Με τα πλοκάμια του, τα οποία μπορεί να ελέγξει ανεξάρτητα το ένα από το άλλο, το κοινό χταπόδι κινείται χτυπώντας και μυρίζοντας τους βυθούς της Μεσογείου. Η 8η Οκτωβρίου είναι αφιερωμένη σε όλα τα χταπόδια του κόσμου.

«Είναι σε διαρκή αναζήτηση τροφής», έχει πει ο Ντάνιελ Άμπεντ-Ναβάντι, από το Σπίτι της Θάλασσας στη Βιέννη, αναφερόμενος στα χταπόδια που γνωρίζουμε. Κι αυτό συμβαίνει εξαιτίας του υψηλού μεταβολισμού τους. Ζουν μόνα τους σε περιοχές του βυθού, που μπορεί να έχουν έκταση από 50 έως 100 τετραγωνικά μέτρα.

«Όχι επειδή χρειάζονται τόσο πολύ χώρο για να μετακινηθούν, αλλά περισσότερο για να βρουν αρκετό φαγητό», εξηγεί ο βιολόγος. Όταν κυνηγάει καβούρια, γαρίδες, σαλιγκάρια και αχιβάδες, το χταπόδι αποδεικνύει ότι είναι πολύ έξυπνο σε σύγκριση με άλλα ασπόνδυλα, επισημαίνει ο Άμπεντ-Ναβάντι. Εάν, για παράδειγμα, ένα τρομαγμένο καβούρι κρύβεται πίσω από μία πέτρα, το χταπόδι γνωρίζει ήδη πολύ καλά ότι το γεύμα του είναι εκεί. Και περιμένει υπομονετικά μέχρι να εμφανιστεί ή κάποιες φορές επισκέπτεται την κρυψώνα το ίδιο.

«Σε σύγκριση με άλλα ασπόνδυλα, όπως τα καβούρια, το χταπόδι είναι ένας υπερ-εγκέφαλος», υποστηρίζει ο βιολόγος. «Αλλά δεν είναι το πιο έξυπνο θαλάσσιο ζώο». Βασικά, πρέπει πάντα να αξιολογεί κανείς την ικανότητα ενός ζώου στον βιότοπό του – και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να γίνεται σύγκριση ανάμεσα στη συμπεριφορά των ζώων και των ανθρώπων. Δεδομένου ότι δεν έχουν ούτε κέλυφος ούτε οστά, προστατεύουν το μαλακό σώμα τους με κελύφη από άλλα ζώα, όπως για παράδειγμα μύδια, τα οποία χρησιμοποιούν για να κατασκευάσουν «σκεπές» για το αυτοσχέδιο σπιτικό τους ή τη σπηλιά τους στο βράχο.

«Τότε οι ενδεχόμενοι εχθροί τους το παρατηρούν, βλέπουν όμως τα όστρακα και δεν καταλαβαίνουν ότι από κάτω κρύβεται ένα χταπόδι». Επιπλέον, με το ευκίνητο σώμα τους, τα χταπόδια μπορούν να γλιστρήσουν σε μικροσκοπικές σχισμές βράχων, να πάρουν οποιοδήποτε σχήμα, ακόμη και να μιμηθούν άλλα ζώα. Η ικανότητα να προσαρμόζουν το δέρμα τους στο περιβάλλον συμβάλλει επίσης στην επιβίωσή τους.»

«Ζήσε γρήγορα, πέθανε νέος»

Ωστόσο, πριν το χταπόδι φτάσει σε αυτό το στάδιο κυνηγού, μετά την εκκόλαψη ανήκει στην κατηγορία πλαγκτόν για λίγες εβδομάδες, ως ένα ακόμη μικροσκοπικό ζώο – δηλαδή στα όντα που δεν μπορούν να κινούνται μόνα τους και αφήνονται να παρασυρθούν από τα ρεύματα. «Όταν σκεφτόμαστε ένα χταπόδι, σκεφτόμαστε μόνο το ζώο με τα οκτώ πλοκάμια. Για να φτάσει όμως στο στάδιο εκείνο, η εμπειρία του με το πλαγκτόν είναι καθοριστική», εξηγεί ο Άμπεντ-Ναβάντι.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, τα μικροσκοπικά χταπόδια μπορεί να παρασυρθούν εκατοντάδες χιλιόμετρα μέσα στη θάλασσα – να εγκατασταθούν και να αναπαραχθούν σε διαφορετικές περιοχές από ό,τι οι γονείς τους. Κάτι που θεωρείται εν γένει καλό για τη γενετική ποικιλομορφία.

Τα χταπόδια στην πραγματικότητα αναπαράγονται μόνο μία φορά, στο τέλος της σχετικά σύντομης ζωής τους, η οποία διαρκεί περίπου ένα έως δύο χρόνια. Το αρσενικό χταπόδι πεθαίνει αφού γονιμοποιήσει το θηλυκό, το οποίο με τη σειρά του φυλάει τα εκατοντάδες χιλιάδες αυγά για έναν ή και δυο μήνες. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας δεν τρέφεται καθόλου, «καταρρέει, θυμίζοντας όλο και περισσότερο όστρακο», περιγράφει ο βιολόγος. Μόλις εκκολαφθούν οι απόγονοί του, πεθαίνει και το θηλυκό.

Πηγή: Lifo / Deutsche Welle

Τι προκαλεί την αφυδάτωση;

Όταν χάνουμε περισσότερα σωματικά υγρά από όσα μπορούμε να αντισταθμίσουμε με ποτά ή τρώγοντας ενυδατικές τροφές, αφυδατωνόμαστε, σύμφωνα με τους ειδικούς. Τα υγρά χάνονται όταν πηγαίνουμε στην τουαλέτα, ιδρώνουμε, μιλάμε και ακόμα κι αν αναπνέουμε από το στόμα μας τη νύχτα. Ορισμένα φάρμακα μπορούν επίσης να αυξήσουν την αφυδάτωση, οπότε αξίζει να το προσέξετε και αυτό.

Μπορεί να διαπιστώσετε ότι πράγματα που καταναλώνετε (ή κάνετε) τακτικά έχουν επίσης αφυδατωτική επίδραση στο σώμα. Συνήθεις ένοχοι είναι η καφεΐνη, το αλκοόλ και η έντονη άσκηση χωρίς να αναπληρώνονται τα χαμένα υγρά στη συνέχεια.

Οποιοσδήποτε, σε οποιαδήποτε ηλικία, μπορεί να υποκύψει στην αφυδάτωση, αλλά είναι πιο επικίνδυνη για όσους είναι ηλικιωμένοι ή πραγματικά νέοι. Ο εγκέφαλός μας χρειάζεται σωστή ενυδάτωση για να λειτουργήσει σωστά, επομένως ακόμη και μια μικρή μείωση των επιπέδων ενυδάτωσης μπορεί να μειώσει την απόδοση και την πνευματική μας ευκρίνεια.

Βασικά σημάδια ότι είστε αφυδατωμένοι

Πώς να καταλάβετε αν είστε αφυδατωμένοι; Εδώ, μερικά ενδεικτικά σημάδια.

Δίψα: Δεν θα αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι το αίσθημα δίψας είναι ένα βασικό σημάδι αφυδάτωσης. Ενώ για κάποιους αυτό είναι ένα προφανές συναίσθημα, άλλοι –ιδιαίτερα οι ηλικιωμένοι– μπορεί να μην το προσέχουν τόσο πολύ.

Αλλαγή στο χρώμα των ούρων σας: Εάν φαίνονται σκούρο κίτρινο, πορτοκαλί ή ακόμα και ανοιχτό καφέ, αυτό μπορεί να είναι σημάδι ότι είστε αφυδατωμένοι, σύμφωνα με τους ειδικούς. Θα πρέπει να έχουν ανοιχτό κίτρινο χρώμα. Το να πηγαίνεις στην τουαλέτα λιγότερο συχνά είναι ένα άλλο σημάδι.

Πονοκέφαλοι

Θαμπό δέρμα: Μπορεί να φαίνεται θαμπό και τραβηγμένο, και μπορεί ακόμα και να ξεφλουδίζει.

Ξηρό δέρμα και χείλη: Τσιμπήστε το δέρμα στο πίσω μέρος του χεριού σας ανάμεσα σε δύο δάχτυλα και τραβήξτε προς τα πάνω. Εάν αργεί να επιστρέψει στην αρχική του κατάσταση, αυτό είναι σημάδι αφυδάτωσης. Μπορεί επίσης να εμφανίσετε αυξημένο κνησμό.

Μαύροι κύκλοι κάτω από τα μάτια: Αν δεν πίνετε αρκετά υγρά, το αίμα γίνεται πιο πηχτό, γεγονός που τείνει να κάνει τα αγγεία πιο ορατά, επομένως τα βυθισμένα μάτια και οι μαύροι κύκλοι είναι συνηθισμένο φαινόμενο στα αφυδατωμένα άτομα. Τέλος, μπορεί να έχετε δυσκολία να εστιάσετε, να αισθάνεστε θολούρα, κούραση και γενικά να νιώθετε αρκετά νωθροί.

Πώς να ενυδατωθείς αποτελεσματικά

Ανταποκριθείτε στη δίψα σας

Για όσους από εμάς δεν έχουμε προβλήματα υγείας ή παίρνουμε φάρμακα που μπορούν να επηρεάσουν τα επίπεδα ενυδάτωσής μας, η ανταπόκριση στη δίψα μας θα είναι αρκετή. Πίνετε άφθονο νερό, προσθέτοντας φρούτα και λαχανικά, όπως αγγούρι, λεμόνι, μέντα, λάιμ ή σμέουρα για να αλλάξετε τη γεύση (με υγιεινό τρόπο). Σε αντίθεση με τη δημοφιλή πεποίθηση, δεν υπάρχει αυστηρός κανόνας σχετικά με το πόσο πρέπει να πίνουμε όλοι. Είναι ατομικό και εξαρτάται από το ποιος είσαι, τι κάνεις και πόσο ζεστό ή ξηρό είναι το περιβάλλον που ζεις.

Φάτε το νερό που χρειάζεστε

Συμπεριλάβετε πολλά φρέσκα φρούτα και λαχανικά σε κάθε γεύμα – πολλά τρόφιμα περιέχουν πολύ νερό. Τα καρπούζια, το αγγούρι και τα πορτοκάλια είναι όλα εξαιρετικά παραδείγματα τροφών που σας βοηθούν να ενυδατωθείτε.

Αναπλήρωση μετά την άσκηση (ή ιδιαίτερα τις ιδρωμένες ημέρες)

Τις ιδιαίτερα ζεστές μέρες ή μετά από μια έντονη προπόνηση, σκεφτείτε να ενσωματώσετε ορισμένους ηλεκτρολύτες στη ρουτίνα σας. Το νερό καρύδας είναι φυσικά πλούσιο σε ηλεκτρολύτες, επομένως είναι εξαιρετικό για την αναπλήρωση των χαμένων υγρών. Αλλά μερικά περιέχουν πρόσθετα σάκχαρα, οπότε φροντίστε να ελέγξετε την ετικέτα. Εναλλακτικά, δοκιμάστε ένα συμπλήρωμα διατροφής.

Αποφύγετε το αλκοόλ

Αυτό μπορεί να είναι προφανές, αλλά σε περίπτωση που δεν είναι: τα αλκοολούχα ποτά δεν ενυδατώνουν. Όπως η καφεΐνη, έτσι και το αλκοόλ είναι διουρητικό, που σημαίνει ότι επιταχύνει τον ρυθμό διέλευσης των υγρών από το σώμα. Εάν πίνετε αλκοόλ, φροντίστε να ενυδατώνεστε καθώς συνεχίζετε.

Με πληροφορίες από British Vogue.

Δεκάδες αιώνες αργότερα, και με τη διατροφή του σύγχρονου ανθρώπου να έχει απομακρυνθεί πολύ από αυτό που θα χαρακτηρίζαμε «φυσική», η επιστήμη, με γονιδιακές παρεμβάσεις, επιτρέπει σε φυτά, καρπούς και σπόρους να διαθέτουν -εκτός από τη θερμιδική τους αξία- και φαρμακευτικές ιδιότητές, με θετικές επιδράσεις σε χρόνια προβλήματα υγείας.

Το πώς οδηγηθήκαμε στα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα με ενισχυμένες φαρμακευτικές ιδιότητες, μας το εξηγεί ο Αναπληρωτής Καθηγητής Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Παναγιώτης Χαλβατσιώτης.

Το οξύμωρο της συνύπαρξης στον πλανήτη παχυσαρκίας και υποθρεψίας

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι 1 στους 9 συνανθρώπους μας βρίσκεται σε καθεστώς πείνας, την ίδια στιγμή που 1 στους 8 είναι παχύσαρκος. «Στον πλανήτη, παρατηρείται το παράδοξο να συνυπάρχει η υποθρεψία και παχυσαρκία με παράλληλη συνεχή αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, το 2023, ο συνολικός πληθυσμός της γης εκτιμάται ότι ξεπερνούσε τα 8 δις. Στις αναπτυσσόμενες χώρες, περίπου 828 εκατ. εκτιμάται ότι είναι ο πληθυσμός που αδυνατεί να εξασφαλίσει την τροφή του λόγω λιμών, με αποτέλεσμα να καταγράφονται 25 χιλ. θάνατοι ημερησίως. Παράλληλα, στις αναπτυγμένες χώρες, εκατομμύρια άνθρωποι, που υπερσιτίζονται, υποφέρουν από μη μεταδιδόμενα νοσήματα που σχετίζονται με την παχυσαρκία και που οδηγούν στον θάνατο, όπως είναι οι καρδιοπάθειες, ο καρκίνος, τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια», επισημαίνει ο κ. Χαλβατσιώτης.

«Ταυτόχρονα, η κλιματική αλλαγή επιδρά αρνητικά στην απόδοση των καλλιεργειών παγκοσμίως, κάτι που απειλεί τη δυνατότητα τροφοδοσίας όλου του πλανήτη. Αυτό επειδή η κλιματική αλλαγή οδηγεί σε ασταθείς καιρικές συνθήκες με αύξηση στη συχνότητα φυσικών καταστροφών, που επιδρούν αρνητικά στην αγροτική παραγωγή (πλημύρες – αύξηση παράσιτων στις καλλιέργειες – μείωση της ανθοφορίας / ξηρασία – μείωση παραγωγής κλπ)».

Η λύση αναζητήθηκε στα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα

«Δημιουργήθηκε, έτσι, η ανάγκη να αυξηθεί η παραγωγή σιτηρών και κυρίως ρυζιού (που είναι η κύρια τροφή εκατομμυρίων ανθρώπων στον αναπτυσσόμενο κόσμο) ώστε να καταπολεμηθεί η πείνα (με δεδομένη και τη διαρκή αύξηση του πληθυσμού). Ταυτόχρονα, με τη βοήθεια της επιστήμης, το ρύζι να παρέχει φαρμακευτικές ιδιότητες, προστατευτικές της υγείας των παχύσαρκων συνανθρώπων μας.

Το θαυματουργό μωβ ρύζι

Έτσι, οι γενετιστές δημιούργησαν μια ποικιλία μωβ ρυζιού, η οποία εξασφαλίζει μεγαλύτερη παραγωγή, ενώ ο καρπός της έχει και φαρμακευτικές ιδιότητες. Ο μωβ γενετικά τροποποιημένος κόκκος ρυζιού δεν είναι μόνο πλούσιος σε υδατάνθρακες, φυτικές ίνες, πρωτεΐνες, βιταμίνες και ιχνοστοιχεία, αλλά είναι πλούσιος σε φαινόλες, φλαβονοειδή, καροτενοειδή, φυτοστερόλες, βιταμίνη Ε, ανθοκυανίνες και πολλά άλλα αντιοξειδωτικά στοιχεία. Αυτά τα δραστικά βιομόρια κατέχουν αντιδιαβητικές, αντιφλεγμονώδεις και αντικαρκινικές ιδιότητες που προστατεύουν τους διατρεφόμενους με αυτούς τους γενετικά τροποποιημένους κόκκους ρυζιού. Μια πρόσφατη έρευνα –που αφορά στη χορήγηση μιας νέας σειράς γενετικά τροποποιημένου ρυζιού σε υγιείς εθελοντές– κατέγραψε ότι με την κατανάλωσή του το ρύζι αυτό φαίνεται ότι προκαλεί αύξηση των επιπέδων GLP-1 μιας ουσίας που έχει ισχυρή αντιδιαβητική δράση και οδηγεί σε απώλεια σωματικού βάρους. Έτσι, η διατροφή με το γενετικά αυτό τροποποιημένο ρύζι προστατεύει από παχυσαρκία και διαβήτη».

Η σούπερ αντιοξειδωτική μωβ ντομάτα

«Περίπου πριν 18 μήνες (το Σεπτέμβριο του 2022), το υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ (USDA) έδωσε έγκριση για την καλλιέργειας της γενετικά τροποποιημένης μωβ ντομάτας (Big Purple Tomato), εμπλουτισμένη με 40 φορές περισσότερα αντιοξειδωτικά και λυκοπένιο που στα πειραματόζωα μείωσε τον κίνδυνο θανάτου από καρκίνο κατά 30%.

Οι εξελίξεις της βιολογίας έχουν προσθέσει και άλλες δυνατότητες στους βιολογικά τροποποιημένους καρπούς, ώστε να μην απαντούν μόνο στις προκλήσεις της έλλειψης τροφίμων, αυξάνοντας τη σοδειά, αλλά διαθέτοντας και υψηλή περιεκτικότητα σε βιομόρια με φαρμακευτικές ιδιότητες», καταλήγει ο Καθηγητής Παθολογίας, Παναγιώτης Χαλβατσιώτης.

Σίγουρα, όλους μας έχει προβληματίσει η ώρα που θα ήταν προτιμότερη για το καθημερινό μας δείπνο, καθώς υπάρχουν φορές που πέφτουμε για ύπνο με το στομάχι «βαρύ». Είναι στάνταρ για όλους μας η ώρα του τελευταίου ημερήσιου γεύματος; Και ποιες τροφές και σε ποια ποσότητα θα πρέπει να περιλαμβάνει το γεύμα αυτό;

Οι ειδικοί παραδέχονται ότι, καθώς όλοι είμαστε διαφορετικοί, δεν μπορεί να υπάρχει μία απάντηση για όλους στα παραπάνω ερωτήματα. Αυτό που έχουμε όλοι κοινό είναι το βιολογικό μας ρολόι, αυτό που επιστημονικά αποκαλούμε κιρκάδιο ρυθμό, το οποίο, με βάση το φως και το σκοτάδι, ρυθμίζει την έκκριση ορμονών και πλήθος λειτουργιών για να δουλεύει εύρυθμα το σώμα μας.

Πολλές τροφοεξαρτώμενες ορμόνες, όπως είναι η ινσουλίνη, εμφανίζουν διαφοροποιημένη δράση μέσα στην ημέρα, κάτι που σημαίνει ότι είναι καλό να υπάρχει κάποιος σχετικός συγχρονισμός με τη λήψη τροφής. Όμως, και η λήψη τροφής μπορεί, με τη σειρά της, να επηρεάζει τον κιρκάδιο ρυθμό και να τον διαταράσσει. Για παράδειγμα, τα άτομα που εργάζονται έως πολύ αργά το βράδυ παρουσιάζουν αποσυγχρονισμό του κιρκάδιου ρυθμού κάτι που έχει σχετιστεί με πλήθος μεταβολικών ζητημάτων, όπως παχυσαρκία, αντίσταση στην ινσουλίνη και σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Για τον λόγο αυτό, είναι πολύ σημαντικό, στο βαθμό που είναι εφικτό, να σεβόμαστε τον κιρκάδιο ρυθμό μας και να προσπαθούμε να τρώμε τον μεγαλύτερο όγκο τροφής νωρίτερα μέσα στην ημέρα, αφήνοντας μία μικρή ποσότητα τροφής για το βράδυ.

Η ώρα του ύπνου μπορεί να επηρεάσει την ώρα του δείπνου

Είναι γεγονός ότι οι ρυθμοί της εργασία και του τρόπου ζωής να μας «προγραμματίζουν» να παίρνουμε το βασικό μας γεύμα αργότερα μέσα στην ημέρα, μετά τη δουλειά, ωστόσο καλό είναι να προσπαθούμε αυτό το γεύμα να είναι αργά το απόγευμα και όχι πολύ αργά το βράδυ.

Επειδή διαφέρουν σε όλους οι ρυθμοί εργασίας και ζωής, δεν υπάρχει μία προκαθορισμένη ώρα, ίδια για όλους για το τελευταίο ημερήσιο γεύμα, ωστόσο ως γενική οδηγία, οι διατροφολόγοι και διαιτολόγοι προτείνουν να αφήνουμε, τουλάχιστον, δύο ώρες από το τελευταίο μας γεύμα μέχρι να πέσουμε για ύπνο. Αυτό μας βοηθά να πετύχουμε καλύτερη ποιότητα ύπνου και μειώνει την πιθανότητα εμφάνισης δυσπεψίας και γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης.

Στις περιπτώσεις που δεν μπορούμε να αποφύγουμε το πολύ βραδινό γεύμα, γιατί για παράδειγμα έχουμε μία πρόσκληση σε επαγγελματικό δείπνο ή ένα τραπέζι με φίλους, καλό είναι να περιμένουμε τουλάχιστον δύο ώρες πριν πάμε για ύπνο και να επιλέξουμε να κοιμηθούμε στο αριστερό πλευρό αντί για το δεξί.

Αν για κάποιους λόγους, η ώρα ύπνου είναι σε τακτική βάση αρκετά αργά (πχ στις 2 π.μ.), το τελευταίο γεύμα της ημέρας μπορεί να μετατεθεί λίγο αργότερα, για παράδειγμα στις 10:00μμ ή στις 11:00μμ.

Η ποιότητα του φαγητού μπορεί να επηρεάσει την ώρα του δείπνου

Κάτι ακόμα που επηρεάζει την ώρα του γεύματος είναι το ίδιο το είδος του γεύματος. Άλλος χρόνος χρειάζεται για να χωνέψουμε ένα γιαούρτι ή ένα φρούτο και άλλο ένα πλήρες γεύμα με κρέας, ζυμαρικά και σαλάτα ή ακόμα χειρότερα ένα γεύμα που θα παραγγείλουμε, τύπου berger με τηγανιτές πατάτες. Όσο υψηλότερη περιεκτικότητα σε λιπαρά έχει το γεύμα μας, τόσο περισσότερο θα διαρκέσει η πέψη της τροφής. Σε κάποιες περιπτώσεις, μάλιστα, μπορεί να χρειαστούν και 6 ή και 8 ώρες.

Συμπερασματικά, καλό είναι να σκεφτούμε το βασικό προφίλ των γευμάτων μας. Στην περίπτωση που συνηθίζουμε να παίρνουμε ένα ελαφρύ γεύμα το μεσημέρι και αφήνουμε το βασικό μας γεύμα για το βράδυ και ακόμα χειρότερο συνηθίζουμε να καταναλώνουμε φαγητό απ’ έξω, καλύτερα είναι να σκεφτούμε σοβαρά να μετακινήσουμε το βασικό μας γεύμα το μεσημέρι και να αφήσουμε για το βράδυ ένα πιο ελαφρύ γεύμα. Επίσης, σε τακτική βάση, πρέπει να προγραμματίζουμε το δείπνο μας γύρω δύο (με τρεις) ώρες πριν την κατάκλιση. Αν τέλος, λόγω εργασίας, πρέπει να παραμένουμε ξύπνιοι έως πολύ αργά τη νύχτα, ιδανικό είναι να επιλέξουμε μικρότερα γεύματα, τύπου σνακ, όπως αμύγδαλα ή μία φρυγανιά με τυρί και λίγα ντοματίνια, δηλαδή τρόφιμα που δεν διεγείρουν έντονα και για πολλή ώρα το πεπτικό σύστημα και δεν θα οδηγήσουν σε αυξημένες ανάγκες για ινσουλίνη, η οποία δεν «δουλεύει» τόσο αποτελεσματικά τις ώρες εκείνες.