Η Dame Agatha Christie κατάφερνε να κρύβεται σε κοινή θέα. Παρουσιαζόταν ως μια καλοσυνάτη ηλικιωμένη κυρία με γούνα, λάτρης της κηπουρικής, του καλού φαγητού, της οικογένειας και των σκύλων. Ωστόσο, πίσω από αυτή τη ζεστή εικόνα, σχεδίαζε με χαρά ιστορίες γεμάτες δηλητήρια, προδοσίες και αίμα. Σπάνια αποκάλυπτε τα μυστικά του λαμπρού μυαλού της.

Η Κρίστι ήταν διαβόητα ντροπαλή, αλλά το 1955 πείστηκε να δώσει μια σπάνια συνέντευξη στο διαμέρισμά της στο Λονδίνο για ραδιοφωνικό προφίλ του BBC. Σε αυτήν, μίλησε για την ασυνήθιστη παιδική της ηλικία που τροφοδότησε τη φαντασία της, εξήγησε γιατί θεωρούσε πιο εύκολη τη συγγραφή θεατρικών σε σχέση με τα μυθιστορήματα και αποκάλυψε πως μπορούσε να ολοκληρώσει ένα βιβλίο μέσα σετρεις μήνες.

Γεννημένη ως Άγκαθα Μίλερ σε εύπορη οικογένεια το 1890, μεγάλωσε κυρίως με κατ’ οίκον διδασκαλία. Όταν ρωτήθηκε γιατί ξεκίνησε να γράφει, απάντησε: «Το οφείλω στο γεγονός ότι δεν είχα καθόλου εκπαίδευση. Βέβαια πρέπει να ομολογήσω ότι τελικά πήγα σχολείο στο Παρίσι όταν ήμουν περίπου 16 ετών. Μέχρι τότε, εκτός από λίγα μαθηματικά, δεν είχα μάθει τίποτε ουσιαστικό».

Η Κρίστι περιέγραψε την παιδική της ηλικία ως «υπέροχα αδρανή», αλλά είχε αστείρευτη όρεξη για διάβασμα. «Συχνά επινοούσα ιστορίες και υποδυόμουν τους χαρακτήρες τους – τίποτα δεν σε ωθεί να γράψεις όσο η πλήξη. Μέχρι τα 16 ή 17 μου είχα γράψει αρκετά διηγήματα και ένα μακρύ, βαρετό μυθιστόρημα».

Το πρώτο της δημοσιευμένο μυθιστόρημα το ολοκλήρωσε στα 21 της χρόνια. Παρά τις αρχικές απορρίψεις, το The Mysterious Affair at Styles κυκλοφόρησε το 1920, παρουσιάζοντας τον πιο διάσημο ήρωά της, τον Ηρακλή Πουαρό. Η μέθοδος δηλητηρίασης που επέλεξε για την πλοκή αντλήθηκε από προσωπική εμπειρία στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο: ενώ ο πρώτος σύζυγός της, Άρτσι Κρίστι, υπηρετούσε στη Γαλλία, εκείνη εργάστηκε ως εθελόντρια νοσοκόμα και βοηθός φαρμακείου σε νοσοκομείο τραυματιών. Έτσι απέκτησε γνώσεις για φάρμακα και δηλητήρια – στα βιβλία της, το δηλητήριο χρησιμοποιείται σε 41 φόνους, απόπειρες και αυτοκτονίες.

Η δομή των αστυνομικών ιστοριών και οι προσωπικές δοκιμασίες

Η βασική φόρμουλα της Κρίστι: ένας περιορισμένος κύκλος υπόπτων από το ίδιο κοινωνικό περιβάλλον και ένας φόνος που οδηγεί μέσα από στοιχεία σε μια δραματική αναμέτρηση. Στο επίκεντρο βρίσκεται ένας ιδιωτικός ντετέκτιβ – συνήθως ο Πουαρό ή η Μις Μαρπλ. Αυτή η γνώριμη αλλά ευέλικτη δομή είναι μέρος της διαχρονικής γοητείας του έργου της.

Το 1926, δημοσίευσε το The Murder of Roger Ackroyd, που καθιέρωσε τη φήμη της ενώ η προσωπική ζωή της διαλυόταν: έχασε τη μητέρα της κι ο Άρτσι παραδέχθηκε ότι ερωτεύτηκε άλλη γυναίκα ζητώντας διαζύγιο. Βυθισμένη στη θλίψη και με δημιουργικό μπλοκάρισμα, η ίδια έγινε θέμα μυστηρίου όταν βρέθηκε εγκαταλελειμμένο το αυτοκίνητό της σε ερημική περιοχή του Surrey – μέσα υπήρχαν η γούνα και το δίπλωμά της, αλλά καμία ίχνος από την ίδια.

Ξεκίνησε μια από τις μεγαλύτερες έρευνες αγνοουμένων στη Βρετανία. Η υπόθεση είχε όλα τα συστατικά για πρωτοσέλιδο: η διάσημη συγγραφέας εξαφανισμένη, μια επτάχρονη κόρη μόνη κι ένας σύζυγος μπλεγμένος με νεότερη γυναίκα. Ακόμη και ο συγγραφέας του Σέρλοκ Χολμς,Sir Arthur Conan Doyle, συμμετείχε προσλαμβάνοντας μέντιουμ που προσπάθησε να επικοινωνήσει με την Άγκαθα μέσω ενός γαντιού.

Εξαφάνιση, Μέση Ανατολή και δημιουργική άνθηση

Δέκα ημέρες αργότερα, βρέθηκε 370 χλμ. μακριά σε ξενοδοχείο στο Harrogate του Yorkshire. Εικάστηκε αν η εξαφάνιση οφειλόταν σε απώλεια μνήμης ή αν ήταν εσκεμμένη ενέργεια για να εκθέσει τον σύζυγό της ή ακόμη κι αν επρόκειτο για διαφημιστικό τέχνασμα. Η ίδια δεν ξεκαθάρισε ποτέ τι συνέβη στην αυτοβιογραφία της: «Ύστερα από αρρώστια ήρθαν λύπη, απελπισία και απογοήτευση. Δεν υπάρχει λόγος να επεκταθώ».

Όσο για τη συγγραφική διαδικασία, παρέμενε πρακτική: «Η απογοητευτική αλήθεια είναι ότι δεν έχω κάποια ιδιαίτερη μέθοδο. Πληκτρολογώ τα προσχέδιά μου σε μια αρχαία γραφομηχανή που έχω χρόνια και χρησιμοποιώ δικτυαφωνο μόνο για διηγήματα ή αναδιατύπωση σκηνών θεατρικών – όχι όμως για τα πολύπλοκα μυθιστορήματα».

Το 1930, παντρεύτηκε τον αρχαιολόγο Max Mallowan, κατά δεκατέσσερα χρόνια νεότερό της, μόλις έξι μήνες μετά τη γνωριμία τους στο Ιράκ. Τα κοινά ταξίδια στη Μέση Ανατολή ενέπνευσαν έργα όπως το «Έγκλημα στον Νείλο», που εκδόθηκε το 1937. Η νέα ευτυχία είχε βαθύ αντίκτυπο στη δουλειά της – μέσα σε εννέα χρόνια έγραψε17 μυθιστορήματα.

Για την ίδια, η μεγαλύτερη χαρά ήταν η επινόηση των περίτεχνων πλοκών: «Η πραγματική δουλειά γίνεται όταν αναπτύσσεις την ιστορία σου μέχρι να βγει σωστή – αυτό μπορεί να πάρει χρόνο. Μετά μένει μόνο να βρεις χρόνο να την γράψεις. Τρεις μήνες είναι λογικός χρόνος αν αφοσιωθείς».

The Mousetrap: Το θέατρο και η διαχρονικότητα ενός ρεκόρ

Ο SIR Peter Saunders, παραγωγός του θρυλικού θεατρικού «The Mousetrap», δήλωσε πως η Κρίστι είχε μοναδικό χάρισμα να δημιουργεί ολοκληρωμένες ιστορίες στο μυαλό πριν καν τις γράψει. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά: «Την ρώτησα κάποτε ‘Πώς πάει το νέο έργο;’ ‘Είναι έτοιμο’, μου είπε – ‘Αλλά δεν το έχω γράψει ακόμη’». Για εκείνη όλη η δουλειά γινόταν νοητικά – το γράψιμο ήταν απλή χειρωνακτική εργασία.

Ο SIR Allan Lane, ιδρυτής των Penguin Books, επιβεβαίωσε ότι στα 25 χρόνια φιλίας τους δεν άκουσε ποτέ τον ήχο γραφομηχανής παρότι παρήγαγε ασταμάτητα έργο υψηλής ποιότητας: είτε οργάνωνε κατασκηνώσεις στη Μεσοποταμία είτε έκανε χειροτεχνίες τα βράδια, πάντα σχεδίαζε νοερά νέα έργα.

«Ήταν ίσως ο τελευταίος άνθρωπος που θα συνέδεε κανείς με έγκλημα ή βία», είπε ο ηθοποιός Richard Attenborough. Ακόμη κι εκείνος δυσκολεύτηκε να πιστέψει πως αυτή η ήσυχη κυρία μπορούσε να δημιουργεί τόσο καθηλωτικές ιστορίες τρόμου και αγωνίας για εκατομμύρια αναγνώστες παγκοσμίως.

«Τα θεατρικά είναι πολύ πιο διασκεδαστικά απ’ τα βιβλία», δήλωσε η ίδια στη συνέντευξη του BBC. «Δεν χρειάζεται να ασχολείσαι με μακριές περιγραφές χώρων ή χαρακτήρων ούτε με τη δομή – πρέπει απλώς να γράφεις γρήγορα για να κρατήσεις ζωντανό τον διάλογο». Το “The Mousetrap” ήδη έσπαγε ρεκόρ εισιτηρίων μόλις τρία χρόνια μετά την πρεμιέρα του στο West End του Λονδίνου (1952).

«Δεν θα το συγκρίνω με τον Καθεδρικό του Αγίου Παύλου», είπε ο Attenborough στον εορτασμό των 21 χρόνων (1973) του “The Mousetrap”, “αλλά κάθε Αμερικανός που έρχεται Λονδίνο θέλει να δει αυτό το έργο”. Έχοντας ήδη γίνει το μακροβιότερο θεατρικό έργο στο Ηνωμένο Βασίλειο από το1957, μόνο η πανδημία Covid-19 κατάφερε προσωρινά να σταματήσει τις παραστάσεις. Τον Μάρτιο του 2025 , γιόρτασε την 30.000ή παράσταση .

«Δεν μπορούσαμε να πιστέψουμε ότι αυτή η ήσυχη, αξιοπρεπής γυναίκα μπορούσε να μας κάνει να ανατριχιάσουμε», σχολίασε ο Attenborough για τη διαρκή γοητεία της Κρίστι. Παρά τις αποκαλύψεις στη σπάνια συνέντευξη του BBC –την απουσία αυστηρών τεχνικών συγγραφής, τη δύναμη της φαντασίας και τη χαρά του σχεδιασμού– το μυστήριο γύρω από την ίδια παραμένει άλυτο.

Πηγή: BBC

Η Βίβλος Shem Tov, η οποία ολοκληρώθηκε από τον Ραβίνο Shem Tov Ibn Gaon στη βόρεια ισπανική πόλη Soria το 1312, έζησε μια περιπατητική και σχεδόν θαυματουργή ύπαρξη, επιζώντας από αμέτρητους πολέμους και αναταραχές στα ταξίδια της στις Ιερουσαλήμ, Βαγδάτη, Τρίπολη, Λονδίνο και Γενεύη κατά τη διάρκεια επτά αιώνων. Το βράδυ της Τρίτης, η πλούσια διακοσμημένη Βίβλος – που περιγράφεται ως «μια περιοδεία της βιβλικής και καμπαλιστικής επιστήμης και μια πολύτιμη μαρτυρία της μεσαιωνικής παράδοσης της τέχνης του βιβλίου των Σεφαραδιτών» – πωλήθηκε κοντά στην κορυφή της εκτίμησης των 5-7 εκατομμυρίων δολαρίων στον οίκο Sotheby’s στη Νέα Υόρκη.

Η Sharon Liberman Mintz, διεθνής ανώτερη ειδικός της Sotheby’s στην Ιουδαϊκή για βιβλία και χειρόγραφα, είπε ότι ο συνδυασμός της Βίβλου 800 σελίδων με βαθιά γνώση, μυστικά γράμματα και διαπολιτισμικές καλλιτεχνικές επιρροές την έκανε μοναδική. Όχι μόνο αυτή η Βίβλος του Shem Tov αναφέρει συχνά τον κώδικα Hilleli, μια θρυλική, χαμένη αρχαία εβραϊκή Βίβλο, αλλά περιέχει επίσης περίπου 2.000 επιμελώς σημειωμένα «ανώμαλα» γράμματα, τα οποία είναι μικρότερα ή μεγαλύτερα γράμματα εμποτισμένα με ένα ειδικό, μυστικό νόημα, σύμφωνα με παραδόσεις της Καμπάλα, ή του εβραϊκού μυστικισμού.

Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό της είναι ο συνδυασμός τριών διαφορετικών καλλιτεχνικών και αρχιτεκτονικών παραδόσεων. «Γράφτηκε στη χριστιανική Ισπανία το 1312, αλλά οι Χριστιανοί και οι Εβραίοι ζουν με όλη αυτή την ισλαμική μουντετζάρ [μαυριτανική] αρχιτεκτονική και βλέπουν ακόμα όλη την πολιτιστική αισθητική της Ισλαμικής Ισπανίας γύρω τους», είπε η Liberman Mintz. «Το βιβλίο συγχωνεύει και χρησιμοποιεί και τις τρεις καλλιτεχνικές εκφράσεις: βλέπετε την εβραϊκή γραφική γραφή στο έργο τέχνης και τη λεπτή άνθηση της πορφυρής και κόκκινης μελάνης που σημαδεύει τα διάφορα μέρη της Βίβλου». Υπάρχουν επίσης γοτθικές καμάρες εμπνευσμένες από την αρχιτεκτονική της βόρειας Ευρώπης – «αλλά αν γυρίσετε μερικές σελίδες, θα δείτε μια πολύλοβη ισλαμική αψίδα… έτσι τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά αντικατοπτρίζουν την τέχνη μουντετζάρ της εποχής, ενώ ταυτόχρονα χρησιμοποιήθηκε καλλιτεχνικό λεξιλόγιο από το γαλλικό γοτθικό».

Άλλοι άνθρωποι ισχυρίστηκαν ότι η Βίβλος Shem Tov εξυπηρετεί τόσο πρακτικούς όσο και αισθητικούς σκοπούς. Μια αναφορά στη Βίβλο από τα τέλη της δεκαετίας του 1860 αναφέρει ότι οι ιδιοκτήτες της ήταν απρόθυμοι να την αποχωριστούν «επειδή, εκτός από ένα πραγματικά πολύτιμο αντικείμενο, είναι ένα δοκιμασμένο και αληθινό φυλακτό, γιατί μια γυναίκα που βιώνει έναν δύσκολο τοκετό θα σωθεί από τους πόνους της γέννας όταν το βιβλίο μπαίνει στο σπίτι της».

Το βιβλίο κατέλαβε κεντρική θέση στην καρδιά του David Solomon Sassoon, του κατεξοχήν συλλέκτη εβραϊκών χειρογράφων στον κόσμο, ο οποίος το απέκτησε την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα. Λίγο πριν πεθάνει το καλοκαίρι του 1942, ζήτησε από τον γιο του να πάει και να μιλήσει στους παπύρους του Τορά και στη Βίβλο Shem Tov και να τους πει: «Θα επιστρέψουμε σε εσάς και θα επιστρέψετε σε εμάς. Δεν θα σας ξεχάσουμε ούτε σε αυτόν τον κόσμο ούτε στον επόμενο».

Μετά από τόσο καιρό σε ιδιωτικά χέρια, η Βίβλος θα μοιράζεται στο κοινό. «Αγοράστηκε από ιδιώτες, οι οποίοι, κατανοώντας την υπέρτατη σημασία της, ανυπομονούν να το κάνουν διαθέσιμο στο κοινό», δήλωσε η Liberman Mintz. Και πρόσθεσε: «Νομίζω ότι οποιοσδήποτε αγοράζει ένα βιβλίο αυτού του μεγέθους καταλαβαίνει ότι πρέπει να είναι διαθέσιμο στο ευρύτερο δυνατό κοινό και ότι δεν πρόκειται να το θάψει σε κάποια μικρή βιβλιοθήκη».

Παρά τη σπανιότητα της Βίβλου, τη μυστικιστική της σημασία και την τεράστια ιστορική, καλλιτεχνική και οικονομική της αξία, η Liberman Mintz εντυπωσιάζεται περισσότερο από τα ταξίδια της και από το ίδιο το γεγονός της επιβίωσής της.

Αφού ολοκλήρωσε το εκπληκτικό επίτευγμά του το 1312, ο Ibn Gaon ένιωσε ότι αυτό που οι ειδικοί του Sotheby’s αποκαλούν «Βίβλος στους αιώνες» πρέπει να μεταφερθεί στους Αγίους Τόπους, παρόλο που, όπως είπε η Liberman Mintz: «Αυτό δεν ήταν απλά μια εκδρομή εκείνη την εποχή». Και, παρόλο που ο ραβίνος πέθανε γύρω στο 1330 στην πόλη Safed στη Γαλιλαία, τα ταξίδια της δημιουργίας του μόλις ξεκινούσαν.

«Πιστεύω ότι το ταξίδι είναι τόσο συναρπαστικό γιατί είχε βγει από την Ισπανία μέχρι το 1315, έτσι ξεφεύγει από τις ταραχές και τις σφαγές του 1391 και μετά την εκδίωξη [των Εβραίων] από την Ισπανία το 1492, όταν χάθηκαν πολλά βιβλία», συνέχισε η Mintz. Αυτοί οι χαμένοι τόμοι περιλαμβάνουν τον κώδικα Hilleli. «Στη συνέχεια φτάνει στο Ισραήλ, το οποίο κατακλύζεται από τους σταυροφόρους… [και] καταφέρνει να ξεφύγει από αυτό. Πηγαίνει στη Βαγδάτη και γνωρίζουμε ότι η εβραϊκή κοινότητα της Βαγδάτης γνώρισε κάθε είδους αναταραχές. Κάπως παίρνει το δρόμο για την Τρίπολη. Βρίσκεται στο Λονδίνο κατά τη διάρκεια του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου – ή πιθανώς στο Letchworth – και επιζεί από τον πόλεμο. Είχε ένα θαυματουργό ταξίδι επιβίωσης».

Πηγή: The Guardian