Αναμφίβολα, υπάρχει το χαρακτηριστικό «ύφος Λόμπο Αντούνες»: μια γραφή που διαλύει την παραδοσιακή αφήγηση, πληθαίνει τις φωνές και μετατρέπει τον χρόνο σε έναν κυκλικό χώρο, όπου μνήμη, συνείδηση και εμπειρία συνυπάρχουν χωρίς ιεραρχίες. Τα μυθιστορήματά του υπερβαίνουν τα όρια του είδους, δημιουργώντας ένα μοναδικό λογοτεχνικό σύμπαν.

Η θέση του Αντούνες στην Πορτογαλία

Παραδόξως, ο συγγραφέας που απολαμβάνει τεράστια αναγνώριση στο εξωτερικό παραμένει μια «δύσκολη» φιγούρα στη δική του χώρα. Ο Λόμπο Αντούνες δεν έκρυψε ποτέ τις απόψεις του για την πορτογαλική λογοτεχνία ή για το ίδιο το Πορτογαλία. Η συχνά σκληρή και ειλικρινής στάση του τον έκανε δύσκολα αποδεκτό στους πολιτιστικούς κύκλους.

Για χρόνια, η πορτογαλική κριτική –ιδίως η ακαδημαϊκή– δυσκολευόταν να διαχωρίσει το έργο από το πρόσωπο. Η δημόσια εικόνα του («από τον Καμόενς δεν υπήρξε τίποτα ενδιαφέρον στη λογοτεχνία μας… μέχρι εμένα») επηρέασε καταλυτικά την αποδοχή των βιβλίων του.

Κεντρικά θέματα και ποιητική διάσταση

Τα βασικά θέματα στα οποία επιστρέφει συγκροτούν έναν ξεχωριστό λογοτεχνικό χώρο. Πρώτα απ’ όλα, η Πορτογαλία και ο αποικιακός της πόλεμος, μεταμορφωμένος σε μια ανοιχτή πληγή και διαρκές παραλήρημα. Στις σελίδες του, ο πόλεμος εμφανίζεται ως φάντασμα αποανθρωποποίησης και τραυματικής μνήμης που καθορίζει τη μοίρα των Πορτογάλων.

Παράλληλα, ο Λόμπο Αντούνες μετέτρεψε την ασθένεια –σωματική ή ψυχική– σε μεταφορά για τον χρόνο, την ανθρώπινη ευθραυστότητα και τη διαρκή παρουσία της μνήμης. Σε αυτά τα μοτίβα προστίθεται η επίμονη εστίαση στην αδικία και στις ξεχασμένες ζωές: τους ηττημένους, τους περιθωριοποιημένους, όσους ζουν στα όρια της ιστορίας.

Πιστεύω όμως ότι το βαθύτερο κλειδί του έργου του είναι η ποιητική του διάσταση. Παρότι παρουσιάζονται ως μυθιστορήματα, πολλά βιβλία του διαβάζονται σαν τεράστια ποιήματα σε πεζό λόγο εκατοντάδων σελίδων. Η γραφή του χτίζεται με εικόνες, ελλείψεις, επαναλήψεις και λυρικούς συνειρμούς που παρασύρουν τον αναγνώστη σε ένα ρεύμα λόγου μεγάλης συναισθηματικής έντασης.

Η εμπειρία της μετάφρασης

Από το 2011, είχα το προνόμιο να μεταφράζω το έργο του στα ισπανικά. Το να μεταφράζεις τον Λόμπο Αντούνες σημαίνει να εισέρχεσαι σε αυτόν τον ίδιο χείμαρρο γλώσσας, να αφουγκράζεσαι τις διασταυρούμενες φωνές στις σελίδες του και να προσπαθείς να αναπαράγεις τη μουσικότητά τους σε μια άλλη γλώσσα.

Ομολογώ πως κανένας άλλος συγγραφέας δεν με οδήγησε τόσο συχνά –κατά τη μετάφραση– σε μια παράξενη, σχεδόν ονειρική συγκίνηση, στα όρια των δακρύων. Γιατί στη λογοτεχνία του Αντόνιο Λόμπο Αντούνες υπάρχει κάτι που υπερβαίνει την άψογη τεχνική ή το ξεχωριστό ύφος: μια ανθρώπινη ένταση, με τις αρετές και τις αδυναμίες της, που διαπερνά τη σελίδα και αγγίζει άμεσα τον αναγνώστη.

Ίσως γι’ αυτό η φράση που κάποτε θεωρούνταν αλαζονική έχει πια γίνει αυτονόητη πραγματικότητα. Κανείς δεν έγραψε όπως ο Αντόνιο Λόμπο Αντούνες.

Antonio Sáez Delgado

Πηγή: El País

Η κατάταξη βασίζεται στην αναφερόμενη χρονολογία ίδρυσης κάθε εστιατορίου, λαμβάνοντας υπόψη τόσο την ηλικία της επιχείρησης όσο και το διάστημα που το κτίριο σερβίρει φαγητό.

Antoine’s, στη Νέα Ορλεάνη των ΗΠΑ, λειτουργεί από το 1840 και παραμένει υπό την ιδιοκτησία απογόνων του ιδρυτή Antoine Alciatore. Το 1868 μεταφέρθηκε σε μεγαλύτερο χώρο όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα. Φημίζεται για τη γαλλο-κρεολέζικη κουζίνα του, με πιάτα όπως shrimp remoulade και mushroom bourguignon, ενώ τα σαββατοκύριακα προσφέρει brunch με ζωντανή jazz.

Στη Λισαβόνα, το Pastéis de Belém παρασκευάζει από το 1837 τα διάσημα πορτογαλικά pastéis de nata, ακολουθώντας μυστική συνταγή του μοναστηριού Mosteiro dos Jerónimos. Εκτός από γλυκά, διαθέτει και αλμυρά αρτοσκευάσματα, προσφέροντας στους επισκέπτες μια αυθεντική εμπειρία.

Η Brasserie Georges στη Λυών, ιδρύθηκε το 1836 από τον Georges Hoffherr. Έχει φιλοξενήσει προσωπικότητες όπως η Édith Piaf και ο Jules Verne. Το μενού της ανανεώνεται καθημερινά με γαλλικές σπεσιαλιτέ.

Στο ιστορικό κέντρο του Ντουμπρόβνικ, το Dubravka 1836 Restaurant and Café λειτουργεί από το 1836, προσφέροντας μεσογειακές γεύσεις με θέα στο Αδριατικό πέλαγος και αγαπημένα πιάτα ντόπιων όπως ψητό καλαμάρι και πίτσα με San Marzano ντομάτες.

Από την Ευρώπη στις ΗΠΑ: Ιστορικά στέκια με διαχρονική αξία

Το Union Oyster House, στη Βοστώνη, λειτουργεί αδιάκοπα από το 1826 και αποτελεί Εθνικό Ιστορικό Μνημείο των ΗΠΑ. Φημίζεται για τα φρέσκα στρείδια αλλά και για κλασικά πιάτα θαλασσινών όπως lobster rolls και crab cakes.

Το The Log Inn, στην Ιντιάνα, χτίστηκε το 1825 ως σταθμός για άμαξες. Το 1844 φιλοξένησε τον Abraham Lincoln. Σήμερα προσφέρει οικογενειακά δείπνα σε παραδοσιακή αμερικανική ατμόσφαιρα.

Στο Βελιγράδι, το εστιατόριο με την ασυνήθιστη ονομασία Znak Pitanja (;) , λειτουργεί από το 1823 και έχει συνδέσει την ιστορία του με παραδοσιακές σερβικές γεύσεις όπως μοσχαρίσιο γκούλας και sarma.

The Golden Lamb, στο Οχάιο, είναι η παλαιότερη συνεχώς λειτουργούσα επιχείρηση της πολιτείας (από το 1803). Έχει φιλοξενήσει προέδρους των ΗΠΑ αλλά και τον αστροναύτη Neil Armstrong, ενώ συνδυάζει τοπικές και διεθνείς γεύσεις στο μενού του.

Αιώνες παράδοσης στη γαστρονομία της Ευρώπης

Rules, στο Λονδίνο, ιδρύθηκε το 1798 και έχει αντέξει πολέμους, οικονομικές κρίσεις αλλά και αλλαγές στην ιδιοκτησία. Παραμένει πιστό στην κλασική βρετανική κουζίνα, δημοφιλές για τις πίτες, puddings και στρείδια.

Old Commercial Room, στο Αμβούργο, λειτουργεί από το 1795 με αγγλική αισθητική και έμφαση στα θαλασσινά πιάτα αλλά και στα παραδοσιακά γερμανικά εδέσματα.

Caffè Florian, στη Βενετία, είναι το αρχαιότερο καφέ της Ιταλίας (1720), διάσημο για την αρχιτεκτονική του αλλά και τα εκλεκτά γλυκίσματα που συνοδεύουν τον καφέ ή το τσάι σας σε ένα περιβάλλον πολυτέλειας.

Café Tomaselli, στο Σάλτσμπουργκ, λειτουργεί ως καφέ-ζαχαροπλαστείο ήδη από το 1700 – αποτελώντας σημείο αναφοράς για την αυστριακή κουλτούρα καφέ.

Τα παλαιότερα καταστήματα στον κόσμο: Από τον Μεσαίωνα ως σήμερα

Bianyifang, στο Pεκίνο, ξεκίνησε ως μικρό εστιατόριο πάπιας το 1416 κι εξελίχθηκε σε αλυσίδα που διατηρεί τις παραδοσιακές τεχνικές ψησίματος πάπιας έως σήμερα.

Hotel Gasthof Löwen, στο Βαντούζ του Λιχτενστάιν, ιδρύθηκε το 1380 κι αποτελεί σημείο συνάντησης για τους λάτρεις της παραδοσιακής ευρωπαϊκής κουζίνας με σύγχρονες πινελιές.

The Old House, στο Llangynwyd της Ουαλίας, χρονολογείται από το 1147 κι έχει μετατραπεί σε πολυχώρο φιλοξενίας, εστίασης και εκδηλώσεων. Προσφέρει ουαλικές γεύσεις σε ένα ανακαινισμένο ιστορικό περιβάλλον.

Historische Wurstküche, στη Ρέγκενσμπουργκ Γερμανίας, βρίσκεται στο ίδιο σημείο από το 1146, αρχικά ως καντίνα για εργάτες της πέτρινης γέφυρας. Σήμερα φημίζεται για τα bratwurst λουκάνικα που ψήνονται σε κάρβουνα μαζί με χειροποίητο μουστάρδα και ξινολάχανο.

St. Peter Stiftskulinarium, στην καρδιά του Σάλτσμπουργκ Αυστρίας, θεωρείται η αρχαιότερη καταγεγραμμένη επιχείρηση εστίασης στον κόσμο – καθώς αναφέρεται ήδη από το 803 μ.Χ.. Βρίσκεται εντός μοναστηριακού συγκροτήματος των Βενεδικτίνων και προσφέρει δύο διαφορετικές εμπειρίες: διεθνή fine dining ή αυθεντική αυστριακή-μεσογειακή κουζίνα σε ένα μοναδικό ιστορικό σκηνικό.

Η ιστορία των pastéis de nata και ο θρύλος τους

Όπως συμβαίνει με κάθε παραδοσιακό έδεσμα που αντέχει στον χρόνο, έτσι και τα pastéis de nata έχουν τη δική τους ιστορία που αγγίζει τον θρύλο. Αν και δεν υπάρχουν επίσημα έγγραφα, θεωρείται ότι δημιουργήθηκαν τον 18ο αιώνα από τους μοναχούς του Μοναστηριού της Σάντα Μαρία ντε Μπελέμ, λίγο έξω από τη Λισαβόνα. Δεν πρόκειται για μοναχές ή λεπτεπίλεπτα γυναικεία χέρια, αλλά για άνδρες μιας καθολικής τάξης που ανάμεσα σε προσευχές ενέδιδαν στους γλυκούς πειρασμούς —μια παράδοση που επέζησε μέσα στους αιώνες.

Όταν η πορτογαλική φιλελεύθερη επανάσταση (1820-1834) έκλεισε το μοναστήρι, λέγεται ότι ο μοναχός που ήταν υπεύθυνος για τον φούρνο παρέδωσε τη μυστική συνταγή στον Domingos Rafael Alves. Εκείνος άνοιξε την περίφημη Casa Pastéis de Belém, κοντά σε εργοστάσιο ζάχαρης, αξιοποιώντας τη μυστική συνταγή των παλιών μοναχών. Το έτος ήταν το 1837, από τότε η ιστορία είναι καταγεγραμμένη. Η ζαχαροπλαστεία λειτουργεί μέχρι σήμερα υπό την ίδια οικογένεια, πιστή στη μυστική συνταγή που έχει γίνει γνωστή σε όλο τον κόσμο —με καθημερινή παραγωγή που φτάνει τα 20.000 κομμάτια— αποδεικνύοντας το διαρκές της επιτυχίας.

Γευστικές επιλογές και σύγχρονη παραγωγή

Μετά από δοκιμές σε διάφορα ζαχαροπλαστεία, ξεχωρίζουν τα pastéis de nata του Castro. Είναι εξαιρετικά λεπτεπίλεπτα, τραγανά και απαλά, με έντονη γεύση βουτύρου και αυγού —ένας πραγματικός πειρασμός για όσους λαχταρούν κάτι γλυκό. Μερικοί προσθέτουν κανέλα σε σκόνη την τελευταία στιγμή· αυτό καλύπτει τα ιδιαίτερα αρώματα του γλυκού — θέμα παράδοσης ή απλώς γούστου.

Πριν ολοκληρωθεί η διαδρομή, αξίζει η επίσκεψη σε ένα βιομηχανικό εργαστήριο στα περίχωρα της πόλης —τη Nortejo, που δεν πωλεί απευθείας στο κοινό— για να παρατηρηθεί η διαδικασία παραγωγής που δεν είναι εμφανής στα παραδοσιακά καταστήματα. Εκεί φαίνεται πώς φτιάχνονται οι στρώσεις φύλλου: εναλλαγές αλευριού και βουτύρου διπλώνονται επανειλημμένα σύμφωνα με την κλασική τεχνική. Παρακολουθείται το τύλιγμα της ζύμης σε μακριούς κυλίνδρους που στη συνέχεια κόβονται σε φέτες πάχους ενάμιση δάχτυλου και τοποθετούνται στις φόρμες. Αφού πιεστούν στα τοιχώματα, γεμίζονται με κρέμα και ψήνονται ώστε να αποκτήσουν τραγανό φύλλο και καραμελωμένη επιφάνεια — στοιχείο ζωτικής σημασίας για το τέλειο αποτέλεσμα.

Τα pastéis τους εντυπωσιάζουν· δεν υστερούν σε σχέση με όσα προσφέρονται σε παραδοσιακά καταστήματα. Οι ιδιοκτήτες, Dimas και Celso Ferreiro, μιλούν για την εξαγωγή των προϊόντων τους: χάρη στην κατάψυξη αντέχουν στη μεταφορά στο εξωτερικό. Η εταιρεία Nata Lisboa-Bilbao τα διαθέτει ήδη τόσο στη βασκική πόλη όσο και σε άλλες περιοχές του κόσμου.

Η αξία αυτής της πρωτοβουλίας είναι αναμφισβήτητη· ωστόσο τα pastéis de nata απογειώνονται όταν καταναλώνονται χλιαρά, λίγα μόλις λεπτά αφού βγουν από τον φούρνο.

Κάποια δικά του λόγια:

Μέσα μας υπάρχει κάτι που δεν έχει όνομα· αυτό το κάτι είναι αυτό που είμαστε.

Ο άνθρωπος είναι ένα πλάσμα που βρίσκεται συνεχώς «υπό κατασκευήν», αλλά επίσης, κατά ένα παράλληλο τρόπο, πάντα σε μια κατάσταση αέναης καταστροφής.

Μπορούμε να ξεφύγουμε από όλα εκτός από τον εαυτό μας.

Ακριβώς όπως η συνήθεια δεν κάνει τον μοναχό, το σκήπτρο δεν κάνει τον βασιλιά.

To διάβασμα είναι ένας άλλος τρόπος να είσαι κάπου.

Οι ερωτήσεις σου είναι ψεύτικες αν ξέρεις ήδη την απάντηση.

Ο σοφός είναι ικανοποιημένος με αυτό που έχει μέχρι να εφεύρει κάτι καλύτερο.

Είμαστε περισσότερο τα ελαττώματά μας παρά τα προσόντα μας.

Λένε ότι ο χρόνος θεραπεύει τις πληγές, αλλά κανείς δεν έχει ζήσει αρκετά για να αποδείξει αυτή τη θεωρία.

Ο γάμος αποτελείται από τρεις ανθρώπους: τον άνδρα, τη γυναίκα και ένα τρίτο πρόσωπο, το σημαντικότερο, το οποίο αποτελείται από άνδρες και γυναίκες.

Υπάρχουν πάρα πολλοί λόγοι να μην ανεχτούμε τον κόσμο που έχουμε τώρα.

Τι είδους κόσμος είναι αυτός που μπορεί να στείλει μηχανές στον Άρη, αλλά παραμένει αδιάφορη πριν από τη σφαγή των ανθρώπων;

Ως πολίτες, όλοι έχουμε την υποχρέωση να παρέμβουμε και να εμπλακούμε. Είναι ο πολίτης που αλλάζει τα πράγματα.

Οι άνθρωποι ζουν κάτω από την ψευδαίσθηση ότι έχουμε ένα δημοκρατικό σύστημα, αλλά αυτή είναι μόνο η εξωτερική μορφή αυτού του συστήματος. Στην πραγματικότητα ζούμε σε μια πλουτοκρατία, το σύστημα διακυβέρνησης των πλουσίων.

Είναι η οικονομική δύναμη που καθορίζει την πολιτική εξουσία, έτσι ώστε οι κυβερνήσεις να γίνουν πολιτικές μαριονέτες της οικονομικής δύναμης.

Ο κόσμος κυβερνάται από μη δημοκρατικούς θεσμούς: την Παγκόσμια Τράπεζα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου κλπ.

Η κοινωνία πρέπει να αλλάξει, αλλά οι πολιτικές δυνάμεις που διαθέτουμε σήμερα δεν αρκούν για να κάνουν αυτή την αλλαγή. Για το λόγο αυτό, το δημοκρατικό σύστημα στο σύνολό του θα πρέπει να επανασχεδιαστεί.

Στο τέλος της ζωής μας, ανακαλύπτουμε ότι η μόνη προϋπόθεση για να ζήσουμε είναι ο θάνατος.

Το μυθιστόρημα τροφοδοτείται από την επιστήμη, τη φιλοσοφία, την ποίηση κ.λπ. Δεν πρόκειται μόνο για την αφήγηση μιας ιστορίας.

Δεν αμφιβάλλω ότι ο άνθρωπος μπορεί να ζήσει μόνος του απόλυτα, αλλά είμαι πεπεισμένος ότι αρχίζει να πεθαίνει μόλις κλείσει την πόρτα του σπιτιού πίσω του.

Κάθε δευτερόλεπτο που περνάει είναι μια πόρτα για το μέλλον. Αλλά ίσως είναι πιο ακριβές να πούμε ότι το μέλλον είναι μια τεράστια κενότητα η οποία τρέφεται από το αιώνιο παρόν.

Οι συνειδήσεις παραμένουν σιωπηλές περισσότερο από ό, τι πρέπει.

Ένα στομάχι που είναι συνηθισμένο να πεινάει είναι ικανοποιημένο με πολύ λίγα.

Η ιστορία του ανθρώπου είναι η ιστορία των παρεξηγήσεών μας με το Θεό. Δεν μας καταλαβαίνει και δεν τον καταλαβαίνουμε.

Ο ζωγράφος ζωγραφίζει, ο μουσικός συνθέτει, ο μυθιστοριογράφος γράφει μυθιστορήματα. Αλλά νομίζω ότι όλοι έχουν κάποια κοινή επιρροή. όχι επειδή είναι καλλιτέχνες, αλλά επειδή είναι πολίτες.

Αν είμαι ειλικρινής σήμερα, τι έχει σημασία αν λυπάμαι αύριο;

Είναι δυνατόν να μην βλέπουμε ένα ψέμα ακόμη και αν είναι μπροστά μας.

Το ψωμί του σήμερα δεν αφαιρεί την πείνα του χθες, πόσο μάλλον του αύριο.

Η δημιουργία είναι πάντα πολύ πιο διεγερτική από την καταστροφή.

Η δυσκολία δεν είναι το να ζεις με άλλους ανθρώπους. Η δυσκολία είναι το να τους καταλάβεις.

Οι άνδρες είναι όλοι οι ίδιοι. Νομίζουν ότι επειδή προέρχονται από την κοιλιά μιας γυναίκας, ξέρουν τα πάντα που πρέπει να γνωρίζουν για τις γυναίκες.

Σε θέματα συναισθημάτων και καρδιάς, τα πολλά είναι πάντα καλύτερα από τα λίγα.

Σε όλα τα στάδια της ζωής, υπάρχουν πάντα νέα θαύματα που εκπλήσσουν τον άνθρωπο. Μέχρι να συνηθίσει και να χάσει το ενδιαφέρον του.

Αν δεν μπορούμε να ζήσουμε ως ανθρώπινα όντα, τουλάχιστον ας κάνουμε τα πάντα για να μην ζούμε εξ ολοκλήρου ως ζώα.

Αν δεν κάνετε ένα βήμα έξω από τον εαυτό σας, ποτέ δεν θα μάθετε ποιοι είστε.

Το χάος είναι μόνο η σειρά που περιμένει να αποκρυπτογραφηθεί.

Ο Ζοζέ (Ιωσήφ) ντε Σόζα Σαραμάγκου (πορτογαλικά: José de Sousa Saramago, 16 Νοεμβρίου 1922 – 18 Ιουνίου 2010), ήταν Πορτογάλος συγγραφέας, ποιητής, σεναριογράφος και δημοσιογράφος, τιμημένος με Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Τα έργα του, μερικά από τα οποία μπορούν να θεωρηθούν αλληγορικά, γενικά παρουσιάζουν ανατρεπτικές όψεις πάνω στα ιστορικά γεγονότα, δίνοντας έμφαση στον ανθρώπινο παράγοντα. Ο Σαραμάγκου κέρδισε το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1998. Ίδρυσε το Εθνικό Μέτωπο για την Προάσπιση του Πολιτισμού (Λισαβόνα, 1992) μαζί με τον Αρμίντο Φρέιτας-Μαγκαλιάες και άλλους. Ζούσε στο νησί Λανθαρότε των Καναρίων Νήσων της Ισπανίας.

Σύμφωνα με την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Housing in the European Union: market developments, underlying factors and policies», οι τιμές κατοικιών αυξήθηκαν κατά μέσο όρο 50% από το 2014 έως το 2024. Ωστόσο, σε χώρες όπως η Ουγγαρία, η Λιθουανία, η Τσεχία, η Εσθονία, η Βουλγαρία, η Πολωνία και κυρίως η Πορτογαλία, η άνοδος ξεπέρασε το 200%.

Η έκθεση επισημαίνει ότι στην Πορτογαλία οι τιμές των κατοικιών είναι σήμερα κατά περίπου 35% υψηλότερες από την πραγματική τους αξία, ενώ είναι η μόνη χώρα της Ε.Ε. όπου η υπερτίμηση αυξήθηκε σημαντικά μέσα στο 2024. Τα αίτια είναι πολλαπλά: υψηλότερα επιτόκια, αυξημένη ζήτηση από εύπορες οικογένειες και επενδυτές, περιορισμένη νέα δόμηση και ραγδαία εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων.

Πορτογαλία: Ο τουρισμός και τα Airbnb εκτινάσσουν τις τιμές κατοικιών

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποδίδει σημαντικό μερίδιο ευθύνης στην έκρηξη του τουρισμού και στη ραγδαία άνοδο των πλατφορμών τύπου Airbnb. Η μελέτη τονίζει πως «η αύξηση των βραχυχρόνιων μισθώσεων σε τουριστικές περιοχές σχετίζεται άμεσα με την αύξηση των τιμών αγοράς και των ενοικίων».

Η εξάπλωση των home-sharing πλατφορμών έχει απορροφήσει μεγάλο μέρος του διαθέσιμου αποθέματος κατοικιών για μακροχρόνια ενοικίαση, μειώνοντας έτσι την προσφορά και αυξάνοντας τις τιμές. Σύμφωνα με την έκθεση, η Πορτογαλία είναι η ευρωπαϊκή χώρα όπου ο τουρισμός έχει τη μεγαλύτερη επίδραση στις τιμές ακινήτων, ξεπερνώντας ακόμη και την Ισπανία, όπου η Βαρκελώνη πλήττεται έντονα από το φαινόμενο του «υπερτουρισμού».

Η Πορτογαλία διαθέτει ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά δημόσιας κατοικίας στην Ευρώπη: μόλις 2% του συνολικού αποθέματος ανήκει ή επιδοτείται από το κράτος ή τους δήμους, σύμφωνα με το Ινστιτούτο ISCTE της Λισαβόνας. Ταυτόχρονα, η μακρά περίοδος χαμηλών επιτοκίων τόνωσε το ενδιαφέρον θεσμικών επενδυτών, όπως ασφαλιστικών εταιρειών και ταμείων συντάξεων, οι οποίοι έχουν αποκτήσει σημαντικά μερίδια στην αγορά κατοικίας, εντείνοντας τις πιέσεις στις τιμές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι αυτοί οι επενδυτές έπαιξαν «καθοριστικό ρόλο στην αύξηση των τιμών ακινήτων την τελευταία δεκαετία, ιδίως στις μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες».

Πορτογαλία: Οικοδομική στασιμότητα και γραφειοκρατία «παγώνουν» την ανάπτυξη

Η έκθεση προειδοποιεί επίσης ότι οι άδειες οικοδόμησης έχουν φτάσει σε ιστορικά χαμηλά σε χώρες όπως η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Κροατία και η Ελλάδα.

Η αιτία; Η υπερβολική γραφειοκρατία. Στην Πορτογαλία, η διαδικασία έκδοσης οικοδομικής άδειας μπορεί να φτάσει έως και τις 31 εβδομάδες, το μεγαλύτερο διάστημα στην Ε.Ε., ενώ στη Λιθουανία η αντίστοιχη διαδικασία διαρκεί μόλις τρεις εβδομάδες. Η Κομισιόν τονίζει ότι η απλοποίηση των διαδικασιών και των απαιτούμενων εγγράφων θα μπορούσε να επιταχύνει σημαντικά την αύξηση του αποθέματος κατοικιών.

Ένα ακόμη πρόβλημα είναι οι κενές κατοικίες. Περίπου μία στις έξι κατοικίες στην Ευρώπη παραμένει ακατοίκητη, με την Πορτογαλία να βρίσκεται στις πρώτες θέσεις μαζί με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μάλτα και την Κύπρο. Η στεγαστική κρίση έχει πλέον γίνει καυτό πολιτικό ζήτημα στη Λισαβόνα. Οι διαδηλώσεις για τα ενοίκια και την έλλειψη προσιτής στέγης έχουν πολλαπλασιαστεί, ενώ οι κυβερνήσεις δέχονται σφοδρή κριτική.

Η κυβέρνηση του Λουίς Μοντενέγκρο ανακοίνωσε νέα φορολογικά κίνητρα για να τονώσει την οικοδομή: μείωση του ΦΠΑ στο 6% για κατασκευές έως 648.000 ευρώ και για ενοίκια μέχρι 2.300 ευρώ, ποσό που αντανακλά τις «περιοχές πίεσης» όπως η Λισαβόνα και το Πόρτο.

Παρά τις πρωτοβουλίες αυτές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προειδοποίησε τον Ιούνιο ότι τα πορτογαλικά μέτρα δεν επαρκούν, καλώντας τη χώρα να εξετάσει έλεγχο ενοικίων και περιορισμούς στις βραχυχρόνιες μισθώσεις. Η Πορτογαλία, άλλοτε «κρυφό διαμάντι» για επενδυτές και τουρίστες, κινδυνεύει πλέον να μετατραπεί σε παράδειγμα κοινωνικής πίεσης εξαιτίας της αδυναμίας πρόσβασης στη στέγη. Το ερώτημα που παραμένει είναι αν η χώρα —και η Ευρώπη συνολικά— μπορούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στην τουριστική ανάπτυξη και στο θεμελιώδες δικαίωμα όλων για μια προσιτή κατοικία.

Πηγή: Lifo.gr

Η βραβευμένη με Όσκαρ ηθοποιός υπέβαλε τα σχετικά έγγραφα στις πορτογαλικές αρχές νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα, επιβεβαιώνοντας το ενδιαφέρον της να περάσει περισσότερο χρόνο στη χώρα. Όπως μετέδωσε η πορτογαλική SIC Notícias, η 58χρονη ηθοποιός κατέθεσε αίτηση στην Υπηρεσία Ένταξης, Μετανάστευσης και Ασύλου, χωρίς να συνοδεύεται από τον σύζυγό της.

Η Νικόλ Κίντμαν εθεάθη να αποβιβάζεται από ιδιωτικό αεροσκάφος στην Κασκαΐς, την παραθαλάσσια περιοχή κοντά στη Λισαβόνα, ενώ φέρεται να εξετάζει την αγορά νέας πολυτελούς κατοικίας σε μία από τις πιο ακριβές κλειστές κοινότητες της χώρας.

Σύμφωνα με αποκλειστική πληροφορία του New York Post, ο Κιθ Έρμπαν δεν μπόρεσε να παραστεί στο ραντεβού για τη βίζα λόγω επαγγελματικών υποχρεώσεων. «Ο Κιθ περιοδεύει αυτή την περίοδο στις Ηνωμένες Πολιτείες και η φυσική παρουσία των αιτούντων είναι υποχρεωτική για τη διαδικασία», ανέφερε πηγή με γνώση της κατάστασης. Προσέθεσε ότι ο δημοφιλής μουσικός θα υποβάλει τη δική του αίτηση σε μεταγενέστερη ημερομηνία, εφόσον το επιτρέψει το πρόγραμμά του.

Μια ακόμη σταρ στο CostaTerra;

Παρότι το ζευγάρι διαθέτει ήδη ακίνητο στη Λισαβόνα, η κύρια κατοικία τους παραμένει στο Νάσβιλ των ΗΠΑ. Όπως αναφέρουν δημοσιεύματα, η Κίντμαν εξετάζει την αγορά νέας κατοικίας στο CostaTerra Golf and Ocean Club, ένα υπερπολυτελές συγκρότημα έκτασης 722 στρεμμάτων, περίπου 130 χλμ. νότια της πορτογαλικής πρωτεύουσας.

Το CostaTerra έχει αναδειχθεί σε δημοφιλή επενδυτικό και παραθεριστικό προορισμό για προσωπικότητες της διεθνούς showbiz και υψηλής κοινωνίας. Ανάμεσα στους φημολογούμενους ιδιοκτήτες περιλαμβάνονται ο Τζορτζ Κλούνεϊ, η Πάρις Χίλτον, η πριγκίπισσα Ευγενία, καθώς και ο πρίγκιπας Χάρι με τη Μέγκαν Μαρκλ, οι οποίοι – σύμφωνα με δημοσιεύματα – έχουν αποκτήσει ακίνητο αξίας άνω των 4,7 εκατομμυρίων δολαρίων στην περιοχή.

Πηγή: Lifo.gr

Ο νόμος είχε εγκριθεί στη Συνέλευση της Δημοκρατίας στις 14 Μαρτίου και προέκυψε από νομοσχέδιο που είχε κατατεθεί από την κοινοβουλευτική ομάδα Bloco de Esquerda, με θετικές ψήφους από όλα τα έδρανα, εκτός από την Iniciativa Liberal, η οποία απείχε.

Ορίζει ότι τα άτομα που πάσχουν από ενδομητρίωση, ή αδενομύωση, μπορούν να έχουν πρόσβαση σε συμπληρωματικά μέσα διάγνωσης και θεραπείας και σε διαβουλεύσεις, ενώ το Υπουργείο Υγείας πρέπει να ετοιμάσει, εντός 90 ημερών, τα πρότυπα και τις τεχνικές οδηγίες που θα εφαρμοστούν σε όλες τις μονάδες υγείας. Με τον νόμο εξασφαλίζεται ότι οι εργαζόμενες και οι φοιτήτριες που υποφέρουν από σοβαρό πόνο που προκαλείται από ενδομητρίωση ή αδενομύωση κατά τη διάρκεια της περιόδου έχουν το δικαίωμα να απουσιάζουν δικαιολογημένα από την εργασία ή τα μαθήματα, χωρίς να χάνουν κανένα δικαίωμα, για έως και τρεις συνεχόμενες ημέρες κάθε μήνα.

Η απόφαση καθορίζει επίσης τη δημιουργία ενός συστήματος αποζημίωσης των φαρμάκων που προορίζονται για τη θεραπεία και την ανακούφιση των συμπτωμάτων και συνταγογραφούνται στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (SNS) της χώρας από εξειδικευμένο γιατρό.

Για να δικαιούται αυτή την άδεια, η εργαζόμενη πρέπει να προσκομίσει στον εργοδότη ιατρική βεβαίωση που να επιβεβαιώνει διάγνωση ενδομητρίωσης ή αδενομύωσης συνοδευόμενη από εξουθενωτικό πόνο. Το πιστοποιητικό αυτό απαιτείται μόνο κατά την αρχική λήψη της άδειας και δεν χρειάζεται να ανανεώνεται. Επιπλέον, τα άτομα που έχουν διαγνωστεί με ενδομητρίωση ή αδενομύωση θα έχουν δικαίωμα πρόσβασης σε υπηρεσίες διατήρησης της γονιμότητας μέσω του Εθνικού Συστήματος Υγείας, συμπεριλαμβανομένης της συλλογής και αποθήκευσης ωαρίων.

Τι είναι η αδενομύωση

Πρόκειται για μία επώδυνη κατάσταση κατά την οποία κύτταρα παρόμοια με αυτά του ενδομητρίου διεισδύουν εντός του μυός της μήτρας (μυομήτριο). Κατά την διάρκεια της περιόδου ο ιστός αυτός που βρίσκεται εντός του μυός της μήτρας αιμορραγεί και οδηγεί σε φλεγμονή, οξύ πυελικό πόνο και συχνά σε βαριές αιμορραγίες.

Τι είναι η ενδομυτρύωση

Πρόκειται για μια νόσο κατά την οποία, ο ιστός του ενδομητρίου αναπτύσσεται σε περιοχές και όργανα που είναι εκτός της μήτρας, όπως οι ωοθήκες, οι σάλπιγγες, το παχύ και το λεπτό έντερο και σπανιότερα άλλα όργανα. Τα συνηθέστερα συμπτώματα που οδηγούν στη διάγνωσή της είναι κύστες στην ωοθήκη, κοιλιακός πόνος, κυρίως κατά τη διάρκεια της περιόδου (δυσμηνόρροια), πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή και υπογονιμότητα.

Πηγή: Marieclaire

Ένα φρούριο για βιβλία

Η βιβλιοθήκη Joanine, που ιδρύθηκε το 1717, κατασκευάστηκε κατά την Εποχή του Διαφωτισμού και είναι η παλαιότερη βιβλιοθήκη στην Πορτογαλία. Μετά από 300 χρόνια λειτουργίας, η βιβλιοθήκη έχει συγκεντρώσει πάνω από 200.000 τόμους που αξίζει να προστατευθούν. Η βιβλιοθήκη σχεδιάστηκε με κόπο και με γνώμονα τη συντήρηση βιβλίων, με κάθε χαρακτηριστικό να εξυπηρετεί αυτόν τον σκοπό. Το κτίριο διαθέτει χοντρούς τοίχους, πόρτες από ξύλο, πόρτες από ξύλο τικ που φιλτράρουν τη ροή του αέρα και ξύλινο εσωτερικό, ιδανικό για τον έλεγχο της θερμοκρασίας.

Η ιστορία των νυχτερίδων

Υπολογίζεται ότι η αποικία των νυχτερίδων που κατοικούν (ναι, κατοικούν!) στη βιβλιοθήκη Joanina χρονολογείται πριν από 250 χρόνια. Η προέλευσή τους είναι λίγο μυστήριο, αλλά μπορούν να εντοπιστούν τουλάχιστον στις αρχές του 1800. Από τότε, έζησαν και υπηρέτησαν τη βιβλιοθήκη ως φυσικοί ελεγκτές παρασίτων. Η εξάλειψη των παρασίτων από τις νυχτερίδες προστατεύει τα βιβλία από επεμβατικές ζημιές.

Οι υπάλληλοι της βιβλιοθήκης έχουν τελειοποιήσει τον χώρο που μοιράζονται με τις νυχτερίδες τους. Πανιά από γνήσιο δέρμα ντύνουν ράφια και τραπέζια στη βιβλιοθήκη για να προστατεύσουν τα έπιπλα από τα περιττώματα των νυχτερίδων και κάθε πρωί η βιβλιοθήκη καθαρίζεται και ξεσκονίζεται πριν έρθουν οι επισκέπτες.

Επίτιμοι βιβλιοθηκάριοι

Οι νυχτερίδες είναι διαβόητα ήσυχα πλάσματα, γεγονός που τις καθιστά ιδανικές για τους χαμηλούς τόνους που αναμένονται στις βιβλιοθήκες. Οι νυχτερινές τους συνήθειες λειτουργούν τέλεια σε συνδυασμό με τις ώρες λειτουργίας της βιβλιοθήκης, διασφαλίζοντας ότι οι επισκέπτες δεν θα αλληλεπιδρούν απροσδόκητα με τις νυχτερίδες ενώ θα προστατεύουν τη βιβλιοθήκη.

Οι βιβλιοθηκονόμοι καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να κάνουν τη βιβλιοθήκη φιλόξενη για τις νυχτερίδες. Όταν οι ανακαινίσεις άλλαξαν τις αρχικές πόρτες της βιβλιοθήκης το 2015, δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή ώστε να συμπεριληφθούν κενά στις νέες πόρτες που ταιριάζουν με τις αρχικές που χρησιμοποιούσαν οι νυχτερίδες για να μπαίνουν και να βγαίνουν από τα κτίρια για τροφή και νερό.

Νυχτερίδες σε δράση

Οι τακτικοί επισκέπτες της βιβλιοθήκης θα σας πουν ότι η παρατήρηση νυχτερίδων είναι σπάνια. Βγαίνουν από τον ύπνο τους το βράδυ μετά το κλείσιμο της βιβλιοθήκης και μεταναστεύουν μεταξύ των κήπων του πανεπιστημίου και της βιβλιοθήκης μέχρι τη νύχτα. Κάποιοι λένε ότι η αναμονή έξω από τη βιβλιοθήκη στους χώρους του πανεπιστημίου είναι ο πιο σίγουρος τρόπος για να ρίξετε μια ματιά σε αυτούς τους γούνινους φίλους.

Η μακραίωνη σχέση μεταξύ της αποικίας νυχτερίδων και της Biblioteca Joanina μνημονεύεται από μια μικρή οθόνη στη βιβλιοθήκη που παρουσιάζει την ιστορία και ορισμένους προγόνους των σημερινών ζωντανών νυχτερίδων.

Πηγή: 1000 Libraries Magazine / Φωτογραφίες: Flickr

Το τριήμερο αυτό αφιέρωμα φιλοδοξεί να αναδείξει το έργο αποκατάστασης των ταινιοθηκών και των εργαστηρίων τους, τη στενή συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών αρχείων, τη σύνδεσή τους με το φεστιβάλ Cinema Ritrovato της Ταινιοθήκης της Μπολόνια και βέβαια τις προοπτικές που ανοίγονται με την ίδρυση του υπερσύγχρονου Εργαστηρίου Ψηφιακής Αποκατάστασης Ταινιών της Ταινιοθήκης της Ελλάδος.

Εκλεκτοί καλεσμένοι από τα πέντε αρχεία θα προλογίσουν τις ταινίες και το Σάββατο 12/4 (στο Ινστιτούτο Γκαίτε, 12 μ.μ.) θα συμμετάσχουν σε ένα στρογγυλό τραπέζι με θέμα την διαχείριση της κινηματογραφικής κληρονομιάς.

Θα προβληθούν oι ταινίες: «Μήδεια» του Pier Paolo Pasolini με τη Μαρία Κάλλας, «Η Παναγία της Κρουαζέτ» του Daniel Schmid, «Ξαβιέρ» του Manuel Mozos, «Ενέδρα» του Živojin Pavlović αλλά και το «Χάππυ Νταίη» του Παντελή Βούλγαρη, το πρώτο επίτευγμα του νεοσύστατου Εργαστηρίου Ψηφιακής Αποκατάστασης Ταινιών της Ταινιοθήκης της Ελλάδος και πρώτο έγχρωμο φιλμ που αποκαθίσταται από την ΤΤΕ, το οποίο στο αφιέρωμα παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην αποκατεστημένη κόπια της ταινίας σε 35mm.

Η προβολή του Χάππυ Νταίη θα είναι δωρεάν για το κοινό.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 11/4

21:00 Χάππυ Νταίη / Happy Day (1976, 105’)

Σκηνοθεσία: Παντελής Βούλγαρης
Ηθοποιοί: Γιώργος Μοσχίδης, Ζωρζ Σαρρή, Σταύρος Καλάρογλου

Είσοδος μόνο με προσκλήσεις. Θα προηγηθεί κοκτέιλ στις 19.00.

ΣΑΒΒΑΤΟ 12/4

18:00 Η Παναγία της Κρουαζέτ / Notre Dame de la Croisette (1981, 59’)

Σκηνοθεσία: Daniel Schmid
Ηθοποιοί: Bulle Ogier, Kyra Nijinsky, Bob Rafelson

Εισηγείται ο Nicola Ricordel.

19:30 Ξαβιέρ / Xavier (1991-2001, 91’)

Σκηνοθεσία: Manuel Mozos
Ηθοποιοί: Pedro Hestnes, Isabel Ruth, Cristina Carvalhal

Εισηγείται η Inês Viana.

21:30 Μήδεια / Medea (1969, 110’)

Σκηνοθεσία: Pier Paolo PasoliniΗθοποιοί Ηθοποιοί: Maria Callas, Massimo Girotti, Laurent Terzieff

Εισηγείται η Cecilia Cenciarelli.

ΚΥΡΙΑΚΗ 13/419:30

Ενέδρα / Zaseda / The ambush (1969, 76’)

Σκηνοθεσία: Živojin PavlovićΗθοποιοί Ηθοποιοί: Milena Dravić, Ivica Vidović, Severin Bjelić

Εισηγείται ο Aleksandar Erdeljanović.

21:30 Χάππυ Νταίη / Happy Day (1976, 105’)

Σκηνοθεσία: Παντελής Βούλγαρης Ηθοποιοί: Γιώργος Μοσχίδης, Ζωρζ Σαρρή, Σταύρος Καλάρογλου

Εισηγείται η Ηλέκτρα Βενάκη.

Αναλυτικά όλες οι πληροφορίες για τις ταινίες και τα εισιτήρια για τις προβολές, εδώ.

Οι Ταινιοθήκες της Ελλάδος, της Πορτογαλίας και της Ισπανίας γιορτάζουν τα 50 χρόνια από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, με ένα μεγάλο αφιέρωμα στις 13 με 19 Μαρτίου 2025 στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος.

Θα προβληθούν 24 εμβληματικές ταινίες μυθοπλασίας και ντοκιμαντέρ από τις τρεις χώρες, ταινίες σπουδαίων δημιουργών, όπως ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, ο Κάρλος Σάουρα, ο Πέδρο Κόστα, ο Μανοέλ ντι Ολιβέιρα, ο Ζοάο Σεζάρ Μοντέιροκαι ο Πέδρο Αλμοδόβαρ, που γυρίστηκαν μετά την πτώση των δικτατοριών (κάποιες από αυτές και πριν), σηματοδοτώντας μία νέα εποχή στον κινηματογράφο και την κοινωνία. Το πλούσιο πρόγραμμα περιλαμβάνει συζητήσεις, εκλεκτούς καλεσμένους, που θα προλογίσουν τις προβολές και ένα στρογγυλό τραπέζι.

Το αφιέρωμα πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τραπέζης, τις Πρεσβείες της Ισπανίας και της Πορτογαλίας στην Αθήνα, το Ινστιτούτο Καμόες καιτην Ισπανική Υπηρεσία Διεθνούς Συνεργασίας για την Ανάπτυξη, με την υποστήριξη του ΕΚΚΟΜΕΔ και του Ινστιτούτου Θερβάντες.

Πενήντα χρόνια μεταπολίτευση, πενήντα χρόνια ελεύθερος κινηματογράφος. Ελλάδα, Ισπανία, Πορτογαλία

Στην Ελλάδα, η πτώση της Χούντας το 1974 συνέπεσε με την Επανάσταση των Γαριφάλων στην Πορτογαλία που ανέτρεψε το καθεστώς του Estado Novo. Μόλις έναν χρόνο αργότερα, το 1975, πεθαίνει ο Φράνκο, τερματίζοντας μια πολύχρονη, αμείλικτη δικτατορία στην Ισπανία.
Το κινηματογραφικό αφιέρωμα εξετάζει το αποτύπωμα αυτών των σημαντικών πολιτικών αλλαγών τόσο σε ταινίες μυθοπλασίας όσο και τεκμηρίωσης (ντοκιμαντέρ) στην Ελλάδα και στις δύο χώρες της Ιβηρικής Χερσονήσου και περιλαμβάνει περίπου ισάριθμες ταινίες από τις τρεις χώρες με άξονα τη θεματική αυτή. Μέρος του προγράμματος θα προβληθεί εντός του 2025 ή στις αρχές του 2026 στην Ταινιοθήκη της Ισπανίας (Filmoteca Espanola) και την Ταινιοθήκη της Πορτογαλίας (Cinemateca Portuguesa).

Το Σάββατο 15 Μαρτίου στις 12.30 μ.μ., στην Ταινιοθήκη, θα διοργανωθεί συζήτηση στρογγυλής τράπεζας. Συνομιλούν οι: Μαρία Κομνηνού, Πρόεδρος του ΔΣ, Ταινιοθήκη της Ελλάδος, Valeria Camporesi, Διευθύντρια της Ταινιοθήκης της Ισπανίας, José Manuel Costa, πρώην Διευθυντής της Ταινιοθήκης της Πορτογαλίας, καθηγητής και ιστορικός κινηματογράφου, Αθηνά Καρτάλου-Αντούκου, Γενική Διευθύντρια Κινηματογράφου ΕΚΚΟΜΕΔ και Κωστής Κορνέτης, Επίκουρος Καθηγητής Ιστορίας, Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης, Επιτροπή για τα 50 Χρόνια Ισπανικής Δημοκρατίας.
Συντονισμός: Ιουλία Μέρμηγκα, Δρ. Πολιτισμικών και Κινηματογραφικών Σπουδών
Θα υπάρχει δυνατότητα ταυτόχρονης διερμηνείας (ελληνικά, αγγλικά).

Το κινηματογραφικό αφιέρωμα συνομιλεί με την έκθεση του ΜΙΕΤ «1967 -1974 ΚΟΥΛΤΟΥΡΕΣ ΣΕ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ / ΖΩΗ – ΤΕΧΝΗ – ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ» που συνεχίζεται έως τις 16 Απριλίου στο Μέγαρο Εϋνάρδου (Αγ. Κωνσταντίνου 20. Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα – Παρασκευή: 10.00 – 17.00, Σάββατο: 11.00-15.00). Στην έκθεση, που το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης διοργανώνει σε συνεργασία με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους και το Αρχείο της ΕΡΤ, παρουσιάζονται τεκμήρια και έργα τέχνης από τις πλούσιες συλλογές τους, τα οποία αποτυπώνουν γλαφυρά όχι τόσο την ιστορία της περιόδου όσο την ιδεολογική περιπέτεια της νεοελληνικής κοινωνίας τα ταραγμένα εκείνα χρόνια.

Η έναρξη του αφιερώματος για το κοινό θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη, 13 Μαρτίου και ώρα 19:00 στην Ταινιοθήκη Ελλάδος. Θα προβληθεί η ταινία «Ο θίασος» του Θόδωρου Αγγελόπουλου και θα προλογίσει η Μαρία Κομνηνού. Η έναρξη του αφιερώματος για τις δύο προσκεκλημένες χώρες (είσοδος μόνο με προσκλήσεις) θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 14 Μαρτίου: η Valeria Camporesi θα προλογίσει την ταινία «Θρέψε κοράκια», ενώ ο José Manuel Costa θα εισαγάγει Τα πράσινα χρόνια». Χαιρετισμό θα απευθύνουν: ο Πρέσβης της Ισπανίας στην Ελλάδα, κ. Jorge Manuel Domecq Fernández de Bobadilla, ο Πρέσβης της Πορτογαλίας στην Ελλάδα, κ. Rui Macieira, και η Πρόεδρος του ΔΣ της Ταινιοθήκης της Ελλάδος, Μαρία Κομνηνού.

Ελληνικές ταινίες

Πρόσωπο με πρόσωπο (1966), Ροβήρος Μανθούλης
Ευδοκία (1971), Αλέξης Δαμιανός
Μετά σαράντα μέρες (1972), Φρίντα Λιάππα (μικρού μήκους)
Μέγαρα (1974), Σάκης Μανιάτης, Γιώργος Τσεμπερόπουλος (ντοκιμαντέρ)
Οι τεμπέληδες της εύφορης κοιλάδας (1974), Νίκος Παναγιωτόπουλος
Ο θίασος (1975), ΘόδωροςΑγγελόπουλος
Χάππυ Νταίη (1976), Παντελής Βούλγαρης
Μια ζωή σε θυμάμαι να φεύγεις (1977), Φρίντα Λιάππα (μεσαίου μήκους)
Ένα τραγούδι δε φτάνει (2003), Ελισάβετ Χρονοπούλου
Εμείς, όχι εγώ (2023), Σταύρος Στάγκος (ντοκιμαντέρ)

Επιμέλεια: Μαρία Κομνηνού

Ισπανικές ταινίες

Τραγούδια για μετά τον πόλεμο /Canciones para después de una guerra (1973), Basilio Martín Patino (ντοκιμαντέρ)
Θρέψε κοράκια / Cría cuervos (1976), Carlos Saura
Η απομάγευση/ El desencanto(1976), Jaime Chávarri (ντοκιμαντέρ)
Χάρτινες τίγρεις/ Tigres de papel (1977), Fernando Colomo
Το έγκλημα στην Κουένκα/ El crimen de Cuenca (1980), Pilar Miró
Οι άγιοι αθώοι / Los santos inocentes (1984), Mario Camus
Παράλληλες Μητέρες / Madres paralelas (2021), Pedro Almodóvar

Επιμέλεια: Κάρλος Ρεβιριέγκο

Πορτογαλικές ταινίες

Τα πράσινα χρόνια/ Os Verdes Anos (1963), Paulo Rocha
Τραζ-οζ-Μόντες / Trás-os-Montes (1976), António Reis, Margarida Cordeiro (Docufiction)
Οι καλοί άνθρωποι της Πορτογαλίας / Bom Povo Português (1980), Teresa Sá, Rui Simões (ντοκιμαντέρ)
Το αίμα/ O Sangue (1989), Pedro Costa
Αναμνήσεις από το κίτρινο σπίτι / Recordações da Casa Amarela (1989), João César Monteiro
“Όχι” ή η μάταιη δόξα της διαταγής / Non’, ou A VãGlróia de Mandar (1990), Manoel de Oliveira
Η ακτή που σιγοψιθυρίζει / A costa dos murmurios (2004), Margarida Cardoso

Επιμέλεια: Ζοζέ Μανουέλ Κόστα

Η πλειονότητα των ταινιών του αφιερώματος θα παιχτούν με αγγλικούς υπότιτλους.

Οι προβολές των ταινιών «Τα πράσινα χρόνια» και «Θρεψε κοράκια» που την Παρασκευή 14 Μαρτίου θα παιχτούν μόνο με προσκλήσεις. Θα επαναληφθούν για το κοινό την Παρασκευή 14 Μαρτίου στις 22:00 (αλλά στην αίθουσα Β) για «Τα πράσινα χρόνια» και την Τετάρτη 19 Μαρτίου στις 19:15 για το «Θρέψε κοράκια» το οποίο θα προλογίσει η Elena Pérez-Villanueva del Caz, Σύμβουλος της Πρεσβείας της Ισπανίας.

Το Σάββατο 15 Μαρτίου, στις 19.15, η προβολή της ταινίας «Χάρτινες τίγρεις» θα πραγματοποιηθεί παρουσία του σκηνοθέτη Fernando Colomo, ενώ στις 21:45 την ταινία «Το έγκλημα στην Κουένκα» θα προλογίσει ο Carlos Riveriego. Την ίδια μέρα στις 20:00, την «Απομάγευση» θα εισαγάγει ο Κωστής Κορνέτης.

Την Κυριακή 16 Μαρτίου στις 19:00, την ταινία «“Όχι” ή η μάταιη δόξα της διαταγής» θα προλογίσει ο José Manuel Costa. Την Δευτέρα 17 Μαρτίου στις 19:30, η ηθοποιός Νένα Μεντή θα εισαγάγει τις δύο ταινίες της Φρίντα Λιάππα «Μια ζωή σε θυμάμαι να φεύγεις» και «Μετά σαράντα μέρες».

Την Τρίτη 18 Μαρτίου, οι ταινίες «Μέγαρα» (19:00) και «Εμείς, όχι εγώ» (21:00) θα προβληθούν παρουσία των σκηνοθετών Γιώργου Τσεμπερόπουλου και Σταύρου Στάγκου αντίστοιχα. Παρούσα θα είναι και η σκηνοθέτης Ελισάβετ Χρονοπούλου στη παρουσίαση της ταινίας της «Ένα τραγούδι δε φτάνει» την Τετάρτη 19 Μαρτίου, στις 19:00.

Το ιστορικό πλαίσιο

Ο καθηγητής Κωστής Κορνέτης, συνοψίζει στο προλογικό του σημείωματον ορυμαγδό πολιτικών αλλαγών στις τρεις χώρες, που δημιούργησε τρία μοναδικά «μονοπάτια» προς τη δημοκρατία:

«Στην Πορτογαλία, η Επανάσταση των Γαριφάλων το 1974 ανέτρεψε το καθεστώς του Estado Novo, αλλά άφησε ανοιχτό το ερώτημα αν η χώρα θα προχωρούσε προς μια φιλελεύθερη κοινοβουλευτική δημοκρατία ή θα υιοθετούσε σοβιετικού τύπου καθεστώς. Η εσωτερική πίεση και οι εξαντλητικοί πόλεμοι στις αποικίες ήταν καταλυτικοί παράγοντες στην αλλαγή του καθεστώτος.

Στην Ελλάδα, η πτώση της Χούντας το 1974, αν και σχετίζεται με την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, είναι περισσότερο αποτέλεσμα της εσωτερικής διάσπασης της στρατιωτικής ηγεσίας και της άρσης της υποστήριξής της προς το καθεστώς. Οι εσωτερικές αντιφάσεις και η κοινωνική πίεση αποτέλεσαν τις βασικές αιτίες της κατάρρευσης του δικτατορικού καθεστώτος – ενώ βέβαια είχε μεσολαβήσει έξι μήνες πρίν η εξέγερση του Πολυτεχνείου.

Στην Ισπανία, η μετάβαση από τον Φράνκο πραγματοποιήθηκε μετά το θάνατό του δικτάτορα το 1975, σε συνδυασμό με τη σοβαρή αμφισβήτηση του καθεστώτος από τους Βάσκους αυτονομιστές της ETA. Η δολοφονία του προαλειφόμενου για διαδόχου Καρέρο Μπλάνκο το 1973 και η αντίδραση της κοινωνίας ενάντια στην προοπτική συνέχισης του φρανκισμού επιτάχυναν τις πολιτικές μεταρρυθμίσεις που δρομολογήθηκαν από τον πρωθυπουργό Αντόλφο Σουάρεθ και το βασιλιά Χουάν Κάρλος».

Ο ελληνικός κινηματογράφος στη Μεταπολίτευση

Όπως σημειώνει στον κατάλογο του αφιερώματος η Μαρία Κομνηνού, Πρόεδρος της Ταινιοθήκης της Ελλάδος, στην χώρα μας «η άνθιση του νέου κινηματογράφου σημειώθηκε κατά την περίοδο της δικτατορίας, καθώς τόσο βετεράνοι όσο και νέοι σκηνοθέτες ένωσαν τις δυνάμεις τους με δημοσιογράφους, πανεπιστημιακούς και συγγραφείς που αγωνίζονταν ενάντια στο καταπιεστικό καθεστώς. Από το 1966, ο Ροβήρος Μανθούλης, με το «Πρόσωπο με πρόσωπο», είχε παρουσιάσει τις υποβόσκουσες συγκρούσεις μεταξύ των μικρομεσαίων στρωμάτων και της μεταπρατικής αστικής τάξης. Μέσα σε αυτό το κλίμα νέοι σκηνοθέτες, όπως ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, η Φρίντα Λιάππα, ο Γιώργος Τσεμπερόπουλος και βετεράνοι, όπως ο Αλέξης Δαμιανός, δημιούργησαν ταινίες που είτε εξέφραζαν αλληγορικά την αντιθετική δημόσια σφαίρα είτε υιοθέτησαν τη μορφή του ντοκιμαντέρ του άμεσου κινηματογράφου, για να αναπαραστήσουν αγροτικές και φοιτητικές κινητοποιήσεις».

Ο Νέος Ελληνικός Κινηματογράφος εδραίωσε την ηγεμονία του στην ελληνική οθόνη την περίοδο 1974-81 μετά την πτώση της δικτατοριας. Το «Χάππυ Νταίη» του Παντελή Βούλγαρη δρομολογεί την επανεκτίμηση της σύγχρονης Ιστορίας. Με αφορμή τον εγκλεισμό του στη Γυάρο, επανεξετάζει την περίπτωση της Μακρονήσου όπου εξορίστηκαν και βασανίστηκαν κομμουνιστές, δημιουργώντας ένα σουρεαλιστικό σκηνικό για να αφηγηθεί το μαρτύριό τους.

Ο Αγγελόπουλος, στον «Θίασο» αναθεωρεί τον τρόπο ανάγνωσης της πρόσφατης ιστορίας και χρησιμοποιεί το μοντάζ και το ντεκουπάζ για να δημιουργήσει «διαλεκτικές εικόνες». Η ταινία αποτελεί και το ορόσημο της καταξίωσης του ΝΕΚ, γιατί μετά την προβολή της στο Φεστιβάλ των Καννών οδήγησε στην κατάταξη του Αγγελόπουλου στην χωρία των σπουδαιότερων διεθνών δημιουργών (auteur).

Η Φρίντα Λιάππα, στις ταινίες της πραγματεύεται την ιδέα θηλυκότητας και τελικά ο Γκοντάρ αντικαθίσταται από τον μαρξισμό. Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, δίνει τη δική του σατιρική εκδοχή της «διακριτικής γοητείας της ελληνικής αστικής τάξης» με αριστοτεχνικό τρόπο. Δύο νεότεροι σκηνοθέτες, η Ελισάβετ Χρονοπούλου και ο Σταύρος Στάγκος, δίνουν τις δικές τους πρόσφατες εκδοχές για τις επιπτώσεις της δικτατορίας, η πρώτη με μια μυθοπλασία βασισμένη σε ένα σενάριο που εμπνέεται από τον εγκλεισμό της μητέρας της και τις επιπτώσεις στην οικογένειά της και η δεύτερη με ένα ντοκιμαντέρ που βασίζεται σε συστηματική έρευνα για τους πρωταγωνιστές της εξέγερσης του Πολυτεχνείου».

Ο κινηματογράφος στην Ισπανία μετά τον Φράνκο

Σύμφωνα με τον Κάρλος Ρεβιριέγκο, η επιλογή των ισπανικών ταινιών του αφιερώματος «επικεντρώνεται σε εκείνες τις παραγωγές που ασχολούνται με τα γεγονότα της ισπανικής πολιτικής μετάβασης, είτε σε χρόνο προγενέστερο των ιστορικών γεγονότων είτε μετά το τέλος της δικτατορίας.
Παρουσιάζουν μια ορισμένη ποικιλομορφία αισθητικών προσεγγίσεων από την περίοδο μεταξύ 1973 και 1984, οι οποίες κατά κάποιον τρόπο προτείνουν τόσο μια ιστορική αποτύπωση και κοινωνική αντανάκλαση της εποχής τους, όσο και μια έκφραση των «απελευθερωμένων» εικόνων του ισπανικού κινηματογράφου, ο οποίος βεβαίως είχε ήδη αρχίσει την ιδιαίτερη μετάβασή του στη δεκαετία του 1960 με τον λεγόμενο «Νέο Ισπανικό Κινηματογράφο».

Σκηνοθέτες, όπως ο Μπαζίλιο Μαρτίν Πατίνο και ο Κάρλος Σάουρα ανήκαν σε αυτή την ομάδα εξαιρετικών δημιουργών που επέδειξαν κριτική στάση απέναντι στο καθεστώς, αν και πάντα εκ των έσω, και πρότειναν μια αισθητική στροφή μακριά από την εσωστρεφή εθνική κουλτούρα προς έναν πιο «ευρωπαϊκό» κινηματογράφο.

Ντοκιμαντέρ όπως το «Τραγούδια για μετά τον πόλεμο», που πρόσφατα αποκαταστάθηκε από την Ταινιοθήκη της Ισπανίας, και «H απομάγευση», συμπυκνώνουν το πνεύμα μιας χώρας που αναπολεί με ειρωνεία τις επίσημες πολιτιστικές εικόνες (δηλαδή τις προπαγανδιστικές ειδήσεις, τη μεταπολεμική λαϊκή μουσική και τους ποιητές του καθεστώτος) την ίδια στιγμή που την απεικονίζουν στην παρακμή της. Η Σεσίλια Μπαρτολομέ και η Πιλάρ Μιρό, σπουδάστριες στην Επίσημη Σχολή Κινηματογράφου (Escuela Oficial de Cinematografía), ήταν μερικές από τις λίγες γυναίκες της κινηματογραφικής βιομηχανίας, το έργο των οποίων αναδείχθηκε ως ένδειξη του ραγδαία εξελισσόμενου ρόλου της γυναίκας στην Ισπανία από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 έως τη δεκαετία του 1980.

Η περίπτωση του «Εγκλήματος της Κουένκα» της Μιρό έγινε ένα από τα πολύ σπάνια παραδείγματα λογοκρισίας ήδη στη δημοκρατία, γνωστή ως «υπόθεση Μιρό». Χρόνια αργότερα ακολούθησε ο «νομός Μιρό» σχετικά με τους κανονισμούς και τις επιδοτήσεις στον κινηματογραφικό κλάδο, όταν η σκηνοθέτιδα διορίστηκε το 1982 διευθύντρια του Ινστιτούτου Κινηματογράφου και Οπτικοακουστικών Τεχνών (ICAA). Αυτές οι πολιτικές δημιούργησαν ένα μοντέλο εθνικού κινηματογράφου που θα αποτελούσε τη βάση του κινηματογράφου που θα ακολουθούσε, όπως η διεθνής επιτυχία του Μάριο Καμού με το «Οι άγιοι αθώοι».

Το νέο πορτογαλικό σινεμά μετά την πτώση της δικτατορίας

Ο Ζοζέ Μανουέλ Κόστα αναφερόμενος στον βασικό στόχο αυτού του κοινού προγράμματος, εξηγεί πως η επιλογή δεν επικεντρώνεται τόσο στην αναπαράσταση των πολιτικών και κοινωνικών γεγονότων του 1974-75 –δηλαδή της πτώσης της δικτατορίας και της επακόλουθης επαναστατικής περιόδου- όσο στην άνθιση ενός νέου κινηματογράφου που αναπτύχθηκε μετά από αυτό το ιστορικό όριο. «Αυτό που επικαλούμαστε λοιπόν εδώ είναι το ξέσπασμα ενός μοναδικού και ιδιόμορφου κινηματογραφικού σύμπαντος, του οποίου η ίδια η ευθραυστότητα σε βιομηχανικό επίπεδο, σε συνδυασμό με ένα κρατικό πλέον σύστημα χρηματοδότησης απαλλαγμένο από περαιτέρω περιορισμούς, συχνά άνοιγε το δρόμο σε μεμονωμένες και ισχυρές καλλιτεχνικές εκφράσεις».

Το ταξίδι ξεκινά με ένα προγενέστερο έργο, τα «Πράσινα χρόνια» (1963) του Πάολο Ρόσα, μια ταινία-σύνορο, η οποία, ενώ γυρίστηκε ακόμα υπό τη δικτατορία, διαχώρισε ριζικά τον «παλιό» από τον «νέο» κινηματογράφο και άνοιξε το δρόμο για την άνθιση που επέτρεψε τελικά η κατάρρευση του καθεστώτος. Από εκεί μεταπηδάμε στο πλαίσιο μετά το 1974, πρώτα με τον Ρουί Σιμόες, με την οδυνηρή και καινοτόμο ανατομία της επαναστατικής περιόδου και της ορατής και λιγότερο ορατής πραγματικότητας που αποκάλυψε, και στη συνέχεια με τέσσερα μεγάλα δημιουργικά σύμπαντα, που αντιπροσωπεύουν διάφορες γενιές αυτού του άλλου κινηματογράφου. Όλοι τους σπουδαία παραδείγματα της εν λόγω ανθοφορίας, αυτό που κάνουν αυτοί οι δημιουργοί (Ρέις / Κορντέιρο, Mοντέιρο και Κόστα), πέρα από το ότι παρατηρούν τις νέες κοινωνικές συνθήκες, είναι πως σκάβουν βαθύτερα στην ίδια την ταυτότητα μιας χώρας που είχε από καιρό ξεθωριάσει, κάτω από τη ρητορική της δικτατορίας και το ξέσπασμα της επανάστασης.

Και αυτό ακριβώς κάνει κι ο Ολιβέιρα -εκπρόσωπος μιας παλαιότερης γενιάς στην οποία ο νέος κινηματογράφος απέτισε φόρο τιμής- στην τολμηρή αντι-ηρωική του διερεύνηση της συλλογικής πορτογαλικής μοίρας. Τέλος, η ταινία της Μαργαρίντα Καρντόσο μάς επαναφέρει στο βασικό άξονα της δικής μας ιστορίας που είναι η περίοδος του Αποικιακού Πολέμου (την οποία επίσης πραγματεύεται ο Ολιβέιρα), μέσα από το βλέμμα μιας σκηνοθέτίδας που εμβαθύνει στο ευρύτερο ζήτημα της θέσης της γυναίκας σε ένα τεταμένο και αυστηρά κανονικοποιημένο κοινωνικό πλαίσιο”.

Πληροφορίες

Εισιτήρια: 6 ευρώ (γενική είσοδος).
Η Ταινιοθήκη της Ελλάδας προσφέρει την δυνατότητα online κράτησης εισιτηρίων
Στην ιστοσελίδα της Ταινιοθήκης θα βρείτε σύντομα τα πάντα για το αφιέρωμα