Το πρόγραμμα πρόληψης για τον καρκίνο του παχέος εντέρου μέσω των δωρεάν self-test έχει βρει σημαντική ανταπόκριση στην κοινωνία, όπως κάθε τι καινούργιο όμως προκαλεί απορίες. Για να λύσουμε κάποιες από τις πιο συνηθισμένες που ακούμε ως δημοσιογράφοι υγείας ή συζητάμε μεταξύ μας, ζητήσαμε τη συμβολή του γαστρεντερολόγου – ηπατολόγου Ορέστη Σιδηρόπουλου και αναζητήσαμε απαντήσεις στις επίσημες ιστοσελίδες του υπουργείου Υγείας.

Ερωτήσεις και απαντήσεις για τα self-test για τον καρκίνο του εντέρου

Μια φίλη μου πήρε διαφορετικό self-test από το φαρμακείο από αυτό που πήρα εγώ. Είναι όλα ίδια ή κάποιο μπορεί να είναι λίγο καλύτερο;

Τα τεστ που διαθέτει το Εθνικό Πρόγραμμα για την Πρόληψη του Καρκίνου του Παχέος Εντέρου είναι όλα τα FOB (FECAL OCCULT BLOOD) Test, τα οποία ανιχνεύουν αιμοσφαιρίνη στα κόπρανα ακόμη κι αν αυτή είναι αόρατη στο μάτι. Μπορεί φυσικά να αλλάζει η εταιρεία αλλά είναι το ίδιο τεστ, και έχουν όλα εγκριθεί από τον ΕΟΦ. Αυτό που είναι πολύ σημαντικό, είναι να ζητήσετε τη συμβουλή του φαρμακοποιού σχετικά με τη σωστή χρήση του τεστ ώστε να είναι ακριβές το αποτέλεσμα.

Μπορεί το self-test να βγει ψευδώς αρνητικό; Σε αυτήν την περίπτωση, επαναπαύομαι ενώ μπορεί να υπάρχει κάποια κακοήθεια στο έντερο;

Ναι, το FOB test μπορεί να βγει ψευδώς αρνητικό ή και ψευδώς θετικό. Υπάρχουν διάφοροι παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν το αποτέλεσμα όπως η διατροφή. Ορισμένες τροφές (όπως το κρέας, τα φρούτα και οι λαχανικά) ή η χρήση συμπληρωμάτων σιδήρου μπορεί να επηρεάσουν την ανίχνευση του αίματος. Επίσης κάποια φάρμακα, όπως τα αντιφλεγμονώδη, η ασπιρίνη ή αντιπηκτικά, μπορεί επίσης να προκληθούν αποτελέσματα που δεν αντικατοπτρίζουν την πραγματικότητα.

Επίσης αν η αιμορραγία είναι παροδική ή αν συμβαίνει σπάνια, το δείγμα μπορεί να μην περιέχει αίμα την ημέρα της εξέτασης. Αν το αποτέλεσμα είναι ψευδώς αρνητικό, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένη αίσθηση ασφάλειας. Για το λόγο αυτό είναι σημαντικό να συμβουλευτείς τον γαστρεντερολόγο σου σε κάθε πιθανό αποτέλεσμα του τεστ και ιδιαίτερα εάν υπάρχουν συμπτώματα από το πεπτικό ή οικογενειακό ιστορικό κακοήθειας.

Αν το τεστ βγει θετικό, ποια είναι τα επόμενα βήματα;

Για την κολονοσκόπηση θα πρέπει να περιμένω για ραντεβού σε δημόσιο φορέα ή έχουν συμβληθεί και ιδιωτικά διαγνωστικά κέντρα; Πώς θα τα μάθω για να κλείσω το ραντεβού μου;

Σε περίπτωση θετικού αποτελέσματος του self-test, θα μιλήσετε με τον φαρμακοποιό, ο οποίος θα περάσει το αποτέλεσμα στο πρόγραμμα ώστε να εκδοθεί αυτόματα παραπεμπτικό Ιατρικής Επίσκεψης. Με αυτό, έχετε τη δυνατότητα να πραγματοποιήσετε δωρεάν ιατρική επίσκεψη σε κλινικό Γαστρεντερολόγο που συμμετέχει στο πρόγραμμα μόνο με τη χρήση του Α.Μ.Κ.Α. σας.

Εάν ο γαστρεντερολόγος κρίνει ότι μπορεί να διενεργηθεί Διαγνωστική Κολονοσκόπηση τότε αυτόματα εκδίδεται:

• Ειδοποίηση για προμήθεια καθαρτικού με ισχύ δύο (2) μηνών.

• Παραπεμπτικό για κολονοσκόπηση με ισχύ δύο (2) μηνών, την οποία θα προγραμματίσετε με τον γαστρεντερολόγο.

Εάν κατά τη διάρκεια της κολονοσκόπησης εντοπιστούν ευρήματα, π.χ. πολύποδες, που μπορούν να αφαιρεθούν, αφαιρούνται επί τόπου. Σε κάθε περίπτωση ευρήματος λαμβάνονται δείγματα βιοψίας και εκδίδεται αυτόματα παραπεμπτικό για διενέργεια βιοψίας, η οποία είναι επίσης δωρεάν. Όταν βγουν τα αποτελέσματα, θα σας ενημερώσει ο γιατρός και θα λύσει κάθε σας απορία.

Εάν έχω αρνητικό τεστ, πότε πρέπει να επαναλάβω την εξέταση;

Η συχνότητα επανάληψης του FOB test εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως η ηλικία, η οικογενειακή ιστορία και οι κίνδυνοι για καρκίνο του παχέος εντέρου.

Γενικά, οι συστάσεις είναι οι εξής:

Εάν το τεστ είναι αρνητικό, συνιστάται η επανάληψή του κάθε 1-2 χρόνια, αν δεν υπάρχουν άλλοι παράγοντες κινδύνου. Εάν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παχέος εντέρου ή άλλοι παράγοντες κινδύνου, ο ιατρός σου μπορεί να προτείνει πιο συχνές εξετάσεις. Σε κάθε περίπτωση η επικοινωνία με τον γαστρεντερόλογο είναι απαραίτητη.

Διαβάζω ότι στο πλαίσιο της πρόληψης, πρέπει όλοι μας μετά τα 50 να κάνουμε κολονοσκόπηση. Ισχύει;

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής γαστρεντερολογικής εταιρείας ο προληπτικός έλεγχος για καρκίνου παχέος εντέρου ξεκινάει στην ηλικία των 50 ετών με την κολονοσκόπηση να είναι η εξέταση με την μεγαλύτερη ειδικότητα και ευαισθησία. Η αμερικάνικη γαστρεντερολογική εταιρεία έχει ρίξει εδώ και λίγα χρόνια το ηλικιακό όριο στα 45 έτη βασισμένη σε πολλές μελέτες ότι ο επιπολασμός του ΚΠΕ αλλάζει και αφορά πλέον και νεότερους. Η κολονοσκόπηση είναι η καλύτερη εξέταση για τη διερεύνηση παθήσεων του παχέος εντέρου γιατί δίνει τη δυνατότητα ακριβούς ενδοσκοπικής διάγνωσης, την επιβεβαίωση της διάγνωσης με την λήψη βιοψιών και την άμεση θεραπευτική αντιμετώπιση των βλαβών (π.χ αφαίρεση πολυπόδων).

Ο έλεγχος με το self-test σημαίνει ότι δεν υπάρχει λόγος για την κολονοσκόπηση;

Το self- test είναι μια σημαντική εξέταση για τον έλεγχο του καρκίνου του παχέος εντέρου. Ωστόσο, ένα αρνητικό αποτέλεσμα στο test δεν σημαίνει αυτόματα ότι δεν χρειάζεται να κάνετε κολονοσκόπηση. Ο λόγος είναι ότι το FOB test έχει περιορισμούς: ανιχνεύει μικροσκοπικές ποσότητες αίματος στα κόπρανα, οι οποίες μπορεί να υποδεικνύουν την ύπαρξη πολύποδων ή καρκίνου. Ωστόσο, δεν μπορεί να εντοπίσει όλους τους τύπους πολύποδων ή μικρούς καρκίνους που δεν αιμορραγούν. Οι οδηγίες για κολονοσκόπηση εξαρτώνται από διάφορους παράγοντες όπως η ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό, άλλες παθήσεις που μπορεί να έχετε και τα προηγούμενα αποτελέσματα των εξετάσεων σας παίζουν σημαντικό ρόλο στον καθορισμό της συχνότητας με την οποία πρέπει να κάνετε κολονοσκόπηση.

Πότε είναι απαραίτητη η κολονοσκόπηση;

Σε περίπτωση θετικού αποτελέσματος στο FOB test: ενα θετικό αποτέλεσμα σημαίνει ότι υπάρχει αίμα στα κόπρανα σας και απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση με κολονοσκόπηση. Σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού σας, ο γιατρός σας θα σας ενημερώσει για τη συχνότητα με την οποία πρέπει να κάνετε κολονοσκόπηση με βάση το ατομικό σας και το οικογενειακό σας ιστορικό

Είμαι κάτω των 50 ετών αλλά θέλω να κάνω το self-test. Υπάρχει κάποιος λόγος για να μην το κάνω;

Εάν δεν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό ΚΠΕ δεν είναι απαραίτητος ο προληπτικός έλεγχος σε ηλικίες κάτω των 50 ετών σύμφωνα με τις Ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες. Εάν ωστόσο θέλετε να το κάνετε για να έχετε μια εικόνα, τα τεστ διατίθενται στα φαρμακεία με κόστος περίπου 8-10 ευρώ.

Ο καρκίνος παχέος εντέρου ανήκει στο top 3 των καρκίνων στην Ευρωπαϊκή Ένωση (EU Science Hub, δεδομένα Οκτωβρίου 2023), μαζί με τον καρκίνο του μαστού και τον καρκίνο του προστάτη. Αυτό από μόνο του είναι πολύ σημαντικό και κάνει ακόμη πιο σημαντική την έγκαιρη πρόληψη με μη επεμβατικές μεθόδους όπως είναι το self-test το οποίο μπορούν πλέον να προμηθευτούν δωρεάν από τα φαρμακεία όσοι ανήκουν στην ηλικιακή ομάδα 50-69 ετών. Να πούμε όμως ότι, εκτός από τα τεστ που δίνονται δωρεάν, υπάρχουν κι άλλα που μπορούμε να αγοράσουμε με σχετικά μικρό κόστος, περίπου 10 ευρώ.

Γιατί είναι τόσο σημαντική η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του παχέος εντέρου

Η συγκεκριμένη μορφή καρκίνου εμφανίζεται τόσο σε άντρες όσο και σε γυναίκες, με μεγαλύτερη επίπτωση στους άντρες. Παρουσιάζεται κυρίως μετά την ηλικία των 50 ετών, μπορεί όμως να παρουσιαστεί σπανίως και σε μικρότερη ηλικία, με μεγαλύτερη πιθανότητα θανάτου, σύμφωνα με τα δεδομένα European cancer mortality predictions (2024). Ωστόσο στοιχεία από τις ΗΠΑ δείχνουν αύξηση του καρκίνου του παχέος εντέρου και σε νεότερες ηλικίες πλέον και γι’ αυτό έχουν κατεβάσει την συνιστώμενη ηλικία για την πρώτη κολονοσκόπηση από τα 50 στα 45 έτη.

Με όλα τα παραπάνω δεδομένα, οι γιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Παθολόγος, Καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής, Δρ. Μαρία Καπαρέλου, Παθολόγος – Ογκολόγος, Παναγιώτα Ζαχαράκη, Βιολόγος, και Θάνος Δημόπουλος, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής απαντούν σε κάποιες συχνές απορίες και μας εξηγούν τι ισχύει.

Ερωτήσεις και απαντήσεις

Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση καρκίνου του παχέος εντέρου;

Σύμφωνα με το Knowledge for Policy της ΕΕ, υπάρχουν μη- τροποποιήσιμοι και τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Στους μη τροποποιήσιμους, αυτούς δηλαδή που δεν μπορούμε να επηρεάσουμε, ανήκει η ηλικία, η γενετική προδιάθεση και το ιατρικό ιστορικό (όπως ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παχέος εντέρου, ύπαρξη αδενωματωδών πολυπόδων, ατομικό ιστορικό χρόνιας φλεγμονώδους νόσου του εντέρου), όπως και το μεγαλύτερο ύψος ενήλικα.

Στους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση καρκίνου του παχέος εντέρου ανήκουν η ανθυγιεινή διατροφή, η κατανάλωση αλκοόλ, η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας, το κάπνισμα, όπως και η παχυσαρκία με τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ.

Τι περιλαμβάνει ο προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του παχέος εντέρου;

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου μπορεί να προληφθεί στο 90% των περιπτώσεων με την εφαρμογή προσυμπτωματικού ελέγχου. Τη διενέργεια, δηλαδή, ελάχιστα επεμβατικών ή μη επεμβατικών εξετάσεων για τον εντοπισμό μιας αλλοίωσης σε προκαρκινικό στάδιο (πολύποδας) ή ενός καρκίνου σε αρχόμενο ή πιο προχωρημένο στάδιο, και τη θεραπευτική της αντιμετώπιση, οπότε και η πρόγνωση του ασθενούς είναι καλύτερη και οι πιθανότητες ίασης ιδιαίτερα αυξημένες.

Οι πιο πρόσφατες συστάσεις της European Commission Initiative on Colorectal Cancer αναφέρουν ότι σε ασυμπτωματικούς ενήλικες 50-69 ετών με μέτριο κίνδυνο καρκίνο παχέος εντέρου συνιστάται προσυμπτωματικός έλεγχος με οργανωμένο πληθυσμιακά πρόγραμμα. Ειδικότερα, εξέταση επιλογής θεωρείται η ανοσοϊστοχημική (self- test, faecal immunochemical testing -FIT), η οποία ανάλογα με το αποτέλεσμα, χρήζει να ακολουθηθεί με ενδοσκόπηση (κολονοσκόπηση). Το FIT είναι ένα τεστ που αναζητά μικροσκοπικά ίχνη αίματος στα κόπρανα (δεν φαίνονται με γυμνό οφθαλμό). Το αίμα στα κόπρανα μπορεί να προκληθεί από μια σειρά ιατρικών παθήσεων, αλλά μπορεί επίσης να είναι σημάδι καρκίνου του παχέος εντέρου. Αυτό το self-test (σε ειδική συσκευασία) μπορεί να διεξαχθεί στο σπίτι, με συλλογή δείγματος, ανάλυση του δείγματος αφού τοποθετηθεί στο ειδικό σημείο του self-test και διαθεσιμότητα των αποτελεσμάτων σε λίγα λεπτά.

Τι σημαίνει το αρνητικό αποτέλεσμα στο self-test;

Ένα αρνητικό αποτέλεσμα της εξέτασης σημαίνει ότι δεν βρέθηκε αίμα στα δείγματα και δεν χρειάζονται περαιτέρω ενέργειες προς το παρόν. Ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει ότι αποκλείεται ο καρκίνος του εντέρου ή ότι δεν θα εμφανιστεί ποτέ καρκίνος του εντέρου. Αυτό συμβαίνει γιατί ορισμένοι καρκίνοι του εντέρου δεν αιμορραγούν ή αιμορραγούν μόνο μερικές φορές και διότι το τεστ προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του εντέρου ανιχνεύει τη συντριπτική πλειοψηφία, αλλά όχι όλους τους καρκίνους του παχέος εντέρου.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι σημαντικό το τεστ προσυμπτωματικού ελέγχου να διεξάγεται ανά 1-3 χρόνια. Εάν το αποτέλεσμα δοκιμής είναι αρνητικό, δεν χρειάζεται κάποια άλλη ενέργεια. Εάν υπάρχουν συμπτώματα καρκίνου του εντέρου ( που δεν είναι ειδικά, αλλά θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν αίμα στα κόπρανα, αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου, απώλεια βάρους, κοιλιακά άλγη), ακόμη και μετά από ένα αρνητικό αποτέλεσμα της εξέτασης, χρειάζεται άμεση επίσκεψη σε γιατρό.

Τι σημαίνει το θετικό αποτέλεσμα στο self-test;

Ένα θετικό αποτέλεσμα της δοκιμής σημαίνει ότι κάποια μικρογραμμάρια αιμοσφαιρίνης (πρωτεΐνη που βρίσκεται στα ερυθρά αιμοσφαίρια) βρέθηκαν στα κόπρανα. Ένα θετικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει πάντα καρκίνος του εντέρου. Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους υπάρχει αίμα στα κόπρανα, και οι περισσότεροι από αυτούς δεν σχετίζονται με τον καρκίνο. Εάν το αποτέλεσμα της εξέτασης είναι θετικό, θα πρέπει να προγραμματιστεί μια επίσκεψη στον γιατρό για να διερευνηθεί τι προκαλεί την αιμορραγία. Ο γιατρός πιθανότατα θα παραπέμψει το άτομο για κολονοσκόπηση.

Τι σημαίνει ασαφές αποτέλεσμα στην εξέταση αυτή;

Το ασαφές αποτέλεσμα το αξιολογούμε ως θετικό αποτέλεσμα.

Σε τι μας βοηθά η εξέταση αυτή και ποια είναι τα μειονεκτήματά της;

Με στόχο τη βελτίωση της συμμόρφωσης, μη παρεμβατικές τεχνικές προσυμπτωματικού ελέγχου, όπως είναι ο έλεγχος της αιμοσφαιρίνης στα κόπρανα και ο έλεγχος DNA στα κόπρανα μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Οι εξετάσεις αυτές όμως έχουν μικρότερη ευαισθησία και ειδικότητα, πρέπει να επαναλαμβάνονται ανά 1-3 χρόνια και προϋποθέτουν τον έλεγχο με κολονοσκόπηση επί θετικών αποτελεσμάτων.

Τι κάνουμε εάν υπάρχει περίπτωση αυξημένου κινδύνου για εμφάνιση καρκίνου του παχέος εντέρου

Σε περίπτωση αυξημένου κινδύνου συνεννοούμαστε με τον γιατρό μας, ώστε να μας ενημερώσει για την ηλικία έναρξης, τη συχνότητα και τον τρόπο διεξαγωγής του προσυμπτωματικού ελέγου. Η καθιερωμένη πρακτική προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του παχέος εντέρου περιλαμβάνει τη διενέργεια κολονοσκόπησης ανά 5-10 έτη με ηλικία έναρξης τα 45 με 50 έτη για τον γενικό πληθυσμό. Η κολονοσκόπηση όμως αποτελεί ήπια επεμβατική διαδικασία και τα ποσοστά συμμόρφωσης με το πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου είναι ως εκ τούτου μικρότερα. Γι’ αυτό, η χρήση κατ’ αρχήν self-test, μπορεί να συντελέσει ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι της προσυμπτωματικής διάγνωσης του καρκίνου του παχέος εντέρου.