«Αν το σάκχαρο στο αίμα αυξηθεί πολύ γρήγορα, μπορεί να νιώσετε ένα ‘sugar high’, ακολουθούμενο από απότομη πτώση, που οδηγεί σε κόπωση, ευερεθιστότητα και έντονες λιγούρες», εξηγεί η εγγεγραμμένη διαιτολόγος-διατροφολόγος Chelsey Amer. Σύμφωνα με τους ειδικούς, η ισορροπία αυτή δεν είναι πάντα εύκολη υπόθεση.

«Η διαχείριση των επιπέδων γλυκόζης θυμίζει το παραμύθι της Γκόλντιλοκς», αναφέρει η RDN Toby Smithson, ανώτερη διευθύντρια διατροφής και ευεξίας στην American Diabetes Association. «Αν τα επίπεδα παραμένουν εκτός ορίων για μεγάλο διάστημα, δεν θα αισθάνεστε καλά και, μακροπρόθεσμα, μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος επιπλοκών από τον διαβήτη».

Για παράδειγμα, ορισμένες σάλτσες σαλάτας έχουν δείκτη γλυκαιμίας από 55 έως 69, τιμή που μπορεί να επηρεάσει τα επίπεδα ενέργειας μετά το γεύμα.

Τι σημαίνουν οι αιφνίδιες αυξήσεις σακχάρου;

Η βιοχημικός και συγγραφέας του “Glucose Revolution” Jessie Inchauspé, ιδρύτρια του Glucose Goddess, εξηγεί: «Όταν δίνουμε στο σώμα μας λίγη γλυκόζη, όλα λειτουργούν άψογα. Το σάκχαρό μας είναι σταθερό και το νιώθουμε: καλή διάθεση, συγκέντρωση. Αν όμως λάβουμε υπερβολική γλυκόζη, τότε το σάκχαρο ανεβαίνει απότομα και μετά πέφτει απότομα, με αποτέλεσμα να νιώθουμε κόπωση, πείνα, έντονη επιθυμία για ζάχαρη ή καφεΐνη και συχνά ανησυχία ή εκνευρισμό».

Γλυκαιμικός δείκτης (GI) και Γλυκαιμικό φορτίο (GL)

Συχνά ακούμε τους όρους γλυκαιμικός δείκτης (GI) και γλυκαιμικό φορτίο (GL) όταν συζητάμε για σάκχαρο και διατροφή. Η RDN Sharon Palmer, συγγραφέας του “The Plant-Powered Plan to Beat Diabetes”, εξηγεί: «Οι υγιείς οργανισμοί διαθέτουν ένα αυστηρά ρυθμιζόμενο σύστημα ελέγχου της γλυκόζης στο αίμα. Η γλυκόζη αυξάνεται μετά το φαγητό και το πάγκρεας απελευθερώνει ινσουλίνη για να τη μεταφέρει στα κύτταρα ως ενέργεια».

«Ο GI είναι μια κλίμακα που κατατάσσει τροφές με υδατάνθρακες ανάλογα με το πόσο γρήγορα αυξάνουν τα επίπεδα σακχάρου μετά την κατανάλωση», σημειώνει η Palmer. Τροφές με υψηλό GI ανεβάζουν τα επίπεδα πιο γρήγορα από εκείνες με χαμηλό GI. Ο GI επηρεάζεται επίσης από το μέγεθος της μερίδας, την περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες, τον τρόπο μαγειρέματος αλλά και τον συνδυασμό με άλλα τρόφιμα στο ίδιο γεύμα ή σνακ.

Χαμηλός GI θεωρείται το 55 ή λιγότερο, τιμή που συναντάται κυρίως σε λαχανικά, φρούτα, ξηρούς καρπούς και ελάχιστα επεξεργασμένα δημητριακά. Αντιθέτως, τροφές με υψηλό GI (70-100), όπως τα γλυκά, προκαλούν πιο απότομες αυξήσεις σακχάρου.

Μπορεί ο διαβήτης να «σβήσει» πρόωρα τη γυναικεία αναπαραγωγική φλόγα;

Και ενώ τα αίτια είναι συχνά πολυπαραγοντικά (κληρονομικότητα, χημειοθεραπεία, αυτοάνοσα νοσήματα), ένας λιγότερο γνωστός και ενδεχομένως υποτιμημένος παράγοντας φαίνεται πως είναι ο σακχαρώδης διαβήτης.

Ορμόνες, ωοθήκες και σάκχαρο: μια εύθραυστη ισορροπία

Ο διαβήτης δεν είναι μόνο μια νόσος του μεταβολισμού. Είναι μια κατάσταση που επηρεάζει το σώμα συνολικά —και αυτό περιλαμβάνει και το ορμονικό σύστημα. Όπως εξηγεί ο Μαιευτήρας – Γυναικολόγος, Ευάγγελος Γκικόντες, «τόσο ο διαβήτης τύπου 1 όσο και ο τύπου 2 μπορούν να επιδράσουν αρνητικά στον ορμονικό άξονα υποθάλαμος–υπόφυση–ωοθήκες, με αποτέλεσμα τη γρηγορότερη εξάντληση του ωοθηκικού αποθέματος». Αυτό σημαίνει ότι γυναίκες με διαβήτη —ιδίως τύπου 1— αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο να μπουν στην εμμηνόπαυση νωρίτερα από το φυσιολογικό.

Ποιοι είναι οι μηχανισμοί πίσω από αυτό το φαινόμενο;

Αυτοάνοση επίθεση και… παρενέργειες
Ο διαβήτης τύπου 1 είναι αυτοάνοσος: το ανοσοποιητικό επιτίθεται στα κύτταρα του ίδιου του οργανισμού. Κάποιες φορές, στο στόχαστρο μπαίνουν και οι ωοθήκες, προκαλώντας πρόωρη «κόπωση».

Οξειδωτικό στρες & μικροαγγειακές βλάβες
Ο διαβήτης αυξάνει το οξειδωτικό στρες και προκαλεί βλάβες στα αγγεία. Οι ωοθήκες επηρεάζονται άμεσα. Σαν φυτό που δεν ποτίζεται σωστά, μαραζώνουν πρόωρα.

Διαταραχή των γυναικείων ορμονών
Η χρόνια υπεργλυκαιμία επηρεάζει την παραγωγή των γοναδοτροπινών (FSH, LH), των οιστρογόνων και της προγεστερόνης. Οι διαταραχές αυτές μπορούν να επισπεύσουν την εμμηνόπαυση.

Αντίσταση στην ινσουλίνη και ωορρηξία
Στον διαβήτη τύπου 2, η αυξημένη ινσουλίνη επιδρά στους ωοθηκικούς υποδοχείς, διαταράσσοντας την ωορρηξία και την ορμονική παραγωγή. Παρόμοιο μοτίβο βλέπουμε και στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS).

Τι δείχνουν οι αριθμοί – και γιατί μας αφορούν

Σε μεγάλη μελέτη του Nurses’ Health Study, παρατηρήθηκε ότι γυναίκες με διαβήτη τύπου 1 εμφάνιζαν εμμηνόπαυση κατά 2–3 χρόνια νωρίτερα από τον γενικό πληθυσμό. Παράλληλα, γυναίκες με διαβήτη τύπου 2 ανέφεραν ακανόνιστους κύκλους, δυσκολία σύλληψης και συχνότερα περιστατικά ωοθηκικής ανεπάρκειας. Επιπρόσθετα, δεδομένα από την πανευρωπαϊκή μελέτη EPIC δείχνουν ότι ο διαβήτης επιταχύνει τη συνολική βιολογική γήρανση και η αναπαραγωγική ηλικία δεν εξαιρείται από αυτόν τον κανόνα.

Η πρώιμη εμμηνόπαυση δεν αφορά μόνο στη γονιμότητα

Η απώλεια της ωοθηκικής λειτουργίας πριν την ώρα της δεν είναι μόνο ζήτημα τεκνοποίησης. Είναι και ζήτημα υγείας.

Η πρώιμη εμμηνόπαυση σχετίζεται με:

· αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο

· οστεοπόρωση

· γνωστική έκπτωση και

· ψυχολογικά συμπτώματα, όπως κατάθλιψη και άγχος.

«Για τις διαβητικές γυναίκες είναι ζωτικής σημασίας να υπάρχει εγρήγορση για πρώιμα σημάδια της εμμηνόπαυσης», υπογραμμίζει ο κ. Γκικόντες. «Η σωστή ενημέρωση και η τακτική παρακολούθηση μπορούν να κάνουν τη διαφορά».

Τι μπορούμε να κάνουμε – Η σημασία της πρόληψης

Η φροντίδα μιας γυναίκας με διαβήτη δεν μπορεί να είναι αποσπασματική. Χρειάζεται ολιστική προσέγγιση:

· Γλυκαιμικός έλεγχος

· Τακτικές ορμονικές εξετάσεις

· Καρδιομεταβολικός έλεγχος

· Διατροφή και σωματική δραστηριότητα

· Υποστηρικτική ψυχολογική φροντίδα

Σε ορισμένες περιπτώσεις, συστήνεται ορμονική θεραπεία υποκατάστασης (HRT), πάντα εξατομικευμένα και με προσοχή λόγω των καρδιαγγειακών παραμέτρων που ενέχει ο διαβήτης.

Το σώμα σου μιλάει – Εσύ το ακούς;

Η σύνδεση μεταξύ του διαβήτη και της πρώιμης εμμηνόπαυσης μας υπενθυμίζει κάτι σημαντικό: το σώμα μας δεν λειτουργεί σε «κεφάλαια», αλλά ως ένα ενιαίο βιβλίο. Αν είσαι γυναίκα με διαβήτη —ή γνωρίζεις κάποια— ίσως, ήρθε η στιγμή να αφουγκραστείς τα σιωπηλά σημάδια, να φροντίσεις τον εαυτό σου πιο συνειδητά και να μιλήσεις με έναν ειδικό.

Η γνώση, τελικά, δεν είναι μόνο δύναμη. Είναι και τρυφερότητα προς τον εαυτό σου και το μέλλον της υγείας σου.

Μια νέα μελέτη* από τις ΗΠΑ, που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο έγκριτο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Diabetes Care, κατέδειξε ότι ακόμη και χαμηλά επίπεδα αρσενικού στο πόσιμο νερό σχετίζονται με την εμφάνιση σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2.

Το αρσενικό είναι ένα φυσικά απαντώμενο στοιχείο, που μπορεί να βρεθεί σε χαμηλές συγκεντρώσεις στο πόσιμο νερό. Αν και σε μικρές ποσότητες μπορεί να μην είναι επιβλαβές, η μακροχρόνια έκθεση σε υψηλά επίπεδα αρσενικού μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα υγείας.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει θέσει το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο αρσενικού στο πόσιμο νερό στα 10 μικρογραμμάρια ανά λίτρο (μg/L). Πολλά κράτη έχουν υιοθετήσει αυτό το όριο, αλλά υπάρχουν περιοχές όπου τα επίπεδα αρσενικού στο πόσιμο νερό μπορεί να υπερβαίνουν αυτά τα πρότυπα.

Στις ΗΠΑ, όπου διενεργήθηκε η μελέτη, η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ έχει υιοθετήσει το παραπάνω όριο του ΠΟΥ για το αρσενικό στο πόσιμο νερό (τα 10 μg/L). Σύμφωνα με τους ειδικούς, η κύρια αιτία σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 είναι η παχυσαρκία, είναι σημαντικό, όμως, να αναγνωρίσουμε και άλλους επιβαρυντικούς περιβαλλοντικούς παράγοντες και να τους αντιμετωπίσουμε. Το αρσενικό στο νερό μπορεί να επηρεάσει την υγεία μας είτε άμεσα, εάν βρίσκεται σε μεγάλη ποσότητα, είτε σταδιακά, εάν καταναλώνεται μακροχρόνια σε μικρότερες ποσότητες.

Τα κύρια σημεία της μελέτης

Στη μελέτη, οι ερευνητές αξιολόγησαν 1.791 συμμετέχοντες από την κλινική μελέτη SHFS (Strong Heart Family Study) και 5.777 συμμετέχοντες από το ερευνητικό πρόγραμμα MESA (Multi-Ethnic Study of Atherosclerosis) που είχαν διαθέσιμες εκτιμήσεις για τις συγκεντρώσεις αρσενικού στο νερό που έπιναν και δεν είχαν διάγνωση σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 κατά την έναρξη της παρακολούθησης, 2001-2003 και 2000-2002 αντίστοιχα.

Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν για την πιθανότητα εμφάνισης σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 μέχρι το 2010 (ομάδα SHFS) ή το 2019 (ομάδα MESA). Χρησιμοποιήθηκαν στατιστικά μοντέλα που έλαβαν υπόψη το φύλο, την ηλικία, το δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ), το κάπνισμα και το μορφωτικό επίπεδο.

Η επίπτωση σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 ήταν 24,4 περιπτώσεις ανά 1.000 ανθρωπο-έτη στην ομάδα SHFS (μέση παρακολούθηση 5,6 έτη) και 11,2 ανά 1.000 ανθρωπο-έτη στην ομάδα MESA (μέση παρακολούθηση 14 έτη). Η αύξηση κινδύνου ανά διπλασιασμό σε συγκεντρώσεις αρσενικού ακόμη και σε χαμηλά, αποδεκτά επίπεδα (<10 μg/L) ήταν +10%. Η αύξηση του κινδύνου από το αρσενικό στο νερό ήταν μεγαλύτερη για συμμετέχοντες με ΔΜΣ <25 kg/m2, νορμοβαρείς δηλαδή, καθώς και για τις γυναίκες.

Η μελέτη αυτή κατέδειξε ότι ακόμη και μικρές αυξήσεις στα χαμηλά, αποδεκτά επίπεδα αρσενικού στο νερό (<10 μg/L) σχετίζονται με την εμφάνιση σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 μετά από κάποια έτη. Η αντιμετώπιση της παρουσίας αρσενικού στο πόσιμο νερό είναι ζωτικής σημασίας για την προστασία της δημόσιας υγείας κι απαιτεί συντονισμένες προσπάθειες από τις αρχές, τις κοινότητες και τα άτομα.

*https://diabetesjournals.org/care/article/47/7/1143/154524/Association-of-Water-Arsenic-With-Incident