Ο αρχαίος σπόρος που ανακαλύφθηκε κατά τη διάρκεια μιας αρχαιολογικής ανασκαφής στην κάτω περιοχή Wadi el-Makkuk βόρεια της Ιερουσαλήμ, διαπιστώθηκε ότι ήταν σε παρθένα κατάσταση. Αλλά οι επιστήμονες που διεξήγαγαν τη νέα έρευνα δεν ήταν σε θέση να προσδιορίσουν τον τύπο του δέντρου μόνο από τον σπόρο. Η ομάδα, με επικεφαλής την Δρ. Sarah Sallon, μια γιατρό που ίδρυσε το Ερευνητικό Κέντρο Φυσικής Ιατρικής Louis L. Borick στο Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Hadassah στην Ιερουσαλήμ, φύτεψε τον σπόρο για περαιτέρω διερεύνηση πριν από δώδεκα χρόνια. Ο Sallon είπε ότι είναι πιθανό το δέντρο να είναι η πηγή του βιβλικού «τσόρι», ενός φαρμακευτικού φυτικού εκχυλίσματος που σχετίζεται με την ιστορική περιοχή της Γαλαάδ βόρεια της Νεκράς Θάλασσας στην κοιλάδα του Jordan Rift, μια ορεινή και δασική περιοχή που καλλιεργούνταν έντονα και τώρα είναι μέρος της Ιορδανίας.

Τα ευρήματα της ομάδας, που περιγράφονται σε μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στις 10 Σεπτεμβρίου στο περιοδικό Communications Biology, ξεκλειδώνουν μερικά από τα μυστικά γύρω από την προέλευση αυτού του αινιγματικού δείγματος, το οποίο η Sallon ονόμασε “Sheba”.

Γενετικό δακτυλικό αποτύπωμα χωρίς ταίρι

Για να βλαστήσει το δείγμα, η συν-συγγραφέας της μελέτης Δρ. Elaine Solowey, επίτιμη ερευνήτρια στο Κέντρο Βιώσιμης Γεωργίας στο Ινστιτούτο Περιβαλλοντικών Μελετών Arava στο Ισραήλ, χρησιμοποίησε μια διαδικασία που τελειοποιήθηκε κατά τη διάρκεια προηγούμενης έρευνας με επικεφαλής τον Sallon σε σπόρους φοίνικα 2.000 ετών. Η προσέγγιση περιελάμβανε την εμβάπτιση του μυστηριώδους σπόρου της ερήμου της Ιουδαίας σε νερό αναμεμειγμένο με ορμόνες και λίπασμα πριν τον φυτέψει σε μια γλάστρα με αποστειρωμένο χώμα. «Περίπου πεντέμισι εβδομάδες αργότερα, αυτό το ωραίο μικρό πηδά προς τα επάνω», είπε η Sallon.

Η προστασία της άκρης του βλαστού ήταν ένα χαρακτηριστικό που μοιάζει με κάλυμμα που ονομάζεται operculum. Μόλις αποβλήθηκε, η ομάδα χρησιμοποίησε χρονολόγηση με ραδιενεργό άνθρακα στην οργανική ύλη για να υπολογίσει την ηλικία του φυτού και βρήκε το δείγμα που χρονολογείται μεταξύ 993 και 1202 μ.Χ.. Λίγο αργότερα, στο δέντρο άρχισαν να φυτρώνουν φύλλα.

Η Sallon μοιράστηκε εικόνες του δέντρου και των φύλλων του με βοτανολόγους σε όλο τον κόσμο. Ένας ειδικός πρότεινε ότι ανήκε στο γένος Commiphora. Η ομάδα περιλαμβάνει περίπου 200 είδη δέντρων που απαντώνται κυρίως στην Αφρική, τη Μαδαγασκάρη και την Αραβική Χερσόνησο. Στη συνέχεια, η βοτανολόγος μοιράστηκε ένα δείγμα από το φύλλο με τον συν-συγγραφέα της μελέτης Δρ. Andrea Weeks, αναπληρωτή καθηγητή στο τμήμα βιολογίας στο Πανεπιστήμιο George Mason στο Fairfax της Βιρτζίνια. Ο Weeks ανέλυσε την αλληλουχία του DNA του δέντρου, επιβεβαιώνοντας την προκαταρκτική ταυτοποίηση. Ωστόσο, το δείγμα δεν ταίριαζε με κανένα από τα γνωστά είδη Commiphora στη βάση δεδομένων της. Με το μοναδικό γενετικό του αποτύπωμα, το άγνωστο είδος Commiphora πιθανότατα αντιπροσώπευε μια εξαφανισμένη ταξινομία κάποτε ιθαγενή στην περιοχή γύρω από την έρημο της Ιουδαίας, σύμφωνα με τη μελέτη.

Ωστόσο, το δέντρο, το οποίο είναι πλέον άνω των 14 ετών και σχεδόν 3 μέτρα ύψος, δεν έχει ούτε ανθίσει ούτε έχει καρποφορήσει. Χωρίς αυτά τα πιο εύκολα αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά, δεν είναι δυνατό να εντοπιστούν τα κρυπτικά είδη με βεβαιότητα, πρόσθεσε η μελέτη.

Βιβλικό δέντρο;

Με βάση την ιστορική έρευνα, η Sallon είχε την πεποίθηση ότι το δέντρο μπορεί να είναι η πηγή αυτού που αρχαία κείμενα από την περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της Βίβλου, περιγράφουν ως «Ιουδαίο Βάλσαμο» ή «Βάλσαμο της Γαλαάδ» — μια αρωματική ρητίνη που συλλέγεται για να κάνει ένα πολυπόθητο άρωμα που εξαγόταν σε όλο τον κόσμο εκείνη την εποχή. «Το φυτέψαμε το 2010 (και) τώρα είναι 2024. Γιατί περιμέναμε τόσο πολύ (για να δημοσιεύσουμε την έρευνα); Επειδή ήθελα να βεβαιωθώ ότι δεν ήταν το Ιουδαϊκό Βάλσαμο. Και πώς θα το ήξερα οριστικά; Μυρίζοντας το», είπε η Sallon.

Ωστόσο, το δέντρο, που σχετίζεται με το δέντρο μύρο που φημίζεται για τη ρητίνη του, δεν έβγαζε ποτέ κανένα είδος μυρωδιάς. Μόλις το φυτό ήταν πιο ώριμο σε ηλικία περίπου 3 ετών, η ομάδα διεξήγαγε μια φυτοχημική ανάλυση στη ρητίνη, τα φύλλα και τα κλαδιά του για να δοκιμάσει για αρωματικές ενώσεις, όπως αυτές που βρέθηκαν στο μύρο. Ωστόσο, δεν υπήρχαν, είπε η Sallon. Αντίθετα, η ομάδα εντόπισε ορισμένες ενώσεις γνωστές για τη φαρμακευτική τους χρήση, συμπεριλαμβανομένων των «γκουγκουλτερολών», οι οποίες έχουν αναγνωριστεί από τη ρητίνη του σχετικού είδους δέντρου Commiphora wightii ότι έχουν πιθανές ιδιότητες καταπολέμησης του καρκίνου, σημείωσε η μελέτη.

«Με βάση όλα αυτά τα πράγματα, δεν είναι το βάλσαμο της Ιουδαίας, είναι στενός ξάδερφός του και ένα από τα μη αρωματικά Commiphora που είναι ένα σεντούκι θησαυρού με φαρμακευτικές ενώσεις», είπε. Λόγω της παρουσίας αυτών των θεραπευτικών ενώσεων, η Sallon και οι συνάδελφοί της κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το δέντρο μπορεί να ήταν η πηγή ενός φαρμακευτικού βάλσαμου γνωστού ως tsori που αναφέρεται επίσης σε ιστορικά κείμενα.

Πηγή: CNN

Η Βίβλος Shem Tov, η οποία ολοκληρώθηκε από τον Ραβίνο Shem Tov Ibn Gaon στη βόρεια ισπανική πόλη Soria το 1312, έζησε μια περιπατητική και σχεδόν θαυματουργή ύπαρξη, επιζώντας από αμέτρητους πολέμους και αναταραχές στα ταξίδια της στις Ιερουσαλήμ, Βαγδάτη, Τρίπολη, Λονδίνο και Γενεύη κατά τη διάρκεια επτά αιώνων. Το βράδυ της Τρίτης, η πλούσια διακοσμημένη Βίβλος – που περιγράφεται ως «μια περιοδεία της βιβλικής και καμπαλιστικής επιστήμης και μια πολύτιμη μαρτυρία της μεσαιωνικής παράδοσης της τέχνης του βιβλίου των Σεφαραδιτών» – πωλήθηκε κοντά στην κορυφή της εκτίμησης των 5-7 εκατομμυρίων δολαρίων στον οίκο Sotheby’s στη Νέα Υόρκη.

Η Sharon Liberman Mintz, διεθνής ανώτερη ειδικός της Sotheby’s στην Ιουδαϊκή για βιβλία και χειρόγραφα, είπε ότι ο συνδυασμός της Βίβλου 800 σελίδων με βαθιά γνώση, μυστικά γράμματα και διαπολιτισμικές καλλιτεχνικές επιρροές την έκανε μοναδική. Όχι μόνο αυτή η Βίβλος του Shem Tov αναφέρει συχνά τον κώδικα Hilleli, μια θρυλική, χαμένη αρχαία εβραϊκή Βίβλο, αλλά περιέχει επίσης περίπου 2.000 επιμελώς σημειωμένα «ανώμαλα» γράμματα, τα οποία είναι μικρότερα ή μεγαλύτερα γράμματα εμποτισμένα με ένα ειδικό, μυστικό νόημα, σύμφωνα με παραδόσεις της Καμπάλα, ή του εβραϊκού μυστικισμού.

Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό της είναι ο συνδυασμός τριών διαφορετικών καλλιτεχνικών και αρχιτεκτονικών παραδόσεων. «Γράφτηκε στη χριστιανική Ισπανία το 1312, αλλά οι Χριστιανοί και οι Εβραίοι ζουν με όλη αυτή την ισλαμική μουντετζάρ [μαυριτανική] αρχιτεκτονική και βλέπουν ακόμα όλη την πολιτιστική αισθητική της Ισλαμικής Ισπανίας γύρω τους», είπε η Liberman Mintz. «Το βιβλίο συγχωνεύει και χρησιμοποιεί και τις τρεις καλλιτεχνικές εκφράσεις: βλέπετε την εβραϊκή γραφική γραφή στο έργο τέχνης και τη λεπτή άνθηση της πορφυρής και κόκκινης μελάνης που σημαδεύει τα διάφορα μέρη της Βίβλου». Υπάρχουν επίσης γοτθικές καμάρες εμπνευσμένες από την αρχιτεκτονική της βόρειας Ευρώπης – «αλλά αν γυρίσετε μερικές σελίδες, θα δείτε μια πολύλοβη ισλαμική αψίδα… έτσι τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά αντικατοπτρίζουν την τέχνη μουντετζάρ της εποχής, ενώ ταυτόχρονα χρησιμοποιήθηκε καλλιτεχνικό λεξιλόγιο από το γαλλικό γοτθικό».

Άλλοι άνθρωποι ισχυρίστηκαν ότι η Βίβλος Shem Tov εξυπηρετεί τόσο πρακτικούς όσο και αισθητικούς σκοπούς. Μια αναφορά στη Βίβλο από τα τέλη της δεκαετίας του 1860 αναφέρει ότι οι ιδιοκτήτες της ήταν απρόθυμοι να την αποχωριστούν «επειδή, εκτός από ένα πραγματικά πολύτιμο αντικείμενο, είναι ένα δοκιμασμένο και αληθινό φυλακτό, γιατί μια γυναίκα που βιώνει έναν δύσκολο τοκετό θα σωθεί από τους πόνους της γέννας όταν το βιβλίο μπαίνει στο σπίτι της».

Το βιβλίο κατέλαβε κεντρική θέση στην καρδιά του David Solomon Sassoon, του κατεξοχήν συλλέκτη εβραϊκών χειρογράφων στον κόσμο, ο οποίος το απέκτησε την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα. Λίγο πριν πεθάνει το καλοκαίρι του 1942, ζήτησε από τον γιο του να πάει και να μιλήσει στους παπύρους του Τορά και στη Βίβλο Shem Tov και να τους πει: «Θα επιστρέψουμε σε εσάς και θα επιστρέψετε σε εμάς. Δεν θα σας ξεχάσουμε ούτε σε αυτόν τον κόσμο ούτε στον επόμενο».

Μετά από τόσο καιρό σε ιδιωτικά χέρια, η Βίβλος θα μοιράζεται στο κοινό. «Αγοράστηκε από ιδιώτες, οι οποίοι, κατανοώντας την υπέρτατη σημασία της, ανυπομονούν να το κάνουν διαθέσιμο στο κοινό», δήλωσε η Liberman Mintz. Και πρόσθεσε: «Νομίζω ότι οποιοσδήποτε αγοράζει ένα βιβλίο αυτού του μεγέθους καταλαβαίνει ότι πρέπει να είναι διαθέσιμο στο ευρύτερο δυνατό κοινό και ότι δεν πρόκειται να το θάψει σε κάποια μικρή βιβλιοθήκη».

Παρά τη σπανιότητα της Βίβλου, τη μυστικιστική της σημασία και την τεράστια ιστορική, καλλιτεχνική και οικονομική της αξία, η Liberman Mintz εντυπωσιάζεται περισσότερο από τα ταξίδια της και από το ίδιο το γεγονός της επιβίωσής της.

Αφού ολοκλήρωσε το εκπληκτικό επίτευγμά του το 1312, ο Ibn Gaon ένιωσε ότι αυτό που οι ειδικοί του Sotheby’s αποκαλούν «Βίβλος στους αιώνες» πρέπει να μεταφερθεί στους Αγίους Τόπους, παρόλο που, όπως είπε η Liberman Mintz: «Αυτό δεν ήταν απλά μια εκδρομή εκείνη την εποχή». Και, παρόλο που ο ραβίνος πέθανε γύρω στο 1330 στην πόλη Safed στη Γαλιλαία, τα ταξίδια της δημιουργίας του μόλις ξεκινούσαν.

«Πιστεύω ότι το ταξίδι είναι τόσο συναρπαστικό γιατί είχε βγει από την Ισπανία μέχρι το 1315, έτσι ξεφεύγει από τις ταραχές και τις σφαγές του 1391 και μετά την εκδίωξη [των Εβραίων] από την Ισπανία το 1492, όταν χάθηκαν πολλά βιβλία», συνέχισε η Mintz. Αυτοί οι χαμένοι τόμοι περιλαμβάνουν τον κώδικα Hilleli. «Στη συνέχεια φτάνει στο Ισραήλ, το οποίο κατακλύζεται από τους σταυροφόρους… [και] καταφέρνει να ξεφύγει από αυτό. Πηγαίνει στη Βαγδάτη και γνωρίζουμε ότι η εβραϊκή κοινότητα της Βαγδάτης γνώρισε κάθε είδους αναταραχές. Κάπως παίρνει το δρόμο για την Τρίπολη. Βρίσκεται στο Λονδίνο κατά τη διάρκεια του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου – ή πιθανώς στο Letchworth – και επιζεί από τον πόλεμο. Είχε ένα θαυματουργό ταξίδι επιβίωσης».

Πηγή: The Guardian