Το «cozy colouring book» αποτελεί τάση στο BookTok, όπου χρήστες μοιράζονται βίντεο με τις αγαπημένες τους σελίδες, συλλογές μαρκαδόρων και απολαμβάνουν τη ζωγραφική ως δραστηριότητα για τα πρωινά του Σαββάτου ή τα βράδια της Κυριακής. Τα colouring books σχεδιάστηκαν αρχικά για ενήλικες, εδώ και εκατοντάδες χρόνια. Η ανανεωμένη δημοτικότητά τους σήμερα δεν προκαλεί έκπληξη: προσελκύουν σε περιόδους παρατεταμένης αβεβαιότητας, γνωστικής κόπωσης και συναισθηματικής εξάντλησης.

Πριν δέκα χρόνια, τα πιο δημοφιλή colouring books είχαν περίπλοκα μοτίβα. Η προηγούμενη μεγάλη τάση στα colouring books ενηλίκων ήταν το 2020, στη διάρκεια της πανδημίας COVID, μετά την αρχική τους άνθηση το 2015. Εκείνα τα best sellers του 2015, όπως το Secret Garden με εκτιμώμενες πωλήσεις 2,2 εκατομμυρίων αντιτύπων σε έναν χρόνο, περιλάμβαναν συνήθως περίτεχνα σχέδια.

Δέκα χρόνια μετά, τα «cosy» colouring books που κυριαρχούν είναι πολύ πιο απλά, ακόμα και παιδικά στη μορφή τους. Ακόμη και πιο σκοτεινά βιβλία που εμφανίζονται στις λίστες των best sellers, όπως το σατιρικό Cutest Serial Killers, χαρακτηρίζονται ως «χαριτωμένα», με απλά σκίτσα.

Απλότητα και οικειότητα στα σύγχρονα cosy βιβλία

Αυτά τα βιβλία προτιμούν απλά, έντονα σχέδια. Τίτλοι όπως το Cozy Corner εστιάζουν σε οικείες σκηνές σπιτιού — γωνιές ανάγνωσης, κουζίνες, καφέ — ενώ το Cozy Cuties δίνει έμφαση σε παιχνιδιάρικα ζώα, κήπους και ανάλαφρα μοτίβα χαράς. Όλα αποδίδονται με πλατιά περιγράμματα και μεγάλες φόρμες που γεμίζονται εύκολα με χρώμα.

Παρότι θυμίζουν οπτικά παιδικά colouring books, αυτοί οι τίτλοι απευθύνονται ξεκάθαρα σε ενήλικες. Το κύριο ζητούμενο είναι η άνεση, η χαλάρωση και η ξεκούραση — όχι το παιχνίδι ή η μάθηση.

Η επιτυχία των «cosy» colouring books αντανακλά μια ευρύτερη στροφή προς δραστηριότητες εκτός οθόνης και χαμηλής πίεσης ως απάντηση στον κορεσμό από ψηφιακά μέσα: κάτι που οι επιστήμονες εργασιοθεραπείας Ann Wilcock και Clare Hocking περιγράφουν ως αξία των αποκαταστατικών δραστηριοτήτων χαμηλής απαίτησης.

Ψυχολογικά οφέλη της ζωγραφικής για ενήλικες

Παρόλο που κάποιοι ανησυχούν για τη μόδα των colouring books στους ενήλικες, εγώ προσωπικά δεν συμμερίζομαι αυτή την ανησυχία. Μάλιστα έχω χαρίσει τέτοια βιβλία στους γονείς μου που βρίσκονται στη δεκαετία των 70. Αρχικά ήταν για να απασχολούνται — όμως τελικά τους πρόσφερε περισσότερα.

Παρατήρησα τη χαλάρωση, την ικανοποίηση από τη συμπλήρωση των σελίδων και την ήρεμη ευχαρίστηση όταν μοιράζονταν τα ολοκληρωμένα έργα τους. Μερικές φορές η ευεξία βρίσκεται σε μικρές επιλογές.

Η ζωγραφική προσφέρει θετικά συναισθήματα μέσω άμεσης και χαμηλής απαίτησης ευχαρίστησης. Έρευνες για τη ρύθμιση του νευρικού συστήματος (όπως παρουσιάζεται στο The Body Keeps the Score του Bessel van der Kolk) δείχνουν ότι οι ρυθμικές, επαναλαμβανόμενες δραστηριότητες μειώνουν το στρες και βοηθούν στη συναισθηματική ισορροπία — ακόμη κι όταν είναι απλές και μη λεκτικές.

Έρευνα σχετικά με τη δομημένη ζωγραφική δείχνει πως υποστηρίζει τη συγκεντρωμένη προσοχή ενώ μειώνει τις γνωστικές και συναισθηματικές απαιτήσεις — επιτρέποντας στους ανθρώπους να παραμένουν δημιουργικά απασχολημένοι χωρίς συνεχή προσπάθεια.

Η ζωγραφική λειτουργεί συχνά ως παράλληλη κοινωνική δραστηριότητα που ενισχύει τις σχέσεις. Είναι κάτι που μπορείς να κάνεις δίπλα σε άλλους χωρίς πίεση για επίδοση, προσφέροντας σύνδεση μέσα από ήρεμη συντροφικότητα αντί συναισθηματικής εργασίας.

Το νόημα στη ζωγραφική είναι σκόπιμο — όχι τυχαίο. Αντικατοπτρίζει φροντίδα προς τον εαυτό μας και μια συνειδητή απομάκρυνση από τις απαιτήσεις παραγωγικότητας προς την εσωτερική προσοχή και φροντίδα.

Τέλος, η ολοκλήρωση μιας σελίδας προσφέρει ένα αίσθημα επίτευξης: μια μικρή αλλά σημαντική ψυχολογικά «νίκη», ειδικά όταν οι μεγαλύτεροι στόχοι μοιάζουν δυσπρόσιτοι.

Η ιστορία των colouring books: Από αριστοκράτες σε παιδιά

Τον 17ο αιώνα έγινε μόδα να χρωματίζουν με το χέρι τις εικονογραφήσεις του ποιήματος του Michael Drayton, Poly-Olbion — ένα έργο 15.000 στίχων σύμφωνα με την ιστορικό τέχνης Anne Louise Avery. Στον 18ο αιώνα, οι 60 ανθογραφίες του βιβλίου The Florist του Robert Sayer, έκδοσης 1760, συνοδεύονταν από λεπτομερείς οδηγίες για τον σωστό τρόπο χρωματισμού τους. Αυτά τα βιβλία απευθύνονταν στην αριστοκρατία.

Το πρώτο colouring book για παιδιά θεωρείται το Little Folks Painting Book της Kate Greenaway, που κυκλοφόρησε το 1879.

Κάποιοι κριτικοί — όπως η Janet Albrechtsen στην εφημερίδα The Australian — υποστηρίζουν ότι η δημοφιλία των colouring books αντανακλά μια «μετα-αλφαβητική κοινωνία», επικαλούμενοι τη διαπιστωμένη μείωση της ανάγνωσης. Ωστόσο, ως εκπαιδευτικός αγγλικής γλώσσας βλέπω την επιστροφή τους όχι ως υποχώρηση από τον γραμματισμό αλλά ως έναν τρόπο που οι ενήλικες προσαρμόζονται στον γνωστικό φόρτο.

Δραστηριότητες που επιτρέπουν στην προσοχή να ξεκουράζεται διευκολύνουν συχνά την επιστροφή στην ανάγνωση και τη γλώσσα. Έτσι, η ζωγραφική συμπληρώνει ιδανικά την ανάγνωση στη διατήρηση της συγκέντρωσης και στη δημιουργία νοήματος στην καθημερινότητα.

Πριν από τη συνάντηση: Η προετοιμασία είναι μισή ηρεμία

Όταν έχουμε οργανώσει τη ζωή μας, πλέον, διαφορετικά από ό,τι την εποχή που συμβιώναμε με τους γονείς μας, οι ολιγοήμερες διακοπές μαζί με την οικογένεια, μας φέρνουν πίσω σε συνήθειες παλιότερων εποχών που η οικογένεια θεωρεί δεδομένες αλλά εμείς όχι. Εντάξει, όλα έχουν τον τρόπο τους, και με τη σωστή προετοιμασία, θα περάσουμε χαλαρές και γαλήνιες γιορτές. Αρκεί να αυξήσουμε τις αντοχές μας και να συνειδητοποιήσουμε ότι –πέρα από τη διαφορετικότητα– η οικογένεια είναι ο πυρήνας μας, στον οποίο υπάρχει πραγματική αγάπη, έστω και αν δεν καταφέρνει πάντα να εκφράζεται σωστά.

Μην υποτιμάς τη σημασία των διαλειμμάτων

Η παρατεταμένη συμβίωση, ειδικά με άτομα που μας δυσκολεύουν, αυξάνει εκθετικά την ένταση. Οι ειδικοί συμφωνούν: μικρές αποδράσεις μέσα στην ημέρα λειτουργούν ως «βαλβίδες αποσυμπίεσης». Ένας περίπατος, μια έξοδος για καφέ, ακόμη και λίγος χρόνος μόνος στο δωμάτιο, δεν είναι αγένεια, είναι αυτοπροστασία.

Γείωσε το σώμα για να ηρεμήσει το μυαλό

Σε στρεσογόνες καταστάσεις, το νευρικό σύστημα ενεργοποιείται πριν προλάβουμε να σκεφτούμε λογικά. Τεχνικές γείωσης, όπως η συνειδητή παρατήρηση των αισθήσεων ή ο αργός ρυθμικός αναπνευστικός κύκλος, βοηθούν να επανέλθουμε στο «εδώ και τώρα» και να μην παρασυρθούμε από παρορμητικές αντιδράσεις.

Διάλεξε εκ των προτέρων τι δε θα συζητήσεις

Ορισμένα θέματα λειτουργούν σχεδόν πάντα ως σπίθα: πολιτική, προσωπικές επιλογές, παλιά οικογενειακά τραύματα. Η απόφαση να τα αποφύγεις δεν είναι άρνηση, είναι όριο. Έχε έτοιμες ουδέτερες φράσεις που αλλάζουν ευγενικά τη ροή της συζήτησης.

Χαμήλωσε τον πήχη των προσδοκιών
Η ιδέα της «ιδανικής οικογένειας» απέχει πολύ από την πραγματικότητα των περισσότερων ανθρώπων. Η αποδοχή ότι οι σχέσεις μπορεί να είναι ατελείς αποφορτίζει την ανάγκη να πάνε όλα καλά και μειώνει την απογοήτευση.

Κατά τη διάρκεια: λιγότερη αντίδραση, περισσότερη επίγνωση

Άκου χωρίς να εμπλέκεσαι
Σε συζητήσεις με δύσκολα άτομα, το να αφήνεις τον άλλον να μιλά μειώνει την πιθανότητα σύγκρουσης. Οι ανοιχτές ερωτήσεις μεταφέρουν το βάρος της συζήτησης αλλού και σου επιτρέπουν να κρατήσεις συναισθηματική απόσταση.

Η αναπνοή ως άγκυρα
Όταν η ένταση ανεβαίνει, η αναπνοή είναι το πιο άμεσο εργαλείο ρύθμισης. Μερικοί αργοί, βαθιοί κύκλοι εισπνοής και εκπνοής αρκούν για να στείλουν στο σώμα το μήνυμα ότι «δεν υπάρχει κίνδυνος».

Παρατήρησε πότε πλησιάζεις το όριό σου
Αν νιώθεις ότι η υπομονή σου εξαντλείται, κάνε ένα νοητικό «check-in». Τι χρειάζεσαι για να κατέβεις ένα επίπεδο έντασης; Λίγο χώρο; Μια αλλαγή περιβάλλοντος; Αυτές οι ανάγκες είναι θεμιτές και δεν απαιτούν εξηγήσεις.

Απομακρύνσου πριν εκραγείς
Η αποχώρηση από μια φορτισμένη στιγμή δεν είναι ήττα. Είναι μια ώριμη επιλογή που προλαμβάνει συγκρούσεις και προστατεύει τις σχέσεις – αλλά κυρίως την ψυχική σου ισορροπία.

Δείξε κατανόηση στον εαυτό σου
Θυμός, λύπη ή αίσθημα μοναξιάς μέσα στην οικογένεια είναι πιο συνηθισμένα απ’ όσο παραδεχόμαστε. Είναι σημαντικό να μην προσθέτουμε ενοχές σε ήδη δύσκολα συναισθήματα.

Μετά τις γιορτές: φροντίδα, επεξεργασία, αποφόρτιση

Βάλε τις σκέψεις σου σε λέξεις
Η γραφή λειτουργεί σαν ψυχική εκτόνωση. Καταγράφοντας τι ένιωσες και τι σε δυσκόλεψε, μειώνεται η εσωτερική ανακύκλωση άγχους και αποκτάς καθαρότερη εικόνα των ορίων σου.

Αναγνώρισε τι σου αναλογεί – και τι όχι
Σε κάθε δυναμική, υπάρχουν πολλαπλοί παράγοντες. Αν υπήρξαν στιγμές που θα ήθελες να χειριστείς αλλιώς, η αναγνώριση είναι υγιής. Αν όμως κάποια πράγματα δεν ήταν στον έλεγχό σου, αξίζει να το αποδεχτείς χωρίς αυτοκριτική.

Διατήρησε ό,τι σε επαναφέρει στον εαυτό σου
Μετά από συναισθηματική φόρτιση, η επανασύνδεση με ανθρώπους που σε κάνουν να νιώθεις ασφάλεια, αλλά και με δραστηριότητες που σε χαλαρώνουν, είναι ουσιαστικό μέρος της ψυχικής αποκατάστασης.

Όταν χρειάζεται, ζήτησε βοήθεια
Αν οι οικογενειακές συναντήσεις ενεργοποιούν επαναλαμβανόμενα μοτίβα άγχους ή θυμού, η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει βαθύτερη κατανόηση και νέους τρόπους διαχείρισης.

Τα οικογενειακά Χριστούγεννα δεν χρειάζεται να είναι τέλεια για να είναι βιώσιμα.
Αρκεί να είναι λίγο πιο συνειδητά, λίγο πιο ήπια και λίγο πιο ειλικρινή απέναντι στις ανάγκες μας. Αυτό από μόνο του είναι μια μορφή φροντίδας και, ίσως, το πιο ουσιαστικό δώρο των γιορτών.