Πολλοί χαρακτήρισαν τις τεχνικές του Peale ως απλοϊκές και αναποτελεσματικές, ενώ ο ίδιος κατηγορήθηκε ως απατεώνας. Ωστόσο, το βιβλίο παρέμεινε στη λίστα των best seller των New York Times για 186 εβδομάδες, εκ των οποίων τις 48 στην πρώτη θέση.

Παρά τις έντονες αντιδράσεις στις ιδέες του, η επιρροή του Peale είναι εμφανής μέχρι σήμερα: από τα viral trends στα social media και τις πρακτικές “manifestation”, μέχρι το λεγόμενο “lucky girl syndrome”. Η θετική σκέψη προωθείται επίσης στο marketing εφαρμογών fitness και σε εταιρείες πολυεπίπεδου μάρκετινγκ. Ακόμα και στην πολιτική: ο Donald Trump μεγάλωσε παρακολουθώντας το κήρυγμα του Peale στη Νέα Υόρκη και τον έχει αποκαλέσει «τον σπουδαιότερο άνθρωπο».

Όλα αυτά κάνουν τη θετική σκέψη να μοιάζει, στην καλύτερη περίπτωση, με εμπορικό τέχνασμα — και στη χειρότερη, με εργαλείο για ηγέτες που ενισχύουν τη δύναμή τους διχάζοντας την κοινωνία. Ο όρος «τοξική θετικότητα» έχει γίνει δημοφιλής τα τελευταία χρόνια, με τους επικριτές να επισημαίνουν τα πολλά ελαττώματα της προσέγγισης «απλώς να είσαι θετικός». Παράλληλα, έρευνες δείχνουν ότι η αισιοδοξία συνδέεται με καλύτερη ψυχική και σωματική υγεία.

Θετική σκέψη ή αισιοδοξία;

Τι πρέπει λοιπόν να πιστεύουμε; Είναι η θετική στάση ευεργετική ή απλώς αδιάφορη; Ποια η διαφορά μεταξύ θετικότητας και αισιοδοξίας; Και υπάρχει τρόπος να καλλιεργήσουμε μια πιο ελπιδοφόρα οπτική;

Η θετική σκέψη — δηλαδή η εστίαση στα θετικά αντί για τα αρνητικά — συχνά συγχέεται με την αισιοδοξία, όμως πρόκειται για διαφορετικές έννοιες. Όπως εξηγεί ο Δρ Carsten Wrosch, καθηγητής ψυχολογίας στο Pανεπιστήμιο Concordia, η αισιοδοξία είναι ένα σχετικά σταθερό χαρακτηριστικό προσωπικότητας. Δεν είναι συναίσθημα· είναι ένας τρόπος αντίληψης του κόσμου, μια προσδοκία ότι το μέλλον θα είναι καλό και όχι κακό.

Το αν κάποιος είναι αισιόδοξος καθορίζεται από πολλούς παράγοντες. Σύμφωνα με τον Wrosch, παίζει ρόλο η γενετική αλλά και οι πρώιμες αλληλεπιδράσεις με τους φροντιστές μας στην παιδική ηλικία — σχέσεις που διαμορφώνουν τη βάση των προσδοκιών μας για το αν θα μας συμβούν καλά ή άσχημα πράγματα. Επίσης, οι εμπειρίες ζωής έχουν μεγάλη σημασία. Όπως αναφέρει η θεραπεύτρια Whitney Goodman, συγγραφέας του βιβλίου «Toxic Positivity: Keeping It Real in a World Obsessed with Being Happy», άνθρωποι που έχουν βιώσει τραύματα ή ψυχική ασθένεια συχνά χαρακτηρίζονται ως αρνητικοί. Στην πραγματικότητα όμως, είναι αποτέλεσμα των εμπειριών τους — κάτι που θα μπορούσε να συμβεί στον καθένα υπό παρόμοιες συνθήκες.

Έτσι, η θετική σκέψη έρχεται πιο φυσικά σε κάποιους ανθρώπους απ’ ό,τι σε άλλους.

Τα οφέλη της αισιοδοξίας

Η αισιοδοξία έχει συνδεθεί με πολλά ευεργετικά αποτελέσματα στην υγεία. Ο Wrosch εξηγεί ότι αυτό οφείλεται εν μέρει στον τρόπο που οι αισιόδοξοι διαχειρίζονται το άγχος. Για παράδειγμα, είναι πιο πιθανό να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις δυσκολίες επειδή τείνουν λιγότερο σε αποφευκτικές συμπεριφορές από τους απαισιόδοξους.

Αν αντιμετωπίζετε προβλήματα σε μια σχέση και πιστεύετε πως υπάρχει ελπίδα για βελτίωση, είναι πιο πιθανό να προσπαθήσετε να τα λύσετε αντί να τα αγνοήσετε. Κι αν βρεθούν αντιμέτωποι με μια κατάσταση πέρα από τον έλεγχό τους, οι αισιόδοξοι συνήθως αποδέχονται την πραγματικότητα ή απομακρύνονται από αυτήν.

Επιπλέον, όπως αναφέρει ο Wrosch, οι αισιόδοξοι δημιουργούν πιο υποστηρικτικά κοινωνικά δίκτυα, κάτι που τους βοηθά ακόμη περισσότερο στις δυσκολίες και ενισχύει την ευημερία τους. Τα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι επενδύουν περισσότερο στις σχέσεις τους και έτσι λαμβάνουν περισσότερη υποστήριξη από το περιβάλλον τους.

Ένα σημαντικό πλεονέκτημα της αισιοδοξίας είναι ότι δεν συνοδεύεται από τις αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία που προκαλεί το χρόνιο στρες ή η συνεχής αρνητικότητα. Όπως λέει η Amber Dee, ιδρύτρια της Black Female Therapists, οι αρνητικές σκέψεις εμφανίζονται συχνά στο σώμα με φυσικά συμπτώματα όπως ακμή, κόπωση, στομαχικές διαταραχές ή πονοκεφάλους· μακροπρόθεσμα δε σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων.

Υγιής αισιοδοξία ή τοξική θετικότητα;

«Πιστεύω πως η [θετικότητα] παρουσιάστηκε ως πανάκεια για κάθε πρόβλημα», λέει η Goodman. Ξεκίνησε τη δουλειά της πάνω στην τοξική θετικότητα επειδή έβλεπε πολλούς πελάτες της να κατηγορούν τον εαυτό τους επειδή δεν μπορούσαν πάντα να είναι πιο θετικοί — ανεξάρτητα από τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν.

«Υπήρχε αυτή η αίσθηση του ‘θα έπρεπε να είμαι πιο θετικός, πιο ευγνώμων’», συνεχίζει. Οι άνθρωποι σχεδόν αυτοτιμωρούνταν όταν δεν μπορούσαν εύκολα να νιώσουν ευφορία ή όταν δεν κατάφερναν να λύσουν ένα πρόβλημα απλώς μέσω της θετικής σκέψης.

Αυτή η πίεση για διαρκή χαρά έχει στραφεί ιδιαίτερα εναντίον μειονοτικών κοινοτήτων, τονίζει ο Dr M Nickleson Battle Jr, πρόεδρος της National Association of Black Counselors. Σε χώρους εργασίας ειδικά, πολλοί άνθρωποι διαφορετικού χρώματος νιώθουν ότι πρέπει να υπερβάλλουν στα θετικά συναισθήματα και να υποβαθμίζουν τα αρνητικά ώστε να ακουστούν.

«Πρέπει να είμαστε υπέρμετρα χαρούμενοι και ενθουσιώδεις μόνο και μόνο για να θεωρηθούμε ισότιμοι», λέει ο Battle. «Δεν μπορούμε καν να επισημάνουμε ότι κάτι μπορεί να πάει στραβά χωρίς να θεωρηθούμε αρνητικοί. Εκεί που άλλοι μπορούν να εκφράσουν πάθος, εμείς χαρακτηριζόμαστε ως θυμωμένοι.»

Αν και απέχει πολύ από μια νέα ανακάλυψη – ως επίθετο που σημαίνει «σαφές» ή «προφανές», η λέξη χρονολογείται στα αγγλικά τουλάχιστον στο 1300 – η απόφαση του λεξικού βασίζεται στη νεότερη σημασία του ως ρήμα, που πιστοποιεί τη δύναμη της οπτικοποίησης και θετική σκέψη για την πραγματοποίηση των ένθερμων ονείρων.

Η τραγουδίστρια Dua Lipa απέδωσε την επιτυχία της – η οποία περιελάμβανε το headlining στο Glastonbury τον Ιούνιο – , λέγοντας: «Το να κάνω manifesting είναι πολύ σημαντικό για μένα. Υποστηρίζω πολύ σταθερά στην πεποίθηση ότι θα φέρω τα πράγματα στον κόσμο. Υποσυνείδητα, απλώς εργάζομαι προς το μέρος τους. Τίποτα δεν είναι ποτέ πολύ σημαντικό». Η Simone Biles, επίσης, έχει μιλήσει για manifesting όσον αφορά το βραβείο για την καριέρα της στη γυμναστική, αφού μίλησε για την οπτικοποίηση της μελλοντικής επιτυχίας όταν ήταν νεαρή κοπέλα.

Η Wendalyn Nichols, η υπεύθυνη έκδοσης του Cambridge Dictionary, είπε ότι η λέξη manifest είχε «αυξηθεί σημαντικά στις αναζητήσεις» φέτος, με αναζήτηση 130.000 φόρων στον ιστότοπο του Cambridge Dictionary. «Η χρήση του διευρύνθηκε πολύ σε όλους τους τύπους μέσων ενημέρωσης λόγω γεγονότων το 2024 και δείχνει πώς η σημασία μιας λέξης μπορεί να αλλάξει με την πάροδο του χρόνου», είπε.

Προερχόμενη από τα Γαλλικά και τα Λατινικά, η λέξη, που γράφεται “manyfest”, χρησιμοποιήθηκε από τον Chaucer στα τέλη του 14ου αιώνα με την επίθετη έννοια που σημαίνει σαφής ή προφανής. Ο Σαίξπηρ χρησιμοποίησε τη λέξη τόσο ως ουσιαστικό όσο και ως ρήμα, που σημαίνει και σαφές και προφανές. Στον Βασιλιά Ληρ, ο Δούκας του Όλμπανυ καταγγέλλει τον Έντμουντ για τις «αποτρόπαιες, έκδηλες (manifest) και πολλές προδοσίες» του, ενώ η τραγική κωμική φιγούρα της Δωδέκατης Νύχτας, ο Μαλβόλιο, χαίρεται με τον υποτιθέμενο έπαινο για τις κίτρινες κάλτσες του από την Ολίβια, λέγοντας: «Και με αυτό επιθυμεί (manifests herself) την αγάπη μου». Η Βίβλος του Βασιλιά Ιακώβου του 1611 μεταφράζει την πρώτη επιστολή του Ιωάννη ως εξής: «Σε αυτό φανερώθηκε (was manifested) η αγάπη του Θεού προς εμάς».

Η λέξη μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί ως ουσιαστικό, που σημαίνει τον πλήρη κατάλογο του φορτίου ενός πλοίου, μια χρήση που χρονολογείται από το 1561, ενώ το «σαφές (manifest) πεπρωμένο» ήταν ένας όρος που χρησιμοποίησε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Andrew Jackson τη δεκαετία του 1830 για να υποδηλώσει ότι ορίστηκε ότι οι Αμερικανοί άποικοι θα πρέπει να εξαπλωθούν δυτικά σε όλη την ήπειρο.

Ωστόσο, το πιο πρόσφατο νόημά του, του «να προσφοράς ότι τα όνειρά σου θα γίνουν πραγματικότητα» καταγράφηκε για πρώτη φορά μόνο στις αρχές του 20ου αιώνα, συνδέθηκε με τον Πνευματισμό, και έγινε ευρέως διαδεδομένο μόλις πιο πρόσφατα.

Ο Sander van der Linden, καθηγητής κοινωνικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, απέδωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την πανδημία τη διάδοση του όρου και της πρακτικής του, αλλά προειδοποίησε ότι δεν είχε καμία επιστημονική εγκυρότητα.

«Το manifesting είναι αυτό που οι ψυχολόγοι αποκαλούν «μαγική σκέψη» ή η γενική ψευδαίσθηση ότι συγκεκριμένες νοητικές τελετουργίες μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο γύρω μας. «Αυτή η λέξη και η πρακτική της απέκτησε τεράστια δημοτικότητα κατά τη διάρκεια της πανδημίας στο TikTok με δισεκατομμύρια προβολές, συμπεριλαμβανομένης της δημοφιλής μεθόδου 3-6-9, η οποία απαιτεί να γράψετε τις επιθυμίες σας τρεις φορές το πρωί, έξι φορές το απόγευμα και εννέα φορές πριν τον ύπνο. Αυτή η διαδικασία προωθεί την ιδεοψυχαναγκαστική συμπεριφορά χωρίς ορατά οφέλη. Μπορούμε όμως πραγματικά να κατηγορήσουμε τους ανθρώπους που το δοκίμασαν, όταν εξέχουσες προσωπικότητες «εκδηλώνουν» ανοιχτά την επιτυχία της διαδικασίας; Υπάρχει έρευνα με θετικά αποτελέσματα σχετικά με την αξία της θετικής σκέψης, της αυτοεπιβεβαίωσης και του καθορισμού στόχων… Ωστόσο, είναι σημαντικό να κατανοήσετε τη διαφορά μεταξύ της δύναμης της θετικής σκέψης και της κίνησης της πραγματικότητας με το μυαλό σας – το πρώτο είναι υγιές, ενώ το το τελευταίο είναι ψευδοεπιστήμη».

Πηγή: The Guardian

Αθήνα και καύσωνας. «Νέφος και ρουτίνα και άγχος τρομερό».  Κοιτώντας, μηχανικά, σελίδες στο Instagram με παγωτά και αντιτουριστικές παραλίες (η εμμονή μου), το μάτι πέφτει σε ένα ηχηρό «ΗΞΕΡΕΣ ΟΤΙ». Τι δεν ήξερα, λοιπόν, ή μάλλον ήξερα επιδερμικά: ότι μια σταγόνα αιθέριου έλαιου αρκεί για να φέρει την (θετική) αλλαγή. Μέσα σε ένα τέταρτο έμαθα αρκετά.

Τα αιθέρια έλαια ενεργοποιούν συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου, όπως το μεταιχμιακό σύστημα, το οποίο παίζει ρόλο στα συναισθήματα. Επιδρούν, επίσης, στον υποθάλαμο, ο οποίος ανταποκρίνεται στο αιθέριο έλαιο, παράγοντας ορμόνες της χαράς, όπως η σεροτονίνη.

Η αρωματοθεραπεία είναι πολύ δημοφιλής για την αντιμετώπιση του άγχους, επειδή η αίσθηση της όσφρησης έχει πανίσχυρη δράση στα συναισθήματα. Επεξεργαζόμαστε τόσες πληροφορίες με την όσφρηση, σε μια περιοχή του εγκεφάλου κοντά στο μεταιχμιακό σύστημα. Αυτή είναι η περιοχή, στην οποία γίνεται η επεξεργασία των συναισθημάτων και η ανάκληση της μνήμης.

Όταν εισπνέουμε το άρωμα του αιθέριου έλαιου, τα μόρια εισέρχονται στη ρινική κοιλότητα και προκαλούν μια απόκριση στο μεταιχμιακό σύστημα του εγκεφάλου. Έτσι ρυθμίζεται το στρες ή ενεργοποιούνται λειτουργίες ηρεμίας, όπως ο ρυθμός της καρδιάς, η αναπνοή, η παραγωγή των ορμονών και η αρτηριακή πίεση.

Τα αιθέρια έλαια εμφανίζονται εδώ και περισσότερο από 3.500 χρόνια π.Χ. σε όλους τους μεγάλους πολιτισμούς. Προτού έρθει η σύγχρονη επιστήμη, οι ιδιότητές τους είχαν ανακαλυφθεί μέσω δοκιμών και σφαλμάτων, παρατηρώντας τα ζώα σχετικά με το ποια φυτά έτρωγαν, όταν ήταν άρρωστα.

Το αιθέριο έλαιο γεράνι, ας πούμε, επαναφέρει τη συναισθηματική ισορροπία, απομακρύνει την αρνητική ενέργεια και το στρες. Ταυτόχρονα, αποτελεί ένα εξαιρετικό αιθέριο έλαιο για την περιποίηση της επιδερμίδας κατάλληλο για όλους τους τύπους.

Το αιθέριο έλαιο του πορτοκαλιού χρησιμοποιείται στην αρωματοθεραπεία για την καταπολέμηση του άγχους, της κατάθλιψης, της νευρικότητας, της αϋπνίας και άλλων καταστάσεων, που σχετίζονται με τη λειτουργία του νευρικού συστήματος. Το ζωντανό και γλυκό του άρωμα τονώνει τον κουρασμένο οργανισμό και απομακρύνει την περιττή ένταση. Θεωρείται αντιπυρετικό, αντισπασμωδικό, καρδιοτονωτικό και διεγερτικό του λεμφικού και του πεπτικού συστήματος. Περιορίζει την κατακράτηση υγρών και βοηθά στη λειτουργία των εντέρων και στην αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας. Έχει αντισηπτική και βακτηριοστατική δράση και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως επίθεμα σε κάποιο σημείο του δέρματος που χρειάζεται απολύμανση. Συμβάλει στην παραγωγή κολλαγόνου στην επιδερμίδα, στην προστασία των αγγείων και στην απομάκρυνση των πανάδων και των δυσχρωμιών.

Το αιθέριο έλαιο του περγαμόντου θεωρείται το πιο κοινό φυσικό διεγερτικό και αντικαταθλιπτικό, ενώ αντιμετωπίζει τις συναισθηματικές μεταπτώσεις. Επιπλέον, ρυθμίζει την όρεξη και είναι αποτελεσματικό για το ευαίσθητο δέρμα με ακμή. Είναι ισχυρό απολυμαντικό κι αυτό το κάνει πολύ δραστικό σε έλκη, εκζέματα, έρπη, αλλά και ψωρίαση. Αναζωογονεί τη διάθεση και ενισχύει το συναίσθημα της χαράς.

Έτοιμη, λοιπόν, να δώσω διάλεξη για τα αιθέρια έλαια, θυμήθηκα ένα βαζάκι με γλυκό περγαμόντο, που υπάρχει, από τον Απρίλη, στο ψυγείο. Σκέφτομαι το επόμενο άρθρο: γεύση και μνήμη. Εκεί «το’ χω» εκ των προτέρων.