Είναι εκείνες οι φράσεις που περνούν απαρατήρητες μέσα στη ρουτίνα της ημέρας μας, αλλά διαμορφώνουν τον τρόπο που ζούμε, που δουλεύουμε, που αντέχουμε. Παραμένουν όμως «ψέματα» που επιβαρύνουν τη διάθεση και ανεβάζουν το στρες στα ύψη. Κι αυτό δεν είναι καθόλου «αθώο». Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η ψυχική υγεία συνδέεται άμεσα με την ικανότητά μας να διαχειριζόμαστε το στρες και να λειτουργούμε ισορροπημένα στην καθημερινότητα. Ο εσωτερικός διάλογος -αυτά που λέμε στον εαυτό μας- είναι κομμάτι αυτής της ισορροπίας. Και όταν ο εσωτερικός αυτός διάλογος είναι στρεβλός, αργά ή γρήγορα θα φανεί και θα το νιώσουμε.

Τα όχι-αθώα-ψέματα που λέμε συχνά στον εαυτό μας

«Δεν έχω χρόνο για μένα»

Είναι ίσως το πιο κοινωνικά αποδεκτό ψέμα. Το λέμε χωρίς δεύτερη σκέψη, σχεδόν σαν αυτόματη απόκριση, που δεν υπόκειται σε κριτική – συμβαίνει σε όλους, άλλωστε. Στην πραγματικότητα, όμως, ο χρόνος δεν είναι πάντα το πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι ότι ο προσωπικός χρόνος μας βρίσκεται μόνιμα τελευταίος στη λίστα των todo. Προηγούνται οι υποχρεώσεις, η οικογένεια, τα παιδιά μας, η δουλειά, όλοι οι άλλοι… Και μέσα σε αυτό, η φροντίδα του εαυτού μετατρέπεται σε κάτι που «θα γίνει όταν βρεθεί χρόνος» – που συνήθως δεν βρίσκεται ποτέ.

Οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου γι’ αυτή τη συνήθεια. Φορείς, όπως η American Psychological Association, συνδέουν τη χρόνια έλλειψη προσωπικού χρόνου με αυξημένα επίπεδα άγχους και επαγγελματικής εξουθένωσης καθώς όταν δεν υπάρχει χώρος για αποφόρτιση, το σώμα και το μυαλό παραμένουν σε διαρκή ένταση.

Τι μπορούμε να κάνουμε στην πράξη:

Αντί να περιμένουμε «να περισσέψει χρόνος», τον δεσμεύουμε. Έστω 10–15 λεπτά μέσα στην ημέρα χωρίς κινητό, χωρίς υποχρεώσεις, χωρίς multitasking. Μία σημείωση στην ατζέντα μας για το γυμναστήριο, το περπάτημα, το διάβασμα ενός βιβλίου ή απλά ένα μισάωρο που δεν θα κάνουμε τίποτε, απλά θα κλείσουμε τα μάτια και θα ξεκουραστούμε. Πολυτέλεια; Καθόλου. Είναι μία βασική συνθήκη για να αντέξουμε την υπόλοιπη μέρα και να μπορούμε να ανταπεξέλθουμε με επιτυχία στις υποχρεώσεις μας.

«Θα ξεκουραστώ αργότερα»

Το λέμε το βράδυ, όταν είμαστε ήδη κουρασμένοι. Το λέμε και το επόμενο πρωί, όταν ξεκινάμε από το ίδιο σημείο. Η ξεκούραση αντιμετωπίζεται συχνά σαν πολυτέλεια ή σαν ανταμοιβή. Κάτι που «δικαιούμαστε» αφού τελειώσουμε όλα όσα έχουμε να κάνουμε. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η λίστα δεν τελειώνει ποτέ. Ο οργανισμός μας όμως δεν μπορεί να λειτουργήσει σωστά όταν είναι συνεχώς σε κατάσταση κούρασης και άγχους. Η έλλειψη ύπνου και η συνεχής κόπωση συσσωρεύονται και επηρεάζουν τη συγκέντρωση, τη διάθεση, την υπομονή. Μικρά πράγματα αρχίζουν να μας φαίνονται πιο δύσκολα από όσο είναι. Στις ΗΠΑ, ειδικοί από το κέντρο πρόληψης υγείας Centers for Disease Controland Prevention, επισημαίνουν ότι η χρόνια έλλειψη ύπνου συνδέεται με αυξημένο άγχος, χαμηλότερη ψυχική ανθεκτικότητα και μεγαλύτερη ευαλωτότητα σε διαταραχές διάθεσης.

Τι μπορούμε να κάνουμε στην πράξη:

Βάζουμε ένα πραγματικό «τέλος» στην ημέρα και τις υποχρεώσεις της. Όχι άλλη μία εκκρεμότητα, όχι άλλη μία ώρα μπροστά σε οθόνη. Αποφασίζουμε ότι και αύριο μέρα είναι και δίνουμε χρόνο στον εαυτό μας για την απαραίτητη ξεκούραση.

«Δεν πειράζει, αντέχω»

Αυτό είναι το πιο βαθιά ριζωμένο ψέμα. Και το πιο ύπουλο ίσως, γιατί συχνά το μπερδεύουμε με δύναμη.Το λέμε όταν πιεζόμαστε, όταν κάτι μας ενοχλεί, όταν ξεπερνάμε τα όριά μας. Το λέμε για να αποφύγουμε μια σύγκρουση, μια απόφαση, μια αλλαγή. Στην πράξη όμως, δεν σημαίνει ότι «αντέχουμε». Σημαίνει ότι μεταθέτουμε το πρόβλημα. Το κρατάμε μέσα μας, μέχρι να εκδηλωθεί με άλλον τρόπο: με εκνευρισμό, με ένταση, με εξάντληση. Εδώ δεν χρειάζεται να μας το τονίσουν οι ειδικοί, το γνωρίζουμε και στην πράξη: η παρατεταμένη ψυχική επιβάρυνση χωρίς διαχείριση μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένα επίπεδα στρες και διαταραχές διάθεσης.

Τι μπορούμε να κάνουμε στην πράξη:

Δεν χρειάζεται να αλλάξουμε τα πάντα. Αρκεί να ξεκινήσουμε από κάτι μικρό. Να πούμε «όχι» σε μία υποχρέωση, να εκφράσουμε μια ενόχληση, να αναγνωρίσουμε ότι κάτι μας ξεπερνά. Εκεί αρχίζει η πραγματική αντοχή και αρχίζει να χτίζεται πιο ισχυρό το ένστικτο της αυτοπροστασίας και της αυτοσυντήρησης μέσα μας.

Ψέματα μόνο την Πρωταπριλιά

Τα «μικρά» αυτά ψέματα που λέμε στον εαυτό μας καθημερινά δεν φαίνονται σημαντικά τη στιγμή που τα λέμε. Συσσωρεύονται όμως και διαμορφώνουν μια καθημερινότητα που μας εξαντλεί χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Αν αποφασίσουμε ότι ήρθε η ώρα για αλλαγή, μπορούμε να το κάνουμε, χωρίς κραυγαλέες αλλαγές και μεγάλα λόγια. Το πιο εύκολο, είναι όταν έρθει η στιγμή που θα πιάσουμε τον εαυτό μας να επαναλαμβάνει ένα από αυτά τα μοτίβα, να κάνουμε μια μικρή παύση. Να αναρωτηθούμε: είναι πράγματι έτσι ή απλώς το έχω συνηθίσει;

Γιατί τελικά, η φροντίδα της ψυχικής υγείας δεν ξεκινά από κάτι μεγάλο και σύνθετο. Ξεκινά από μια απλή, καθημερινή στάση: να είμαστε λίγο πιο ειλικρινείς με τον εαυτό μας. Και να σταματήσουμε, έστωγια λίγο, να τονξεγελάμε.

Για πολλές ημέρες μετά την φάρσα, το τηλεφωνικό κέντρο του BBC είχε «σπάσει» από τηλεφωνήματα, στα οποία οι τηλεθεατές ζητούσαν συμβουλές για το πώς μπορούσαν να καλλιεργήσουν μακαρόνια, με το κοινό της συγκεκριμένης εκπομπής να έχει φτάσει τα 8 εκατομμύρια.

Πρωταπριλιά και ψέμα

Η Πρωταπριλιά είναι μια μέρα αφιερωμένη στα ψέματα. Πρόκειται για μία παιγνιώδη συνήθεια των ανθρώπων, με παγκόσμια διάσταση.

Το έθιμο έλκει την καταγωγή του από τη Δύση και οι ρίζες του ανιχνεύονται στους αρχαίους Κέλτες, οι οποίοι συνήθισαν την Πρωταπριλιά, που καλυτέρευε ο καιρός, να βγαίνουν για ψάρεμα. Τις περισσότερες φορές γύριζαν με άδεια χέρια, αλλά οι ψεύτικες ιστορίες τους για μεγάλα ψάρια έδιναν κι έπαιρναν.

Τον Μεσαίωνα, οι Γάλλοι γιόρταζαν την Πρωτοχρονιά την 1η Απριλίου, λόγω του Πάσχα. Το 1560 ή το 1564 ο βασιλιάς Κάρολος Θ’ μετέθεσε την αρχή του έτους από την 1η Απριλίου στην 1η Ιανουαρίου για να συμβαδίζει η χώρα του ημερολογιακά με τις άλλες χώρες. Η αλλαγή αυτή δημιούργησε προβλήματα στο λαό, καθώς ό,τι έχει σχέση με την οργάνωση του χρόνου δημιουργεί συναισθηματικές φορτίσεις και αντιδράσεις. Όσοι, λοιπόν, από τους υπηκόους του βασιλιά αποδέχτηκαν την ημερολογιακή αλλαγή πείραζαν εκείνους που συνέχιζαν να τηρούν την παλιά πρωτοχρονιά (1η Απριλίου), λέγοντάς τους περιπαικτικά ψέματα ή κάνοντάς τους ψεύτικα πρωτοχρονιάτικα δώρα.

Από τους Κέλτες και τους Γάλλους το έθιμο μεταλαμπαδεύτηκε σ’ όλο τον κόσμο, με προεξάρχουσες τις εφημερίδες στις αρχές του 20ου αιώνα και στη συνέχεια τα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης, που συχνά μεταδίδουν πολύ επιτυχημένες ειδήσεις – φάρσες. Με την εξάπλωση του Ίντερνετ, η Πρωταπριλιά έχει γίνει πλέον καθημερινή συνήθεια. Τα λεγόμενα «hoax» είναι οι πιο συνηθισμένες διαδικτυακές φάρσες. Πρόκειται για κατασκευασμένες ιστορίες με περίτεχνο τρόπο που μπορούν να ξεγελάσουν ακόμη κι ένα γνώστη του θέματος, το οποίο πραγματεύονται.

Το έθιμο στην Ελλάδα

Στον ελληνικό χώρο, το έθιμο πρέπει να ήταν γνωστό από την εποχή των Σταυροφοριών. Η συνήθεια να λένε ψέματα δεν είναι άγνωστη στην Ελλάδα. Μάλιστα, αποτελεί, όπως υποστηρίζει ο λαογράφος Γεώργιος Μέγας, συνήθη μηχανισμό στην προσπάθεια εξασφάλισης της επιτυχίας μιας μαγικής ενέργειας ή ενός δύσκολου έργου, βάσει της αντίληψης ότι η ψευδολογία ξεγελά και εμποδίζει τις βλαπτικές δυνάμεις. Και το ψέμα της Πρωταπριλιάς είναι «ένα σκόπιμο ξεγέλασμα των βλαπτικών δυνάμεων που θα εμπόδιζαν την αγροτική παραγωγή», σύμφωνα με το λαογράφο Δημήτριο Λουκάτο.