Το D-Athens Διονύσια 2025 είναι μια τριήμερη γιορτή αφιερωμένη στο ζωντανό παρόν και το άμεσο μέλλον του ελληνικού θεάτρου. Υλοποιείται από την πολιτιστική πρωτοβουλία «Αθήνα Παγκόσμια Πρωτεύουσα Θεάτρου», αποτέλεσμα της σύμπραξης του Δήμου Αθηναίων, μέσω της Αναπτυξιακής Αθήνας, με το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν.

Το γράμμα Δ/D

Η πρωτοβουλία, μέσα από το ειδικά σχεδιασμένο πρόγραμμα δράσεων «D-Αthens», επιθυμεί να αξιοποιήσει ένα παγκόσμιο προνόμιο: το γεγονός ότι το θέατρο γεννήθηκε στην Αθήνα. Το γράμμα Δ, ως μαθηματικό σύμβολο σημαίνει «μεταβολή» και αυτό ακριβώς επιδιώκει μέσα από τις δράσεις του το D Athens: να μετασχηματίσει την αρχαία ελληνική κληρονομιά σε σύγχρονες ιδέες, τις ιδέεςσε πράξη, τα έργα σε παραγωγές, το κοινό σε κοινότητα. To Δ/D είναι άλλωστε και το αρχικό γράμμα στις λέξεις «κλειδιά» του προγράμματος: του Διονύσου, θεού της Δημιουργίας του Δράματος. Του Δήμου, γιατί το θέατρο είναι Δημόσιος χώρος. Του Διαλόγου και της Διαβούλευσης, που είναι η ουσία της Δημοκρατίας. Του Δικτύου και της Διάδοσης, που εξασφαλίζουν την εξωστρέφεια της πόλης.

D-Athens ΔΙΟΝΥΣΙΑ: Ένας νέος θεσμός για τη σύγχρονη δραματουργία

Κεντρικός θεσμός της «Αθήνα Παγκόσμια Πρωτεύουσα Θεάτρου» είναι τα D-Athens Διονύσια: ένα ετήσιο οικοσύστημα γύρω από τη θεατρική δημιουργία, που εστιάζει στη νέα δραματουργία, τη διεθνή κυκλοφορία των έργων, τα ψηφιακά εργαλεία και μια ζωντανή «αγορά» επαγγελματικών συναντήσεων.

Τα D-Athens Διονύσια, διοργανώνουν διαγωνισμούς, σκηνικές αναγνώσεις, εργαστήρια ανάπτυξης έργων, pitching sessions, συναντήσεις, με στόχο τη διαμόρφωση ενός σταθερού, διεθνούς κόμβου για το θέατρο του σήμερα και του αύριο.

Τα D-Athens Διονύσια αναπτύσσονται σε τέσσερις άξονες:

• Διονύσια Greek (Δεκέμβριος) με κέντρο τη σύγχρονη ελληνική δραματουργία.
• Διονύσια International (Απρίλιος) με διεθνή διαγωνισμό και τμήμα Greek Focus.
• Dionysia Agora (Απρίλιος) με διεθνή «αγορά» ιδεών, συμπαραγωγών, συνεργασιών και αφιέρωμα σε μια τιμώμενη χώρα.
• Digital Dionysia (όλο το χρόνο) μια ψηφιακή πλατφόρμα με βιβλιοθήκη και κόμβο εργαλείων για κείμενα, μεταφράσεις, onlineπαρουσιάσεις.

D-Athens Διονύσια Greek: Μια γιορτή για το θέατρο… λίγο πριν τις γιορτές (12-14/12)

Μέσα από δύο ανοιχτές προσκλήσεις, το D-Athens συγκεντρώνει, σε ένα τριήμερο, νέα κείμενα σύγχρονης ελληνικής δραματουργίας και θεατρικές προτάσεις σε στάδιο σύλληψης ή εξέλιξης. Τα έργα παρουσιάζονται ζωντανά, είτε σε μορφή «Πρώτης Ανάγνωσης» (διαγωνιστικό – Μικρά Νέα Διονύσια), είτε ως σύντομα pitches (δικτύωση), μπροστά σε επιτροπή, επαγγελματίες του χώρου και κοινό. Το πρόγραμμα πλαισιώνεται από masterclasses, mentoring, ομιλίες και συζητήσεις (Διασύνδεση), που ενθαρρύνουν την ανταλλαγή γνώσης και τη δικτύωση ανθρώπων του θεάτρου.

Όσον αφορά στον Διαγωνισμό, τα διακριθέντα έργα συνεχίζουν στο «Δραματουργείο», ένα τρίμηνο εργαστήριο ανατροφοδότησης και εξέλιξης, ενώ παρουσιάζονται και στο GREEK FOCUS της διεθνούς εκδοχής των Διονυσίων. Το έργο που παίρνει την πρώτη θέση αποκτά απευθείας δικαίωμα συμμετοχής στο διαγωνιστικό τμήμα των «Διονύσια International».

Σημειώνεται πάντως ότι δεν πρόκειται για κάποιον αυστηρό διαγωνισμό μεταξύ έργων, αλλά για μια διαδικασία γιορτής και ανάδειξης της ελληνικής δραματουργίας. Αντλώντας έμπνευση από το αρχαίο πρότυπο των Διονυσίων -όταν τα έργα τριών τραγικών ποιητών κρίνονταν για την πρώτη και δεύτερη θέση, ως μια συλλογική άσκηση μνήμης, κρίσης και θεατρικής παιδείας- στόχος είναι να δημιουργηθεί ένας ζωντανός χώρος συνάντησης, όπου ο «διαγωνισμός» λειτουργεί περισσότερο ως αφορμή για διάλογο, στήριξη και περαιτέρω πορεία, παρά ως μηχανισμός αριστείας ή αποκλεισμού, πρακτική που εκ των πραγμάτων δεν έχει θέση στη θεατρική τέχνη
Αναλυτικά το τριήμερο πρόγραμμα:

Ημέρα 1η – ΔΙΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ – Μικρά Νέα Διονύσια

Παρασκευή 12 Δεκεμβρίου, ώρα έναρξης 18.00

Τρία κείμενα σύγχρονης ελληνικής δραματουργίας, που επιλέχθηκαν μέσω ανοιχτής πρόσκλησης υπό τη θεματική «Φως να ορμήσει», παρουσιάζονται ζωντανά σε μορφή «Πρώτης Ανάγνωσης» ενώπιον κοινού και της επιτροπής που απαρτίζεται από τις/τους (αλφαβητικά):

Δηώ Καγγελάρη, Δήμητρα Κονδυλάκη, Λυδία Κονιόρδου, Γιάννη Καλαβριανό, Βασίλη Κατσικονούρη

18.00 Τίτλος έργου: «Τα μακρινά φώτα χορεύουν για μας»

Συγγραφέας: Μαλανδράκης Μιχάλης

Σκηνοθέτης/μουσική επιμέλεια: Σίμος Κακάλας

Ηθοποιοί (αλφαβητικά):

Εβελίνα Θωμοπούλου, Δημήτρης Πασσάς, Κωνσταντίνος Φέκας

19.30 Τίτλος έργου: «Τηρέας-Shellshocked»

Συγγραφέας: Χρήστος Τζιούκαλιας

Σκηνοθέτης: Θοδωρής Αμπαζής

Ζωντανή μουσική: Κλέων Αντωνίου

Ηθοποιοί (αλφαβητικά):

Ηλέκτρα Καρτάνου, Μανώλης Μαυροματάκης, Μαριλένα Μπαρταλούτσι, Βένια Σταματιάδη

21.00 Τίτλος έργου: «Ψόφιες μύγες»

Συγγραφέας: Μαρία Δριμή

Σκηνοθέτες/μουσική επιμέλεια: Θανάσης Ζερίτης, Νεφέλη Μαϊστράλη

Ηθοποιοί (αλφαβητικά):

Θόδωρος Γράμψας, Διαμαντής Καραναστάσης, Μενέλαος Κυπαρίσσης, Σοφία Μαραθάκη, Μαριλένα Ντρίκου, Μαριέττα Πρωτόπαππα, Γιώργος Τζανάκος

Τα τρία έργα που διαγωνίζονται, επιλέχθηκαν από την τριμελή κριτική επιτροπή-ομάδα του D-Athens Διονύσια (αλφαβητικά): Έρι Κύργια, Ζέττα Πασπαράκη, Έλενα Τριανταφυλλοπούλου.

Υπεύθυνοι παραγωγής-συντονισμός D-Athens Διονύσια (αλφαβητικά):

Δημήτρης Μαγγίνας, Άγγελος Μπούρας

Σχεδιασμός προγράμματος D-Athens Διονύσια: Μαριάννα Κάλμπαρη

Ημέρα 2η – ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗ – Σάββατο 13 Δεκεμβρίου, ώρα έναρξης 18.00

Ομιλίες, masterclasses, mentoring, στρογγυλή τράπεζα και συζήτηση που στοχεύουν στην ανταλλαγή γνώσης, εμπειριών, ιδεών και στη δημιουργία ουσιαστικής διασύνδεσης ανάμεσα στους ανθρώπους του θεάτρου και του πολιτισμού.

18.00 – Έρι Κύργια, δραματουργός-δραματολόγος-μεταφράστρια

Έλενα Τριανταφυλλοπούλου, θεατρολόγος- δραματουργός

«Τι είναι το «Δραματουργείο», ο νέος θεσμός του D-Athens;»

Παρουσίαση του «Δραματουργείου» ως νέου θεσμού του D-Athens για τη στήριξη της σύγχρονης ελληνικής γραφής. Πώς λειτουργεί το εργαστήριο ανατροφοδότησης και mentoring μετά το διαγωνιστικό, ποια είναι τα κριτήρια ένταξης, ποιος ο ρόλος των δραματουργών και ποια τα επόμενα βήματα των έργων μέσα στο οικοσύστημα του D-Athens, από τα Διονύσια Greek έως τη διεθνή τους εκδοχή.

18.30 – Ζέττα Πασπαράκη, cultural manager, διευθύντρια παραστατικών τεχνών ΕΛΕVSIS 2023-Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης

«Πώς συντάσσω μια θεατρική πρόταση και πού / σε ποιόν την απευθύνω;»

Πρακτικός οδηγός για το πώς διαμορφώνεται ένας πλήρης θεατρικός φάκελος: καλλιτεχνικό σκεπτικό, περιγραφή, ομάδα, βιογραφικά, προϋπολογισμός, χρονοδιάγραμμα. Συζήτηση για το πώς προσαρμόζουμε την ίδια πρόταση όταν την απευθύνουμε σε φεστιβάλ, κρατικούς οργανισμούς, ιδρύματα ή ευρωπαϊκά προγράμματα.

19.15 – Νίκος Βερβερίδης, ιδρυτής ELC PRODUCTIONS και της πολιτιστικής πλατφόρμας ελculture

«Πώς / πού αναζητώ χρηματοδότηση για την υλοποίηση της πρότασης / της ιδέας μου;»

Χαρτογράφηση των βασικών πηγών χρηματοδότησης για το θέατρο σήμερα: επιχορηγήσεις, ιδρύματα, συμπαραγωγές, συνεργασίες με ιδιωτικούς φορείς, χορηγίες. Πώς στήνεται ρεαλιστικός προϋπολογισμός, πώς χτίζουμε βιωσιμότητα πέρα από μια επιχορήγηση και με ποιον τρόπο το D-Athens μπορεί να λειτουργήσει ως «κόμβος» γνωριμιών και συνεργασιών.

20.00 – Γαβριέλλα Τριανταφύλλη, Διευθύντρια Προγραμματισμού και Παραγωγής στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ)

«Πώς κάνω pitching της πρότασης / της ιδέας μου»

Εργαστήριο πάνω στην «τέχνη» του pitching: πώς αφηγούμαστε την ιδέα μας καθαρά, σύντομα και ελκυστικά, πώς οργανώνουμε τον προφορικό λόγο, τις σημειώσεις ή το οπτικό υλικό μας. Τι πρέπει οπωσδήποτε να περιλαμβάνει ένα pitching, ποια λάθη αποφεύγουμε και πώς μετατρέπουμε το άγχος της παρουσίασης σε δημιουργική ενέργεια και σύνδεση με τον συνομιλητή φορέα/ παραγωγό.

[Διάλειμμα]

21.15 Στρογγυλή τράπεζα-συζήτηση:

«Μαζί ίσως κάτι μπορέσουμε να κάνουμε» (Κάρολος Κουν) : Η πολύτιμη δύναμη και δυναμική της ομάδας παλαιότερα και σήμερα

Προσκεκλημένοι και προσκεκλημένες:

Σκηνοθέτες- συνεργάτες του Θεάτρου Τέχνης με σημαντικό έργο και πολύχρονη διαδρομή μέσα από θεατρικές ομάδες (αλφαβητικά): Θοδωρής Αμπαζής, Σίμος Κακάλας, Γιάννης Κακλέας, Στάθης Λιβαθινός

Σκηνοθέτες-τιδες από τη νεότερη γενιά, που ηγούνται ομάδων με γόνιμη και σταθερή παρουσία που δίνει έμφαση στην ελληνική δραματουργία (αλφαβητικά): Βαλέρια Δημητριάδου (C for Circus), Θανάσης Ζερίτης- Νεφέλη Μαϊστράλη (4 Frontal), Χάρης Φραγκούλης (Kursk)

Συντονισμός συζήτησης: Μαριάννα Κάλμπαρη

Ημέρα 3η – ΔΙΚΤΥΩΣΗ – Κυριακή 14 Δεκεμβρίου, ώρα έναρξης 17.30

17.30 Απονομή

Η ανακοίνωση της κατάταξης των έργων που έλαβαν μέρος στον Διαγωνισμό, σε πρώτη, δεύτερη και τρίτη θέση μετά από ψηφοφορία τόσο της κριτικής επιτροπής όσο και του κοινού, καθώς και η ανακοίνωση τριών ακόμα έργων που έχουν επιλεγεί από την τριμελή επιτροπή και διακρίνονται με έπαινο. Το έργο που κατατάσσεται στην πρώτη θέση λαμβάνει απευθείας μέρος στο διαγωνιστικό μέρος των «Διονύσια International».

Και τα έξι διακριθέντα έργα λαμβάνουν μέρος στο «Δραματουργείο», το τρίμηνο εργαστήριο ανατροφοδότησης που τα «προετοιμάζει» για το άνοιγμά τους στη διεθνή παρουσίασή τους στα Διονύσια International (4-7 Απριλίου).

18.30 Pitching

Θεατρικές προτάσεις που επίσης προέκυψαν από ανοιχτή πρόσκληση παρουσιάζονται μέσα από pitches, δίνοντας σε δημιουργούς και ομάδες τη δυνατότητα να συναντήσουν φορείς, παραγωγούς και μελλοντικούς συνεργάτες. Θα παρουσιαστούν δώδεκα ολοκληρωμένες ή εν εξελίξει προτάσεις ελληνικής δραματουργίας των (αλφαβητικά): Μαίρη Βαμβακά, Δήμητρα Βαμβακάρη, Νοεμή Βασιλειάδου, Νικόλας Δροσόπουλος, Ξένια Καλαντζή, Χαρά Κασαράκη, Ελένη Λυκούδη, Χριστίνα Ματθαίου, Γιώργος Μαστρακούλης, Ειρήνη Μπαζάνη, Μερόπη Παπαστεργίου, Μαρία Τσιμά.

Επιμέλεια παρουσιάσεων-συντονισμός: Δημήτρης Μαγγίνας, Άγγελος Μπούρας

9.30 Εορταστικό κλείσιμο του τριημέρου με κρασί, συζήτηση και χριστουγεννιάτικες ευχές.

Σημαντικές πληροφορίες:

Δράση «dt»: Παρουσιάσεις σε… χρόνο dt

Στο πλαίσιο της δικτύωσης, το D-Athens δίνει τη δυνατότητα σε δέκα δημιουργούς να πάρουν το λόγο επί σκηνής και να απευθύνουν πολύ σύντομα μια πρόταση ή ιδέα τους, «σε χρόνο dt» (έως 2 λεπτά). Οι παρουσιάσεις-ιδέες-θέσεις-ανακοινώσεις-αιτήματα θα πραγματοποιηθούν την Κυριακή 14/12, με εγγραφές την Παρασκευή 12/12 και το Σάββατο 13/12. Θα τηρηθεί αυστηρά σειρά προτεραιότητας.

Online ψηφοφορία κοινού – Podcasts

Τα έργα του διαγωνιστικού θα ηχογραφηθούν ζωντανά κατά την «Πρώτη Ανάγνωση» και θα αναρτηθούν ως podcasts στα κανάλια επικοινωνίας του Δήμου Αθηναίων (του ραδιοφωνικού σταθμού 9.84, του Δήμου κ.ά.) και του Θεάτρου Τέχνης, ώστε να μπορεί να πραγματοποιηθεί και online ψηφοφορία κοινού από το μεσημέρι του Σαββάτου 13/12 έως το μεσημέρι της Κυριακής 14/12.

Ψηφιακό αρχείο

Παράλληλα, στον νέο ιστότοπο του «D Athens- Αθήνα Παγκόσμια Πρωτεύουσα Θεάτρου», που βρίσκεται υπό κατασκευή, θα δημιουργηθεί ψηφιακό αρχείο έργων που κατατέθηκαν στον Διαγωνισμό. Θα αναρτηθούν περιλήψεις, ενδεικτικά αποσπάσματα και στοιχεία επικοινωνίας των συγγραφέων, ώστε ενδιαφερόμενα θέατρα, σκηνοθέτες, ομάδες και παραγωγοί να μπορούν να ζητούν το πλήρες κείμενο σε συνεννόηση μαζί τους. Το αρχείο θα περιλαμβάνει αποκλειστικά τα έργα των δημιουργών που έχουν δώσει τη συναίνεσή τους.

Είσοδος

Η είσοδος σε όλες τις εκδηλώσεις του D-Athens είναι ελεύθερη, με σειρά προτεραιότητας.

Έμπνευση και αφορμή για την πρωτότυπη αυτή σύνθεση, είναι τα υπέροχα αποκριάτικα διηγήματα του Παπαδιαμάντη, που αναπλάθονται ζωντανά, αλλά και με αφήγηση, πλαισιωμένα από τραγούδια μιας παλιάς Αθήνας που ξεφάντωνε τις Απόκριες με καντάδες, οπερέτες, βαλς, πόλκα, αλλά και «άσεμνα» δημοτικά τραγούδια.

Μιας Αθήνας που όπως γράφει και ο ίδιος ο Παπαδιαμάντης «ἔπλεεν εἰς τὸ μεταίχμιον τὸ ἀόριστον και ἀβέβαιον, εἰς τὸ λυκόφως ἐκεῖνο, μεταξὺ παραδόσεως καὶ νεωτερισμοῦ, ὅπερὡς λυκόφως δὲν δύναται νὰ διαρκέσῃ, ἀλλ᾽ἀναγκαίως θὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὸν ζόφον καὶ θὰ γίνῃ νύξ».

Μιας Αθήνας όπου οι Απόκριες ήταν μια σημαντική απόδραση από την καθημερινότητα και τα αυστηρά ήθη. Κυρίως όμως μια σημαντική ευκαιρία για χορό, φλερτ, γνωριμίες και συνοικέσια με σκοπό τον πολυπόθητο γάμο. Στα μπαλ μασκέ, αλλά και στα λαϊκά γλέντια, στις πλατείες, αλλά και στις φτωχικές αυλές, στα σαλόνια, αλλά και στους δρόμους της πόλης, τα νιάτα της Αθήνας κυνηγούσαν τον έρωτα και αγωνιούσαν άλλοτε να αποφύγουν ή -ως επί το πλείστον-να καταφέρουν να πετύχουν το «στεφάνωμα». «Καθότι ἡ ἁγία ἐκκλησία μας επιθυμεί ὅλους ἀδιακρίτως νὰ τοὺς στεφανώνῃ, ὡς «νομίμως ἀθλήσαντας». Δι᾿αὐτὸ θὰ ἠδύνατό τις νὰ προτείνῃ ὅτι καλὸν θὰ ἦτο, εἰς πολλὰς περιπτώσεις, ν᾿ἀντικατασταθῶσι τὰ στέφανα διὰ κουκούλας, ἐξἴσου συμβολικῆς, ἐξηγούσης τὸ ρῆμα «κουκουλώνω», τὸ ὁποῖον συνηθίζει ὁ λαὸς εἰς παρομοίας περιστάσεις».

Όλα τα παραπάνω με χιούμορ μας αφηγείται και μας τραγουδά με το μοναδικό του τρόπο ο Ρένος Χαραλαμπίδης μαζί με τα «σημερινά νιάτα» του δεύτερου και τρίτου έτους της Δραματικής Σχολής του Θέατρου Τέχνης. Στο πιάνο τους συνοδεύει η Μαρίνα Χρονοπούλου και στην κίνηση η Μαρία Μανουκιάν.

Συντελεστές

Δραματουργία-σύνθεση κειμένων-σκηνοθεσία: Μαριάννα Κάλμπαρη
Σκηνικά-κοστούμια: Κυριακή Φόρτη
Μουσική επιμέλεια-μουσική διδασκαλία-ερμηνεία: Μαρίνα Χρονοπούλου
Επιμέλεια κίνησης-χορός: Μαρία Μανουκιάν
Φωτισμοί: Στέλλα Κάλτσου

*Απόψε, 2 Μαρτίου στις 20:00 η τελευταία παράσταση

Πληροφορίες

Ηλεκτρονική προπώληση εδώ
Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν
Φρυνίχου 14- Πλάκα

Τηλέφωνα ταμείου-κρατήσεις: 210-3222760 και 210-3222464 (καθημερινά εκτός Σαββάτου 10:00-22:00, Σάββατο 17.00-22.00)

Το έργο παρουσιάστηκε με τεράστια επιτυχία στο West End του Λονδίνου με τον Andrew Scott αποσπώντας διθυραμβικές κριτικές. Η παρουσίαση της ελληνικής εκδοχής πραγματοποιείται στο ιστορικό Υπόγειο του Θέατρου Τέχνης σε παραγωγή του πολιτιστικού οργανισμού «Λυκόφως», για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων.

Προμηθευτείτε έγκαιρα τα εισιτήριά σας εδώ.

Ο σκηνοθέτης, Αλέξανδρος Ραπτοτάσιος, σημειώνει

Στον πυρήνα του έργου είναι ένα ερώτημα: Πώς μπορούμε να αλλάξουμε τις ζωές μας; Οκτώ ρολόι αντιμετωπίζουν το ίδιο θέμα με διαφορετικό τρόπο και ένας ηθοποιός ενσωματώνει αυτή την σπαρακτική ανάγκη για αλλαγή. Για μια διαφορετική ζωή. Για έρωτα, αγάπη, επιτυχία, χρήματα, αποδοχή, ευτυχία. Χαρακτήρες εγκλωβισμένοι, γελοίοι, τραγικοί και απόλυτα σύγχρονοι. Που μπορεί να τους συναντήσουμε στην οικογένειά μας, στο γραφείο, σε ένα μπαρ ή στο σουπερμάρκετ. Άνθρωποι εγκλωβισμένα σε έναν τόπο κατανάλωσης και αφθονίας που κρύβει μια άγονη λούπα – ένα ανθρώπινο καθαρτήριο. Εφιάλτης και φάρσα μαζί. Όπως όλα τα έργα που έχουν αντέξει στον χρόνο.

Ο συγγραφέας, Simon Stephens, επισημαίνει

Τα έργα του Τσέχωφ πρέπει να υπάρχουν σε αυτόν τον αιώνα και σε αυτή την δεκαετία. Ο Τσέχωφ λάτρευε τα θέατρα – όχι τις βιβλιοθήκες και τα μουσεία – αλλά τα παρασκήνια, τους θεατές και τους ηθοποιούς. Τους συγγραφείς. Το δαιμόνιο πνεύμα των παραγωγών. Θα έβλεπε την εκδοχή μας με περιέργεια κρατώντας ένα μπουκάλι κρασί στο ένα χέρι και την πένα του στο άλλο. Ίσως θα διαπίστωνε με έκπληξη πως 120 χρόνια αργότερα δουλεύουμε πάνω σε ένα έργο που θα αναγνώριζε. Ένα έργο για το σεξ, την αγάπη, τα λεφτά και την ζωή. Σε έναν κόσμο παρόμοιο με τον δικό του, όπου τα λεφτά τελειώνουν, όπως συνηθίζεται άλλωστε, και τα πάντα φαίνονται ασταθή, και παρόλα αυτά οι άνθρωποι συνεχίζουμε να κάνουμε αξιοσημείωτα αλλά και γελοία πράγματα. Συνεχίζουμε να ξυπνάμε με hungover. Συνεχίζουμε να ερωτευόμαστε.

Συντελεστές

Ερμηνεύει ο Γιώργος Καραμίχος
Σκηνοθεσία: Αλέξανδρος Ραπτοτάσιος
Μετάφραση: Δανάη Λουκάκη
Σκηνογραφία / Φωτισμοί: Marco Turcich
Κοστούμια: Μαρία-Σεσίλ Ιγγλέση
Μουσική Επιμέλεια: Αλέξανδρος Ραπτοτάσιος
Βοηθός Σκηνοθέτη: Βιργινία Δρακοπούλου
Βοηθός Σκηνογράφου: Μαρίζα Σουλιώτη
Διεύθυνση Παραγωγής: Κωνσταντίνα Αγγελέτου
Οργάνωση Παραγωγής: Ξένια Καλαντζή
Βοηθός Παραγωγής: Πανούτσι Μαργέλος
Παραγωγή: Πολιτιστικός Οργανισμός Λυκόφως – Γιώργος Λυκιαρδόπουλος

Πληροφορίες

Ημέρες/ώρες παραστάσεων:
Σάββατο: 18.00
Κυριακή: 20.00
Δευτέρα: 20.30

*Oι φωτογραφίες τραβήχτηκαν στα κανάλια του Ανατολικού Λονδίνου όπου ο Γιώργος Καραμίχος και ο Αλέξανδρος Ραπτοτάσιος ξεκινησαν τις πρόβες του “VANYA”.

Η διάλεξη του Μάνου Χατζιδάκι

Eρμηνεία και θέση του σύγχρονου λαϊκού τραγουδιού (Pεμπέτικο)

«Θα ήθελα προκαταβολικά να σας πληροφορήσω, πως μ’ όλη μου την καλή διάθεση, δεν είμαι σε θέση να πω, ούτε καινούργια πράγματα, ούτε κι όσα μιλήσω απόψε να τα δώσω με σοφία. Θα προσπαθήσω όμως, κι όσο μπορώ πιο καλά, να σας μεταδώσω αυτό που με κάνει να ζω και να βλέπω την αξία του μέχρι σήμερα περιφερόμενου λαϊκού σκοπού της πόλης.

Τώρα, αν τούτη η πανηγυριώτικη ομιλία για το ρεμπέτικο, γινόταν πριν δυο χρόνια, ίσως να ΄χε κάπως διαφορετικό χαρακτήρα, δηλαδή να ΄ταν, πιο μεροληπτική –μπορούμε να πούμε – και συγχρόνως πιο ενθουσιαστική για το θησαυρό που κλείνουν οι ρυθμοί του ζεϊμπέκικου και του χασάπικου. Δεν θα μπορούσαμε ίσως να ξεφύγουμε από τη γοητεία του γυαλένιου ήχου ενός μπουζουκιού για να κοιτάξουμε το θέμα μας στη ρίζα του κι ακόμη να μείνουμε όσο χρειάζεται ψυχροί κι αντικειμενικοί για μια τέτοια δουλειά. Αυτό -θα πείτε- μπορεί να γίνει σήμερα; Είναι κάτι που δεν μπορώ να προεξοφλήσω με βεβαιότητα. Όσο νά ΄ναι όμως, η μεγάλη διάδοση που πήρε τα δύο τελευταία χρόνια το ρεμπέτικο, μας αφήνει περιθώριο για μια τέτοια, επικίνδυνα πρώιμη, ομολογώ εργασία.

Το ρεμπέτικο, κι αυτό είναι γεγονός αναμφισβήτητο, έχει πια επιβάλλει τη δύναμή του, λίγο – πολύ σ΄ όλους μας, είτε θετικά, είτε αρνητικά, είτε δηλαδή γιατί το παραδεχόμαστε, είτε όχι, ενώ συγχρόνως βλέπουμε να έχει δημιουργηθεί γύρω του μια επιπόλαιη κατάσταση μόδας, που μας κάνει ν’ αντιδρούμε δικαιολογημένα σ’ αυτήν και ν’ αμφιβάλλουμε για τη μελλοντική και ποιοτική εξέλιξη του είδους. (Εδώ πέρα βέβαια παίρνω σαν δεδομένο την ποιοτική του αξία). Και στον τόπο μας καθώς κι έξω, όλα περνούν απ’ αυτήν την περίοδο που ονομάζουμε μόδα. Μήπως απέφυγε κάτι τέτοιο το δημοτικό μας τραγούδι πριν 50 χρόνια, σαν φούντωνε το κίνημα των δημοτικιστών; Κι ακόμη πριν δύο χρόνια, το ίδιο δεν είχε συμβεί με τις λαϊκές εικαστικές τέχνες, όπου ο Θεόφιλος και ο Παναγής Ζωγράφος προβάλλονται στο ίδιο πλάνο με τον Χατζηκυριάκο-Γκίκα;

Ποιος μπορεί να σταματήσει μια τέτοια κατάσταση, κι ακόμη ποιος μπορεί να μην παραδεχτεί ίσως την αναγκαιότητα αυτήν της περιόδου μόδας -ας την πούμε- ωσότου τα πράγματα κατασταλάξουν κι έλθουν στη φυσική τους θέση; Το ίδιο πρέπει -νομίζω- να περιμένουμε και με τα ρεμπέτικα. Γιατί θά ΄ναι κάπως ανόητο αν νομίσουμε, ότι ο χασάπικος μπορεί ή πάει ν΄αντικαταστήσει το ταγκό.

Οι λαϊκοί τούτοι ρυθμοί έχουν κάτι πολύ, περισσότερο απ’ όσο χρειάζεται για να καλυφθούν οι βραδινές μας διασκεδαστικές ώρες – άσχετα αν αυτός ο χαρακτήρας επιβάλλεται κι επικρατεί στις λαϊκές τάξεις. Ύστερα για μας θά ΄ναι μεγάλο ψέμα αν ισχυρισθούμε ότι είναι δυνατόν να εκδηλωθούμε μ’ αυτούς τους τόσο γυμνούς κι απέριττους ρυθμούς. Κάτι τέτοιο μόνο για αυτούς, που με κρασί ή με άλλα μέσα, στέλνουν στο διάβολο – που λεν- κάθε κοινωνικό φραγμό και κάθε σύμβαση, έστω και για μια ώρα.

Παρατηρώντας όμως μια ιδιότητα αυτών των ρυθμών, ήδη δημιουργείται μέσα μας ένας θαυμασμός για τη δύναμη που περιέχουν και που μας κινεί το ενδιαφέρον να γνωρίσουμε από κοντά τούτη τη δύναμη που από ΄δω και πέρα λες και σαν μαγεία μας φέρνει σ΄ άμεση επαφή με το μελωδικό της στοιχείο. Αυτά όμως όλα κουράζουν σαν δεν τα δεις έξω απ’ την καθημερινότητά τους. Κάθε απόπειρα που θα κινήσει να φέρει το ρεμπέτικο τραγούδι σε καθημερινή χρήση, και επιπόλαια και καταδικασμένη είναι.

Αλλά το ίδιο μήπως δεν συμβαίνει και με την άλλη μουσική, αυτήν που ονομάζουμε σοβαρή; Μπορεί κανείς να φανταστεί ποτές, πως μια βραδιά κεφιού του, είναι δυνατόν να την καλύψει με την Σονάτα 110 του Mπετόβεν; (Δικαιολογημένα τώρα ίσως να σας γεννηθεί απορία για τη σχέση που μπορεί να έχει το ρεμπέτικο με τον Μπετόβεν. Παρ΄ όλο που και αργότερα θα επανέλθω σε παρόμοιους παραλληλισμούς σας προειδοποιώ πως δεν υπάρχει απολύτως καμία σχέση).

Λοιπόν δεν νομίζω, πως ο σνομπισμός αυτός γύρω από το ρεμπέτικο τραγούδι είναι δυνατό να μας σταθεί εμπόδιο, για να κοιτάξουμε προσεκτικά την αξία του και ν΄αγαπήσουμε την αλήθεια και τη δύναμη που περιέχει. Αυτά τα τραγούδια είναι τόσο κοντινά σε μας και σε τέτοιο σημείο δικά μας, που δεν έχoμε νομίζω σήμερα τίποτ΄ άλλο για να ισχυριστούμε το ίδιο.

Μα πριν μπούμε σ’ ένα αναλυτικότερο κοίταγμα του είδους αυτών των τραγουδιών, ας επιστρέψουμε για χατίρι μου σε μια κοντινή μα περασμένη πια εποχή και να δούμε μαζί εξελικτικά όλη την ποιητική ατμόσφαιρα, που συνθέτουν και δημιουργούν τα ρεμπέτικα, μέσα στην αυστηρή και δικιά τους περιοχή.

Κατοχή. Πάνω σε μια γυμνή και παγωμένη άσφαλτο με μοναδικό φωτισμό την ψυχρή όψη ενός φεγγαριού, προχωράμε μ’ ένα φίλο. Ένας λεπτός μα διαπεραστικός ήχος μπουζουκιού καθρεφτίζεται -λες- μες στην άσφαλτο και μας ακολουθεί βήμα προς βήμα. Ο φίλος μου προσπαθεί να μου εξηγήσει τη διάθεση φυγής και την έντονη εμμονή σ΄αυτή τη διάθεση που κρατούν οι τέσσερις νότες του περιφερόμενου τότες τραγουδιού «Θα πάω εκεί στην αραπιά». Μάταια προσπαθούσε να μου μεταδώσει τη συγκίνησή του και να μου δείξει μαζί αυτό το αντίκρισμα που υπήρχε αυτής της «διάθεσης φυγής» – καθώς την ονόμαζε στην όλη δημιουργημένη ατμόσφαιρα της πολιτείας των Αθηνών.

Του λόγου μου -κάπως δικαιολογημένα βλέπετε με τη μικρή μου τότες ηλικία- του έφερνα όλες μου τις αντιρρήσεις, κουβαλώντας γνωστά επιχειρήματα που ιδιαίτερα σήμερα χρησιμοποιούνται πάρα πολύ από Αθηναίους της ώριμης ηλικίας. Δηλαδή περί αγοραίου, φτηνού και χυδαίου είδους καθώς κι άλλα παρόμοια. Αυτός όμως επέμενε τονίζοντας την κάθε λέξη του σύμφωνα με το ρυθμό «Θα πάω εκεί στην αραπιά», θέλοντας ίσως να μου δώσει και μια ρυθμική επαλήθευση των όσων έλεγε πάνω στο τραγούδι.

Αργότερα ο ίδιος φίλος, στον ίδιο δρόμο, μου μιλούσε για κάτι καινούργιο. Μα τώρα ήταν καλοκαίρι και η άσφαλτος μύριζε. Το ίδιο σκοτάδι, μα η κάψα έλιωνε τις φωνές και τις έφτιαχνε μόνιμους ίσκιους στα σπίτια. Υπήρχε γύρω μας κάτι ρευστό. Μια καινούργια ρεμπέτικη κραυγή -καινούργια για μένα βέβαια- κυλούσε μ’ ένταση ανάμεσα στα στενά και βρώμικα πεζοδρόμια του Πειραιά και της Αθήνας.

Ακούγαμε την πρώτη στροφή που έλεγε «Κουράστηκα για να σ΄ αποκτήσω αρχόντισσά μου μάγισσα τρανή». Κι ο φίλος μου εξηγούσε θίγοντας όλο τον ανικανοποίητο ερωτισμό που έπνιγε την ατμόσφαιρα. Ακόμα, προσπαθούσε να μου εξηγήσει το τραγικό στοιχείο του τραγουδιού που ερχόταν αντιμέτωπο σε μια εποχή που μόνο συνθήματα κυκλοφορούσαν τρέχοντας. Αργότερα πολύ, θά ΄βλεπα πόσην αλήθεια είχαν τα λόγια του, γιατί τότες ακόμη έπαιζα με τις πραγματικές αξίες ανυποψίαστος.

Περνούν μερικά χρόνια, πού η πυκνότητα της έντασης που περιείχαν τα έκαμε απέραντα. Πολλά συνέβησαν και συμβαίνουν στο μεταξύ. Έρχεται η απελευθέρωση και τινάζομε από πάνω μας τους Γερμανούς με την κατοχή τους. Παράλληλα η γενιά μου μεγαλώνει κατά πολλά χρόνια, έχοντας ξωπίσω της μια πολύ ισχυρή δοκιμασία. Και το ρεμπέτικο, αφού παίζει με πολύ και πηγαίο χιούμορ, σε ορισμένα διαλείμματα, γύρω από δραματικές περιπτώσεις μπαίνει με μεγαλύτερο άγχος μες στα βασικά και μεγάλα του θέματα: του έρωτα και της φυγής.

Ένας ανικανοποίητος έρωτας που ξεκινάει από την πιο κυνική στάση και φτάνει με μια πρωτόγονη ένταση μέχρι τα πλατιά χριστιανικά όρια της αγάπης και μια φυγή που επιβάλλεται νοσηρά – θά ΄λεγα- από αδυναμία, μια που οι συνθήκες παραμένουν το ίδιο σκληρές σα μέταλλο στον άνθρωπο που κινάει για ν΄ αγαπήσει μ’ όλη του τη δύναμη κι όσο μπορεί περισσότερο.

Αυτή παραμένει βασικά η θεματολογία του ρεμπέτικου μέχρι τα σήμερα. Κι όσο αφελείς κι αν μας φαίνονται οι καταστάσεις αυτές καθ΄ εαυτές, δεν μπορούμε να αρνηθούμε στους εαυτούς μας τουλάχιστον, πως ο νοσηρός ερωτισμός που σκορπίζεται απ΄ τους ήχους ενός μακρόσυρτου ζεϊμπέκικου, δεν κυκλοφορεί κι ανάμεσά μας έστω και με διάφορα πολύπλοκα σχήματα, έστω ακόμα κι αν ξεκινάει από χίλιες διάφορες αιτίες.

Κι ερχόμαστε σε μια από τις πιο βασικές κατηγορίες που προβάλλουν «οι υγιείς ηθικολόγοι» για το ρεμπέτικο. «Είναι αρρωστημένο» λεν μ’ αυστηρότητα, «ενώ το δημοτικό τραγούδι, γεμάτο υγεία και λεβεντιά» και κινούν το κεφάλι με σημασία, ενώ είμαι βέβαιος πως το δημοτικό μας τραγούδι τους είναι το ίδιο οχληρό όπως και το ρεμπέτικο, με τη διαφορά πως δεν τολμούν να ομολογήσουν ότι δεν τους αρέσει. Είναι σαν να βγουν και να πουν ότι δεν τους αρέσει ο Σαίξπηρ -για παράδειγμα- ή κάτι παρόμοιο. Ανέχονται το δημοτικό όχι όμως και το ρεμπέτικο. Το τελευταίο είναι κάτι που κυκλοφορεί ανάμεσά τους και μπορούν να το πετάξουν -έτσι φαντάζονται- επειδή δεν έχει κρεμαστεί ακόμη με χρυσές κορνίζες.

Ίσως ξεχνάν ότι τα χρόνια μας δεν έχουν τίποτε κοινό με τα χρόνια της κλεφτουριάς, άσχετα αν οι ηρωικές πράξεις του στρατού μας τοποθετούνται δίκαια από την ιστορία πλάι στους Καραϊσκάκηδες και τους Κολοκοτρωναίους. Οι κύριοι αυτοί αγνοούν την εποχή μας καθώς και το ότι ένα λαϊκό τραγούδι καθρεφτίζει με μοναδική ένταση όχι μόνο μια τάξη ή μια κατηγορία ανθρώπων μα τις επιδράσεις μιας ολάκερης εποχής σε μια φυλή, σ’ ένα έθνος μαζί με τις διαμορφωμένες τοπικές συνθήκες.

Η εποχή μας δεν είναι ούτε ηρωική ούτε επική και το τελείωμα του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου άφησε σχεδόν όλα τα προβλήματα άλυτα και μετέωρα. Τα μετέωρα αυτά προβλήματα δημιουργούν περιφερόμενα ερωτηματικά, που δεν περιορίζονται φυσικά μόνο στον τομέα της πολιτικής και της κοινωνιολογίας, μα εξαπλώνονται με την ίδια δύναμη και στη φιλοσοφία και την τέχνη, ακόμη και στην πιο καθημερινή στιγμή τ΄ ανθρώπου.

Ο τόπος μας επιπλέον εξακολουθεί, σχεδόν δίχως διακοπή, ένα πόλεμο με επιμονή και με πίστη για την τελική νίκη, μα πάντα και ιδιαίτερα σήμερα, κοπιαστικό και οδυνηρό. Σκεφθείτε τώρα κάτω απ΄ αυτές τις αδυσώπητες συνθήκες την παρθενική ψυχικότητα του λαού μας. Παρθενική, γιατί τα εκατό χρόνια μόνον ελεύθερης ζωής δεν ήσαν ικανά ούτε να την ωριμάσουν ούτε και ν΄ αφήσουν περιθώριο για να ριζωθούν τα τελευταία ευρωπαϊκά ρεύματα.

Φανταστείτε λοιπόν αυτή τη στοιβαγμένη ζωτικότητα και ωραιότητα συνάμα ενός λαού σαν του δικού μας, να ζητά διέξοδο, έκφραση, επαφή με τον έξω κόσμο και να αντιμετωπίζει όλα αυτά που αναφέραμε πιο πάνω σαν κύρια γνωρίσματα της εποχής, κι ακόμη τις ιδιαίτερα σκληρές συνθήκες του τόπου μας. Η ζωτικότητα καίγεται, η ψυχικότητα αρρωσταίνει, η ωραιότητα παραμένει. Αυτό είναι το ρεμπέτικο. Κι από ΄δω πηγάζει η θεματολογία του.

Eπαναλαμβάνω – ένας ανικανοποίητος μα έντονος ερωτισμός που ακριβώς η ένταση του αυτή του προσδίδει έναν πανανθρώπινο χαρακτήρα και μια επιτακτική διάθεση φυγής από την πραγματικότητα με οιονδήποτε τεχνικόν μέσον, όπως είναι το χασίσι και τ΄ άλλα ναρκωτικά, που η χρησιμοποίησή του δείχνει την παθητικότητα της τάξης που το μεταχειρίζεται.

Καταλαβαίνετε βέβαια τώρα πως το αρρωστημένο στοιχείο του σημερινού μας λαϊκού τραγουδιού, δεν έχει σαν αιτία ένα υπερβολικό ωρίμασμα ζωής – καθώς η μεσοπολεμική ντεκαντέντσα με κέντρο τη Γαλλία -και γι ΄αυτό δεν αποτελεί κάτι το σάπιο, μα προέρχεται καθαρά από μια στοιβαγμένη ζωική δύναμη που ασφυκτιά δίχως διέξοδο, δίχως επαφή, από μιαν υπερβολική υγεία- θά λεγε κανείς. Πάντως το αποτέλεσμα και στις δύο περιπτώσεις είναι μια παρακμή.

Σημαντική όμως η διαφορά ανάμεσά τους. Η μια κινά απ’ τη ζωή, η άλλη από το θάνατο. Το να θέλει λοιπόν κανείς ν΄ αγνοήσει την πραγματικότητα και μάλιστα του τόπου του, μόνον κακό του κεφαλιού του μπορεί να κάμει. Τα χρόνια μας είναι δύσκολα και το λαϊκό μας τραγούδι, που δεν φτιάχνεται από ανθρώπους της φούγκας και του κοντραπούντο ώστε να νοιάζεται για εξυγιάνσεις και για πρόχειρα φτιασιδώματα υγείας τραγουδάει την αλήθεια και μόνον την αλήθεια.

Τώρα πολλοί μπορούν να πουν αυτά περίπου: «Καλά. Όσα είπες είναι σωστά και τα παραδεχόμαστε. Μα τι μας πείθει ότι το ρεμπέτικο είναι η σημερινή μας λαϊκή έκφραση καθώς λες και που σαν τέτοια βέβαια πρέπει να συνδέεται με την παράδοση του δημοτικού τραγουδιού και του βυζαντινού μέλους, κι όχι ένα τραγούδι μιας ορισμένης κατηγορίας ανθρώπων που εκφράζει την προσωπικήν της κατάσταση;»

Το ερώτημα τούτο ασφαλώς σε πολλούς θα γεννηθεί, αν και προηγουμένως μίλησα όσο μπορούσα σαφέστερα, για την άμεση σχέση του ρεμπέτικου με το πλατύ μάλιστα σήμερα, και του τόπου και της εποχής μας. Aυτόματα επίσης καταρρέει και το επιχείρημα, ότι αποτελεί έκφραση προσωπικών καταστάσεων. Μένει λοιπόν να εξετάσουμε το ελληνικόν του είδος. Αν και κατά πόσον συνδέεται με τη λαϊκή μας παράδοση και ποια είναι τα στοιχεία που αντλεί απ΄ αυτήν. Για να προχωρήσουμε και να μπορέσουμε να δούμε μαζί ό,τι συνδετικό στοιχείο υπάρχει, θα το εξετάσουμε από δυο ξεχωριστές πλευρές, πρώτα από τη μορφική του πλευρά κι ύστερα απ΄ το ύφος του.

Το ρεμπέτικο κατορθώνει με μια θαυμαστή ενότητα, να συνδυάζει το λόγο, τη μουσική και την κίνηση. Απ΄ τη σύνθεση μέχρι την εκτέλεση, μ’ ένστικτο δημιoυργούνται οι προϋποθέσεις για την τριπλή αυτή εκφραστική συνύπαρξη, που ορισμένες φορές σαν φτάνει τα όρια της τελειότητας θυμίζει μορφολογικά την αρχαία τραγωδία. Ο συνθέτης της μουσικής είναι συγχρόνως και ο ποιητής καθώς και ο εκτελεστής. Βασικά του όργανα είναι τα μπουζούκια -μεγάλο μαντολίνο τουρκικής μάλλον προελεύσεως- κι ο μπαγλαμάς -παραλλαγή της κρητικής λύρας και της συγγενικής νησιώτικης, πιο μικροσκοπικής απ΄ αυτήν και κρουστές με πέννα. Η σύνθεση του τραγουδιού βασίζεται βέβαια πάνω στη χορευτική κίνηση, με τρεις χαρακτηριστικούς ρυθμούς, τον ζεϊμπέκικο, τον χασάπικο και τον σέρβικο (ο τελευταίος έχει ολιγότερη χρήση).

Ο ζεϊμπέκικος σε ρυθμό 9/8 είναι ο βασικότερος ρυθμός της ρεμπέτικης μουσικής. Προήλθε ασφαλώς απ΄ τα χορευτικά 9/8 των Κυκλάδων και του Πόντου, πού εδώ όμως έχει χάσει ολότελα τη ρυθμική του αγωγή κι έχει γίνει αργός, βαρύς, μακρόσυρτος και περιεκτικότερος. Χορεύεται από έναν μόνο χορευτή και επιδέχεται αφάνταστη ποικιλία αυτοσχεδιασμού με μόνο δεδομένο την αίσθηση του ρυθμού. Ο καλός χορευτής στο ζεϊμπέκικο θα ΄ναι εκείνος που θα διαθέτει τη μεγαλύτερη φαντασία και την κατάλληλη πλαστικότητα ώστε να μην αφήσει ούτε μια νότα μπουζουκιού που να μην τη δώσει με μια αντίστοιχη κίνηση του σώματός του. Σα χορός είναι ο δυσκoλότερoς και ο δραματικότερος σε περιεχόμενο.

Ο χασάπικος βασίζεται πάνω στο ρυθμό 4/4 κι ο τρόπος που χορεύεται -δυο χορευτές συνήθως, αλλά και τρεις και τέσσερις πολλές φορές- έρχεται σα μια προέκταση του δημοτικού χορευτικού τρόπου, με μια κάποια ευρωπαϊκή επίδραση. Δεν ξέρω γιατί, μα πολλές φορές μου θυμίζει -πολύ μακριά όμως- τη γαλλική java!

Ο σέρβικος που κι η ονομασία του δείχνει την προέλευσή του, είναι ένας γρήγορος ρυθμός και παρουσιάζει ελάχιστο ενδιαφέρoν κι αυτό απ’ τη μεριά της δεξιοτεχνίας και μόνο των εκτελεστών και του χορευτή. Χρησιμοποιείται πάρα πολύ λίγο, παραμένει μ’ ένα ματαιόδοξο περιεχόμενo να φαντάξει, μια που ικανοποιεί μόνoν το επιδεικτικό μέρoς των ποδιών κάποιου χορευτή. Ο ζεϊμπέκικος είναι ο πιο καθαρός, συγχρόνως ελληνικός ρυθμός. Ο δε χασάπικος έχει αφομοιώσει μιά καθαρή ελληνική ιδιομορφία.

Πάνω σ’ αυτούς τους ρυθμούς χτίζεται το ρεμπέτικο τραγούδι, του οποίου παρατηρώντας τη μελωδική γραμμή, διακρίνομε καθαρά απάνω την επίδραση ή καλύτερα την προέκταση του βυζαντινού μέλους. Όχι μόνο εξετάζοντας τις κλίμακες που από το ένστιχτο των λαϊκών μουσικών διατηρούνται αναλλοίωτες, μ’ ακόμη, παρατηρώντας τις πτώσεις, τα διαστήματα και τον τρόπο εκτέλεσης. Όλα φανερώνουν την πηγή, πού δεν είναι άλλη απ΄ την αυστηρή κι απέριττη εκκλησιαστική υμνωδία.

Όχι πως το δημοτικό τραγούδι δεν έχει κι αυτό στοιχεία διοχετευμένα στο ρεμπέτικο. Μα πολύ λιγότερα. H παρουσία του είναι έντονη, ιδιαίτερα στο ελαφρότερο είδος που περισσότερο το χαρακτηρίζει μια χάρη και μια νησιώτικη ελαφράδα. Παράδειγμα φέρνω, αν θυμάστε, κάπως παλιότερα το «Πάρτη βάρκα στο λιμάνι , κάτω στο Πασαλιμάνι» καθώς και το γνωστότατο «Ανδρέα Zέππo». Και τα δυο έχουν πολύ έντονα πάνω τους τη σφραγίδα του δημοτικού μας τραγουδιού.

Μα για να εξηγήσουμε τη βασική αυτή προέκταση του βυζαντινoύ μέλους στο ρεμπέτικο, αρκεί να δούμε πόσο κοινή ατμόσφαιρα δημιουργούσε η παρακμή του Βυζαντίου με τη δικιά μας σήμερα. Ατμόσφαιρα το ίδιο καταπιεστική, το ίδιο ασαφής, άσχετα αν στα χρόνια εκείνα προερχόταν από ένα λαθεμένο ξόδεμα θρησκευτικού συναισθήματος. Έτσι τα εκφραστικά στοιχεία του ετoιμόρρoπoυ Βυζαντίου με την άμεση παθητικότητά τους βρίσκουν οικεία ατμόσφαιρα μες στο ρεμπέτικο -το σύγχρονο λαϊκό μέλος- για ν’ αναπτυχθούν και να συνθέσουν τη σημερινή εκφραστική μορφή μιας το ίδιο έντονης παθητικότητας.

Το δημοτικό τραγούδι και τα υγιή του εκφραστικά στοιχεία έχουν τη θέση μόνον μιας πιο άμεσης κληρονομιάς. Για τα 80% της ρεμπέτικης μουσικής, τίποτες παραπάνω.

Εξετάζοντας τώρα το ύφος του τραγουδιού βρίσκομε ευθύς εξ΄ αρχής το βασικό εκείνο χαρακτήρα του συγκρατημένoυ, που μόνο επειδή είναι γνήσια ελληνικό, μπορεί και το κρατεί με τόση συνέπεια. Και στη μελωδία και στα λόγια και στο χορό, δεν υπάρχει κανένα ξέσπασμα, καμιά σπασμωδικότητα, καμιά νευρικότητα. Δεν υπάρχει πάθος. Υπάρχει ή ζωή με την πιο πλατιά έννοια. Όλα δίνονται λιτά, απέριττα με μια εσωτερική δύναμη που πολλές φορές συγκλονίζει.

Μήπως αυτό δεν είναι το κύριο και μεγάλο στοιχείο που χαρακτηρίζει την ελληνική φυλή; Και ακόμα ολάκερο το λαμπρό μεγαλείο της αρχαίας τραγωδίας και όλων των αρχαίων μνημείων, δεν βασίζεται πάνω στην καθαρότητα, στη λιτή γραμμή και προπαντός στο απέραντο αυτό sostenuto που, προϋποθέτει δύναμη, συνείδηση και πραγματικό περιεχόμενo;

Ποια από τις καλές τέχνες στον τόπο μας σήμερα μπορεί να περηφανευτεί ότι κράτησε τη βασική αυτή ελληνικότητα -τη μοναδική άξια κληρoνoμιά που έχουμε πραγματικά στα χέρια μας- για τη σύνθεσή της. Ποιά μουσική μας μπορεί να ισχυριστεί σήμερα ότι βρίσκεται πέρα απ΄ το βυζαντινό μέλος, πέρα απ΄ το δημοτικό τραγούδι και στη χειρότερη περίπτωση πέρ’ απ΄τις σπασμένες αρχαίες κολώνες του Παρθενώνος και του Ερεχθείου, ότι βρίσκεται εκεί που όλα αυτά βρεθήκανε στην εποχή τους; Το ρεμπέτικο τραγούδι είναι γνήσια ελληνικό, μοναδικά ελληνικό.

Eπιτρέψατέ μου τώρα να σάς παρουσιάσω δυό από τους πιο γνήσιους και πιο δημοφιλείς εκπροσώπους της σύγχρονης έλληνικης λαϊκής μουσικής, τον Μάρκο Bαμβακάρη και τη Σωτηρία Μπέλλου με το συγκρότημά της. (Είσοδος)

Οι λαμπροί αυτοί μουσικοί στο είδος τους προσεφέρθηκαν ευγενώς να παίξουν απόψε πέντε χαρακτηριστικά ρεμπέτικα τραγούδια για να μπορέσουμε έτσι να πάρουμε μια συγκεκριμένη ιδέα όλων αυτών που είπαμε πιο πάνω. Θ’ αρχίσουν μ’ ένα τραγούδι που έχει συνθέσει ο Μάρκος Bαμβακάρης πάνω στο ρυθμό του χασάπικου και με τον τίτλο «Φραγκοσυριανή κυρά μου» (τραγούδι).

Το δεύτερο τραγούδι που θα ακούσετε είναι πάλι σύνθεση του Μάρκου Βαμβακάρη σε ρυθμό ζεϊμπέκικου «Εγώ είμαι το θύμα σου» (τραγούδι).

Το τρίτο είναι σύνθεση της Σωτηρίας Μπέλλου (ζεϊμπέκικo) «Σταμάτησε μανούλα μου να δέρνεσαι για μένα». Από τα πιο χαρακτηριστικά στο είδος του. (τραγούδι)

Το τέταρτο, σύνθεση Tσιτσάνη, σε ρυθμό χασάπικου «Πάμε τσάρκα στο Μπαξέ τσιφλίκι».

Με την ευκαιρία τώρα που θ΄ ακούσουμε το γνωστότατο «Άνοιξε – άνοιξε» του Παπαϊωάννου θα ΄θελα να ΄λεγα λίγα λόγια για τη σημασία του και το σταθμό που φέρνει στη ρεμπέτικη φιλολογία του τραγουδιού, ζητώντας βέβαια πρώτα συγγνώμη απ΄ τους αγαπητούς μουσικούς για τη μικρή αυτή παρεμβολή.

Λίγο πριν απ΄ τον πόλεμο του ’40, ο Tσιτσάνης τραγούδησε για πρώτη φορά το «Αρχόντισσα μου μάγισσα τρανή, κουράστηκα να σ’ αποκτήσω». Ήταν ένας μεγαλοφυής σχεδιασμός -μπορώ να πω- πάνω στο ερωτικό θέμα, που η δύναμή του και η αλήθεια του μας φέρνει κοντά στον «Ερωτόκριτο» του Κορνάρου και μετά από εκατοντάδες χρόνια κοντά στο «Ματωμέvο Γάμο» του Λόρκα. Η μελωδική του γραμμή αφάνταστη σε περιεκτικότητα και σε λιτότητα πλησιάζει τον Μπαχ. Αυτό το τραγούδι ορθώθηκε για να αντιμετωπίσει μια τυραννισμένη και δύσκολη εποχή και στάθηκε η πρώτη δυνατή φωνή μιας γενιάς.

Πριν δυο χρόνια ο ίδιος ο Τσιτσάνης τραγούδησε για πρώτη φορά πάλι αυτούς τους στίχους «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι / το σκοτάδι είναι βαθύ / κι όμως ένα παλικάρι / δεν μπορεί να κοιμηθεί», ο ερωτισμός προχωράει και θίγει ακέραια το ανικανοποίητο, δίδοντας μια τόσο λεπτή μα τόσο έντονη αίσθηση μιας βαριάς ατμόσφαιρας, λες και προμηνούσε ένα άγχος, μια καταιγίδα. Φέτος -ο Παπαϊωάννου αυτή τη φορά- μας δίνει ολάκερο αυτό το άγχος με μια δυνατή κραυγή πια- η μοναδική μες στα ρεμπέτικα, και γι΄ αυτό τόσο αληθινή με το «Άνοιξε – άνοιξε». Δεν ξέρω, αλλά σ΄ αυτά τα τρία τραγούδια υπάρχει ένας συνδετικός κρίκος που δίνει ξεκάθαρα και μοναδικά το τραγικό στην ερωτική μας περιοχή (τραγούδι).

Θα μπορούσα ακόμα να μιλήσω για τις ταβέρνες και το κέντρον διασκεδάσεως «Ο Μάριος» καθώς και για τον «Παναγάκη» κοντά στον Αϊ-Παντελεήμονα, όπου κάθε βράδυ ο Bαμβακάρης και η Μπέλλου λειτουργούν πάνω στην τέχνη τους. Θα μπορούσα να μιλήσω και για βροχερές νύχτες όπου με λάμπες του πετρόλαδου φωτίζονταν οι σκιές ενός πλήθους που όλοι μαζί τραγουδούσαν ήρεμα, λες και πιστεύανε στην αιωνιότητα. Ακόμη θα μιλoύσα για το χορό του κομπολογιού όπου ένα παλικάρι μ΄ ένα γαρύφαλo στο στόμα γίνεται ένα μικρό κουβάρι γύρω απ΄ το κεχριμπαρένιο λαμπρό κομπολόι – θα μπορούσα να ΄λεγα τόσα πολλά που να μην έφταναν ώρες ολάκερες να μιλάω λες κι είμαι μoναχός μου. Μα όλα αυτά είναι μια γοητεία.

Ακούσατε με τι ψυχρότητα και αυστηρότητα ειπώθηκαν αυτά τα πέντε τραγούδια. Ο ρυθμός δεν ξέφυγε ούτε πιθαμή για να τονίσει κάτι πιο έντονα, οι φωνές ίσιες, μονοκόμματες λες και τα λόγια δεν είχαν συγκίνηση. Έτσι είναι. Τίποτες που να σε προκαλέσει να τα προσέξεις, να τα ξεχωρίσεις. Πρέπει να ξελαφρώσεις μέσα σου για να δεχτείς τη δύναμή τους. Αλλιώς τα χάνεις γιατί αυτά δεν σε περιμένουν. Έτσι κι εμείς. Κάποτες θα κοπάσει η φασαρία γύρω τους κι αυτά θα συνεχίσουν ανενόχλητα το δρόμο τους. Ποιος ξέρει τι καινούργια ζωή μας επιφυλάσσουν τα νωχελικά κι απαισιόδοξα 9/8 για το μέλλον. Όμως εμείς θα ’χουμε πια για καλά νοιώσει στο μεταξύ τη δύναμή τους.

Και θα τα βλέπουμε πολύ φυσικά και σωστά να υψώνoυν τη φωνή τους στον άμεσο περίγυρό μας και να ζουν πότε για να μας ερμηνεύουν και πότε για να μας συνειδητοποιούν το βαθύτερο εαυτό μας.».

Πηγή: tvxs.gr

Οι πρεμιέρες του Δεκεμβρίου

• Η σκηνή του Υπογείου, ανοίγει για πρώτη φορά τις πόρτες της τη φετινή θεατρική περίοδο την Τετάρτη 18 Δεκεμβρίου, με την παράσταση «Βρέχει στη Βαρκελώνη» του Πάου Μιρό, σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου.

Με πρωταγωνιστές τους Κώστα Καζανά, Ανδρέα Κοντόπουλο και Δήμητρα Ματσούκα η παράσταση, που αποτελεί συμπαραγωγή με το Θέατρο του Νέου Κόσμου, θα παίζεται από Τετάρτη έως Κυριακή. Την Παρασκευή 3 Ιανουαρίου, έχει προσκληθεί ο συγγραφέας του δημοφιλούς έργου, που θα συναντηθεί για πρώτη φορά με το ελληνικό κοινό.

Πληροφορίες για την παράσταση εδώ κι εδώ

• Στη σκηνή της Φρυνίχου, το ολοκαίνουργιο θρίλερ του Βασίλη Μαυρογεωργίου «Καταραμένος κόσμος» έρχεται με νέα ημερομηνία πρεμιέρας λίγο πριν εκπνεύσει ο χρόνος, τη Δευτέρα 30 Δεκεμβρίου.

Με πρωταγωνιστές τους Κλέωνα Γρηγοριάδη, Αριάδνη Καβαλιέρου, Κατερίνα Λυπηρίδου, Βασίλη Μπούτσικο και Δημήτρη Πασσά, η φετινή παραγωγή του Θεάτρου Τέχνης, που επιχορηγείται από το ΥΠΠΟ, θα παίζεται από Ιανουάριο κάθε Δευτέρα, Τρίτη και Τετάρτη, ενώ έχει προγραμματιστεί μια έκτακτη εορταστική παράσταση την Πέμπτη, 2 Ιανουαρίου στις 18:00.

Ειδική εορταστική προσφορά για τον «Καταραμένο Κόσμο»: μόνο για τις δύο εορταστικές παραστάσεις 30/12 και 2/1, με κάθε εισιτήριο δώρο μια πρόσκληση.

Πληροφορίες για την παράσταση εδώ κι εδώ

Εορταστικά αναλόγια/ Εορταστικές παραστάσεις

Τον Δεκέμβριο, το Θέατρο Τέχνης διοργανώνει στις δύο σκηνές του ένα χριστουγεννιάτικο και ένα πρωτοχρονιάτικο αναλόγιο με δωρεάν είσοδο.

• Καλά Χριστούγεννα εύχονται διαβάζοντας χριστουγεννιάτικα διηγήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και τραγουδώντας παραδοσιακά κάλαντα οι τελειόφοιτοι σπουδαστές της Δραματικής Σχολής του Θεάτρου Τέχνης σε σκηνοθετική επιμέλεια Κωσταντίνας Τάκαλου, την προπαραμονή Χριστούγεννων, Δευτέρα 23/12 στις 20:00, στη Φρυνίχου.

• Προπαραμονή Πρωτοχρονιάς, ο Ρένος Χαραλαμπίδη ςαποχαιρετά τον παλιό χρόνο τιμώντας έναν από τους μεγάλους πρωταγωνιστές του Υπογείου, τον παλιό του δάσκαλο και μοναδικό ηθοποιό, Βασίλη Διαμαντόπουλο. Ο Ρένος Χαραλαμπίδης θα διαβάσει το άγνωστο, «πρωτοχρονιάτικο» έργο που είχε γράψει ο Βασίλης Διαμαντόπουλος με τίτλο «Οι καλλικάντζαροι». Στο πιάνο τον συνοδεύει ο Θάνος Μαριέτης. Χορεύει η Μαρία Μανουκιάν. Δευτέρα 30/12 στις 20:00., στο Υπόγειο. Η είσοδος και στις δύο εκδηλώσεις είναι δωρεάν.

Με έκτακτες εορταστικές παραστάσεις και σε έκτακτες ώρες θα παιχτεί μέσα στις γιορτές στην Φρυνίχου ο επιτυχημένος «Γυάλινος κόσμος» του Τενεσί Γουίλλιαμς σε σκηνοθεσία Αντόνιο Λατέλλα (Τετάρτη 25-Πέμπτη 26/12 στις 21:00, Πέμπτη 2/1 στις 21:00, Δευτέρα 6/1 στις 18:00 ) καθώς και η μουσική παράσταση για παιδιά «Ποιος βάτραχος;» σε κείμενο-μουσική-σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Ευστρατίου (έκτακτες παραστάσεις 26/12 και 6/1 στις 12.00)

Μια ιδιαίτερη εκδήλωση και μια νέα παραγωγή τον Ιανουάριο στο Υπόγειο

• Την Δευτέρα 13 Ιανουαρίου, στις 19:00, στο Υπόγειο θα πραγματοποιηθεί η απονομή του πρώτου βραβείου «Μάγια Λυμπεροπούλου» μέσα από μια εκδήλωση αφιερωμένη στη μνήμη της μοναδικής πρωταγωνίστριας που «γεννήθηκε» ακριβώς μέσα στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης, από όπου ξεκίνησε τη συναρπαστική, πολύπλευρη διαδρομή της στο θέατρο.

Το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν, όπως είχε ήδη αναγγείλει, ως ελάχιστη προσφορά στην πολυσχιδή δημιουργό, που συνέδεσε το όνομά της με το Θέατρο Τέχνης, αποφάσισε, να απονέμει ανά διετία το Βραβείο «Μάγια Λυμπεροπούλου» σε μια γυναίκα δημιουργό που παράγει σημαντικό έργο στο θέατρο μέσα από δύο τουλάχιστον από τις θέσεις που υπηρέτησε η Μάγια Λυμπεροπούλου: ηθοποιός, μεταφράστρια, δραματουργός, σκηνοθέτις, δασκάλα υποκριτικής, καλλιτεχνική διευθύντρια πολιτιστικού οργανισμού.

Η Επιτροπή του Βραβείου απαρτίζεται από τους: Καλή Κυπαρίσση (Πρόεδρο του Δ.Σ του Θέατρου Τέχνης Καρόλου Κουν – Διευθύντρια του Ιδρύματος Λασκαρίδη), Νίκο Χατζόπουλο (Μέλος του Δ.Σ του Θέατρου Τέχνης Καρόλου Κουν-ηθοποιό, σκηνοθέτη, μεταφραστή,) Δηώ Καγγελάρη (Διευθύντρια της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου, θεατρολόγο, καθηγήτρια του Α.Π.Θ), Βίκυ Βολιώτη (ηθοποιό, σκηνοθέτιδα).

Στις 13 Ιανουαρίου, στις 19:00 θα ανακοινωθεί το όνομα της δημιουργού, που επέλεξε η Επιτροπή και θα γίνει η απονομή του βραβείου στο πλαίσιο μιας εκδήλωσης- αφιέρωμα στη μνήμη της Μάγιας Λυμπεροπούλου.

• Από τη Δευτέρα 26 Ιανουαρίου, κάθε Δευτέρα-Τρίτη και για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων, έρχεται στο Υπόγειο μια πρωτότυπη σύλληψη εμπνευσμένη από τη ζωή και το έργο του ποιητή και σκηνοθέτη Πιέρ Πάολο Παζολίνι, με αφορμή τα 50 χρόνια από τη δολοφονία του, το 1975. Ο Αντρέας Μαντάς είχε την ιδέα και έγραψε το κείμενο, η Λουκία Μιχαλοπούλου πρωταγωνιστεί και οι δύο συνυπογράφουν τη σκηνοθεσία της παράστασης «Όστια-Αυτό είναι το σώμα μου», που δίνει φωνή σε πέντε εμβληματικά γυναικεία πρόσωπα, που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στο δημιουργικό έργο, αλλά και στη ζωή του Παζολίνι. Σύντομα, έρχονται περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση και την έναρξη της ηλεκτρονικής προπώλησης.

Τέλος, όσον αφορά στον προγραμματισμό του Φεβρουαρίου, να σημειωθεί ότι η πρεμιέρα της παράστασης “Philoxeniā” της Αλεξάνδρας Κ., σε σκηνοθεσία Μαρίας Μαγκανάρη και σε σύμπραξη με το Εθνικό Θέατρο, που ήταν προγραμματισμένη για τον Φεβρουάριο 2025 στη Φρυνίχου, μεταφέρεται τον Οκτώβριο 2025, λόγω αλλαγών στον προγραμματισμό εξαιτίας των εργασιών που πραγματοποιήθηκαν στον χώρο του Υπογείου.

Ο Μάρτιος θα φέρει στη σκηνή της Φρυνίχου μια νέα παραγωγή που σκηνοθετεί η Αργυρώ Χιώτη. Πρόκεται για την κωμωδία ΚΝΟΚ του Jules Romains που ερμηνεύουν οι: Ευθύμης Θέου, Γιώργος Κριθάρας, Έκτορας Λυγίζος, Ματίνα Περγιουδάκη και Καλλιόπη Σίμου. Πρόκειται για μια παραγωγή της ομάδας VASISTAS, που επιχορηγείται από το ΥΠΠΟ και παρουσιάζεται σε συμπαραγωγή με το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν και το ΔΗΠΕΘΕ Βέροιας, όπου θα κάνει πρεμιέρα η παράσταση πριν έρθει στην Αθήνα.

Σύντομα έρχονται περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση και την έναρξη της ηλεκτρονικής προπώλησης.