Δεν ορίζουν καμία ιδιότητα για τον εαυτό τους. Γι’ αυτό είναι ποιητές. Η φρίκη, η απαλή, αδιόρατη ελπίδα, ο άνθρωπος που δε θέλει να χαθεί, ο ήλιος του καθένα, η τρομερή γνώση ότι όλα βρίσκονται σε δύο ανθρώπινα χέρια. Ένα ποίημα χωράει όλα τα δικά μας. Ο ποιητής είναι έξω. Ακόμη κι όταν όλα τον κρατούν μέσα. Είναι έξω. Ακόμη και χωρίς χαρτιά και μολύβια, αυτός βρίσκει τον τρόπο. Γιατί πρέπει να βρίσκει τον τρόπο.

Η Κατερίνα Γώγου είναι από τους λίγους που γεννήθηκαν για να είναι ποιητές. Ολόκληρη ένα ουρλιαχτό για φως και δικαιοσύνη. Είχαν ψίθυρο σιγουριάς οι τελείες της. Ήξερε ότι αυτός ο ψίθυρος θέλει μόνο δύο λέξεις για ν’ ακουστεί.

Φρόντισε να είναι κορίτσι μέχρι το τέλος. Ένα κορίτσι που μπορεί και γίνεται σιδερένια μπουνιά, όταν τού πετούν πέτρες. Τα ποιήματά της θα μπορούσαν να είναι ο πρωινός της μονόλογος μπροστά στον καθρέφτη, ένας έντιμος απολογισμός, η ουσία της καθημερινής αθωότητας.

Είχε «άτσαλο» περπάτημα και δύο πανέξυπνα μάτια. Απ’ αυτά που επιβιώνουν ακόμη κι αν να τους «σβήσεις το φως».

«Μόνο κάτω απ’ αυτές
τις ηλίθιες αποδείξεις
φτιάξε έναν ήλιο σαν απ’ αυτούς που μόνο εσύ έχεις στο νου σου».

Οι λέξεις: ήλιος, νους, μόνο.

Δεν ξέρω, αν το φανταζόταν. Αυτή μόνο βρήκε την ανάποδη λέξη για να πει «καλημέρα». Η Κατερίνα Γώγου γεννήθηκε σαν σήμερα, την 1 Ιουνίου 1940. Είναι η δεύτερη φορά που γράφω κάτι γι’ αυτήν.

*Εμφανίστηκε, επίσης, για πρώτη φορά στο θέατρο με τον θίασο Ντίνου Ηλιόπουλου, το 1961, στο έργο των Ευαγγελίδη – Μαρή «Ο Κύριος πέντε τοις εκατό». Οι περισσότερες ταινίες όπου συμμετείχε, ήταν παραγωγής της Φίνος Φιλμ. Έκανε την πρώτη της κινηματογραφική εμφάνιση στην ταινία «Ο άλλος». Ως ηθοποιός, είναι γνωστή περισσότερο για δευτερεύοντες ρόλους, όπως στην ταινία το «Ξύλο βγήκε από τον Παράδεισο» ή το «Μια τρελή τρελή οικογένεια». Της έχει απονεμηθεί, στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, το Βραβείο Α΄ Γυναικείου ρόλου, για την ταινία «Το βαρύ πεπόνι».

Ως ποιήτρια, αποτελεί μια από τις πιο εμβληματικές και ριζοσπαστικές φωνές της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. «Έφυγε» όπως έζησε. Απλώς με μια τελευταία άρνηση.

Νίκος Γκάτσος, κάτοικος της οδού Σπετσών 101, μέχρι το 1992. Ο αλησμόνητος συνομιλητής, ο διαμορφωτής ενός οριστικού ήθους κι ενός οριστικού βλέμματος. Σήμερα, 12 Μαΐου, συμπληρώνονται 33 χρόνια από τον θάνατό και 82 από την έκδοση της «Αμοργού», της μοναδικής ποιητικής σύνθεσης που εξέδωσε.

Ο Νίκος Γκάτσος γεννήθηκε το 1911 στην Ασέα Αρκαδίας από τους αγρότες Γεώργιο Γκάτσο και Βασιλική Βασιλοπούλου. Όταν το 1930 ήρθε στην Αθήνα για να σπουδάσει στη Φιλοσοφική Σχολή, δεν ήταν ένας συνηθισμένος νέος, που θα άφηνε ανεκμετάλλευτη την ευγενή πνευματικότητα της πρωτεύουσας. Ο Γκάτσος είχε ήδη μελετήσει Παλαμά και Σολωμό, καθώς και το δημοτικό τραγούδι, ενώ παρακολουθούσε με θέρμη και ζήλο τις νεωτεριστικές τάσεις στην ποίηση της Ευρώπης. Αμέσως, άρχισε να έρχεται σε επαφή με τους λογοτεχνικούς κύκλους της εποχής. Πρωτοδημοσίευσε ποιήματά του, μικρά σε έκταση και με κλασικό ύφος, στα περιοδικά «Νέα Εστία» και «Ρυθμός». Την ίδια περίοδο, δημοσίευσε κριτικά σημειώματα στα περιοδικά «Μακεδονικές Ημέρες», «Ρυθμός» και «Τα Νέα Γράμματα» (για τον Κωστή Μπαστιά, την Μυρτιώτισσα και τον Θράσο Καστανάκη αντίστοιχα), ενώ αργότερα συνεργάστηκε με τα «Καλλιτεχνικά Νέα» και τα «Φιλολογικά Χρονικά».

Το 1936, γνωρίζει τον ποιητή Οδυσσέα Ελύτη στο πατάρι του Λουμίδη, στο στέκι όλης της αφρόκρεμας. Είναι και οι δύο εικοσιπέντε χρόνων. Μια νιότη που έχει ήδη καθορίσει το περιεχόμενό της. Ο Γκάτσος ασχολήθηκε ιδιαίτερα και με τη μετάφραση θεατρικών έργων, κυρίως για λογαριασμό του Εθνικού Θεάτρου, του Θεάτρου Τέχνης και του Λαϊκού Θεάτρου. Το όνομά του όμως είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το ελληνικό τραγούδι. Ό,τι έγραψε και μελοποιήθηκε δύσκολα αφήνει τη μνήμη του ακροατή. Ό,τι φώτισε, πήρε γιγάντιες διαστάσεις. Έφερε την ποίηση στον στίχο και κατάφερε να δώσει, κυρίως μέσω της συνεργασίας του με τον Μάνο Χατζιδάκι, τον κανόνα του ποιητικού τραγουδιού. Η γνωριμία και η συνεργασία του Γκάτσου με τον Χατζιδάκι χρονολογείται από τα μέσα της δεκαετίας του ’40 και αποτέλεσε σταθμό στην ιστορία της ελληνικής μουσικής. Για πενήντα σχεδόν χρόνια οι δυο τους υπήρξαν στενοί φίλοι, συνομιλητές, συνεργάτες.

«Την πίκρα έχω μάνα μου, γυναίκα την ανάγκη, στα χώματα που χόρεψαν, Αγαρηνοί και Φράγκοι», «εκεί που σμίγανε τα χέρια τους οι μύστες, ευλαβικά πριν μπουν στο τελεστήριο, τώρα πετάνε τ’ αποτσίγαρα οι τουρίστες, και το καινούριο παν να δουν διυλιστήριο», «θα γυρίσω λυπημένη Παναγιά. Έχε γεια, μην κλαις το μαράζι, μάθε φυλακτό να μην κρεμάς. Να λες Δεν πειράζει, θα ρθει η άσπρη μέρα και για μας”, «Πρωτομαγιά, με το σουγιά χαράξαν το φεγγίτη, και μια βραδιά, σαν τα θεριά, σε πήραν απ’ το σπίτι», «Θε μου, σαν πόσες αμαρτίες του ανθρώπου η μοίρα σου χρωστά. Ολοι τραβούν στην αγορά κι οι ρήτορες απ’το μπαλκόνι ποτίζουν τις ψυχές μ’αφιόνι και κόβουν χέρια και φτερά», «Αύριο πάλι, αύριο πάλι θαρθω να σου πω, κρίμα που δε με πιστεύεις, κρίμα που δεν ξέρεις πόσο σ’ αγαπώ».

Ο Νίκος Γκάτσος είτε εξαντλούσε την αγάπη και τον έρωτα με ένα «πάλι» δίπλα στο «αύριο» είτε περιείχε την αιμάτινη Πρωτομαγιά με ουσιαστικά βίας και αγώνα, δεν ξέφευγε από τα όρια της ολοκληρωμένης ποίησης. Είναι, ναι, δικαίως, κομμάτι της ζωής που ζούμε τώρα, αλλά «και αντικατάσταση δεν έγινε καμία». Πάντως, ο ήλιος πάνω από τους καθιερωμένους δρόμους παραμένει ο ίδιος. Όπως παραμένει ίδια και η ανάγκη του χορτάτου ποιητή να εκφράζει τα αισθήματα όλων των εποχών.

Ήταν πράσινα μάτια σε ένα γελαστό πρόσωπο χωρίς πολλά μαλλιά. Ήταν τα πράσινα μάτια ενός ταπεινού καλλιτέχνη, που έζησε την κίνηση της ζωής κι από την στεριά και από τη θάλασσα.

Αγαπώ τη φιγούρα και την ψυχή του Θανάση Βέγγου από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου. Ήταν τόσο καθαρός στο μαυρόασπρο και το ενδιάμεσο γκρι. Τα πόδια του έτρεξαν και την αθέατη μεριά του τόπου. Η φωνή του έμοιαζε υπομονετική.

Γελούσε και δεν γελούσε. Πιο πολύ θα ήθελα να τον έβλεπα σε κάποιο διάλειμμα γυρίσματος. Τον φανταζόμουν πάντα σκυθρωπό, να ψάχνει τρόπους να γυρίσει τη γη ολόκληρη με τα πόδια. Μετά τέλειωνε το διάλειμμα, και βούταγε στο πλατό σαν σίφουνας.

Πάει και τελείωσε. Ο Θανάσης Βέγγος είναι σχεδόν μια επινοημένη φιγούρα. Θα μπορούσε να χε βγει απ’ τα μολύβια των Ub Iwerks και Walt Disney, σαν ένας απ΄τους «κολλητούς» του Mickey Mouse ή ακόμα κι ο René Goscinny θα μπορούσε να τον χρίσει μόνιμο κάτοικο του γαλατικού χωριού. Είναι το σπάνιο γέλιο, το βλέμμα του αδικημένου, η δύναμή του, ο αυθορμητισμός ενός χορού, η τάξη και η καθαριότητα, το πρωινό χαμόγελο, ο σκονισμένος Μακρονησιώτης, ο πνιγμένος λυγμός, ο πόνος.

Στην κηδεία του, στην Αγία Μαρίνα, στο Θησείο, μας θυμάμαι να κλαίμε γοερά. Έκαιγε ο ήλιος, η γυναίκα του καθόταν σε μια καρέκλα, κρατώντας τη φωτογραφία του. Είχε γείρει. Μια αγάπη χρόνων, στη θέση της αφής, μια απλή φωτογραφία. Τα μάτια πιο πράσινα.

Ήταν ο καλός άνθρωπος. Και τον καλό άνθρωπο ή μάλλον σκέτο τον άνθρωπο, που εμπεριέχει την απλωσιά μιας κορφής, αυτόν ψάχνουμε, αυτόν θα ψάχνουμε, με αυτόν θα νιώθουμε συγγενείς. Τα ίχνη του θα περιγράφουμε στο παιδί που θα γεννηθεί με λιγότερο ουρανό;

Είχα κι εγώ έναν παππού. Ίδιο έτος, ίδιο μήνα γέννησης με τον Βέγγο. Καλός άνθρωπος. Φορούσε πουκαμισάκια με τσάκιση κι όταν μιλούσε πετούσε σαν χαρταετός.

Ήταν 3 Μάη 2011. Και η Ασημίνα έχανε τότε τη μισή της ζωή.

Ο Θανάσης Βέγγος (Νέο Φάληρο, 29 Μαΐου 1927 – Αθήνα, 3 Μαΐου 2011) ήταν Έλληνας κωμικός ηθοποιός του κινηματογράφου και του θεάτρου, σκηνοθέτης και ιδρυτής της εταιρείας κινηματογραφικών παραγωγών ΘΒ Ταινίες Γέλιου. Το πραγματικό του επώνυμο ήταν Βέγκος και όπως είχε πει, το έγραφε με «γγ» όταν έγινε ηθοποιός γιατί φαινόταν καλύτερα στο μάτι. Έχει παίξει σε 126 ταινίες, σε 52 από τις οποίες ως πρωταγωνιστής και έχει σκηνοθετήσει (πρωταγωνιστώντας ταυτόχρονα) ακόμη επτά ταινίες. Θεωρείται ένας από τους πιο δημοφιλείς κωμικούς του ελληνικού κινηματογράφου. Mέχρι και το τέλος της ζωής του συνέχιζε να εμφανίζεται σε ταινίες, στην τηλεόραση και το θέατρο. Θα μείνει πάντα γνωστός ως «ο καλός μας άνθρωπος».

*

Τα παιδιά θέλουν παπούτσια
τα παιδιά θέλουν ψωμί
θέλουνε και φάρμακα
δούλεψε και συ.

Γέλα κλαίγε κι όλο λέγε
το παιδί: ζωή.
Τίποτ’ άλλο, Ζωή.
Ζύμωνε στη σκάφη
πρώτο σου ζυμάρι, πρώτο σου ψωμί
ένα καλυβάκι μια μικρούλα αυλή
για το παιδί.

Ζύμωνε το χώμα
με το δάκρυ δάκρυ
φτιάξε ένα χωμάτινο πουλί
να πετάει τη νύχτα
και να κελαηδεί
για το παιδί.

Τούτη είναι η ζωή μας
τούτο το μεγάλο, τίποτ’ άλλο
γέλα κλάψε, πες ό,τι θες
Το παιδί ζωή: ζωή
τίποτ’ άλλο!

*Aπόσπασμα από το ποίημα του Γιάννη Ρίτσου, «Αναφυλλητό»

Δεν μου είναι εύκολο να ξεχωρίσω τραγούδια του. Όλα είναι μια ολοκληρωμένη στιγμή, έτοιμη να περάσει από την βέβαιη ανάταση κάθε επόμενης γενιάς. Ο Θάνος Μικρούτσικος, αν μη τι άλλο, ήταν ένας ευτυχισμένος άνθρωπος. Χορτάτος από συναντήσεις και συγγενείς. Ως συνθέτης, συνεργάστηκε με την πρώτη γραμμή των ερμηνευτών. Ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου, ο Γιώργος Νταλάρας, η Χαρούλα Αλεξίου, η Μαρία Δημητριάδη, ο Δημήτρης Μητροπάνος, ο Γιώργος Μεράντζας, ο Κώστας Θωμαΐδης, ο Σάκης Μπουλάς, η Δήμητρα Γαλάνη, ο Γιάννης Κούτρας, η Ρίτα Αντωνοπούλου, ο Μίλτος Πασχαλίδης, ο Μανώλης Μητσιάς, ο Χρήστος Θηβαίος κ.α.

Η «Ρόζα», το «Ανεμολόγιο», οι «Μικρές νοθείες» του Οδυσσέα Ιωάννου, η «Δίκοπη ζωή». Οι «7 νάνοι στο s/s Cyrenia», που τραγουδούσε πάντα μόνος, με σύμμαχο ένα ατέρμονο πιάνο. Τα χρόνια περνούσαν, και το τραγούδι με τη φωνή του, την ανάσα του, τον λυγμό του, την εγρήγορσή του, ξεπερνούσε το ύψος του.

Ο Νίκος Καββαδίας από πάντα και για πάντα.

Και μετά, η σύμπραξή του με τον Άλκη Αλκαίο. Το υπέροχο «Εμπάργκο». Η συγκεκριμένη τέχνη του. Η συνέπειά του σε ό,τι του παραδόθηκε και, με πολλή θέρμη, εξέλιξε. Η πορεία του Θάνου Μικρούτσικου επιβεβαιώνει την αλήθεια ότι οι άνθρωποι, που συμμετέχουν χωρίς ενοχές, που προτείνουν τρόπους και αισθητική, που δεν πουλούν την απειθαρχία της νιότης τους, δεν καταλήγουν ποτέ. Δεν αγναντεύουν από καμία κορυφή. Δεν περιφέρουν το βίωμα σαν εχθρικό δόρυ. Οι χορτάτοι είναι καλόκαρδοι. Είναι ανεξάντλητοι. Είναι νέοι.

«Όταν στη δεκαετία του ‘70, με ρωτούσαν γιατί γράφω μουσική, απαντούσα πως ήθελα να συμβάλλω στην όξυνση της κριτικής σκέψης των ανθρώπων, ώστε να είναι ικανοί να αλλάξουν τον κόσμο. Η μπρεχτική άποψη για την τέχνη. Το ίδιο πιστεύω ακόμη, αλλά στη δεκαετία του ’80, συμπλήρωνα πως ήθελα να κάνω βουτιά στο βάθος των πραγμάτων και της ψυχής μου. Μετά το 1990, απαντούσα πως δίνω αγώνα πυγμαχίας σε ένα ρινγκ με αντίπαλο τον χρόνο, σε έναν αγώνα σικέ -αφού γνωρίζουμε ποιος θα νικήσει στο τέλος-, με στόχο να τον κερδίζω στο τέλος κάθε γύρου στα σημεία».

Από τις πιο ωραίες ιστορίες που αφηγούταν, σε κάθε του συνέντευξη, είναι εκείνη με την θεία την πιανίστα και τα 52 σκαλιά του νεοκλασικού της στην Πάτρα. «Ο άλλος θείος μου, ο Αριστείδης, που δεν τον γνώρισα ποτέ, ήταν ένας σημαντικός διανοούμενος της εποχής του, προσωπικός φίλος του Παναγιώτη Κανελλόπουλου. Πέθανε το 1939 στο Νταβός της Ελβετίας από φυματίωση. Ήταν παντρεμένος με την Ηλέκτρα Παπαμικροπούλου, η οποία ήταν μία ιδιαιτέρως καλλιεργημένη γυναίκα και πολύ καλή πιανίστα. Όταν πέθανε ο θείος μου, τα τρία πιάνα της οικογένειας σκεπάστηκαν με μαύρα κρέπια κι έμειναν σιωπηλά για δώδεκα ολόκληρα χρόνια: η θεία μου αρνιόταν να ξαναπαίξει πιάνο. Κάποια μέρα, ανεβαίνοντας τα 52 σκαλιά του σπιτιού της για να της δώσω γλυκό του κουταλιού, που της έστελνε η γιαγιά μου, μου ζήτησε να περάσω μέσα να μου δείξει κάτι. Με παίρνει από το χέρι και με πηγαίνει στο διπλανό δωμάτιο. Με μία της κίνηση τραβάει το μαύρο ύφασμα και αποκαλύπτει το πιάνο. Επάνω του μία παρτιτούρα του Σούμπερτ . Αρχίζει να παίζει. Μόλις τελειώνει, βλέποντάς με μαγεμένο και αποσβολωμένο, παίρνει τα χέρια μου και, λέγοντάς μου «Τώρα θα παίξουμε μαζί», βάζει τα δάχτυλά μου στα πλήκτρα. Ε, λοιπόν το αίσθημα εκείνης της ηλεκτρικής εκκένωσης το νιώθω έντονα ακόμα και τώρα. Δεν λέει να με αφήσει από το 1951, που ήμουν 4 χρόνων».

Ασχολήθηκε με όλα σχεδόν τα είδη της μουσικής. Συνέθεσε όπερες, συμφωνική μουσική, μουσική δωματίου, μουσική για το θέατρο και τον κινηματογράφο, πειραματική μουσική. Καρπός της πρωτοπόρας αντίληψής του το Διεθνές Φεστιβάλ Πάτρας. Ένα φεστιβάλ που ιδρύθηκε το 1986 με εμπνευστή τον ίδιο, που ήταν και ο πρώτος καλλιτεχνικός διευθυντής του και που έδωσε στο θεσμό διεθνή προσανατολισμό εντάσσοντας τη διοργάνωση στο χάρτη των σημαντικότερων φεστιβάλ και εκτός Ελλάδας.

Το βράδυ του θανάτου του, πριν εφτά χρόνια, σε ένα καφέ στα Εξάρχεια, έξω στο κρύο, για να μπορεί να καπνίζει και κάτω από μια σόμπα, ένας νέος σε ηλικία σκιτσογράφος, σκίτσαρε από μνήμης, με ένα μικρό μολύβι, το πρόσωπο του Θάνου Μικρούτσικου. Με πολλά μούσια, αυτή τη φορά, και μια ναυτική πίπα. Από μνήμης. Ήξερε απ’ έξω τις γωνίες, τις ρυτίδες, τη βαθιά γραμμή ανάμεσα στα φρύδια.

Σήμερα, θα έκλεινε τα 79. Αυτόν τον συγκεκριμένο Απρίλη, έχω κολλήσει με το Σούνιο και τη φωνή της Μαρίας Παπαγεωργίου (και) στα δικά του τραγούδια. «Κι ένα μουλάρι από θυμό μες στην καρδιά τους που δεν σηκώνει τ’ άδικο».

Έτσι, με αυτό τον τρόπο, αγκαλιάζω την ανατριχίλα μου.

Ύστερα από έναν χρόνο ασφυκτικής πολιορκίας από τα στρατεύματα του Ιμπραήμ και του Κιουταχή, η πείνα, οι αρρώστιες και οι συνεχείς επιθέσεις είχαν εξαντλήσει τους κατοίκους. Καμία βοήθεια δεν φαινόταν στον ορίζοντα. Μπροστά στην απόλυτη απόγνωση, οι Μεσολογγίτες πήραν τη γενναία απόφαση της Εξόδου, γνωρίζοντας πως ελάχιστοι θα επιζούσαν.

Με επικεφαλής οπλαρχηγούς όπως ο Δημήτριος Μακρής, ο Κίτσος Τζαβέλλας και άλλοι αγωνιστές, περίπου τρεις χιλιάδες πολιορκημένοι — άνδρες, γυναίκες και παιδιά — βγήκαν μέσα στη νύχτα, μέσα στη βροχή και στις φωτιές των εχθρών. Πολλοί έπεσαν μαχόμενοι, άλλοι συνελήφθησαν και λίγοι μόνο κατάφεραν να διαφύγουν. Την ίδια στιγμή, στο εσωτερικό της πόλης, ο Χρήστος Καψάλης, συνειδητοποιώντας το αναπόφευκτο, πυρπόλησε την πυριτιδαποθήκη όπου είχαν καταφύγει τραυματίες και γέροντες. Προτίμησε να ανατιναχθεί παρά να παραδοθεί, σε μια πράξη που έμελλε να γίνει αιώνιο σύμβολο ηρωισμού.

Η Έξοδος του Μεσολογγίου υπήρξε στρατιωτικά μια τραγωδία, όμως η ηθική της δύναμη ξεπέρασε τα όρια της Ελλάδας. Συγκλόνισε την Ευρώπη, ενέπνευσε καλλιτέχνες όπως ο Ντελακρουά και ποιητές όπως ο Σολωμός, που τη μετουσίωσε στους «Ελεύθερους Πολιορκημένους». Από εκείνη τη νύχτα, το Μεσολόγγι πέρασε από την ιστορία στη συλλογική μνήμη ενός ολόκληρου έθνους.

Δύο αιώνες μετά, η θυσία του Μεσολογγίου παραμένει ζωντανή υπενθύμιση ότι η ελευθερία δεν χαρίζεται, αλλά κατακτάται με αγώνα και αυταπάρνηση. Το παράδειγμα των Μεσολογγιτών συνεχίζει να εμπνέει, φωτίζοντας τον δρόμο της αξιοπρέπειας και της συλλογικής ευθύνης για τις γενιές που έρχονται.

Νοστάλγησα Επιτάφιο στην πόλη μου.

Νοστάλγησα γκιουβέτσι στον φούρνο.

Νοστάλγησα ξινόγαλο.

Νοστάλγησα ρεβανί της μάνας μου.

Νοστάλγησα τσιγάρο από το πακέτο του πατέρα μου.

Νοστάλγησα συζήτηση για τον Νίτσε και τον Ντοστογιέφσκι με
τον Γιώργο Κοτσίρα και τον Γιώργο Φαγκόπουλο.

Νοστάλγησα να με πιάσει η βροχή στον δρόμο να περπατάω μες
στη βροχή καπνίζοντας.

Νοστάλγησα τους πρώτους φίλους μου στο Μεσολόγγι.

Νοστάλγησα τους πρώτους φίλους μου στην Αθήνα.

Νοστάλγησα κορίτσια νοστάλγησα γριές να κάθονται στα σκαλιά και
σε σκαμνιά έξω από το σπίτι καλοκαίρια αλησμόνητα ενώ πέφτει ο
ήλιος ενώ πέφτει το βράδυ φαντασίες και παραμύθια ενωμένα με
κρυφές λαχτάρες και σκληρές πραγματικότητες.

Όλα είναι χώρια και μαζί λοιπόν άσπρα και μαύρα ξεχασμένα και
αξέχαστα αγαπημένα και περιφρονημένα.

Και η ποίηση δεν λέει να τελειώσει. Ο ουρανός στη γη, η γη στον
ουρανό, το ίδιο κάνει.

Μυρουδιές του σώματος, μυρουδιές της τάξης, μυρουδιές της εξοχής
μυρουδιές του καφενείου και της ταβέρνας του θαλάμου και της
κρεβατοκάμαρας.

Έβγα Γκόλφω στο μαντρί Του Κίτσου η μάνα κάθονταν ο Γιάννος
κ᾿ η Παγώνα γαλλικά τραγούδια από το Ράδιο Λουξεμβοῦργο και
το Ράδιο Μόντε Κάρλο Ζορρό Νταν Φόουλερ και το περιοδικό Ελλη-
νόπουλο του Νίκου Τσεκούρα.

Προσπαθώ να διασχίσω μια σήραγγα και να βγω στο φως ή προ-
σπαθώ από το σκοτάδι των ημερών μας να μπω σε μια σήραγγα
γεμάτη φως;

Και αγάπη.

Θωμάς Γκόρμπας (Περιοδικό «Η Λέξη», τ. 176, 2003)

*

Ο Θωμάς Γκόρπας (20 Οκτωβρίου 1935 – 1 Απριλίου 2003) ήταν ποιητής και δημοσιογράφος. Πρωτοεμφανίστηκε ως ποιητής στο περιοδικό «Ο Λογοτέχνης», τον Ιανουάριο του ‘57, με το ποίημα «Αθήνα 1956, οδός Αθηνάς». Η πρώτη ποιητική συλλογή του «Σπασμένος καιρός» εκδόθηκε το ίδιο έτος. Υπήρξε συντάκτης στις εφημερίδες «Ανεξάρτητος Τύπος», «Μεσημβρινή», «Εξπρές», «Νέα Πολιτεία» και σε περιοδικά (Ο Λογοτέχνης, Η Τέχνη στην Αθήνα κ.ά.). Το 1979, εκπροσώπησε την Ελλάδα στο Πρώτο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Μπιτ στην Όστια της Ρώμης. Τελευταίο του βιβλίο ήταν το 1995 το «Ισιδώρα! Ισιδώρα! Ο τραγικός έρωτας της Ντάνκαν με τον ποιητή Γεσένιν» εκδ. Γαβριηλίδης.

Μια τέτοια έμπνευση ανήκει στον Vincent Van Gogh, τον Ολλανδό ζωγράφο που θεωρείται ένας από τους πιο επιδραστικούς καλλιτέχνες στη σύγχρονη τέχνη. Αν και αντιμετώπισε φτώχεια και σοβαρές προσωπικές δυσκολίες, ο Van Gogh δημιούργησε ένα εντυπωσιακό έργο που μετέβαλε τον κόσμο της τέχνης.

Η σημερινή σκέψη της ημέρας φέρνει στο προσκήνιο μια απλή αλλά βαθιά ιδέα: ότι τα σπουδαία επιτεύγματα σπάνια είναι αποτέλεσμα μιας στιγμής έμπνευσης, αλλά προκύπτουν από πολλές μικρές προσπάθειες που ενώνονται με τον χρόνο.

Thought of the day σήμερα

Η σημερινή σκέψη από τον Vincent van Gogh αναφέρει: «Τα σπουδαία πράγματα γίνονται από μια σειρά μικρών πραγμάτων που ενώνονται». Η φράση αυτή αντικατοπτρίζει τη βαθιά κατανόηση του Van Gogh για τη δημιουργικότητα και την επιμονή, υποδηλώνοντας πως οι μεγάλες κατακτήσεις σε τέχνη, επιστήμη ή προσωπική ανάπτυξη χτίζονται σταδιακά με συνεχή προσπάθεια.

Για τον Van Gogh, η δημιουργία ενός αριστουργήματος δεν ήταν ποτέ στιγμιαία διαδικασία. Κάθε πινελιά, κάθε επιλογή χρώματος και κάθε παρατήρηση της φύσης συνέβαλαν σε ένα μεγαλύτερο όραμα. Έτσι, το μήνυμα αυτό υπενθυμίζει ότι η επιτυχία συχνά γεννιέται μέσα από υπομονή και σταθερή αφοσίωση.

Το νόημα της σκέψης της ημέρας

Το νόημα επικεντρώνεται στη σημασία της επιμονής και της προοδευτικής προόδου. Σε πολλούς τομείς της ζωής, οι άνθρωποι περιμένουν θεαματικές αλλαγές ή ξαφνική επιτυχία. Όμως, σύμφωνα με τη σοφία του Van Gogh, τα ουσιαστικά αποτελέσματα συντίθενται βήμα προς βήμα.

Κάθε μικρή πράξη συμβάλλει σε ένα μεγαλύτερο αποτέλεσμα. Για παράδειγμα, η κατάκτηση μιας δεξιότητας απαιτεί επαναλαμβανόμενη εξάσκηση. Αντίστοιχα, η οικοδόμηση μιας καριέρας, η ολοκλήρωση ενός δημιουργικού έργου ή η βελτίωση των συνηθειών βασίζονται σε πολυάριθμες μικρές αποφάσεις και προσπάθειες με συνέπεια στον χρόνο.

Το μήνυμα δίνει επίσης έμφαση στη συνεργασία και στη συσσώρευση δυνάμεων. Όπως ένας πίνακας γεννιέται από πολλές πινελιές, έτσι και τα μεγάλα κοινωνικά ή επιστημονικά επιτεύγματα προκύπτουν από τη συλλογική συνεισφορά πολλών ανθρώπων.

Τα λόγια του Van Gogh ενθαρρύνουν την υπομονή και την πειθαρχία, υπενθυμίζοντας ότι ακόμα και οι πιο ταπεινές πράξεις μπορούν να οδηγήσουν σε σπουδαία αποτελέσματα όταν συνδυάζονται στον χρόνο.

Η ζωή του Vincent Van Gogh ως παράδειγμα επιμονής

Η σκέψη της ημέρας του Vincent Van Gogh αντικατοπτρίζει τη ζωή ενός καλλιτέχνη που έχτισε την καριέρα του με αδιάκοπη προσπάθεια παρά τις τεράστιες δυσκολίες. Ο Vincent Willem Van Gogh γεννήθηκε στις 30 Μαρτίου 1853, στο Zundert, ένα χωριό στην Ολλανδία. Ήταν ο μεγαλύτερος από έξι παιδιά στην οικογένεια ενός Προτεστάντη ιερέα.

Ως παιδί ήταν εσωστρεφής και περνούσε ώρες περπατώντας στη φύση. Σε ηλικία δεκαέξι ετών ξεκίνησε να εργάζεται στην Goupil & Cie, μια γκαλερί έργων τέχνης όπου γνώρισε πίνακες και καλλιτέχνες που επηρέασαν την αγάπη του για την τέχνη.

Ωστόσο, τα πρώτα επαγγελματικά του βήματα ήταν αβέβαια: εργάστηκε ως δάσκαλος και ιεροκήρυκας ενώ σκέφτηκε ακόμη να ακολουθήσει τον δρόμο της ιερωσύνης πριν στραφεί οριστικά στη ζωγραφική στα τέλη της δεκαετίας των είκοσι.

Αρχή μιας μοναδικής καλλιτεχνικής πορείας

Ο Van Gogh άρχισε να σχεδιάζει σοβαρά γύρω στο 1880, όταν ήταν 27 ετών — σχετικά αργά για έναν καλλιτέχνη. Παρά τη λίγη επίσημη εκπαίδευση, εργάστηκε με μεγάλη αφοσίωση για να αναπτύξει την τεχνική του.

Τα πρώτα χρόνια επικεντρώθηκε κυρίως σε σκίτσα και σκοτεινούς πίνακες που απεικόνιζαν αγρότες και εργάτες. Ένα από τα σημαντικότερα πρώτα έργα του ήταν οι «The Potato Eaters», που παρουσίαζε τις σκληρές συνθήκες ζωής των αγροτών.

Αυτές οι πρώτες δημιουργίες φανερώνουν τη συμπόνια του για τους απλούς ανθρώπους και την πρόθεσή του να αποτυπώσει τον αγώνα τους με ειλικρίνεια και συναίσθημα.

Εξέλιξη ενός ξεχωριστού ύφους

Το καλλιτεχνικό ύφος του Van Gogh άλλαξε δραστικά κατά τη διαμονή του στο Παρίσι, στα μέσα της δεκαετίας του 1880, όπου γνώρισε νέες ιδέες και κινήματα. Επηρεασμένος από τους Ιμπρεσιονιστές άρχισε να πειραματίζεται με πιο φωτεινά χρώματα και εκφραστική πινελιά.

Στη διάρκεια αυτής της περιόδου συναναστράφηκε με σημαντικούς καλλιτέχνες όπως ο Paul Gauguin και ο Henri de Toulouse-Lautrec, που διαμόρφωσαν καθοριστικά τη μοντέρνα τέχνη.

Γύρω στο 1888, είχε διαμορφώσει το μοναδικό μεταϊμπρεσιονιστικό του ύφος με έντονα χρώματα, δραματική υφή και ενεργητική πινελιά. Μεταξύ των διασημότερων έργων του συγκαταλέγονται τα «The Starry Night», «Sunflowers» και «Starry Night Over the Rhône», τα οποία θεωρούνται αριστουργήματα της σύγχρονης τέχνης.

Μια σύντομη αλλά παραγωγική πορεία

Aν και η καλλιτεχνική διαδρομή του Van Gogh διήρκησε μόλις περίπου μία δεκαετία —από το 1880 έως το 1890— δημιούργησε εκπληκτικά μεγάλο όγκο έργων κατά το διάστημα αυτό. Οι ιστορικοί εκτιμούν ότι φιλοτέχνησε περίπου 900 πίνακες ζωγραφικής, καθώς και πάνω από 1.100 σχέδια και σκίτσα.

Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της παραγωγής πραγματοποιήθηκε στα τελευταία χρόνια της ζωής του, όταν το ύφος του έφτασε στην πιο εκφραστική μορφή του. Παρά αυτή την εντυπωσιακή παραγωγικότητα, ο Van Gogh αντιμετώπισε οικονομικές δυσκολίες και πούλησε ελάχιστους πίνακες όσο ζούσε.

Θεμέλιο στήριξης αποτέλεσε ο νεότερος αδελφός του Theo, που τον ενθάρρυνε διαρκώς και διατήρησε μεγάλο μέρος της αλληλογραφίας τους. Αυτές οι επιστολές αποτελούν σήμερα πολύτιμες μαρτυρίες για τις σκέψεις, τις ανησυχίες αλλά και τις φιλοσοφικές αναζητήσεις του καλλιτέχνη γύρω από την τέχνη και τη ζωή.

Kληρονομιά ενός μεγάλου δημιουργού

Ο Vincent Van Gogh πέθανε στις 29 Ιουλίου 1890 στο Auvers-sur-Oise στη Γαλλία σε ηλικία 37 ετών. Aν κι ο ίδιος δεν γνώρισε ευρεία αναγνώριση όσο ζούσε, το έργο του επηρέασε βαθιά τους επόμενους καλλιτέχνες. Η εκφραστική χρήση χρώματος και πινελιάς ενέπνευσε κινήματα όπως ο Εξπρεσιονισμός κι άλλαξε για πάντα τα όρια της μοντέρνας ζωγραφικής. Σήμερα οι πίνακές του συγκαταλέγονται στα πλέον αναγνωρίσιμα έργα τέχνης παγκοσμίως, προσελκύοντας εκατομμύρια επισκέπτες σε μουσεία κι εκθέσεις ανά τον κόσμο.

102 χρόνια μετά την γέννησή της (2 Δεκεμβρίου 1923), η Μαρία Κάλλας, συνεχίζει να απασχολεί παγκοσμίως, ενώ η ταινία που χάρισε στην Αντζελίνα Τζολί υποψηφιότητα για Χρυσή Σφαίρα και μια από τις πιο σημαντικές στιγμές της καριέρας της, άνοιξε δημόσιο διάλογο γύρω από τη ζωή και το έργο της σπουδαιότερης σοπράνο όλων των εποχών.

Με το Maria, ο μάστερ της κινηματογραφικής βιογραφίας, Πάμπλο Λαραΐν, έκλεισε τον κύκλο των Μεγάλων Κυριών του (“Τζάκι”, “Σπένσερ”) με μια αντισυμβατική και βαθιά συγκινητική ματιά στις τελευταίες μέρες της απόλυτης ντίβας. Η ταινία έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Βενετίας 2024 κερδίζοντας εξαιρετικές κριτικές αλλά και υποψηφιότητα για Oscar Φωτογραφίας. Σκηνές του Maria έχουν γυριστεί και στην Ελλάδα, ενώ στο πρωταγωνιστικό καστ συμμετάσχουν και οι Ελληνίδες Λυδία Κονιόρδου στον ρόλο της μητέρας της Κάλλας, η νεαρή Αγγελίνα Παπαδοπούλου στον ρόλο της Κάλλας σε νεαρή ηλικία, και η Ερωφίλη Παναγιωταρέα στον ρόλο της αδερφής της, Υακίνθης.

Το Maria είναι διαθέσιμο στο cinobo.com αποκλειστικά για τους συνδρομητές της πλατφόρμας.
Ακόμη, στο Cinobo είναι διαθέσιμο και το ντοκιμαντέρ της Εθνικής Λυρικής Σκηνής με τίτλο Μαίρη, Μαριάννα, Μαρία – Tα άγνωστα ελληνικά χρόνια της Κάλλας, το οποίο μέσα από σπάνιο αρχειακό υλικό, ανέκδοτες ηχογραφήσεις και ηχητικά ντοκουμέντα, αφηγείται τα άγνωστα χρόνια της Κάλλας στην Αθήνα.

Σύνοψη

1977: Η Μαρία Κάλλας, κάποτε η μεγαλύτερη ντίβα της όπερας στον κόσμο, ζει απομονωμένη στο Παρίσι με το προσωπικό της και τα δύο κανίς της. Η υγεία της χειροτερεύει όλο και περισσότερο. Τότε δέχεται ένα αίτημα να ξαναβγεί σε περιοδεία. Θα τραγουδήσει ξανά η Divina; Και αν ναι, για ποιον;

Σημείωμα σκηνοθέτη

Στόχος μου στο Maria δεν ήταν να παρουσιάσω μια κλασική βιογραφία, αλλά να δημιουργήσω ένα εντυπωσιακό πορτραίτο της Μαρίας Κάλλας, βασισμένο όχι μόνο σε γεγονότα, αλλά και σε φαντασία. Η ταινία εστιάζει στις αντιφάσεις της ζωής της διάσημης σοπράνο και όλοι μαζί προσπαθήσαμε να αποδώσουμε τα συναισθήματά της με έναν ποιητικό τρόπο, αντί να περιοριστούμε σε λεπτομέρειες που θα έμοιαζαν με εγκυκλοπαιδική αφήγηση. Με αυτή την ταινία ολοκληρώνω την ”ανεπίσημη” τριλογία μου για γυναίκες-σύμβολα του 20ου αιώνα.

Βιογραφικό Πάμπλο Λαραΐν

Ο Πάμπλο Λαραΐν (Pablo Larraín) είναι ένας διακεκριμένος Χιλιανός σκηνοθέτης, σεναριογράφος και παραγωγός. Γεννημένος το 1976 στο Σαντιάγο της Χιλής, ο Λαραΐν μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον έντονα επηρεασμένο από την πολιτική, καθώς οι γονείς του ήταν ενεργά εμπλεκόμενοι στη δημόσια ζωή. Ξεκίνησε την κινηματογραφική του πορεία το 2006 με την ταινία Fuga, αλλά έγινε ευρύτερα γνωστός με την ταινία Tony Manero (2008), που εστίασε στη σκοτεινή πλευρά της χιλιανής κοινωνίας κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Πινοσέτ.

Σημαντική αναγνώριση απέσπασε με την ταινία No (2012), που ήταν υποψήφια για Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας, αφηγούμενη την εκστρατεία που οδήγησε στο τέλος της δικτατορίας. Η φιλμογραφία του περιλαμβάνει επίσης τις ταινίες Neruda (2016), που συνδυάζει τη μυθοπλασία με τη βιογραφία του Χιλιανού ποιητή Πάμπλο Νερούδα, καθώς και το Jackie (2016), μια συναρπαστική απεικόνιση της Τζάκι Κένεντι μετά τη δολοφονία του Τζον Κένεντι, με την οποία καθιερώθηκε και στο Χόλιγουντ. Άλλες σημαντικές ταινίες του είναι το Ema (2019) και το Spencer (2021), που εστιάζει στη ζωή της πριγκίπισσας Νταϊάνα.

Πρέπει να αγαπάς πολύ τον εαυτό σου για να τον αφήσεις ελεύθερο να ευτυχήσει.

Τη ζωή μας τη φτιάχνουμε. Αν θέλεις τη δυστυχία, θα την έχεις. Η ευτυχία τρομάζει, συμφωνώ, είναι πολύ πιο δύσκολη. Πρέπει να σπάσεις πολλές αντιστάσεις για να φτάσεις τους άλλους.

Φαίνεται παράδοξο, αλλά η δυστυχία είναι εύκολη. Ενώ πρέπει να αγαπάς πολύ τον εαυτό σου για να τον αφήσεις ελεύθερο να ευτυχήσει. Πρέπει να αισθάνεσαι ότι το αξίζεις. Αλλιώς δεν αντέχεις τη χαρά.

Κι οι άνθρωποι που μας αγαπούν μας γδέρνουνε, σαν τον Καίσαρα. Πρέπει ν’ αφήνουμε στον άλλο την ελευθερία να μας δείχνει την αγάπη του όπως θέλει, όπως ξέρει, όπως μπορεί, αρκεί να μη μας καταστρέφει. Κι ο έρωτας τι είναι; Νυχιές αγάπης είναι, σημάδια, ίχνη που αφήνει ο άλλος μέσα σου. Εγώ αυτό που φοβάμαι πάνω απ όλα είναι η ησυχία, η σιωπή. Θέλω ανεξίτηλα σημάδια, ζωή.

Το να ξεχνάς είναι το μεγάλο μυστικό των δυνατών ανθρώπων. Το να θυμάσαι και να αναμασάς είναι η έσχατη ανθρώπινη αδυναμία, και το πληρώνουν πάντα οι άλλοι. Αλλά βέβαια το πληρώνεις πάντα κι εσύ.