Η Μαρίνα Μόσχα είναι Κλινική Ψυχολόγος και Ψυχοθεραπεύτρια με ειδίκευση στη σεξουαλική υγεία και σε αυτό το προσωπικό κείμενο μοιράζεται μαζί μας τα συναισθήματα και τις προκλήσεις που βιώνει στην καθημερινότητά της ως ψυχολόγος.

«Στην καθημερινή μου διαδρομή ως ψυχολόγος, όπως κάθε άνθρωπος, συναντώ προκλήσεις που σμιλεύουν τόσο την προσωπική όσο και την επαγγελματική μου ζωή. Σαν μικρά κύματα που λαξεύουν τον βράχο, κάθε εμπόδιο απαιτεί ευελιξία, αυτογνωσία και κατανόηση. Το άγχος, οι σχέσεις, η ανθεκτικότητα και η αυτοφροντίδα είναι βασικοί άξονες της καθημερινότητάς μου, και χωρίς αυτά, δεν θα μπορούσα να είμαι ούτε πηγή στήριξης για τους άλλους ούτε κέντρο ισορροπίας για τον εαυτό μου.

Το άγχος είναι μια αόρατη, αλλά διαρκής συντροφιά στις ημέρες μας. Μέσα στους έντονους ρυθμούς της καθημερινότητας, με τις υποχρεώσεις και ευθύνες να συσσωρεύονται, η ανάγκη για ηρεμία γίνεται πιο επιτακτική από ποτέ. Όταν νιώθω το βάρος τους να με κατακλύζει, επιτρέπω στον εαυτό μου να αποσυρθεί για λίγο, να πάρει ανάσες μέσα από την αγαπημένη μου μουσική, μια βόλτα με το σκύλο μου, τη συντροφιά αγαπημένων προσώπων έστω και μέσα από ένα ολιγόλεπτο τηλεφώνημα ή απλώς λίγες στιγμές σιωπής. Μέσα από την αυτοφροντίδα, τοποθετώ τον εαυτό μου ξανά στο κέντρο της ζωής μου, εστιάζοντας στο παρόν και στο “εδώ και τώρα” αξιολογώντας καταστάσεις και θέτοντας προτεραιότητες.

Η οριοθέτηση επίσης είναι σαν ένα αόρατο προστατευτικό δίχτυ γύρω μου. Το να λέω «όχι» είναι εξίσου σημαντικό με το να λέω «ναι», διότι επιλέγω προσεκτικά πού θα αφιερώσω την ενέργειά μου, αναγνωρίζοντας τις ανάγκες μου και τα «θέλω» μου και διαχωρίζοντάς τα από τα «πρέπει».

Οι διαπροσωπικές σχέσεις, άλλο ένα θεμελιώδες κεφάλαιο, απαιτούν τη δική τους προσοχή και φροντίδα. Κάθε ουσιαστική σύνδεση χτίζεται με την ειλικρινή επικοινωνία, την αμοιβαία κατανόηση και την ενσυναίσθηση. Στις δύσκολες στιγμές με έναν φίλο ή σύντροφο, προσπαθώ να ακούσω αλλά και να εκφράσω τις σκέψεις μου ανοιχτά. Επίσης, κάποιες φορές χρειάζονται και «ξεκαθαρίσματα» καθώς μέσα από συγκεκριμένες συνθήκες αξιολογούνται και όσοι είναι δίπλα μας, αν είναι τελικά δίπλα μας.

Στη θεραπευτική σχέση με τους θεραπευόμενους, προσπαθώ να δημιουργώ ένα ασφαλές περιβάλλον με αποδοχή, ασφάλεια και εμπιστοσύνη, όπου μπορούν να ανοιχτούν και να εξερευνήσουν τα συναισθήματά τους. Η ενσυναίσθηση και η αποδοχή είναι τα μέσα που διευκολύνουν το χτίσιμο αυτής της σχέσης. Όταν, για παράδειγμα, ο θεραπευόμενος βιώνει έντονο άγχος ή προβλήματα στις σχέσεις του, δουλεύουμε μαζί πάνω στις αρνητικές του σκέψεις και αναζητούμε νέους τρόπους αντίληψης και δράσης, νέες οπτικές, είτε αφορούν το άγχος, είτε την προσωπική του ανάπτυξη.

Φυσικά, για να μπορώ να στηρίζω, χρειάζεται και να στηρίζομαι μέσα από τη φροντίδα της ψυχικής μου ανθεκτικότητας ώστε να διατηρώ μια ρεαλιστικά θετική στάση απέναντι στις προκλήσεις. Κάθε εμπειρία γίνεται ευκαιρία μάθησης και ανάπτυξης, ενισχύοντας την εσωτερική μας ισορροπία και τη σύνδεση με τους άλλους. Χωρίς τη φροντίδα αυτή, δεν θα μπορούσα να προσφέρω ουσιαστική υποστήριξη.

Μέσα από όλες αυτές τις πτυχές, οι ανθρώπινες σχέσεις και η ανάγκη για ισορροπία επανέρχονται ως κεντρικά ζητήματα που απαιτούν διαρκή προσπάθεια. Είναι ένας χορός μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής ζωής, όπου η αφοσίωση και η αυτογνωσία ενισχύουν την ικανότητα να προσφέρω και να εμπνέομαι καθημερινά».

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει τον θεραπευόμενο να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό του, να διαχειριστεί συναισθήματα, να αντιμετωπίσει προβλήματα ή προκλήσεις και να βελτιώσει την ποιότητα της ζωής του.

Δεν είναι μόνο για «σοβαρά προβλήματα». Μπορεί να ωφελήσει οποιονδήποτε θέλει προσωπική ανάπτυξη ή καθοδήγηση. Η απόφαση να ξεκινήσει κανείς ψυχοθεραπεία είναι ένα σημαντικό βήμα, και υπάρχουν μερικά πράγματα που μπορεί να είναι χρήσιμο να γνωρίζει πριν απευθυνθεί σε έναν ειδικό.

Τι πρέπει να γνωρίζω πριν ξεκινήσω ψυχοθεραπεία

Η οικονομική κρίση και η πανδημία είχε ψυχικό κόστος και για τους πολίτες της χώρας μας. Εκτιμάται ότι:

το 15% των ενηλίκων αντιμετωπίζει αγχώδεις διαταραχές και
το 6% μείζονα κατάθλιψη,
ενώ οι οικονομικά ασθενέστεροι υποφέρουν περισσότερο.

«Η ζήτηση για ψυχοθεραπευτική στήριξη αυξάνεται σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες. Το ποσοστό των ανθρώπων που παίρνουν την απόφαση να απευθυνθούν σε ειδικό ψυχικής υγείας για να αντιμετωπίσουν τα προβλήματά τους ολοένα και μεγαλώνει, καταδεικνύοντας αφενός το μέγεθος του κοινωνικού προβλήματος και αφετέρου την αποτίναξη του στιγματισμού της ψυχοθεραπείας και τη αποδοχή από το ευρύ κοινό της επιστημονικότητας και αποτελεσματικότητάς της», επισημαίνει η Ψυχολόγος, Ιωάννα Τζόβολου.

«Η απαλλαγή από την κατάθλιψη, το άγχος, από ψυχικά τραύμα και η αποκατάσταση των οικογενειακών ή κοινωνικών σχέσεων είναι τα κυριότερα κίνητρα. Σοβαρές ασθένειες, διαζύγια, θάνατοι, φοβίες περιλαμβάνονται αλλά δεν περιορίζονται σε αυτά. Μεγάλο ποσοστό ατόμων με παχυσαρκία, εθισμένων στο αλκοόλ ή χρηστών ουσιών αναζητούν εξειδικευμένη υποστήριξη, προκειμένου να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής τους, δεδομένου ότι κάθε ένα από αυτά τα προβλήματα είναι εξουθενωτικό για όποιον το βιώνει», προσθέτει.

Οι ψυχολόγοι είναι άρτια εκπαιδευμένοι και εξειδικευμένοι στην αξιολόγηση, τη διάγνωση και τη θεραπεία των ψυχικών νόσων και την αλλαγή της συμπεριφοράς. Βοηθούν ανθρώπους όλων των ηλικιών να ζήσουν πιο ευτυχισμένοι, πιο υγιείς και πιο παραγωγικοί.

Για όσους δεν έχουν προηγούμενη εμπειρία, η απόφαση για αναζήτηση ψυχοθεραπευτή και για έναρξη συνεδριών είναι δύσκολη. Νοιώθουν συχνά φόβο, ανασφάλεια, αβεβαιότητα, έχουν απορίες για τη διαδικασία, τον αριθμό των συνεδριών που απαιτούνται και το οικονομικό κόστος. Ανησυχούν για τις συνέπειες της απόφασής τους και για την κριτική των άλλων. Ακόμα και αυτά όμως τα «εμπόδια» μπορούν να ξεπεραστούν, μέσω της συζήτησης με τον θεραπευτή.

Ποιοι ωφελούνται

Τα άτομα που νιώθουν ιδιαίτερα αδύναμα και μελαγχολικά και παρά τις προσπάθειες που καταβάλλουν για να απαλλαγούν από τα προβλήματα που βασανίζουν την ψυχή τους δεν τα καταφέρουν μπορούν να δουν σημαντική βελτίωση μετά από μερικές συνεδρίες με τον κατάλληλο ψυχοθεραπευτή.

Ενδείξεις της ανάγκης υποστήριξης από ειδικό είναι επίσης η δυσκολία συγκέντρωσης, η αδυναμία εκτέλεσης καθημερινών δραστηριοτήτων, η υπερβολική ανησυχία, οι αρνητικές σκέψεις για τη ζωή, τα έντονα και παρατεταμένα αρνητικά συναισθήματα (π.χ. θυμός ή επιθετικότητα) και η στροφή σε ουσίες για τη διαχείρισή τους.

Ιδανικές συνθήκες

Η ψυχοθεραπεία είναι μια συλλογική προσπάθεια που βασίζεται στη συνεργασία. Για να έχει τα επιθυμητά αποτελέσματα προϋποθέτει τη καλή “χημεία” μεταξύ θεραπευόμενου και θεραπευτή και τον ειλικρινή διάλογο, που εμπεριέχει την έκφραση ακόμα και των πιο προσωπικών σκέψεων.

Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η εμπιστοσύνη, προκειμένου να εξωτερικεύει ο θεραπευόμενος τις σκέψεις και τα συναισθήματά του όσο και για να αποδέχεται τους δρόμους που θα του ανοίξει ο ψυχολόγος. Είναι συνθήκες που ανακαλύπτονται κατά τις πρώτες συνεδρίες.

Το πρώτο βήμα

Το άγχος και η ανασφάλεια που δημιουργεί η πρώτη επικοινωνία με τους ψυχολόγους είναι αναμενόμενα. Η αρχή, όμως, είναι το ήμισυ του παντός και το θάρρος για την ολοκλήρωση της πρώτης επαφής αποτελεί απόδειξη της αποφασιστικότητας για μια πιο θετική πορεία ζωής.

Το μόνο που χρειάζεται είναι διαθεσιμότητα 45-50 λεπτών. Όταν κλείσει η πόρτα, οι ψυχολόγοι έχουν την εμπειρία να ξεκινούν και να καθοδηγούν τη συνεδρία ακόμα κι αν ο θεραπευόμενος δεν γνωρίζει ακριβώς το πρόβλημα που αντιμετωπίζει, δίνοντάς του χώρο και χρόνο να εκφραστεί. Τίποτα δεν γίνεται βιαστικά ή πιεστικά.

Η θεραπεία

Αφού προσδιοριστεί το πρόβλημα, ξεκινά η φάση της επίλυσής του. Ως μια ομάδα, ο θεραπευτής και ο θεραπευόμενος, συνεργάζονται για να βρουν διαφορετικούς τρόπους σκέψης, συμπεριφοράς και διαχείρισης των συναισθημάτων. Μέσα από τις συνεδρίες, ο θεραπευόμενος μαθαίνει νέες δεξιότητες προκειμένου να διακρίνει και διαχειρίζεται διαφορετικά τις σκέψεις, τα πρόσωπα και τις καταστάσεις που τον απασχολούν τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο αλλά και μελλοντικά.

«Όταν υπάρχει ένα συγκεκριμένο πρόβλημα, η ψυχοθεραπεία έχει αρχή, μέση και τέλος. Δεν είναι για μια ζωή, όπως αρκετοί φοβούνται. Ο χρόνος που απαιτείται εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως από την ψυχική νόσο, το ιστορικό του ασθενή και τον χρόνο έναρξης της θεραπείας. Υπάρχουν άτομα που επιλέγουν τη συνέχισή της, γιατί βελτιώνονται και νοιώθουν συνεχώς καλύτερα με τον εαυτό τους. Ωστόσο υπάρχουν και άνθρωποι με σοβαρές ψυχασθένειες που χρήζουν συνεχούς υποστήριξης», προσθέτει.

Ολοκλήρωση της θεραπείας

Η συνειδητοποίηση της απαλλαγής από το πρόβλημα που οδήγησε στην ψυχοθεραπεία είναι η ένδειξη για σταδιακή μείωση της συχνότητας των συνεδριών και κατόπιν η περιοδική πραγματοποίησή τους, εφόσον το επιθυμεί ο θεραπευόμενος.

«Στην εποχή της ταχύτητας, αρκετοί αντιμετωπίζουν δυσκολία εξεύρεσης χρόνου για τις επισκέψεις στο γραφείο του ψυχοθεραπευτή. Η τεχνολογία, όμως, έχει ανοίξει ένα νέο πεδίο στη φροντίδα της ψυχικής υγείας. Τα smartphone και τα tablet προσφέρουν νέους τρόπους υποστήριξης και παρακολούθησης της προόδου της ψυχικής υγείας.

Η επιλογή αυτής της μορφής συνεργασίας κάνει τη διαδικασία απλούστερη, αφού οι συνεδρίες μπορούν να γίνουν από οπουδήποτε και οποτεδήποτε, διατηρώντας την αποτελεσματικότητά τους. Επιτρέπει σε ανθρώπους που επιθυμούν, να προστατεύουν την επιλογή τους για θεραπεία και περιλαμβάνει όσους βρίσκονται σε απομακρυσμένες περιοχές. Προσοχή, όμως, στις εφαρμογές που αναπτύσσονται με στόχο την παροχή ψυχικής βοήθειας! Είναι αμφίβολο εάν βασίζονται σε επιστημονικά στοιχεία, εάν λειτουργούν εξίσου καλά σε όλους τους ανθρώπους ανεξάρτητα από την ψυχική τους νόσο ή εάν διατηρείται το απόρρητο», καταλήγει η κα Τζόβολου.