Ο Νταλί γεννήθηκε στις 11 Μαίου του 1904 στην πόλη Φιγκέρες της Ισπανίας και ανήκε σε μια οικονομικά ευκατάστατη οικογένεια. Σε νεαρή ηλικία, ασχολήθηκε με την τέχνη, πράγμα που τον οδήγησε στην Ακαδημία της Μαδρίτης. Στην εξέταση του μαθήματος της Ιστορία της Τέχνης, ο Νταλί αναφερόμενος στους τρεις εξεταστές, είχε πει: «Λυπάμαι πολύ, αλλά είμαι απείρως πιο έξυπνος από αυτούς τους τρεις καθηγητές και γι’ αυτό αρνούμαι να εξεταστώ από αυτούς. Γνωρίζω το θέμα πάρα πολύ καλά».

Τη δεκαετία του 1920, πηγαίνει στο Παρίσι, όπου και συναναστρέφεται με καλλιτέχνες, όπως ο Πικάσο, Μαγκρίτ και Μιρό και εκεί ασπάζεται τον Σουρεαλισμό. Ο Νταλί είναι ιδιαίτερα γνωστός για το έργο του “The Persistence of Memory” (Η επιμονή της μνήμης), στο οποίο απεικονίζονται λιωμένα ρολόγια σ’ ένα άγριο τοπίο. Η άνοδος του Φράνκο στην εξουσία και η υποστήριξη του από τον Νταλί, οδήγησαν στην απομάκρυνση του από το Σουρεαλιστικό κίνημα.

Ο Φράνκο δεν ήταν ο μόνος δικτάτορας που είχε κερδίσει την προσοχή του Νταλί. Είχε ένα «βίτσιο» και με τον Αδόλφο Χίτλερ. Ισχυριζόταν ότι ο Ναζί δικτάτορας τον «άναβε» και ότι τον ονειρευόταν με τον ίδιο τρόπο, που οι άντρες ονειρεύονται τις γυναίκες. Ήταν ένα άνθρωπος που πολλές φορές έλεγε διάφορα για να σοκάρει, ωστόσο ο ίδιος δεν φαινόταν να έχει ιδιαίτερο πρόβλημα με όσα έκανε ο Χίτλερ στη Γερμανία. Η ερωτική του ζωή ήταν επίσης αμφιλεγόμενη. Ήταν ερωτευμένος με την Ρωσίδα Έλενα Ιβάνοβνα Ντιακόνοβα, γνωστή ως Γκαλά, η οποία ήταν παντρεμένη με τον καλύτερο του φίλο και ποιητή Πολ Ελυάρ. Αυτό βέβαια δεν εμπόδισε τον Νταλί να την «κλέψει» από αυτόν και να την κάνει γυναίκα του. Οι δυο τους είχαν έντονη σεξουαλική δραστηριότητα, και μάλιστα διοργάνωναν τακτικά όργια προσκαλώντας σε αυτά διασημότητες και καλλιτέχνες.

Η Γκαλά υπήρξε η μούσα του και στις αρχές της δεκαετίας του ‘30, ο Νταλί άρχισε να υπογράφει τους πίνακές του με τα ονόματα και των δύο, καθώς όπως έλεγε «κυρίως με το αίμα σου, Γκαλά, βάφω τους πίνακές μου». Μετά τον θάνατό της, ο Νταλί έπεσε σε κατάθλιψη και αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει. Τελικά πέθανε από καρδιακό επεισόδιο στις 23 Ιανουαρίου του 1989 στην πόλη που γεννήθηκε.

Αποφθέγματα

– Μη φοβάστε την τελειότητα. Δεν θα την πετύχετε ποτέ.

– Το θερμόμετρο της επιτυχίας είναι ο φθόνος των ανίκανων.

– Ευφυΐα χωρίς φιλοδοξία είναι πουλί χωρίς φτερά.

– Κάθε πρωί, μόλις ξυπνάω έχω μια εμπειρία υπέρτατης ευχαρίστησης, όταν συνειδητοποιώ ότι είμαι ο Σαλβαντόρ Νταλί.

– Κάθε συμμετοχή σημαίνει τη γέννηση μιας ανάμνησης.

– Η τέλεια γυναίκα είναι αλαζονική, αλλά όχι υπερβολικά ωραία. Πρέπει να είναι σκλάβα των ρούχων της και των κοσμημάτων της.

– Στα έξι μου, ήθελα να γίνω μάγειρας. Στα εφτά μου, Ναπολέων. Και η φιλοδοξία μου μεγαλώνει συνεχώς από τότε.

– Ένα βράδυ κάθισα την ασχήμια στα γόνατά μου. Και σχεδόν αμέσως τη βαρέθηκα.

– Η ζωγραφική είναι ένα απειροελάχιστο κομμάτι της προσωπικότητάς μου.

– Θα γίνω μια ιδιοφυΐα και ο κόσμος θα με θαυμάζει. Ίσως θα είμαι περιφρονημένος και ακατανόητος, αλλά θα είμαι μια ιδιοφυΐα, μια μεγάλη ιδιοφυΐα, διότι είμαι σίγουρος γι’ αυτό.

– Πολλοί άνθρωποι δε φτάνουν τα ογδόντα, γιατί προσπαθούν για πάρα πολύ καιρό να μείνουν στα σαράντα.

– Η Ρωσική Επανάσταση είναι η Γαλλική Επανάσταση που άργησε να φτάσει, λόγω του κρύου.

– Το κακό γούστο είναι δημιουργικό. Πρόκειται για την κυριαρχία της βιολογίας επί της εξυπνάδας.

– Δεν μπορείτε να με αποβάλλετε από το σουρεαλιστικό κίνημα, γιατί εγώ είμαι ο Σουρεαλισμός!

– Το μοναδικό, από το οποίο ο κόσμος δε θα κουραστεί ποτέ, είναι η υπερβολή.

Πηγή: perpetual

Αυτόν τον μήνα, το Centre Pompidou στο Παρίσι εγκαινιάζει τους εορτασμούς της εκατονταετηρίδας εκείνης της στιγμής με μια ολοκληρωμένη έρευνα, με τίτλο απλά Surrealism. Σε 13 θεματικά κεφάλαια, η έκθεση θα χαρτογραφήσει τις τέσσερις δεκαετίες του ίδιου του σουρεαλιστικού κινήματος, από το 1924 έως την επίσημη διάλυσή του το 1969, όπως δήλωσε ο συγγραφέας Jean Schuster στη γαλλική εφημερίδα Le Monde.

Συλλογική περιπέτεια

«Ο σουρεαλισμός δεν ήταν φορμαλισμός», λέει η Marie Sarré, η επιμελήτρια των συλλογών σύγχρονης τέχνης στο Centre Pompidou. «Ήταν μια συλλογική περιπέτεια, μια φιλοσοφία, θα λέγαμε, που κράτησε 40 χρόνια, αν όντως τελείωσε ποτέ. Ήταν απίστευτα ζωντανό, ανακαλύπτοντας συνεχώς τον εαυτό του».

Στις δεκαετίες του 1950 και του 1960, υπήρχαν ακόμη νέοι σουρεαλιστές που αναδύονταν, οι οποίοι παρήγαγαν τέχνη εξίσου εξαιρετική με εκείνη της δεκαετίας του 1920. Και ακόμη και μετά το 1969, καλλιτέχνες που απέδωσαν τα έργα τους στο κίνημα επέμεναν ότι έκαναν σουρεαλιστικά έργα, παρά τον θάνατο του ιδρυτή θεωρητικού που ήταν ο Breton. Ο σουρεαλισμός ήταν πάντα μεγαλύτερος από ένα άτομο.

Η έκθεση στο Pompidou οργανώνεται σε έναν σπειροειδή λαβύρινθο που απηχεί τη σκηνοθεσία του Marcel Duchamp της διεθνούς έκθεσης σουρεαλισμού το 1947 στην Galerie Maeght στο Παρίσι. Οι επισκέπτες θα εισέλθουν σε αυτό μέσω μιας τερατώδους λαξευμένης πύλης που θυμίζει την είσοδο του παλιού Cabaret de l’Enfer (το Καμπαρέ της Κόλασης), λίγα βήματα μακριά από το στούντιο του Breton στη Rue Fontaine. Χάρη στον μάγο Abdul Alafrez, οι άνθρωποι θα φαίνονται στη συνέχεια να εξαφανίζονται σε έναν διάδρομο, για να βγουν μόνο σε έναν κεντρικό κόμβο όπου θα εκτίθεται το αρχικό χειρόγραφο του Breton.

Επαναφέροντας στη ζωή τον Μπρετόν

Πολλοί άνθρωποι δεν είχαν την ευκαιρία να δουν αυτό το χειρόγραφο, δανεισμένο από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας. Και, όπως σημειώνει η Sarré, λίγοι γνωρίζουν πραγματικά τι λέει: «Ακόμα και μεταξύ των μυημένων, που ούτως ή άλλως αναφέρουν μανιφέστα συμπεριλαμβανομένου του φουτουρισμού, οι άνθρωποι δεν έχουν πραγματικά στο μυαλό τους το κείμενο του Breton. Κι όμως όταν το ακούς, σου μένει πραγματικά. Καταλαβαίνεις πόσο επίκαιρο είναι». Για το σκοπό αυτό, η ομάδα επιμέλειας συνεργάστηκε με το Ινστιτούτο Έρευνας και Συντονισμού στην Ακουστική/Μουσική, που στεγάζεται δίπλα, για να δημιουργήσει μια ηχογράφηση, που δημιουργήθηκε από AI, με τη φωνή του συγγραφέα να διαβάζει δυνατά.

Αυτή η λογοτεχνική θεμελίωση του ευρύτερου κινήματος βλέπει κάθε διαδοχικό θέμα να συνδυάζει το σουρεαλιστικό δόγμα (όπως το μέσο, ​​η χίμαιρα ή ο ποιητής) με μια μέθοδο (αυτόματη γραφή, κολάζ ή μόσχευμα). Αντί για έναν ακουστικό οδηγό, το μουσείο ανέθεσε ένα podcast με ηθοποιούς που απαγγέλλουν ποιήματα και κείμενα.

Ως επιμελητές, η Sarré και ο αναπληρωτής διευθυντής του μουσείου Didier Ottinger, συμπεριέλαβαν μόνο εκείνους τους καλλιτέχνες που ήταν αυστηρά σουρεαλιστές—τα ονόματα που περιλαμβάνονται στις λογοτεχνικές κριτικές και τις διεθνείς εκθέσεις. Αυτό φυσικά σημαίνει αριστουργήματα σε κάθε δωμάτιο: το Untitled (Hand Shell) της Dora Maar (1934), το Dream Caused by the Flight of a Bee Around a Pomegranate a Second Before Awakening του Salvador Dalí (1944) και το Empire of Light του René Magritte (1954) .

Όπως έχουν αποδείξει επαρκώς οι τελευταίες ακαδημαϊκές γνώσεις, η έκθεση περιλαμβάνει επίσης περισσότερες γυναίκες από όσες είχαν αναγνωρίσει οι ιστορικοί τέχνης εδώ και καιρό. Ανάμεσά τους η Αγγλίδα πολυτάλαντη Edith Rimmington, η Βελγίδα ζωγράφος Suzanne van Damme, η Ισπανίδα καλλιτέχνιδα Remedios Varo και η Γαλλίδα ποιήτρια Gisèle Prassinos.

Η έκθεση θα διαψεύσει περαιτέρω την παραπλανητική ιδέα ότι ο σουρεαλισμός ήταν καθαρά ευρωπαϊκή υπόθεση, δίνοντας έμφαση σε ανθρώπους όπως ο αριστοτεχνικός Ιάπωνας σχεδιαστής Tatsuo Ikeda και οι ζωγράφοι Helen Lundeberg (από τις ΗΠΑ) και Rufino Tamayo (από το Μεξικό).

Ένα εξαιρετικά σύγχρονο κίνημα

Η Sarré υπογραμμίζει την προοδευτική προοπτική και την πολιτική τοποθέτηση του κινήματος. «Λαμβάνοντας υπόψη πόσο παλιομοδίτικοι και συντηρητικοί άνθρωποι το είχαν ανακαλύψει, ο σουρεαλισμός είναι ένα εξαιρετικά σύγχρονο κίνημα». Η διάψευση των αξιών του δυτικού διαφωτισμού, η αντιαποικιακή του ορμή και η επείγουσα ενσωματωμένη ανάγκη να επανεφεύρει τη σχέση μας με το σύμπαν και τη φύση, λέει, ήταν πρωτοποριακές για τη δεκαετία του 1920. Ο σουρεαλισμός στάθηκε σε αντίθεση με τις άλλες πρωτοπορίες της εποχής, οι οποίες τόσο συχνά προσκολλήθηκαν στη μηχανοποίηση και την εκβιομηχάνιση ως μορφές προόδου.

Οι σουρεαλιστικές εκθέσεις ήταν οι μεγάλες επιτυχίες της εποχής τους, προσελκύοντας χιλιάδες θεατές. Οι νεότερες γενιές σήμερα μπορεί να μην γνωρίζουν για το κίνημα, αλλά όπως το θέτει η Sarré, πολλοί σίγουρα συμμερίζονται τις αξίες του. «Οι Gen Zs είναι επίσης απογοητευμένοι από την ιδέα της προόδου και του μοντερνισμού, είναι πολιτικά και οικολογικά δεσμευμένοι, αντιαποικιοκράτες, αντιεθνικιστές – με τρόπο που συνάδει με αυτό που έκαναν οι σουρεαλιστές».

Surrealism, Centre Pompidou, Paris, 4 Σεπτεμβρίου-13 Ιανουαρίου 2025

Πηγή: The Art Newspaper