Εκείνα τα χρόνια, υπήρχε μεγάλη ποικιλία παιδικών προγραμμάτων στην ελληνική τηλεόραση. Ταινίες της σύγχρονης εποχής και παλιότερες. Ποιοτικά προγράμματα και trash TV. Κινούμενα σχέδια με ζώα που μιλούσαν και ανθρώπους που ζούσαν στο διάστημα. Σενάρια που είχαν τεντώσει τη μεταφυσική και αναχρονιστικές ιδέες με πρωταγωνιστές βασιλιάδες και ευγενείς. Παραγωγές από τη δύση, αλλά και την ανατολή.

Παρόλα αυτά, δε θα ασχοληθώ με το περιεχόμενο και την ασυμβατότητα των περισσότερων παιδικών σειρών και ταινιών με τον ψυχικό κόσμο ενός παιδιού. Δε θα ασχοληθώ καν με την απουσία γονικού ελέγχου. Κάνω αυτή την εισαγωγή για να σταθώ σ’ ένα χαρακτηριστικό στοιχείο που μου έχει χαραχθεί βαθιά στη μνήμη από τότε: Οι χαρακτήρες των «παιδικών» δεν πέθαιναν σχεδόν ποτέ. Είτε τους έκαναν μαύρους στο ξύλο, είτε ανατινάζονταν με δυναμίτη, στέκονταν ξανά στα πόδια τους σαν να μην έγινε τίποτα.

Θα μου πείτε λογικό, γιατί να δείχνουν στα παιδιά ανθρώπους και ζώα να γίνονται θύματα του δρεπανηφόρου χάρου; Σωστό, μόνο που έδειχναν όλη τη διαδικασία που σε οδηγεί στο «μεγάλο ταξίδι», σκιπάροντας απλά τη φάση με τα στεφάνια και το καπάκι. Και για να σας προλάβω, δε διψούσαν τα παιδικά μου μάτια να δουν σκιτσαρισμένο έναν θάνατο. Μου αρκούσε αυτός του Μουφάσα στον βασιλιά των λιονταριών. Απλώς, μην έχοντας βιώματα από την «αθέατη όψη», είχα κάποιες αθώες απορίες. Πότε κόβεται το νήμα της ζωής; Τι υπάρχει μετά από δω; Θα μπορώ κι εγώ να μην πεθαίνω όπως ο Son Goku; Ή να πυροβολώ χωρίς να σκοτώνω, όπως έκανε ο Lucky Luke;

Οι απορίες (δεν) λύθηκαν στην ώρα τους και η αθανασία των καρτούνς κέρδισε το σύμβολο που της αξίζει στη συνείδησή μου. Ίσως εκεί, κάπου ανάμεσα σ’ έναν φτωχό και μόνο καουμπόι και σ’ έναν Νίντζα με ουρά, άρχισε να διαμορφώνεται και ο τρόπος που βλέπω τον κόσμο σήμερα. Από τότε, μεγαλώνοντας μέσα στη γυάλα μου, έγινα «ψαγμένος» ενήλικος με την πολυτέλεια να φιλοσοφώ. Τα ερωτήματα του δεκάχρονου εαυτού μου επαναλαμβάνονται σαν λούπα σε ανανεωμένες εκδοχές και με αυξημένο βαθμό δυσκολίας. Όταν καταφέρνω να βρίσκω τις απαντήσεις που με ικανοποιούν, μού δημιουργείται η ψευδαίσθηση ότι μπορώ να μιλάω για τις ζωές των άλλων λες και είμαι εγώ ο καταλληλότερος να το κάνω. Αναζητώ συνεχώς «ξένους» ανθρώπους που νομίζω πως ζουν μόνιμα κάτω από το νερό σε μια μάταιη προσπάθεια να ταυτιστώ. Πώς γίνεται να μην πιάνει; Αφού ξένος είμαι κι εγώ στον «χαβά της ανθρωπότητας». Στο τέλος, καταλήγω να κουράζομαι από τη ρουτίνα του να είμαι «αυτός ο τύπος» και ψάχνω πάντα κάτι καινούριο. Ξανά μάταιο.

Αυτή η αναζήτηση μοιάζει πολλές φορές σαν μία μάχη των συμβόλων. Ένας πόλεμος ανάμεσα στην κυριολεξία και τη μεταφορά. Σκέφτομαι εκείνο το παιδί που καθόταν οκλαδόν στο χαλί μπροστά στην τηλεόραση και μπερδευόταν με τα ασαφή όρια της πραγματικότητας μπροστά και πίσω από το γυαλί. Πλέον, ξέρω ότι δε γίνεται να σου ρίξω μια σφαίρα και να σκέφτομαι ότι δεν υπάρχει περίπτωση να πεθάνεις. Επίσης, ξέρω ότι δεν μπορώ να ανατινάζομαι συνέχεια και να ζω. Κι ας έχω ανάγκη κάθε τόσο έναν μικρό θάνατο. Έστω για την εμπειρία της ανάστασης*. Κι όμως, τις μεγάλες στιγμές της ζωής μου τις βιώνω σαν ένας καρτούν ήρωας. Εκεί που φαίνεται σίγουρος ο ερχομός της επιτυχίας, βγαίνω έξω στο δρόμο και σκοτώνομαι. Μην ανησυχείς όμως, στο επόμενο επεισόδιο ξαναπαίζω.

*Από το βιβλίο της Clarice Lispector, «Η ώρα του αστεριού»

Η χημοφοβία είναι περίπλοκη, αλλά συνοπτικά πρόκειται για τη δυσπιστία ή τον φόβο απέναντι στα χημικά, που εκδηλώνεται σε πολλούς τομείς της ζωής — από σαπούνια με την ένδειξη «χωρίς χημικά» και «φυσικά» αποσμητικά, έως την καχυποψία για τα εμβόλια και τον πανικό για τα σπορέλαια.

Σε αντίθεση με άλλα φαινόμενα, αυτή η φοβία αγγίζει τόσο τους συντηρητικούς όσο και τους προοδευτικούς, αν και οι σκέψεις που βασίζονται στη χημοφοβία διαφέρουν σημαντικά ανάμεσα στις ομάδες.

Η Andrea Love, ανοσολόγος, μικροβιολόγος και ιδρύτρια του οργανισμού Immunologic, εξηγεί ότι μεγάλο μέρος της τάσης ξεκίνησε από την αριστερή πλευρά του πολιτικού φάσματος, ως απάντηση σε βιομηχανικά ατυχήματα με χημικά και σε μια γενικότερη δυσπιστία προς τη βιομηχανία.

Σύμφωνα με τον Timothy Caulfield, συνιδρυτή του ScienceUpFirst και συγγραφέα του βιβλίου “The Certainty Illusion”, αυτή η στάση θεωρήθηκε κάποτε αντισυστημική, απέναντι στις «κακές δυνάμεις της αγοράς». Όμως πλέον παρατηρείται μετατόπιση και προς τη δεξιά, με τις πιο έντονες φωνές να προέρχονται από εκεί.

Πολιτικές διαστάσεις και καθημερινές επιπτώσεις

Στη δεξιά πτέρυγα, η χημοφοβία εκδηλώνεται ως δυσπιστία απέναντι σε ελεγμένα εμβόλια και φάρμακα, αλλά και ως προώθηση «φυσικών» λύσεων χωρίς κανονιστικό έλεγχο. Αντίθετα, η αριστερά εστιάζει στον φόβο για τοξικές ουσίες και στην απαίτηση για απόλυτη «οργανική καθαρότητα», αποφεύγοντας τα μεταλλαγμένα τρόφιμα (GMO).

Ανεξαρτήτως πολιτικής τοποθέτησης, η χημοφοβία έχει διεισδύσει στα σπίτια, τις διατροφικές συνήθειες και τη σκέψη μας, ενώ παράλληλα χρησιμοποιείται σε εταιρικά σλόγκαν και πολιτικά μηνύματα — όπως το «Make America Healthy Again».

Όμως η βασική αρχή της χημοφοβίας —ότι πρέπει να αποφεύγουμε τα χημικά— είναι απλώς αδύνατη. Το νερό είναι χημική ένωση και ο ανθρώπινος οργανισμός αποτελείται εξ ολοκλήρου από χημικές ενώσεις.

Όπως σημειώνει η Love, ο φόβος αυτός οδηγεί στην πεποίθηση ότι οι συνθετικές ουσίες είναι εγγενώς κακές ενώ οι «φυσικές» καλές — κάτι που δεν ανταποκρίνεται στην επιστημονική πραγματικότητα.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η σύγχρονη μόδα του «απόλυτα φυσικού» βοδινού λίπους ως υποκατάστατο των επεξεργασμένων σπορελαίων. Το σώμα μας δεν ξεχωρίζει αν μια ουσία είναι συνθετική ή φυσική· αναγνωρίζει μόνο τη χημική δομή και τη δόση.

Η ρίζα της χημοφοβίας: ο μύθος της φύσης

Η χημοφοβία γεννήθηκε από το λεγόμενο «επιχείρημα της φυσικότητας», δηλαδή την εσφαλμένη πεποίθηση ότι ό,τι προέρχεται από τη φύση είναι ασφαλές ή ανώτερο. Αυτή η αντίληψη βρίσκεται στον πυρήνα της ψευδοεπιστήμης, του αντιεμβολιαστικού κινήματος και της βιομηχανίας ευεξίας τύπου MAHA.

Στην καρδιά αυτής της τάσης υπάρχει συχνά μια εξιδανίκευση του παρελθόντος — μια ρομαντική επιστροφή στην «πρωτόγονη ζωή». Όμως, όπως σημειώνει η Love, στο παρελθόν οι άνθρωποι ζούσαν δύσκολα και πέθαιναν νέοι, συχνά με πόνο.

RFK Jr., μεταξύ άλλων, έχει υποστηρίξει ότι οι Αμερικανοί ήταν πιο υγιείς επί προεδρίας του θείου του, John F. Kennedy. Ωστόσο, σύμφωνα με στοιχεία του NPR, τότε δύο στους τρεις ενήλικες πέθαιναν από χρόνιες ασθένειες και το προσδόκιμο ζωής ήταν σχεδόν δέκα χρόνια χαμηλότερο από σήμερα.

Συναισθηματική επίδραση και παραπληροφόρηση

Η χημοφοβία λειτουργεί κυρίως μέσω των αρνητικών συναισθημάτων που προκαλεί: άγχος και φόβο. Όταν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κάποιος ισχυρίζεται ότι ένα συστατικό βλάπτει τα παιδιά σας ή ότι το μακιγιάζ σας είναι επικίνδυνο, εύκολα δημιουργείται πανικός.

Η διατροφολόγος Andrea Hardy, ιδιοκτήτρια της Ignite Nutrition, αναφέρει το παράδειγμα της φρουκτόζης: όταν ένας influencer ισχυρίζεται ότι πρέπει να αποφεύγεται πλήρως, πολλοί γονείς αφαιρούν όχι μόνο τα επεξεργασμένα γλυκά αλλά ακόμη και τα φρούτα από τη διατροφή των παιδιών τους λόγω παραπληροφόρησης.

Το αποτέλεσμα είναι διατροφικές ελλείψεις, αλλά και διαταραγμένες διατροφικές συμπεριφορές στα παιδιά που μεγαλώνουν πιστεύοντας πως «τα φρούτα είναι κακά» ή «η φρουκτόζη βλάπτει».

Mάρκετινγκ με όρους όπως “φυσικό” ή “καθαρό” προϊόν

Ο εγκέφαλός μας αναζητά απλοποιήσεις: να κατατάξει προϊόντα σε καλά ή κακά. Οι λέξεις όπως «χωρίς τοξίνες», «φυσικό» ή «καθαρό» δημιουργούν ψευδαίσθηση ασφάλειας — ακόμα κι αν δεν στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα.

Caulfield: Όλοι θέλουμε να κάνουμε το σωστό για εμάς και τους γύρω μας. Έτσι εμπιστευόμαστε απλοϊκούς χαρακτηρισμούς («καλό», «κακό», «καθαρό», κ.λπ.) για να πάρουμε αποφάσεις εύκολα. Αυτό εκμεταλλεύονται οι εταιρείες στο μάρκετινγκ προϊόντων.

Hardy: Οι influencers μεταδίδουν υπεραπλουστευμένα μηνύματα διατροφής στα social media — συχνά λανθασμένα ή ακόμη και επιζήμια για την υγεία.

Mια παγίδα δύσκολη να αποφύγεις – Η δύναμη του μάρκετινγκ

Aν έχετε πέσει στην παγίδα της χημοφοβίας χωρίς να το καταλάβετε, δεν είστε μόνοι. Η τάση αυτή είναι περίπλοκη· επιπλέον αποτελεί πηγή έμπνευσης για ονόματα προϊόντων (όπως “clean beauty”) αλλά και ολόκληρες κατηγορίες στην αγορά.

Love: Δεν υπάρχουν προϊόντα χωρίς χημικά — όλα γύρω μας αποτελούνται από χημικές ενώσεις. Παρόλα αυτά, οι εταιρείες αξιοποιούν λέξεις-κλειδιά όπως “clean”, “gluten-free” ή “non-GMO” για εμπορικούς σκοπούς. Έτσι δημιουργείται η ψευδαίσθηση ότι όσα δεν φέρουν αυτές τις ενδείξεις είναι επικίνδυνα ή κατώτερα.

Caulfield: Αυτό δεν σημαίνει πως δεν χρειάζονται βελτιώσεις στους κανόνες υγείας ή ασφάλειας τροφίμων. Όμως αυτές οι αλλαγές πρέπει να βασίζονται στην επιστήμη — όχι στα σλόγκαν ούτε στις εμπορικές πιέσεις.

Kοινωνικοπολιτικές συνέπειες – τι πραγματικά έχει σημασία;

Caulfield: Η ειρωνεία είναι ότι όσο αυξάνεται η αγωνία για τα χημικά μέσω της χημοφοβίας, τόσο περισσότερο χρειάζεται αυστηρή κρατική ρύθμιση — κάτι που όμως συχνά εμποδίζεται από τα ίδια πολιτικά συμφέροντα που προωθούν τη φοβία αυτή.

Tην ίδια ώρα: Οι επιχειρήσεις που πωλούν μη ρυθμιζόμενα συμπληρώματα συχνά κερδοσκοπούν εις βάρος όσων φοβούνται τα χημικά. Παράλληλα, οι περικοπές στη δημόσια υγεία θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια των τροφίμων αλλά τροφοδοτούν τα εμπορικά σλόγκαν περί υγείας.

Kεντρικό πρόβλημα: Η υπερβολική εστίαση σε επιμέρους συστατικά (όπως βαφές τροφίμων ή σπορέλαια) αποπροσανατολίζει από τις πραγματικές αιτίες των προβλημάτων δημόσιας υγείας — όπως ανισότητες στη στέγαση, έλλειψη καθολικής περίθαλψης ή παιδείας.

Mε λίγα λόγια: Η φοβία για τα χημικά οδηγεί σε επικίνδυνες πρακτικές: άρνηση εμβολιασμών, αποφυγή αντηλιακών λόγω φόβου για ‘τοξίνες’, ακόμη και αποκλεισμό φρούτων λόγω παρανοήσεων γύρω από τη φρουκτόζη. Όλα αυτά έχουν σοβαρό αντίκτυπο στη δημόσια υγεία.

«Αυτό μπορεί να στοιχίσει ανθρώπινες ζωές… Βιώνουμε μια μοναδική εποχή στην ανθρώπινη ιστορία με τον χειρότερο δυνατό τρόπο», τονίζει ο Caulfield.

Πηγή: Huffpost

Η πολύ έμπειρη ψυχολόγος Dr. Ramani Durvasula, που εξειδικεύεται σε περιπτώσεις ψυχικών τραυμάτων που έχουν προκύψει από ναρκισσιστικές συμπεριφορές στο πλαίσιο διαπροσωπικών σχέσεων, αναλύει το ζήτημα ξεκινώντας από το γεγονός πως από μόνο του ένα μότο όπως «η συγχώρεση σε βοηθάει να γίνεις καλά» δεν πρέπει να κυριαρχεί στη σκέψη των ανθρώπων.

«Πώς μπορούμε να συγχωρήσουμε κάποιον που μας έχει πληγώσει τόσο σοβαρά, όντας νάρκισσος;», ήταν η ερώτηση που της έκανε ο οικοδεσπότης του podcast “The School of Greatness”, Lewis Howes.

H Dr. Ramani έκανε μία πολύ ξεκάθαρη τοποθέτηση:

Η Dr. Ramani τόνισε ότι η συγχώρεση πολλές φορές δεν προσφέρει απολύτως τίποτα στο ταξίδι της αυτοβελτίωσής μας, ειδικά όταν ο άλλος δεν μας προσέφερε τίποτα καλό, παρά μόνο πόνο. «Αν κάποιος πήρε τον έλεγχο της ψυχής μας και μας αποστέρησε την ειρήνη, δεν μπορεί να αξίζει συγχώρεση».

Η ίδια τόνισε ότι μία τέτοια πράξη δεν μας αφαιρεί απαραίτητα το αντίστοιχο ψυχολογικό βάρος που φέρουμε και πως αν φανούμε μεγαλόψυχοι το συγκεκριμένο πρόσωπο θα μπορεί να παραμείνει στη ζωή μας και να συνεχίσει να μας βλάπτει με τη συμπεριφορά του.

«Κάποιοι άνθρωποι εξακολουθούν να έχουν σχέσεις με μέλη τις οικογένειάς τους … Ίσως να μην έχουν επιλογή, δεν μπορρούν να φύγουν όλοι, καμιά φορά αυτό δεν μπορεί να γίνει», ανέφερε σε σχέση με τις σχέσεις εντός μίας οικογένειας, που είναι πολλές φορές πάρα πολύ δύσκολες, αν κάποιος από τα μέλη της είναι νάρκισσος. Αλλά να δίνεις τόπο στην οργή είναι καμιά φορά συνώνυμο του να αφήνεις τον άλλο να συνεχίσει να αλωνίζει στη ζωή σου. Είναι τόσο απλό.

Στο ίδιο μήκος κύματος, η κοινωνική λειτουργός Shannon Thomas δήλωσε για το ίδιο ζήτημα ότι η σκέψη της συγχώρεσης μπορεί να επαναφέρει αρνητικά συναισθήματα από το παρελθόν και οι άνθρωποι που επέζησαν από τέτοιες συμπεριφορές, να ξαναζήσουν με παραπλήσιο τρόπο καταστάσεις που θέλουν να αφήσουν για πάντα πίσω τους, κάτι που ακούγεται πάρα πολύ λογικό.

Η Dr. Ramani, στο μεταξύ, παραδέχτηκε ότι τηρεί αυτή τη στάση και στην προσωπική της ζωή, έχοντας επιλέξει να διακόψει επαφές με ανθρώπους και λέγοντας χωρίς περιστροφές πως «δεν τους συγχωρεί και δεν πρόκειται να το κάνει ποτέ». Στο μεταξύ, ο Lewis Howes πήγε την κουβέντα παραπέρα, επισημαίνοντας τη σημασία της εσωτερικής ειρήνης που βιώνει κάποιος άνθρωπος. Αν αυτή υπάρχει, δεν χρειάζεται να γίνει τίποτα που να μπορεί να τη διαταράξει.

Κλείνοντας την τοποθέτησή της στο πιο πάνω ερώτημα, η Dr. Ramani είπε πως πρέπει να λαμβάνουμε υπόψιν ότι οι άνθρωποι που μας έχουν βλάψει και ενδέχεται να συγχωρήσουμε, είναι πιθανό να κάνουν κακό σε άλλους ανθρώπους, και να μην έχουν μάθει να συμπεριφέρονται σωστά, συνεπώς δεν έχουμε κανένα λόγο να τους ενθαρρύνουμε σε αυτή τη διαδικασία.

Η ψυχολόγος είπε μία σκληρή αλήθεια: Αν συγχωρήσεις χωρίς να το έχεις σκεφτεί καλά και πράγματι να έχεις ξεπεράσει το τραύμα, δεν θα το έχεις κάνει στην πραγματικότητα. Κι αυτό οφείλουμε να το λάβουμε υπόψιν μας, δίνοντας προτεραιότητα στις δικές μας ανάγκες και όχι σε παρακινήσεις ανθρώπων που δεν μπορούν να γνωρίζουν τι μας έχει συμβεί και πόσο μας έχει στοιχίσει.

Πηγή: Marie Claire

Πώς γεννιέται άραγε ένα σκίτσο; Από πού ξεκινάς; Από την εικόνα, τη φράση ή την ιδέα;

Η πρώτη ύλη είναι η επικαιρότητα κι όταν λέω «επικαιρότητα» δεν εννοώ απαραίτητα τη «μικροεπικαιρότητα» της ημέρας. Δηλαδή, η φτώχεια είναι ένα θέμα διαχρονικά επίκαιρο. Το μεταναστευτικό ή ο πόλεμος. Για μένα, όλα ξεκινούν από το τι θέλω να πω. Αποφασίζω τι θέλω να πω και με βάση αυτό, προσπαθώ να σκεφτώ τον πιο άμεσο τρόπο για να το διατυπώσω. Η σκηνοθεσία της εικόνας έρχεται σε δεύτερη φάση.

Υπάρχει κάποιος σκιτσογράφος – Έλληνας ή ξένος – που υπήρξε για σένα πρότυπο ή καταλυτική επιρροή;

Αλίμονο! Είμαι σίγουρα «μαθητής» και του Γιάννη Ιωάννου και του Στάθη. Με έχει επηρεάσει καθοριστικά ο Αρκάς, -αυτή, τώρα, είναι μια μεγάλη συζήτηση-.

Στα πρώτα του χρόνια, φαντάζομαι.

Ναι. Έχει υπάρξει πολύ καθοριστικός για μένα. Ο Κίνο, ο δημιουργός της Μαφάλντα, με έχει επηρεάσει έντονα. Οι δημιουργοί του Αστερίξ και του Λούκι Λουκ ήταν μεγάλη έμπνευση. Και ως προς τη θεματολογία, αλλά και το εικαστικό κομμάτι. Και βέβαια, ο Σπύρος Ορνεράκης, ο οποίος ήταν δάσκαλός μου. Αυτοί ήταν τα πρότυπά μου. Και καθώς εξελίσσομαι, τα σκίτσα μου αλληλεπιδρούν και «συνομιλούν» και με σκίτσα νεότερων συναδέρφων και «επηρεάζονται». Για παράδειγμα, ο συνάδερφος και πολύ καλός φίλος, Τάσος Αναστασίου, είναι ένας άνθρωπος, ο οποίος, παρότι είμαστε περίπου σύγχρονοι, -αυτός μετράει όμως αρκετά περισσότερα χρόνια από μένα- με επηρεάζει βαθιά. Δεν είναι μόνο τα ιερά τέρατα του παρελθόντος, που με έχουν επηρεάσει, δηλαδή.

Φυσικά, λογικό. Πάνο, είχα πάρει δώρο στην αδερφή μου, όταν πήγαινε στο Γυμνάσιο, το «Κεφάλαιο» του Μαρξ σε μορφή κόμικ. Περνάει το νόημα ενός τόσο σύνθετου ζητήματος μέσα από αυτή τη φόρμα;

Η γνώμη μου πάνω σε αυτό είναι μάλλον αντι- δημοφιλής. «Υπονομευτική» ίσως για τον κλάδο. Θεωρώ ότι ένα κύριο χαρακτηριστικό, που έχει το σκίτσο, αλλά σε ένα βαθμό και τα κόμικς, μάλλον το πολιτικό σκίτσο, κατά κύριο λόγο, είναι η συμπύκνωση. Δεν πιστεύω καθόλου στο «μια εικόνα ισούται με χίλιες λέξεις». Πιστεύω στην τεράστια αξία της μιας εικόνας και στην τεράστια αξία των χιλίων λέξεων. Η μια εικόνα είναι συμπύκνωση και οι χίλιες λέξεις είναι ανάλυση. Εξακολουθώ να αγαπώ την ανάλυση. Θεωρώ ότι μπορεί να λειτουργήσει μόνο ως ερέθισμα, ως μια πολύ πρώτη επαφή, σίγουρα ανολοκλήρωτη. Για μένα, ένα τόσο σύνθετο ζήτημα είναι πάρα πολύ δύσκολο να αποδοθεί. Έχει όμως την αξία του ως ένα πρώτο ερέθισμα.

Μέσα από το έργο σου αναδεικνύεται, μεταξύ άλλων, και το ταξικό ζήτημα. Ποια είναι η μορφή του σήμερα; Είναι πιο θολά τα όρια σε σχέση με 100 χρόνια πριν; Ένας 35αρης που δουλεύει σε μια εταιρεία και αμείβεται με 1.500 ευρώ είναι εργατική τάξη ή δεν είναι;

Πιστεύω ότι δεν έχει αλλάξει τίποτα ως προς την ουσία και τον πυρήνα. Προφανώς, υπάρχει εξέλιξη, υπάρχει προσαρμογή και κυρίως υπάρχει αλλαγή των αναγκών. Ο εργάτης του 2025 έχει ανάγκη ένα καλό κινητό τηλέφωνο, όπως ο εργάτης του 1925 είχε ανάγκη ένα αντίστοιχο εργαλείο. Έτσι το βλέπω. Το όποιο θόλωμα είναι, σε έναν βαθμό, εσκεμμένο. Είναι, σε μια προσπάθεια, να αμβλυνθούν οι ταξικές διαφορές. Ωστόσο, η ουσία δεν αλλάζει. Επιμένω πολύ στη λέξη «ανάγκη». Προφανώς, τα 1.500 ευρώ είναι, σε απόλυτο αριθμό, περισσότερα από τα 500. Το θέμα είναι τι ανάγκες καλύπτουν, τι ποιότητα ζωής υπάρχει σε κάθε χρονική περίοδο, με βάση τις δυνατότητες και τις ανάγκες. Αυτή τη στιγμή, οι δυνατότητες των εργαζόμενων να ζήσουν πολύ καλύτερα είναι πολύ περισσότερες. Με την αξιοποίηση της τεχνολογίας, της επιστήμης. Όταν βρισκόμαστε πίσω κι από παλιότερες εποχές και με έναν απόλυτο τρόπο, προφανώς και δεν έχει αλλάξει κάτι, επί της ουσίας.

Αν έπρεπε να συνοψίσεις την παγκόσμια πολιτική κατάσταση σήμερα σε ένα σκίτσο χωρίς λόγια, τι θα έδειχνες;

Αυτό σχετίζεται με ό,τι προσπαθώ να κάνω κάθε μέρα. Δεν μπορώ να σκεφτώ κάτι ιδιαίτερο.  Η αλήθεια είναι ότι με αιφνιδιάζει λίγο η ερώτηση.

Εννοώ, μια πρώτη εικόνα, που σου έρχεται.

Θα πήγαινα πάλι σε μια κατάσταση, όπου ένα πάρα πολύ μικρό κομμάτι του πληθυσμού κατέχει το συντριπτικά περισσότερο κομμάτι του παγκόσμιου πλούτου, σε αντίθεση με την πλειοψηφία των εργαζόμενων. Δεν θα ήθελα να το χρωματίσω με κάτι ευκαιριακό. Προφανώς, υπάρχουν ιδιαιτερότητες. Η διακυβέρνηση, για παράδειγμα, του Τραμπ είναι εμβληματική. Θα μπορούσε όντως να χρησιμοποιηθεί αυτός ως το κεντρικό πρόσωπο, που ενσαρκώνει το κακό, την αστάθεια, την ανασφάλεια. Όμως θα επέλεγα κάτι πιο διαχρονικό. Θα γυρνούσα πάλι στη σχέση της πλειοψηφίας των εργαζόμενων και της μικρής ελίτ.

Ε, αυτό, δεν έχει αλλάξει ποτέ.

Ναι. Και θα έμενα σε αυτό. Από εκεί και πέρα, κάθε περίοδος είναι διαφορετική. Έχει τους ήρωες, τους αντι- ήρωες, τις ιδιαιτερότητες. Αυτή τη στιγμή, είμαστε σε μια κατάσταση, που ίσως να είναι ο πρόλογος ενός μεγάλου πολέμου. Ενδεχομένως, να έβαζα και μια τέτοια πλευρά.

Πόσο δύσκολο είναι να κάνεις πολιτική σάτιρα, όταν η πραγματικότητα μοιάζει ήδη σουρεαλιστική;

Η πρόσφατη συνομιλία Τραμπ-Ζελένσκι, στον Λευκό Οίκο, είναι κάτι που με ξεπερνά ως δημιουργό. Ξέρεις ότι γίνεται έτσι, αλλά είναι άλλο πράγμα να το βλέπεις. Με σόκαρε αυτό και με έκανε να αναρωτιέμαι τι ρόλο έχω σε αυτή την κοινωνία. Κάτι τέτοιο δείχνει και πόσο οξύνονται και τα αδιέξοδα. Παλιά, υπήρχε κι ένα συμπαθητικό «γκριζάκι». Τώρα τα πράγματα τείνουν προς το μαύρο – άσπρο. Κατά τη δική μου άποψη, προς το μαύρο – κόκκινο. Νομίζω ότι όσο δυσκολεύουν τα πράγματα, οι αστικές ευγένειες μπαίνουν στην άκρη. Για να έρθει μπροστά η πραγματική πολιτική, η πραγματική σύγκρουση συμφερόντων.

Δεν κρατιούνται τα προσχήματα.

Για να είμαι ειλικρινής, κάτι τέτοιο μου αρέσει. Αλλά μερικές φορές, με δυσκολεύει ως δημιουργό.

Το καταλαβαίνω. Έχεις ήδη διανύσει μια μακρά πορεία στον χώρο της πολιτικής γελοιογραφίας. Ποια είναι τα επόμενα δημιουργικά βήματα που θα ήθελες να κάνεις;

Ως προς την πολιτική γελοιογραφία, η αλήθεια είναι ότι νιώθω αρκετά πλήρης. Δουλεύω, σχεδόν, είκοσι χρόνια ως πολιτικός γελοιογράφος. Το γεγονός ότι εξακολουθώ να εργάζομαι στον Τύπο, είναι μεγάλη υπόθεση. Υπάρχει πολύ βαθιά κρίση στον χώρο, στον Τύπο, γεγονός που έχει την αντανάκλασή του και στην πολιτική γελοιογραφία, η οποία είναι δεμένη με τον χώρο της εφημερίδας. Οπότε, από τη στιγμή που εξακολουθώ να δουλεύω –ζω από αυτή τη δουλειά, δημιουργώ σταθερά, χωρίς παρεμβάσεις- είναι μεγάλη υπόθεση. Δουλεύω σε εβδομαδιαίο έντυπο βέβαια –έχω δουλέψει πολύ λίγο σε ημερήσιο- ωστόσο δεν είναι αυτό κάτι, που μου λείπει. Το εβδομαδιαίο με βοηθά στο να μπορώ να πηγαίνω σε πιο μεγάλα θέματα, από το να κυνηγώ την επικαιρότητα της ημέρας. Ως προς τα κόμικς, έχω ακόμη ανεκπλήρωτους στόχους. Έχω ήδη ξεκινήσει να δουλεύω και κάποιες ιστορίες πιο μεγάλες. Μέχρι τώρα, έκανα μόνο αυτοτελή επεισοδιάκια. Αυτό είναι ένας στόχος. Και ο μεγάλος στόχος είναι να συνεχίσω να ζω από τη δουλειά μου. Κάτι που δεν είναι καθόλου αυτονόητο ή εύκολο με τις συνθήκες που επικρατούν.

Στο εύχομαι.

Είναι το μεγαλύτερό μου άγχος. Να συνεχίσω να δουλεύω και να μπορώ να δουλεύω ανενόχλητος, κάνοντας αυτά που θέλω. Μέχρι στιγμής, τσουλάει. Αλλά τα πράγματα δυσκολεύουν συνεχώς.

Αν είχες ένα τεράστιο, κεντρικό πανό, στην πλατεία Συντάγματος, στο οποίο μπορούσες να σχεδιάσεις ό,τι θέλεις, τι θα ζωγράφιζες και τι θα έγραφες;

Αν μιλάμε για τώρα, για σήμερα, μάλλον θα έκανα κάτι σε σχέση με τα Τέμπη. Ίσως να επανασχεδίαζα ένα από τα υπάρχοντα σκίτσα, που έχω κάνει για τα Τέμπη, αν δεν σκεφτόμουν κάτι καλύτερο. Ένα σκίτσο, που έχω κάνει και που αγαπώ πάρα πολύ, δείχνει μια δακρυσμένη κοπέλα, της οποίας το δάκρυ σχηματίζει μια γροθιά. Ο πόνος και η θλίψη να γίνουν δύναμη για να πάμε ένα βήμα παρακάτω. Για να αποδοθεί δικαιοσύνη και να λυθούν ριζικά κάποια προβλήματα. Αυτή θα ήταν η συμβολή μου.   

Σε ευχαριστώ πάρα πολύ!

Κι εγώ.