Η Μαρίνα Καλογήρου ανέφερε επίσης: «Νόμιζα – μέχρι πρόσφατα – ότι δεν μου είχε αφήσει τίποτα αυτό το πράγμα. Είχα κάνει 200 χρόνια ψυχοθεραπεία, φαινόταν να είναι όλα εντάξει. Και ξαφνικά κατάλαβα πως όχι μόνο δεν είναι εντάξει, αλλά ότι έχει αφήσει μέσα μου έναν κακοποιητή».

Μαρίνα Καλογήρου: Οι άνθρωποι που με κακοποίησαν ήταν δύο φίλοι της οικογένειας και δυο συγγενείς

Η Μαρίνα Καλογήρου είπε στη συνέχεια: «Οι άνθρωποι που με κακοποίησαν ήταν δύο φίλοι της οικογένειας και δυο συγγενείς. Δεν θυμάμαι να μου είχαν πει να μην το πω πουθενά, αλλά μπορεί και να μου το είχαν πει. Αυτό που θυμάμαι είναι να αντέχω. Το ότι έχω εισπράξει κακοποίηση και ότι το έχω μέσα μου το κατάλαβα πριν από έναν μήνα. Δεν το είχα μπλοκάρει, πίστευα ότι δεν μου έχει αφήσει κάτι μέσα μου κακό».

Κλείνοντας, η Μαρίνα Καλογήρου είπε: «Με επηρέασε τρομερά. Έχω μια συγκλονιστική ψυχοθεραπεύτρια, το βρήκαμε κατά λάθος. Βρήκαμε την ωραιοποίηση που κάνω στη ζωή, εγώ είχα σημαία την αλήθεια και ξαφνικά κατάλαβα ότι λέω ψέματα και στον ίδιο μου τον εαυτό, κάνω focus μόνο στο καλό. Μέσω της ωραιοποίησης το βρήκαμε. Καταλάβαμε ότι εγώ ζούσα μία φρικτή κατάσταση, την οποία έκανα ότι δεν τη ζούσα, σώπαινα και έφτιαχνα έναν δικό μου φανταστικό τρόπο».

Πηγή: in.gr

Αρχικά, θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας την φράση «Η επιδημία της μοναξιάς», όπως λέγεται κι αναλύεται σε διάφορες κοιτίδες, στις μεγάλες πόλεις. Είναι μία επιδημία αποκλειστικά ανθρώπινο δημιούργημα, πιστεύετε;

Η αλήθεια είναι ότι παρατηρούμε ότι οι άνθρωποι τείνουν να νιώθουν όλο και πιο μόνοι. Μόνοι είτε κοινωνικά, με την έννοια του περιορισμού των συναναστροφών τους, είτε συναισθηματικά με την έννοια της απουσίας ουσιαστικής επικοινωνίας και σύνδεσης με τους γύρω τους. Το ότι αναλύουμε όλο αυτό ως επιδημία, δηλαδή ως μία απότομη αύξηση κι εξάπλωση του αισθήματος της μοναξιάς, ίσως είναι αποτέλεσμα τόσο του ότι το αντιλαμβανόμαστε και το επικοινωνούμε περισσότερο όσο και της επίδρασης των σύγχρονων ρυθμών ζωής. Δηλαδή, αφενός οι άνθρωποι τείνουν πλέον να αντιλαμβάνονται και να εκφράζουν περισσότερο την μοναξιά, ενώ παλαιότερα μπορεί να υπήρχε μία ενοχοποίηση, ακόμα και άγνοια, αυτής της συνειδητοποίησης, κι αφετέρου ο σύγχρονος ρυθμός ζωής, με τις αυξημένες ώρες εργασίας, την εστίαση στην ατομικότητα και όχι την συλλογικότητα, τις μεγάλες αποστάσεις και την επικέντρωση στο «κάνω» και όχι στο «είμαι», σίγουρα επιδεινώνει και τροφοδοτεί αυτό το συναίσθημα.

Γιατί όλοι συγκινούμαστε από μία φυγή προς κάτι πιο απλό, πιο συγκεντρωμένο, πιο ανθρώπινο; Ωστόσο, δύσκολα οι άνθρωποι εγκαταλείπουν μια συνήθεια, μια πόλη, όπως η Αθήνα, ένα επάγγελμα που δεν τους εκφράζει πια.

Ξέρουμε από την επιστήμη της ψυχολογίας ότι οι ανθρώπινες ανάγκες κατηγοριοποιούνται σε μία πυραμίδα, η οποία στην βάση της ξεκινάει από τις βιολογικές και απαραίτητες για την επιβίωση και καταλήγει στην αυτοπραγμάτωση–ολοκλήρωση (πυραμίδα Maslow). Ο πιο απλός τρόπος ζωής μας συγκινεί, γιατί μας γυρνάει στην βάση της πυραμίδας και μας φέρνει σε επαφή με τις πιο βασικές ανθρώπινες ανάγκες, τις οποίες τείνουμε πολλές φορές να παραμελούμε στην καθημερινότητα. Ως προς το ερώτημα γιατί δεν επιλέγουμε αυτή την αλλαγή και την επιστροφή στην πιο απλή ζωή, η απάντηση είναι σε μεγάλο βαθμό βιολογική: ο ανθρώπινος εγκέφαλος προσπαθεί να διατηρήσει την ομοιόσταση του καταναλώνοντας όσο το δυνατόν λιγότερη ενέργεια∙ τα «μονοπάτια» που ξέρει και που έχει συνηθίσει, αυτά εμπιστεύεται και προσπαθεί να διαιωνίζει, γιατί αυτά θεωρεί πιο εύκολα, πιο ασφαλή και πιο γρήγορα. Η συνήθεια δηλαδή, δημιουργεί ένα comfort zone που μας δίνει μία ψευδαίσθηση ασφάλειας. Προτιμάμε να διατηρούμε μία όχι και τόσο ικανοποιητική καθημερινότητα, παρά να αναλάβουμε το ρίσκο της αλλαγής. Ο εγκέφαλός μας θέλει ξεβόλεμα, και ακριβώς αυτό είναι που ενισχύει η ψυχοθεραπεία.

Διάβασα ότι οι Ελληνίδες και οι Έλληνες είναι βαθύτατα εθισμένοι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Και το ένα φέρει το άλλο φυσικά. Όταν φυσικά ένας τέτοιος εθισμός ισχυροποιείται από την παιδική ηλικία.

Οι περισσότεροι από εμάς, ήδη από μικρές ηλικίες, πράγματι αναζητούμε διέξοδο από όλη αυτή την μοναξιά στα socia lmedia επιζητώντας έναν εύκολο τρόπο επαφής. Μπορεί τα social media να ανακουφίζουν πρόσκαιρα αυτό το συναίσθημα μοναξιάς, αλλά ίσως μακροπρόθεσμα το εντείνουν. Απάντηση σε αυτό φυσικά δεν είναι η δαιμονοποίηση της χρήσης των social media μη συμβαδίζοντας με την εποχή, αλλά η υπενθύμιση και άλλων πιο ουσιαστικών τρόπων σύνδεσης, επικοινωνίας και κοινωνικοποίησης.

Ποιες είναι οι πιθανές παγίδες όλου αυτού του εικονικού κόσμου, όταν εισάγεσαι σε αυτόν τόσο νωρίς;

Μερικές από τις πιο άμεσες παγίδες που μπορεί να προκύψουν από την αλόγιστη χρήση των social media, και ειδικά σε πιο μικρές ηλικίες, είναι η δημιουργία μη ρεαλιστικών προτύπων τα οποία μπορεί να οδηγήσουν σε μία αίσθηση κατωτερότητας, η μη ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και η πρόσβαση σε εικόνες και ερεθίσματα μη διαχειρίσιμα από τον παιδικό εγκέφαλο και την παιδική ψυχοσύνθεση. Επίσης, είναι σημαντικό να μην ξεχνάμε τις επιδράσεις της οθόνης σε νευροβιολογικό επίπεδο, όπως την μη ορθή ανάπτυξη του εγκεφάλου στις πολύ μικρές ηλικίες, τον εθισμό στα υψηλά επίπεδα ντοπαμίνης και την αύξηση της διάσπασης της προσοχής. Η απάντηση σε όλα αυτά δεν είναι η απαγόρευση αλλά η χρήση των social media με μέτρο και με καθοδήγηση από τους γονείς, καθώς αυτά μπορούν να επιδράσουν και θετικά στην διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού προσφέροντάς του πρόσβαση στην γνώση, επαφή με συνομηλίκους και ψυχαγωγία.

Συγκρίνοντας διαχρονικά, βλέπετε ότι η ευελιξία, που ίσως είναι ένα όπλο ισορροπίας για τον άνθρωπο, θέλει κόπο για να κατακτηθεί σήμερα;

Πάντα ήθελε κόπο για να κατακτηθεί η ευελιξία. Όπως είπαμε, η φυσική τάση του εγκεφάλου είναι να μένει στα ίδια. Για αυτό και η  προσαρμοστικότητα και η ευελιξία είναι μίας μορφής ευφυΐα. Όσο περισσότερο βγαίνουμε από το comfort zone μας σε μικρά καθημερινά πράγματα, τόσο πιο εύκολο είναι να προπονήσουμε αυτήν την προσαρμοστικότητα η οποία, όπως είπαμε, είναι αυτή που δεν μας καθιστά δέσμιους της συνήθειας και μας ωθεί στο να τολμήσουμε την αλλαγή που χρειάζεται ο καθένας μας για την ισορροπία.

Αν το μάθημα ψυχολογίας είχε ενταχθεί στα σχολεία, (συνεχίστε εσείς την απόδοση της υποθετικής πρότασης).

Αν το μάθημα ψυχολογίας είχε ενταχθεί στα σχολεία, αρχικά σίγουρα η ψυχοθεραπεία δεν θα αντιμετωπιζόταν ως ταμπού, θα δημιουργούταν μία καλύτερη βάση για την κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και θα καλλιεργούταν περισσότερο η αυτεπίγνωση και η ενσυναίσθηση. Σε κάθε περίπτωση όμως, πρέπει να δώσουμε σημασία στο από ποιον θα διδασκόταν, σε ποιο σύστημα και με τι σκοπό.

Ως ψυχολόγος έχετε κάπου βαρεθεί την κατάχρηση εννοιών; Ξαφνικά γύρω μας τόσοι άνθρωποι «με τόσο εξειδικευμένη γνώση». Πότε χάνεται το μέτρο;

«Ευ ζην», «αυτοφροντίδα», «κακοποίηση», «τραύμα», «τοξικότητα», είναι κάποιες από τις λέξεις που τείνουμε να ακούμε κατά κόρον και ίσως η υπερχρήση τους κινδυνεύει να αποδυναμώσει το νόημά τους. Παρότι είναι χρήσιμη η ψυχοεκπαίδευση πάνω σε τέτοιες έννοιες, δεν είναι κάθε δύσκολη εμπειρία «τραύμα», κάθε απότομη συμπεριφορά «τοξικότητα» και «αυτοφροντίδα» ο εγωισμός. Είναι σημαντικό να προσέχουμε τι ακούμε κι από πού, όπως επίσης και να μπορούμε να διαχωρίσουμε αυτό που λέμε «απλή και εκλαϊκευμένη ψυχολογία» από την πραγματική επιστήμη της ψυχολογίας. Εξάλλου, ο τρόπος που μιλάμε και η χρήση τέτοιου είδους «λέξεων δυνάμεως» καθορίζουν το πώς βιώνουμε το κόσμο, αλλά και το υποσυνείδητό μας. Είναι αυτό που λέμε «η γλώσσα δημιουργεί ιδεολογία».

Πάρα πολλές κουβέντες, πάρα πολλά άρθρα ξεκινούν με προτάσεις, όπως αυτή: Η ψυχική υγεία στην μετα-covid εποχή. Τι συνέβη σε εκείνους τους, πρωτόγνωρους για τον κόσμο, πρώτους μήνες του εγκλεισμού;

Για χρόνια, θα μελετούνται οι επιδράσεις του covid και του εγκλεισμού στην ψυχική υγεία, καθώς δεν μπορούμε ακόμα να έχουμε μία σαφή εικόνα όλων των συνεπειών. Κάποιες από τις πρώτες μελέτες μιλούν για αύξηση της καταθλιπτικής συμπτωματολογίας, δημιουργία και επιδείνωση του άγχους υγείας, αποξένωση από την σωματική επαφή  και αύξηση των περιστατικών  ενδοοικογενειακής βίας, με ό,τι αυτή συνεπάγεται. Παρόλα αυτά, υπήρχαν και εκείνοι που βίωσαν αυτήν την περίοδο ως ευκαιρία ενδοσκόπησης, παύσης και ουσιαστικής ξεκούρασης.

Εκφραζόμαστε όσο θέλουμε; Αγκαλιαζόμαστε; (Ωδή στο άγγιγμα που τείνει να εκλείψει κατά την γνώμη μου).

Στους σύγχρονους ρυθμούς ζωής που ο ελεύθερος χρόνος είναι περιορισμένος, φαίνεται να γίνεται όλο και πιο δύσκολη η έκφραση, η επικοινωνία και η σύνδεση. Τόσο η λεκτική όσο και η μη λεκτική επικοινωνία, που εκφράζεται με τη δοτικότητα, το νοιάξιμο και το άγγιγμα, πολλές φορές υποτιμώνται και ερμηνεύονται ως αδυναμία κι ευαλωτότητα. Αυτός είναι πολλές φορές και ένας από τους στόχους της ψυχοθεραπείας: η ενίσχυση της έκφρασης, η διευκόλυνση της επικοινωνίας τόσο με τον εαυτό μας όσο και με τους γύρω μας και η αποδοχή της ευαλωτότητας. Θα τολμήσω να πω ότι τρυφερότητα και εγγύτητα στην εποχή που ζούμε σημαίνουν γενναιότητα.

«Η πραγματική μας πατρίδα είναι η παιδική μας ηλικία». Πόσες φορές έχετε ακούσει και από θεραπευόμενους αυτή την φράση; Πού έγκειται η δύναμή της;

Η παιδική ηλικία δεν ξέρω αν είναι πατρίδα, είναι σίγουρα αφετηρία. Συχνά συναντάμε ανθρώπους που υιοθετούν τις παλιότερες θεωρίες της ψυχολογίας, σύμφωνα με τις οποίες η παιδική ηλικία είναι αυτή που καθορίζει εξ ολοκλήρου το άτομο. Αυτό που εγώ έχω να πω και αυτό που εκφράζει και η δική μου προσέγγιση είναι ότι το παρελθόν δεν καθορίζει απόλυτα το μέλλον. Είναι στο δικό μας χέρι το πώς θα επεξεργαστούμε το παρελθόν και το πόσο θα του επιτρέψουμε να μας καθορίσει. Όπως λέω και στους θεραπευόμενούς μου, δεν είμαστε το πρώτο που μας «βγαίνει», αλλά το δεύτερο. Δηλαδή δεν είμαστε υπεύθυνοι για τις αντανακλαστικές, αυτόματες αντιδράσεις και σκέψεις που αναδύονται από το υποσυνείδητό μας, αλλά για το πως αυτές τις χειριζόμαστε και τι αντισταθμιστικές στρατηγικές  φτιάχνουμε απέναντί τους. Φυσικά όλα αυτά τα εργαλεία μας τα δίνει η ψυχοθεραπεία και η ψυχοεκπαίδευση. Εμείς είμαστε αυτοί που σε μεγάλο βαθμό μπορούμε να καθορίσουμε το ποιοι είμαστε και το πού θέλουμε να πάμε. Αρκεί να υπάρχει πραγματική θέληση και σωστή κατεύθυνση.

*

Η Χριστίνα Ματσατσίνη Υφαντή είναι ψυχολόγος και διατηρεί ιδιωτικό γραφείο στον Άγιο Δημήτριο Αττικής. Είναι απόφοιτη του τμήματος Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, κάτοχος άδειας ασκήσεως επαγγέλματος ψυχολόγου και τακτικό μέλος του Συλλόγου Ελλήνων Ψυχολόγων. Έχει εκπαιδευτεί στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Κλινική Υπνοθεραπεία, στον Νευρογλωσσικό Προγραμματισμό (NLP), στο Mindfulness και στην Ερικσονιακή Υπνοθεραπεία στο Κέντρο Ψυχοθεραπείας και Μοντέρνας Εφαρμοσμένης Ψυχολογίας. Είναι κάτοχος του Advanced Professional Diploma in Therapeutic Clinical Hypnotherapy (ΤCH) – Cognitive Behavioural Hypnotherapy (CBH) καθώς και του Professional Diploma: Clinical NLP and Mindfulness Practitioner & Advanced Ericksonian Hypnotherapy Practitioner. Επιπλέον, έχει ολοκληρώσει τη συμπληρωματική εκπαίδευση Understanding DSM-5 Diagnostic and Statistic Manual for Mental Disorders του Κέντρου Ψυχοθεραπείας και Μοντέρνας Εφαρμοσμένη Ψυχολογίας καθώς και τον Σεμιναριακό Κύκλο Εισαγωγής στη Μουσικοθεραπεία του Τομέα Μουσικοθεραπείας του Ωδείου Φίλιππος Νάκας. Από τον Σεπτέμβριο του 2024, εκπαιδεύεται στη Συστημική Ψυχοθεραπεία και Συμβουλευτική στο Κέντρο Συστημικής Μελέτης και Θεραπείας (Κε.Σ.Με.Θ.). Την περίοδο 2015 – 2016, πραγματοποίησε την πρακτική της άσκηση στη ΓΡΑΜΜΗ ΒΟΗΘΕΙΑΣ 1145 – ΚΕ.Θ.Ε.Α. Από το 2019 έως το 2020, εργάστηκε εθελοντικά στο Τμήμα Μουσικοθεραπείας του Κέντρου Ημέρας του συλλόγου «Αμυμώνη» με άτομα με προβλήματα όρασης και πρόσθετες αναπηρίες, ενώ ταυτόχρονα από το 2019 έως το 2022, εργάστηκε ως Ψυχολόγος στο Κέντρο Ειδικών Θεραπειών Παιδιών και Ενηλίκων «H Αυλή του Παιδιού».

«Νιώθω σαν να είμαι μαγνήτης για μπερδεμένους ανθρώπους, στην αρχή φαίνονται καλοί, αλλά στο τέλος πάντα πληγώνομαι, ό,τι και να κάνω». Ο Έζρα είναι μόνο ένας από τους πολλούς θεραπευόμενους που έχει αναλάβει η ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια, Κέιτι Γκιλς.

Ο Έζρα ανησυχεί ότι προσελκύει συνεχώς τοξικούς συντρόφους, με αποτέλεσμα να πληγώνεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Ο ίδιος μιλώντας στην Κέιτι, ανέφερε ότι δεν είχε παρατηρήσει εξαρχής τα red flags, ωστόσο ένα χρόνο αργότερα, με το τέλος της σχέσης, είδε πιο καθαρά.

Ανέσυρε στην μνήμη του περιστατικά, τα οποία τότε δεν λάμβανε σοβαρά υπόψη. Για πολλούς από εμάς, είναι εύκολο να παραμερίζουμε τα προειδοποιητικά σημάδια, καθώς δεν θεωρούμαστε αντικειμενικοί παρατηρητές στην προσπάθειά μας να αγαπηθούμε από τον οποιονδήποτε.

Γιατί οι άνθρωποι δεν αναγνωρίζουν τα red flags

Όλοι οι άνθρωποι έχουν πιθανότητες να βρεθούν σε μία τοξική σχέση, παρόλα αυτά ορισμένοι φαίνεται πως είναι πιο επιρρεπείς και ακολουθούν αυτό το μοτίβο σχέσεων για μεγάλο χρονικό διάστημα. Γιατί συμβαίνει αυτό όμως; Για να δώσουμε μία εξήγηση σε αυτό το παράδοξο, θα πρέπει αρχικά να κατανοήσουμε τις πρώιμες εμπειρίες μας, οι οποίες είναι αυτές που ουσιαστικά μας έμαθαν τις συγκεκριμένες συμπεριφορές.

Κατά την διάρκεια των αναπτυξιακών σταδίων της ζωής μας, μαθαίνουμε ορισμένα πρότυπα συμπεριφοράς από τους φροντιστές μας τα οποία ενδέχεται να είναι δυσλειτουργικά. Έπειτα, στην ενήλικη ζωή μας, όπου ξεκινάμε να σχετιζόμαστε με άλλους ανθρώπους αυτά τα δυσλειτουργικά πρότυπα εμφανίζονται και στις σχέσεις μας. Επομένως, εν αγνοία μας, ο τρόπος που φερόμαστε στις σχέσεις μας είναι μία μίμηση της αλληλεπίδρασης με τους φροντιστές μας -δυσλειτουργική ή μη.

Αν δεν επέμβουμε για να αναπτύξουμε περισσότερη αυτογνωσία για τις συμπεριφορές μας, είτε μέσω θεραπείας είτε μέσω συνεχούς αναστοχασμού, συνήθως συνεχίζουμε να ακολουθούμε αυτά τα επιβλαβή πρότυπα και στην ενήλικη ζωή. Συνοψίζοντας, αγνοούμε τις καταστροφικές συμπεριφορές επειδή δεν εγγράφονται στο μυαλό μας ως δυσλειτουργίες- αλλά ως «κανονικές», αφού έχουμε συνηθίσει να είμαστε έτσι.

Τα δυσλειτουργικά μοτίβα της οικογένειάς μας

Επομένως, τα προειδοποιητικά σημάδια ενός συντρόφου, είναι δύσκολο να εντοπιστούν εάν μιμούνται δυσλειτουργίες που θεωρούνταν φυσιολογικές ή αποδεκτές στην οικογένειά μας.

Η επιστροφή στις πρώιμες εμπειρίες μας μας δίνει μια εικόνα για τις ενήλικες σχέσεις μας. Δεδομένου ότι μιμούμαστε συχνά μοτίβα και εμπειρίες από τους πρώτους φροντιστές και τις οικογένειές μας, είναι σύνηθες να τα επαναλαμβάνουμε στις σχέσεις μας. Με άλλα λόγια, αν δεν γνωρίζουμε ακόμη ότι κάτι είναι τοξικό, δεν ξέρουμε να το αποφύγουμε.

Για παράδειγμα, εάν βιώσαμε παραμέληση ή κακοποίηση στην οικογένεια μας, πιθανότατα έπρεπε να δημιουργήσουμε μηχανισμούς αντιμετώπισης για να διαχειριστούμε αυτές τις εμπειρίες. Ωστόσο πολλοί από εμάς, μεγαλώσαμε αγνοώντας ή μην έχοντας την ικανότητα να κατανοήσουμε τις εμπειρίες αυτές όπως χρειαζόταν.

«Ο μπαμπάς μας αγαπάει, απλώς θυμώνει μερικές φορές». «Οι μαμάδες συνήθως συμπεριφέρονται έτσι, είναι φυσιολογικό. Πρέπει απλώς να προσποιούμαστε ότι δεν συνέβη και να συνεχίσουμε κανονικά».

Ακόμη και όταν είμαστε μεγάλοι σε ηλικία, μπορεί να χρειαστεί χρόνος για να αναγνωρίσουμε αυτές τις εμπειρίες ως δυσλειτουργικές ή ακόμα και τραυματικές, γιατί όπως είπαμε τις αναγνωρίζουμε ως «οικείες».

Αυτοπαρατήρηση, αυτοκριτική, αναστοχασμός

Τι μπορούμε όμως να κάνουμε; «Θα μπορέσω ποτέ να έχω μια υγιή σχέση;» αναρωτιόμαστε. Η απάντηση σε αυτό το πολύπλοκο ερώτημα είναι ότι εξαρτάται από το πόσο έχετε αναπτύξει την αυτοκριτική σας σκέψη και κατά πόσο είστε διατεθειμένοι να «δουλέψετε» για να ανακαλύψετε τον εαυτό σας και τις σχέσεις σας. Σίγουρα, δεν εμπλέκονται όλοι οι άνθρωποι που βίωσαν τραύμα από την οικογένειά τους σε δυσλειτουργικές σχέσεις ή και το αντίστροφο, αλλά σαφώς και πολλοί από εμάς θα παρουσιάσουμε δυσλειτουργικούς τρόπους αλληλεπίδρασης με άλλους κάποια στιγμή στην ζωή μας.

Η βασική διαφορά είναι ότι θα πρέπει αρχικά να αναγνωρίσουμε αυτή τη συμπεριφορά ως δυσλειτουργική και έπειτα να αναπτύξουμε κάποιες ικανότητές μας (αυτοκριτική, παρατήρηση, αναστοχασμός, journaling) για να τα πάμε καλύτερα. Αλλά δυστυχώς, πολλοί άνθρωποι προσπαθούν να μάθουν τι είναι φυσιολογικό και τι όχι.

Το «κλειδί» είναι να μπορείτε να αντιλαμβάνεστε έγκαιρα τα προειδοποιητικά σημάδια, να τα εντοπίζετε και να έχετε αυτογνωσία ως προς το τι αξίζετε.

Ορισμένοι άνθρωποι ανησυχούν ότι δεν θα βρουν άλλον σύντροφο, επομένως συμβιβάζονται με λιγότερα από αυτά που τους αξίζουν πραγματικά. Χρειάζεται χρόνος για να ανακαλύψετε τον εαυτό σας και τον σύντροφό σας, αλλά να θυμάστε πως η επίγνωση είναι το πρώτο βήμα.

Πηγή: Bovary

Η Μαρίνα Μόσχα είναι Κλινική Ψυχολόγος και Ψυχοθεραπεύτρια με ειδίκευση στη σεξουαλική υγεία και σε αυτό το προσωπικό κείμενο μοιράζεται μαζί μας τα συναισθήματα και τις προκλήσεις που βιώνει στην καθημερινότητά της ως ψυχολόγος.

«Στην καθημερινή μου διαδρομή ως ψυχολόγος, όπως κάθε άνθρωπος, συναντώ προκλήσεις που σμιλεύουν τόσο την προσωπική όσο και την επαγγελματική μου ζωή. Σαν μικρά κύματα που λαξεύουν τον βράχο, κάθε εμπόδιο απαιτεί ευελιξία, αυτογνωσία και κατανόηση. Το άγχος, οι σχέσεις, η ανθεκτικότητα και η αυτοφροντίδα είναι βασικοί άξονες της καθημερινότητάς μου, και χωρίς αυτά, δεν θα μπορούσα να είμαι ούτε πηγή στήριξης για τους άλλους ούτε κέντρο ισορροπίας για τον εαυτό μου.

Το άγχος είναι μια αόρατη, αλλά διαρκής συντροφιά στις ημέρες μας. Μέσα στους έντονους ρυθμούς της καθημερινότητας, με τις υποχρεώσεις και ευθύνες να συσσωρεύονται, η ανάγκη για ηρεμία γίνεται πιο επιτακτική από ποτέ. Όταν νιώθω το βάρος τους να με κατακλύζει, επιτρέπω στον εαυτό μου να αποσυρθεί για λίγο, να πάρει ανάσες μέσα από την αγαπημένη μου μουσική, μια βόλτα με το σκύλο μου, τη συντροφιά αγαπημένων προσώπων έστω και μέσα από ένα ολιγόλεπτο τηλεφώνημα ή απλώς λίγες στιγμές σιωπής. Μέσα από την αυτοφροντίδα, τοποθετώ τον εαυτό μου ξανά στο κέντρο της ζωής μου, εστιάζοντας στο παρόν και στο “εδώ και τώρα” αξιολογώντας καταστάσεις και θέτοντας προτεραιότητες.

Η οριοθέτηση επίσης είναι σαν ένα αόρατο προστατευτικό δίχτυ γύρω μου. Το να λέω «όχι» είναι εξίσου σημαντικό με το να λέω «ναι», διότι επιλέγω προσεκτικά πού θα αφιερώσω την ενέργειά μου, αναγνωρίζοντας τις ανάγκες μου και τα «θέλω» μου και διαχωρίζοντάς τα από τα «πρέπει».

Οι διαπροσωπικές σχέσεις, άλλο ένα θεμελιώδες κεφάλαιο, απαιτούν τη δική τους προσοχή και φροντίδα. Κάθε ουσιαστική σύνδεση χτίζεται με την ειλικρινή επικοινωνία, την αμοιβαία κατανόηση και την ενσυναίσθηση. Στις δύσκολες στιγμές με έναν φίλο ή σύντροφο, προσπαθώ να ακούσω αλλά και να εκφράσω τις σκέψεις μου ανοιχτά. Επίσης, κάποιες φορές χρειάζονται και «ξεκαθαρίσματα» καθώς μέσα από συγκεκριμένες συνθήκες αξιολογούνται και όσοι είναι δίπλα μας, αν είναι τελικά δίπλα μας.

Στη θεραπευτική σχέση με τους θεραπευόμενους, προσπαθώ να δημιουργώ ένα ασφαλές περιβάλλον με αποδοχή, ασφάλεια και εμπιστοσύνη, όπου μπορούν να ανοιχτούν και να εξερευνήσουν τα συναισθήματά τους. Η ενσυναίσθηση και η αποδοχή είναι τα μέσα που διευκολύνουν το χτίσιμο αυτής της σχέσης. Όταν, για παράδειγμα, ο θεραπευόμενος βιώνει έντονο άγχος ή προβλήματα στις σχέσεις του, δουλεύουμε μαζί πάνω στις αρνητικές του σκέψεις και αναζητούμε νέους τρόπους αντίληψης και δράσης, νέες οπτικές, είτε αφορούν το άγχος, είτε την προσωπική του ανάπτυξη.

Φυσικά, για να μπορώ να στηρίζω, χρειάζεται και να στηρίζομαι μέσα από τη φροντίδα της ψυχικής μου ανθεκτικότητας ώστε να διατηρώ μια ρεαλιστικά θετική στάση απέναντι στις προκλήσεις. Κάθε εμπειρία γίνεται ευκαιρία μάθησης και ανάπτυξης, ενισχύοντας την εσωτερική μας ισορροπία και τη σύνδεση με τους άλλους. Χωρίς τη φροντίδα αυτή, δεν θα μπορούσα να προσφέρω ουσιαστική υποστήριξη.

Μέσα από όλες αυτές τις πτυχές, οι ανθρώπινες σχέσεις και η ανάγκη για ισορροπία επανέρχονται ως κεντρικά ζητήματα που απαιτούν διαρκή προσπάθεια. Είναι ένας χορός μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής ζωής, όπου η αφοσίωση και η αυτογνωσία ενισχύουν την ικανότητα να προσφέρω και να εμπνέομαι καθημερινά».

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει τον θεραπευόμενο να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό του, να διαχειριστεί συναισθήματα, να αντιμετωπίσει προβλήματα ή προκλήσεις και να βελτιώσει την ποιότητα της ζωής του.

Δεν είναι μόνο για «σοβαρά προβλήματα». Μπορεί να ωφελήσει οποιονδήποτε θέλει προσωπική ανάπτυξη ή καθοδήγηση. Η απόφαση να ξεκινήσει κανείς ψυχοθεραπεία είναι ένα σημαντικό βήμα, και υπάρχουν μερικά πράγματα που μπορεί να είναι χρήσιμο να γνωρίζει πριν απευθυνθεί σε έναν ειδικό.

Τι πρέπει να γνωρίζω πριν ξεκινήσω ψυχοθεραπεία

Η οικονομική κρίση και η πανδημία είχε ψυχικό κόστος και για τους πολίτες της χώρας μας. Εκτιμάται ότι:

το 15% των ενηλίκων αντιμετωπίζει αγχώδεις διαταραχές και
το 6% μείζονα κατάθλιψη,
ενώ οι οικονομικά ασθενέστεροι υποφέρουν περισσότερο.

«Η ζήτηση για ψυχοθεραπευτική στήριξη αυξάνεται σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες. Το ποσοστό των ανθρώπων που παίρνουν την απόφαση να απευθυνθούν σε ειδικό ψυχικής υγείας για να αντιμετωπίσουν τα προβλήματά τους ολοένα και μεγαλώνει, καταδεικνύοντας αφενός το μέγεθος του κοινωνικού προβλήματος και αφετέρου την αποτίναξη του στιγματισμού της ψυχοθεραπείας και τη αποδοχή από το ευρύ κοινό της επιστημονικότητας και αποτελεσματικότητάς της», επισημαίνει η Ψυχολόγος, Ιωάννα Τζόβολου.

«Η απαλλαγή από την κατάθλιψη, το άγχος, από ψυχικά τραύμα και η αποκατάσταση των οικογενειακών ή κοινωνικών σχέσεων είναι τα κυριότερα κίνητρα. Σοβαρές ασθένειες, διαζύγια, θάνατοι, φοβίες περιλαμβάνονται αλλά δεν περιορίζονται σε αυτά. Μεγάλο ποσοστό ατόμων με παχυσαρκία, εθισμένων στο αλκοόλ ή χρηστών ουσιών αναζητούν εξειδικευμένη υποστήριξη, προκειμένου να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής τους, δεδομένου ότι κάθε ένα από αυτά τα προβλήματα είναι εξουθενωτικό για όποιον το βιώνει», προσθέτει.

Οι ψυχολόγοι είναι άρτια εκπαιδευμένοι και εξειδικευμένοι στην αξιολόγηση, τη διάγνωση και τη θεραπεία των ψυχικών νόσων και την αλλαγή της συμπεριφοράς. Βοηθούν ανθρώπους όλων των ηλικιών να ζήσουν πιο ευτυχισμένοι, πιο υγιείς και πιο παραγωγικοί.

Για όσους δεν έχουν προηγούμενη εμπειρία, η απόφαση για αναζήτηση ψυχοθεραπευτή και για έναρξη συνεδριών είναι δύσκολη. Νοιώθουν συχνά φόβο, ανασφάλεια, αβεβαιότητα, έχουν απορίες για τη διαδικασία, τον αριθμό των συνεδριών που απαιτούνται και το οικονομικό κόστος. Ανησυχούν για τις συνέπειες της απόφασής τους και για την κριτική των άλλων. Ακόμα και αυτά όμως τα «εμπόδια» μπορούν να ξεπεραστούν, μέσω της συζήτησης με τον θεραπευτή.

Ποιοι ωφελούνται

Τα άτομα που νιώθουν ιδιαίτερα αδύναμα και μελαγχολικά και παρά τις προσπάθειες που καταβάλλουν για να απαλλαγούν από τα προβλήματα που βασανίζουν την ψυχή τους δεν τα καταφέρουν μπορούν να δουν σημαντική βελτίωση μετά από μερικές συνεδρίες με τον κατάλληλο ψυχοθεραπευτή.

Ενδείξεις της ανάγκης υποστήριξης από ειδικό είναι επίσης η δυσκολία συγκέντρωσης, η αδυναμία εκτέλεσης καθημερινών δραστηριοτήτων, η υπερβολική ανησυχία, οι αρνητικές σκέψεις για τη ζωή, τα έντονα και παρατεταμένα αρνητικά συναισθήματα (π.χ. θυμός ή επιθετικότητα) και η στροφή σε ουσίες για τη διαχείρισή τους.

Ιδανικές συνθήκες

Η ψυχοθεραπεία είναι μια συλλογική προσπάθεια που βασίζεται στη συνεργασία. Για να έχει τα επιθυμητά αποτελέσματα προϋποθέτει τη καλή “χημεία” μεταξύ θεραπευόμενου και θεραπευτή και τον ειλικρινή διάλογο, που εμπεριέχει την έκφραση ακόμα και των πιο προσωπικών σκέψεων.

Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η εμπιστοσύνη, προκειμένου να εξωτερικεύει ο θεραπευόμενος τις σκέψεις και τα συναισθήματά του όσο και για να αποδέχεται τους δρόμους που θα του ανοίξει ο ψυχολόγος. Είναι συνθήκες που ανακαλύπτονται κατά τις πρώτες συνεδρίες.

Το πρώτο βήμα

Το άγχος και η ανασφάλεια που δημιουργεί η πρώτη επικοινωνία με τους ψυχολόγους είναι αναμενόμενα. Η αρχή, όμως, είναι το ήμισυ του παντός και το θάρρος για την ολοκλήρωση της πρώτης επαφής αποτελεί απόδειξη της αποφασιστικότητας για μια πιο θετική πορεία ζωής.

Το μόνο που χρειάζεται είναι διαθεσιμότητα 45-50 λεπτών. Όταν κλείσει η πόρτα, οι ψυχολόγοι έχουν την εμπειρία να ξεκινούν και να καθοδηγούν τη συνεδρία ακόμα κι αν ο θεραπευόμενος δεν γνωρίζει ακριβώς το πρόβλημα που αντιμετωπίζει, δίνοντάς του χώρο και χρόνο να εκφραστεί. Τίποτα δεν γίνεται βιαστικά ή πιεστικά.

Η θεραπεία

Αφού προσδιοριστεί το πρόβλημα, ξεκινά η φάση της επίλυσής του. Ως μια ομάδα, ο θεραπευτής και ο θεραπευόμενος, συνεργάζονται για να βρουν διαφορετικούς τρόπους σκέψης, συμπεριφοράς και διαχείρισης των συναισθημάτων. Μέσα από τις συνεδρίες, ο θεραπευόμενος μαθαίνει νέες δεξιότητες προκειμένου να διακρίνει και διαχειρίζεται διαφορετικά τις σκέψεις, τα πρόσωπα και τις καταστάσεις που τον απασχολούν τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο αλλά και μελλοντικά.

«Όταν υπάρχει ένα συγκεκριμένο πρόβλημα, η ψυχοθεραπεία έχει αρχή, μέση και τέλος. Δεν είναι για μια ζωή, όπως αρκετοί φοβούνται. Ο χρόνος που απαιτείται εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως από την ψυχική νόσο, το ιστορικό του ασθενή και τον χρόνο έναρξης της θεραπείας. Υπάρχουν άτομα που επιλέγουν τη συνέχισή της, γιατί βελτιώνονται και νοιώθουν συνεχώς καλύτερα με τον εαυτό τους. Ωστόσο υπάρχουν και άνθρωποι με σοβαρές ψυχασθένειες που χρήζουν συνεχούς υποστήριξης», προσθέτει.

Ολοκλήρωση της θεραπείας

Η συνειδητοποίηση της απαλλαγής από το πρόβλημα που οδήγησε στην ψυχοθεραπεία είναι η ένδειξη για σταδιακή μείωση της συχνότητας των συνεδριών και κατόπιν η περιοδική πραγματοποίησή τους, εφόσον το επιθυμεί ο θεραπευόμενος.

«Στην εποχή της ταχύτητας, αρκετοί αντιμετωπίζουν δυσκολία εξεύρεσης χρόνου για τις επισκέψεις στο γραφείο του ψυχοθεραπευτή. Η τεχνολογία, όμως, έχει ανοίξει ένα νέο πεδίο στη φροντίδα της ψυχικής υγείας. Τα smartphone και τα tablet προσφέρουν νέους τρόπους υποστήριξης και παρακολούθησης της προόδου της ψυχικής υγείας.

Η επιλογή αυτής της μορφής συνεργασίας κάνει τη διαδικασία απλούστερη, αφού οι συνεδρίες μπορούν να γίνουν από οπουδήποτε και οποτεδήποτε, διατηρώντας την αποτελεσματικότητά τους. Επιτρέπει σε ανθρώπους που επιθυμούν, να προστατεύουν την επιλογή τους για θεραπεία και περιλαμβάνει όσους βρίσκονται σε απομακρυσμένες περιοχές. Προσοχή, όμως, στις εφαρμογές που αναπτύσσονται με στόχο την παροχή ψυχικής βοήθειας! Είναι αμφίβολο εάν βασίζονται σε επιστημονικά στοιχεία, εάν λειτουργούν εξίσου καλά σε όλους τους ανθρώπους ανεξάρτητα από την ψυχική τους νόσο ή εάν διατηρείται το απόρρητο», καταλήγει η κα Τζόβολου.