Η τραγουδίστρια Chappell Roan, αντιδρώντας στην είδηση του θανάτου της Μπαρντό στα 91 της, ανάρτησε φωτογραφία της ηθοποιού στα νιάτα της στο Instagram, γράφοντας πως αποτέλεσε έμπνευση για το τραγούδι της “Red Wine Supernova” και σημειώνοντας: «Αναπαύσου εν ειρήνη κυρία Μπαρντό». Την επόμενη μέρα, η ανάρτηση διαγράφηκε βιαστικά. «Δεν ήξερα όλα αυτά τα τρελά που πρέσβευε η κυρία Μπαρντό, προφανώς δεν τα επικροτώ. Πολύ απογοητευτικό να το μαθαίνω», σχολίασε αργότερα η Roan στα Stories της.

Ποια ήταν αυτά τα «τρελά» που δεν διευκρίνισε η Roan; Στην πραγματικότητα, οι αμφιλεγόμενες απόψεις της Μπαρντό ήταν πολλές. Ενώ για κάποιους η εικόνα της παραμένει παγωμένη στον χρόνο ως σύμβολο ομορφιάς, στην πραγματική ζωή η προσωπικότητά της είχε μεταλλαχθεί σε κάτι πολύ πιο σκοτεινό.

Από υπέρμαχος των ζώων σε καταδικασμένη για ρατσισμό

Στα τελευταία χρόνια της ζωής της, η Μπαρντό ήταν φανατική υπέρμαχος των δικαιωμάτων των ζώων. Ταυτόχρονα όμως, είχε εκφράσει ακραίες ρατσιστικές απόψεις, γράφοντας μεταξύ άλλων για τους μουσουλμάνους: «Σφάζουν γυναίκες και παιδιά, τους μοναχούς μας, τους δημόσιους λειτουργούς μας, τους τουρίστες και τα πρόβατά μας. Κάποια μέρα θα σφάξουν κι εμάς και θα το έχουμε αξίζει». Σε άλλο σημείο αναφερόταν στους παράνομους μετανάστες λέγοντας ότι «βεβηλώνουν και καταλαμβάνουν τις εκκλησίες μας, τις μετατρέπουν σε ανθρώπινα αποχωρητήρια».

Οι απόψεις αυτές δεν έμειναν ατιμώρητες: η Μπαρντό καταδικάστηκε πέντε φορές για υποκίνηση σε φυλετικό μίσος. Είχε επίσης χαρακτηρίσει τους ομοφυλόφιλους «τερατουργήματα πανηγυριού» και τις γυναίκες του #MeToo ως «υποκριτικές, γελοίες και άχρηστες». Παρά ταύτα, μετά τον θάνατό της, ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν την αποκάλεσε «θρύλο του αιώνα» λέγοντας πως «ενσάρκωσε μια ζωή ελευθερίας» – μια οπτική ανάγνωση μόνο.

Σε ένα κλίμα αυστηρής κριτικής όπου ακόμη και ο τρόπος διαγραφής μιας ανάρτησης μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις, η σύγχρονη κουλτούρα “cancel” δυσκολεύεται να διαχειριστεί μια προσωπικότητα όπως η Μπαρντό, που είχε χαρακτηρίσει την κοινότητα των Ταμίλ στη Ρεϊνιόν ως «ιθαγενείς με άγρια γονίδια» και «υπολείμματα κανιβαλισμού». Πώς μπορεί η ιστορία να συμφιλιώσει την αντίφαση μιας γυναίκας που υπήρξε τόσο σύμβολο σεξουαλικής απελευθέρωσης όσο και φωνή μίσους;

Διχασμένες αντιδράσεις στη Γαλλία

Στη Γαλλία, κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι αιφνιδιάστηκε από τις πολιτικές θέσεις της Μπαρντό. Πολλά γαλλικά μέσα αναφέρθηκαν ξεκάθαρα στο τι αντιπροσώπευε: ο Κλεμάν Γκιγιού στη Le Monde έγραψε πως «ενσάρκωσε το φυλετικό μίσος» και υπήρξε «μοναδική περίπτωση στη γαλλική κουλτούρα – η μόνη διασημότητα που υπερασπίστηκε ανοιχτά την άκρα δεξιά». Για πάνω από τρεις δεκαετίες μέχρι τον θάνατό της, ήταν παντρεμένη με τον Μπερνάρ ντ’Ορμάλ, στενό συνεργάτη του Ζαν-Μαρί Λεπέν και του Εθνικού Μετώπου.

Η εφημερίδα Libération σημείωσε ότι η αγάπη της για τα ζώα – που της χάρισε τη φήμη της «κυρίας με τις γάτες» στο αγγλόφωνο κοινό – σταδιακά μεταστράφηκε σε ταυτόχρονο ρατσιστικό λόγο. Ως εκπρόσωπος του ακραίου δεξιού χώρου τα τελευταία χρόνια, ζούσε απομονωμένη στη βίλα της στο Σεν Τροπέ, «περιτριγυρισμένη από ζώα και τη θυμωμένη ιδιοσυγκρασία της».

Η επίδραση στον κινηματογράφο και τη θέση των γυναικών

«Στη Γαλλία, ήταν παρούσα ως πολιτική προσωπικότητα πολύ περισσότερο απ’ ό,τι στη Βρετανία, όπου παρέμενε κυρίως γνωστή ως σταρ», εξηγεί η καθηγήτρια κινηματογράφου στο King’s College London Ζινέτ Βενσεντό, που έχει γράψει εκτενώς για τη Μπαρντό. Αυτή την εβδομάδα κλήθηκε να αναθεωρήσει παλαιότερο άρθρο της για τη συμβολή της Μπαρντό στον κινηματογράφο ώστε να προστεθούν οι καταδίκες για φυλετικό μίσος.

Η Βενσεντό υπογραμμίζει ότι αν δεν υπήρχε το σταριλίκι και ο πρωτοποριακός ρόλος στην εκπροσώπηση των γυναικών στον κινηματογράφο, δεν θα συζητούσαμε σήμερα τις πολιτικές θέσεις της. Αν και η ίδια δεν θεωρούσε τον εαυτό της φεμινίστρια – λόγω προνομιακού υπόβαθρου – υπήρξε καθοριστική μορφή στην ιστορία της γυναικείας σεξουαλικής απελευθέρωσης στη Γαλλία.

Όπως σημειώνει η Βενσεντό, οι Γαλλίδες απέκτησαν δικαίωμα ψήφου μόλις το 1944 και η χώρα παρέμενε συντηρητική ακόμη μετά την έκδοση του «Δεύτερου Φύλου» από τη Σιμόν ντε Μποβουάρ. Το 1956, το φιλμ «Και ο Θεός… Έπλασε τη Γυναίκα» με πρωταγωνίστρια τη 22χρονη Μπαρντό, προκάλεσε έκρηξη καθώς παρουσίαζε μια γυναίκα που απολάμβανε ανοιχτά το σεξ.

Η ιδιαιτερότητα του κινηματογραφικού χαρακτήρα ήταν ότι δεν αποτελούσε απλώς αντικείμενο πόθου για τους άνδρες αλλά εξέφραζε δική της επιθυμία – στοιχείο που την καθιστά ενδιαφέρουσα φιγούρα ακόμη και για τις φεμινίστριες. Ταυτόχρονα όμως, το σώμα της παρουσιαζόταν ως ερωτική φαντασίωση μέσα από αντρικό βλέμμα.

Bardotmania: Η σκοτεινή πλευρά της δόξας

Ο χαρακτήρας Τζουλιέτ δημιουργήθηκε από τον τότε σύζυγό της Ροζέ Βαντίμ – όταν εκείνη τον εγκατέλειψε για τον συμπρωταγωνιστή Ζαν-Λουί Τρεντινιάν, συνδέθηκε ακόμη πιο έντονα με τη σεξουαλική απελευθέρωση. Ήταν αντικείμενο πόθου τόσο για άνδρες όσο και για γυναίκες: σε μια εποχή χωρίς αντισύλληψη ή νόμιμη άμβλωση ενσάρκωνε ένα ισχυρό όνειρο χειραφέτησης.

Όπως παρατηρεί η ιστορικός ΜΜΕ Εμιλί Ζιαΐμ: «Με την Μπαρντό, περάσαμε από μια κοινωνία πνιγμένη στον πουριτανισμό στις εξεγέρσεις του Μάη ‘68». Η ανορθόδοξη στάση ζωής που πρέσβευε στις δεκαετίες του ’50 απέχει πολύ από τη σημερινή κουλτούρα συμπεριληπτικής σεξουαλικότητας που εκπροσωπούν καλλιτέχνιδες όπως η Roan – ωστόσο άνοιξε τον δρόμο γι’ αυτή την αλλαγή.

Η ίδια πλήρωσε ακριβά την ελευθερία που διεκδίκησε μέσω της διασημότητας: ήταν ο πρώτος στόχος των παπαράτσι στη Γαλλία και υπέστη ανελέητη παρενόχληση. Το 1960 αναγκάστηκε να γεννήσει στο σπίτι περικυκλωμένη από φωτογράφους – παρά την αντίθεσή της στην εγκυμοσύνη που δεν μπορούσε να διακόψει λόγω των νόμων.

Με πληροφορίες από The Guardian

Διεκδικώντας την τροποποίηση του Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας και την απόδοση ιθαγένειας στα παιδιά των μεταναστών/ριών που ζούνε στην Ελλάδα, η καμπάνια «Όχι στον ρατσισμό απ’ την κούνια» ξεκίνησε το 2005 με πρωτοβουλία της Ένωσης Αφρικανών Γυναικών και μια ευρεία συμμαχία μεταναστευτικών κοινοτήτων, ΜΚΟ προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και άλλων φορέων.

Η συζήτηση εστιάζει στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 2000 και αναλύει ευφάνταστες δράσεις και επιτυχημένες πρακτικές της καμπάνιας που στόχευαν στην ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης και στην άσκηση επιρροής και πίεσης στους φορείς χάραξης πολιτικής τονίζοντας την σημασία της ενεργούς πολιτειότητας και της συμμετοχής στα κοινά.

Η συζητηση πραγματοποιείται στο πλαίσιο της έκεθσης «Η Αφρική ανάμεσά μας*».

Πληροφορίες

Μουσείο Μπενάκη
Πειραιώς138
Ημερομηνία & ώρα: Σάββατο 22/02/2025, 17:00 -19:00

Εισιτήρια: Είσοδος ελεύθερη

Το πρόγραμμα, που προσφέρεται από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Nova σε συνδυασμό με το υποστηριζόμενο από την κυβέρνηση Παρατηρητήριο για τον Ρατσισμό και την Ξενοφοβία, καταδικάστηκε επίσης για κάτι από το περιεχόμενό του, όπως μια συνεδρία με τίτλο: «Υπάρχει πραγματικά ο ρατσισμός;» Μεταξύ των πρώτων για τους οποίους σήμανε συναγερμός ήταν η Paula Cardoso, η ιδρύτρια της διαδικτυακής πλατφόρμας Afrolink για μαύρους επαγγελματίες στην Πορτογαλία. «Είναι παράλογο να έχουμε ένα «μεταπτυχιακό μάθημα για τον ρατσισμό και την ξενοφοβία» που συντονίζεται εξ ολοκλήρου από λευκούς και, μέχρι στιγμής, διδάσκεται χωρίς ούτε ένα μη λευκό άτομο», έγραψε η Cardoso στον ιστότοπο της οργάνωσής της. Ως αποτέλεσμα, είπε στον Guardian, το πρόγραμμα φαινόταν έτοιμο να σπείρει αμφιβολίες και παρεξήγηση σχετικά με τον ρατσισμό αντί να προσφέρει μια προσέγγιση βασισμένη στη γνώση με στόχο την αντιμετώπιση του ζητήματος. Ανέφερε ως παράδειγμα τη συνεδρίαση που αμφισβητούσε την ύπαρξη ρατσισμού. «Το διαφημιστικό μήνυμα για το μάθημα ήταν γεμάτο ερωτήσεις», είπε. «Σαν να χρειαζόμαστε ακόμα να υπερασπιστούμε την ύπαρξη του ρατσισμού και τον βαθύ αντίκτυπό του στις ζωές των μαύρων ατόμων και άλλων περιθωριοποιημένων κοινοτήτων».

Η πορτογαλική αντιρατσιστική πλατφόρμα Kilombo περιέγραψε ως «απολύτως ακατανόητο» ότι δεν θα αμφισβητούσε κανείς την απουσία μαύρων ανθρώπων όταν πρόκειται για το διδακτικό προσωπικό ενός μεταπτυχιακού προγράμματος για τον ρατσισμό.

Την Τρίτη, μετά από μέρες αντιδράσεων, το πανεπιστήμιο αφαίρεσε τη διαφήμισή του για το πρόγραμμα από τον ιστότοπό του. Η κοσμήτορας της νομικής σχολής επιβεβαίωσε αργότερα ότι το μάθημα είχε διακοπεί. Ήταν το «λιγότερο που θα μπορούσαμε να περιμένουμε», είπε η Cardoso. Ωστόσο, σημείωσε ότι, μέρες αφότου η Afrolink μίλησε για το πρόγραμμα, κανείς από το παρατηρητήριο δεν είχε έρθει σε επαφή για να αντιμετωπίσει τις ανησυχίες της.

Η Cardoso περιέγραψε το ζήτημα ως πιο βαθιά ριζωμένο από το πρόγραμμα, δεδομένου ότι το Παρατηρητήριο για τον Ρατσισμό και την Ξενοφοβία που υποστηρίζεται από την κυβέρνηση δεν διοικούνταν επίσης από άτομα διαφορετικών καταβολών. «Δεν έχει νόημα», είπε. «Είναι σαν μια οργάνωση που καταπολεμά τις διακρίσεις κατά των γυναικών, αλλά θα αποτελείται μόνο από άνδρες».

Το Παρατηρητήριο δημιουργήθηκε μετά από ένα εθνικό σχέδιο κατά του ρατσισμού που ανέδειξε την έντονη υποεκπροσώπηση των μαύρων και άλλων φυλετικών μειονοτήτων σε θέσεις εξουσίας. Τώρα φαινόταν να ενισχύει τις ίδιες τις δομές εξουσίας που προοριζόταν να καταπολεμήσει, είπε η Cardoso. «Πώς μπορούμε να δεχθούμε ότι, αντί να διαλύει την ανισότητα, το Παρατηρητήριο μπορεί να ενισχύει ακούσια ρατσιστικές πρακτικές;» ρώτησε η Cardoso. Για αυτήν, η αντίφαση δεν ήταν παρά ένα «κάλεσμα για δράση», μια αντίφαση που στόχευε να διασφαλίσει «ότι οι φωνές των θιγόμενων βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αυτής της ζωτικής σημασίας συνομιλίας».

Το Παρατηρητήριο δεν απάντησε σε αίτημα για σχολιασμό. Η Margarida Lima Rego, κοσμήτορας της νομικής σχολής, είπε στο πορτογαλικό πρακτορείο ειδήσεων Lusa ότι η σχολή είχε εργαστεί για να προσλάβει δασκάλους από διαφορετικά υπόβαθρα, αλλά μέχρι τη στιγμή που εφαρμόστηκε το πρόγραμμα, κανείς δεν ήταν διαθέσιμος. «Αυτή ήταν μια εσωτερική αποτυχία και η νομική σχολή Nova λαμβάνει ήδη μέτρα για να διασφαλίσει ότι αυτό δεν θα συμβεί ξανά», είπε. Πρόσθεσε ότι «η σχολή και το Παρατηρητήριο δεν είχαν καμία πρόθεση να ελαχιστοποιήσουν θέματα που είναι σημαντικά και σχετικά με οποιαδήποτε κοινωνία, ούτε να κάνουν διακρίσεις σε βάρος των ανθρώπων».

Πηγή: The Guardian / Reuters