Έχω όμως ένα ελάττωμα, ανάμεσα στα άλλα, το οποίο μου επισημαίνει συχνά ο καλύτερός μου φίλος: πολλές φορές, διαβάζω τις ειδήσεις μισές. Κι εξαιτίας αυτής μου της αδυναμίας, δε διάβασα ότι η έρευνα του ιδρύματος αφορούσε αποκλειστικά σε πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο, από την περίοδο της καταστροφής του 1922 και πίσω. Ο ενθουσιασμός μου έσβησε απότομα.

Παρόλα αυτά, δεν το έβαλα κάτω. Πήρα την απόφαση να το πάω μόνος μου. Το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς, όταν πήγα στο χωριό της μητέρας μου, στην Ορεινή Ναυπακτία, έβαλα τη γιαγιά και τον παππού να μου ζωγραφίσουν το γενεαλογικό τους δέντρο μέχρι την άκρη της μνήμης τους. Έκατσα απέναντί τους σαν τον Αλέξη Παπαχελά και τους βομβάρδιζα με ερωτήσεις για ώρες. Αυτοί, σε αντίθεση με τους καλεσμένους του Αλέξη, απαντούσαν στην ουσία των ερωτήσεων κι εγώ σημείωνα στην κενή σελίδα ενός περιοδικού που περιείχε σταυρόλεξα. Μη θέλοντας να μου χαλάσουν το χατίρι, ανέσυραν από τη μνήμη τους ονόματα, χωριά και ιστορίες, για να καταλήξω στο τέλος να διαπιστώνω ότι οι πρόγονοι και των δύο, στα γύρω βουνά την έβγαζαν. Καμία έκπληξη. Ούτε από κλέφτες και αρματολούς κατάγομαι, ούτε από Σαρακινούς πειρατές, ούτε καν από Βενετσιάνους εμπόρους. Κρίμα. Τώρα πώς θα εξηγήσω τη γοητεία που μου ασκεί η ιταλική φινέτσα και κουλτούρα;

Ο καλοσυνάτος παππούς μου διέκρινε την αχρείαστη απογοήτευσή μου και μου είπε: «και γιατί σε νοιάζει τόσο πολύ, βρε Βάσο μου, από πού κρατάει η σκούφια μας; Έχει καμιά σημασία;». Γέλασα και του είπα: «έχεις δίκιο, παππουλάκο μου. Τι θα άλλαζε αν ήμασταν από τη Νάουσα της Πάρου;». Τώρα που το σκέφτομαι, κάτι θα άλλαζε. Ίσως να είχαμε ενοικιαζόμενα δωμάτια και να πλουτίζαμε από τη βαριά βιομηχανία του τουρισμού, αλλά δεν είναι αυτό το θέμα μας τώρα.

Το θέμα μας είναι οι ρίζες και το νόημα που τους αποδίδεται. Οι πρόγονοί μου ήταν βουνίσιοι αγρότες και κτηνοτρόφοι κι εγώ ζω στην Αθήνα και μου ξεραίνονται οι πέντε γλάστρες που έχω στο μπαλκόνι. Κοιμόντουσαν όλοι και όλες στο πάτωμα γύρω από τη φωτιά κι εγώ έχω μυοσκελετικά προβλήματα από τη δουλειά γραφείου. Δεν πέρασαν την πόρτα κάποιου σχολείου κι εγώ διαβάζω την Ακύρωση του Μέλλοντος του Μαρκ Φίσερ. Ελάχιστη επιρροή στον τρόπο ζωής μου. Δεν άνοιξε ούτε έκλεισε κάποια πόρτα εξαιτίας τους. Ελπίζω μόνο να έχω κληρονομήσει τα γονίδια της ανθεκτικότητάς τους.

Κι όμως στα μάτια κάποιων ανθρώπων, όλοι χρεωνόμαστε το φορτίο της καταγωγής μας. Πιστεύουν ότι όλοι έχουμε μια ταυτότητα ανάμεσα στα δόντια μας, που κάτω από τα βιομετρικά χαρακτηριστικά, γράφει τα καλά και στραβά μας.Φαίνονται σίγουροι ότι όλοι είμαστε υποχρεωμένοι να κινηθούμε εντός συγκεκριμένων ορίων, επειδή η τύχη μας έριξε φτωχούς σε μια γωνιά της γης. Είναι οι ίδιοι άνθρωποι που θα έβλεπαν με ενδιαφέρον ένα ντιμπέιττων απογόνων του Καποδίστρια και του Μαυρομιχάλη το 2026 για το τι πήγε στραβά και χάσαμε τον πεφωτισμένο κυβερνήτη. Είναι οι ίδιοι άνθρωποι που «τσιμπάνε» στο δόλωμα του ρατσισμού και του φόβου και πανηγυρίζουν που επιτέλους το δυτικό ημισφαίριο έχει έναν «πανίσχυρο» ηγέτη. Είναι οι ίδιοι άνθρωποι που πιστεύουν στο ανθρώπινο κόστος της φύλαξης των συνόρων χωρίς να έχουν τη σιγουριά ότι δε θα χρειαστεί ποτέ αυτοί ή τα παιδιά τους να τα περάσουν όπως – όπως.

Για αυτούς, αν ξεκινάς από το σημείο Α, είσαι ύποπτος.
Αν ξεκινάς από το σημείο Α και διαφέρεις, είσαι ανεπιθύμητος.
Αν ξεκινάς από το σημείο Α, διαφέρεις και είσαι φτωχός, είσαι απειλή.
Αν ξεκινάς από το σημείο Α, διαφέρεις, είσαι φτωχόςκαι παλεύεις να φτάσεις στο σημείο Β, εξαντλημένος, πάνω σε μια σάπια βάρκα, είσαι εισβολέας.

Το Σάββατο 29 Μαρτίου, η Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων φιλοξενεί για πρώτη φορά την εκδήλωση «Οι Ρίζες του Γκαζιού», μια πρωτοβουλία της ομάδας ΡΙΖΕΣ και του Βιομηχανικού Μουσείου Φωταερίου. Με ένα πλούσιο πρόγραμμα από μουσικές, θεατρικές και εικαστικές παρεμβάσεις που αντλούν έμπνευση από την ιστορία του παλιού εργοστασίου φωταερίου και τις μνήμες των ανθρώπων που εργάστηκαν εκεί, το φεστιβάλ αναμνήσεων και τέχνης θα αναδείξει τη σημασία του χώρου ως κομβικό σημείο για την Αθήνα του παρελθόντος, ενώ παράλληλα θα προσφέρει μια πρωτότυπη και διαδραστική εμπειρία στο κοινό.

Εικαστικές δημιουργίες, παραδοσιακά ακούσματα, λαϊκά παραμύθια, θεατρικά δρώμενα και αναβιώσεις εθίμων έρχονται να συστήσουν στο κοινό πτυχές μιας άλλης εποχής, ενός ξεχωριστού και παραγνωρισμένου μικρόκοσμου του παρελθόντος: εκείνου που δημιουργήθηκε από τους εργαζόμενους του εργοστασίου, πολλοί από τους οποίους ήταν εσωτερικοί μετανάστες οι οποίοι μετέφεραν ήθη και παραδόσεις που άφησαν το αποτύπωμά τους στο Γκάζι, στην ιδιαίτερη αυτή γειτονιά της Αθήνας. Αυτή η συλλογική μνήμη και πολιτιστική κληρονομιά, αποτέλεσαν την αφορμή για τις «Ρίζες του Γκαζιού».

Πιο συγκεκριμένα, οι ιδιαίτερες αυτές «ρίζες» θα ξεδιπλωθούν μέσα από μια πρωτότυπη σειρά εικαστικών εγκαταστάσεων, σε επιμέλεια της ομάδας Nowstalgism. Με έμπνευση τα στοιχεία του χώρου –φωτιά, νερό, άνθρακας, φως– καθώς και τις μνήμες των ανθρώπων που διατηρήθηκαν μέσα στον χρόνο, τέσσερις σύγχρονοι καλλιτέχνες θα δημιουργήσουν έργα που θα αλληλεπιδρούν με την αρχιτεκτονική και την ιστορία του παλιού εργοστασίου, μεταμορφώνοντας χώρους-ορόσημα, όπως οι Φούρνοι, το Υδαταέριο και το Παρατηρητήριό του. Παράλληλα, στον προαύλιο χώρο του Μηχανουργείου, οι επισκέπτες θα απολαύσουν αφηγήσεις παραμυθιών, πολυφωνικά τραγούδια και συναυλία με μελωδίες που αντλούν έμπνευση από τη συλλογική μνήμη και τη λαϊκή παράδοση. Στα διαλείμματα του βασικού προγράμματος, οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να ανακαλύψουν σε ελεύθερη ροή θεατρικά δρώμενα στις μουσειακές στάσεις, που θα ζωντανεύουν τις ιστορίες των ανθρώπων του εργοστασίου. Στο κλείσιμο της βραδιάς, μια νησιώτικη πατινάδα θα αναβιώσει τηνιδιαίτερη «τελετή» που συνήθιζαν οι εργαζόμενοι του εργοστασίου προς τιμήν των συνταξιούχων συναδέλφων τους.

Οι «Ρίζες του Γκαζιού» γεννήθηκαν μέσα από τη διοργάνωση του ΡΙΖΕΣ ΦΕΣΤ στην Τεχνόπολη, έναν χώρο που το φεστιβάλ αγκάλιασε ως «χωριό» του. Μέσα από αυτήν τη σύμπραξη, η ομάδα ΡΙΖΕΣ και το Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου δίνουν νέα πνοή στην ιστορία του χώρου και των ανθρώπων του, φέρνοντας το παρελθόν στο παρόν με τρόπο ζωντανό και διαδραστικό. Οι «Ρίζες του Γκαζιού» θα είναι η πρώτη στάση του νέου project των ΡΙΖΩΝ με το όνομα ΡΙΖΕΣ ΣΤΟΡΙΖ.

Αναλυτικά το πρόγραμμα

Προαύλιο Μηχανουργείου
● Αφήγηση λαϊκών παραμυθιών από την Ανθή Θάνου| 19:00
Η αφήγηση εμπνέεται από λαϊκά παραμύθια της ελληνικής προφορικής παράδοσης και τα στοιχεία της φύσης. Η Ανθή Θάνου γεννήθηκε στη Λαμία. Σπούδασε Νηπιαγωγός στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Το 1999 αποφάσισε να φορέσει σιδερένια παπούτσια και να φτάσει ως την άλλη άκρη του κόσμου. Συντροφιά της είχε ένα σακούλι γεμάτο παραμύθια.

● Πολυφωνικά τραγούδια από το σχήμα Άσμα Cordis| 20:00
Με έμπνευση την καταγωγή των εργαζομένων του εργοστασίου, οι Άσμα Cordis θα τραγουδήσουν πολυφωνικά τραγούδια της ξενιτιάς. Το μουσικό σχήμα αποτελείται από τέσσερις κοπέλες που μεγάλωσαν στην Αθήνα και συνδέονται με συγγενικούς δεσμούς, αλλά τις ενώνει και η αγάπη τους για τη μουσική, τον χορό και το τραγούδι.

● Συναυλία της Alkyone | 21:00
Η Alkyone ως τραγουδίστρια, στιχουργός και μουσικός, πλέκει έναν μοναδικό μουσικό αργαλειό, συνδυάζοντας στοιχεία indiepop, κινηματογραφικής μουσικής και φολκ. Οι εμφανίσεις της είναι μια συνύπαρξη των αυθεντικών συνθέσεών της και των καινοτόμων ενορχηστρώσεων παραδοσιακών ελληνικών τραγουδιών. Έχει εμφανιστεί σε θέατρα δίπλα σε διάσημους μουσικούς, όπως η Μαρία Φαραντούρη και ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου, κατακτώντας το κοινό σε όλη την Ελλάδα και την Ευρώπη με το ξεχωριστό μουσικό της όραμα.

● «Νησιώτικη Πατινάδα» | 22:30, εκκίνηση από τον προαύλιο χώρο του Μηχανουργείου
Αναβίωση του εθίμου της «ψευτοκηδείας» των συνταξιούχων του εργοστασίου, βασισμένο σε προφορικές μαρτυρίες τους και αρχειακό υλικό του Μουσείου.

Μουσειακοί χώροι
● Θεατρικό δρώμενο |Ώρες έναρξης* 19:40 & 20:40
Μέσα από ένα διαδραστικό θεατρικό δρώμενο από την ομάδα θεάτρου «Ανεμόμυλοι», οι συμμετέχοντες του φεστιβάλ θα κινηθούν στους μουσειακούς χώρους και θα ανακαλύψουν βιωματικά την ιστορία του παλιού εργοστασίου και τη γραμμή παραγωγής του φωταερίου, ζωντανεύοντας τις μνήμες των ανθρώπων που συνέδεσαν τη ζωή τους με το εργοστάσιο.Σημεία εκκίνησης: Νέοι Φούρνοι (στάση 7) & Παλαιοί Φούρνοι. *Οι ώρες έναρξης είναι κοινές και για τα δύο σημεία εκκίνησης. Κάθε θεατρικό δρώμενο διαρκεί 15 λεπτά και θα πραγματοποιηθεί 2 φορές.

● Εικαστικές εγκαταστάσεις | Κτίριο Νέοι Φούρνοι, Κτίριο Παλαιοί Φούρνοι (στάση 3 & 4), Κτίριο Νέο Υδαταέριο (ισόγειο και Παρατηρητήριο)
Σε εικαστική επιμέλεια της ομάδας Nowstalgism. Συμμετέχουν οι Σοφία Καρασαββίδου, Δήμητρα Κωνσταντινίδη, Δημήτρης Κοντοδήμος και Μαριλένα Κρανιώτη. Τα έργα θα παραμείνουν στους χώρους του Μουσείου έως και τις 13 Απριλίου.

*Το Σάββατο 29.03 οι χώροι θα είναι επισκέψιμοι από τις 10:0-00:00. Από την Κυριακή 30.03 έως την Κυριακή 13.04 οι χώροι θα είναι επισκέψιμοι στις ώρες λειτουργίας του Μουσείου (Τετάρτη – Κυριακή, 10:00-19:00)

*Την επόμενη μέρα, την Κυριακή 30 Μαρτίου, στο πλαίσιο του φεστιβάλ θα πραγματοποιηθούν εκπαιδευτικές δράσεις για οικογένειες με παιδιά από 3 ετών από την ομάδα του Βιομηχανικού Μουσείου Φωταερίου και το Φυσικό Αέριο Ελληνική Εταιρεία Ενέργειας.

Η εκδήλωση πραγματοποιείται με την στήριξη από το Φυσικό Αέριο Ελληνική Εταιρεία Ενέργειας. Καθώς ο χώρος της Τεχνόπολης ήταν οι πρώτες εγκαταστάσεις της εταιρείας, με τη συγκεκριμένη δράση το Φυσικό Αέριο αναβιώνει την ιστορία του και έρχεται κι αυτό κοντά στις ρίζες του. Επιπλέον, η εκδήλωση χορηγείται από την Αθηναϊκή Ζυθοποιία και την Μπύρα Άλφα με θαλασσινό αλάτι, η οποία έχει στηρίξει όλα τα έως τώρα ΡΙΖΕΣ ΦΕΣΤ και συμβάλλει στη δημιουργία αξέχαστων αναμνήσεων της ομάδας ΡΙΖΕΣ.

Πληροφορίες

«Οι Ρίζες του Γκαζιού» | Σάββατο 29.03.2025 | από τις 19:00
Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων
Εισιτήρια: 12 €
Προπώληση εδώ

Για περισσότερες πληροφορίες και ενημερώσεις ακολουθήστε τους λογαριασμούς @rizesmas@rizesstories και @technopolis_athens στο Instagram.