify βρίσκομαι στο 0,5% των χρηστών με τις περισσότερες ακροάσεις του κυρίου Γιώργου. Η φωνή του, εκτός από τις παιδικές μου αναμνήσεις, συνδέεται με ένα μουσικό ταξίδι που είναι γεμάτο διαδρομές και νέες ανακαλύψεις. Ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου, από την άλλη, ίσως είναι ο τραγουδιστής που έχω δει τις περισσότερες φορές ζωντανά στη σκηνή, αφού εξερευνώντας την Αθήνα, ως πρωτοετής φοιτητής, πήγαινα σχεδόν κάθε βδομάδα στη μουσική σκηνή «Οξυγόνο». Με συγκινεί ακόμη η μοναδική του ερμηνεία, που δίνει σε κάθε τραγούδι την αίσθηση της πρώτης φοράς.

Αφορμή για να μοιραστώ μαζί σας όλα τα παραπάνω είναι ότι αυτοί οι δύο ερμηνευτές θα ξανασυναντηθούν στη σκηνή, μετά από 34 χρόνια, σε μια θεατροποιημένη μουσική παράσταση σε κείμενα και αφήγηση του Οδυσσέα Ιωάννου, που θα αφορούν στο ελληνικό τραγούδι. Από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 έχουν αλλάξει πολλά: το κοινό, τα δεδομένα του ελληνικού τραγουδιού, οι συνθήκες, ακόμα και το αντρικό κούρεμα «χαίτη» είναι εκτός μόδας. Η συνύπαρξη, όμως, του Γιώργου Νταλάρα και του Βασίλη Παπακωνσταντίνου, σε οποιοδήποτε καλλιτεχνικό πλαίσιο, δεν παύει να έχει ενδιαφέρον και να δημιουργεί ανυπομονησία.

Όσο για να μένα, θα βρεθώ στο Vox, αρχές Δεκέμβρη, κάνοντας μια βουτιά στις αναμνήσεις και περιμένοντας τον Νταλάρα να πει χαρακτηριστικά: «Έλα, Βασίλη!».

Πληροφορίες

«Αν σωθούν τα τραγούδια»

Γιώργος Νταλάρας – Βασίλης Παπακωνσταντίνου
Μαζί τους ο Οδυσσέας Ιωάννου
Η σκηνοθεσία είναι του Άγγελου Τριανταφύλλου
Στο VOX, κάθε Πέμπτη και Παρασκευή, από 5 Δεκεμβρίου 2024