Η Αμπάσι πέθανε μαζί με τον πατέρα της, Παρβίζ Αμπάσι, συνταξιούχο δάσκαλο, τη μητέρα της, Μασουμέ Σαχριάρι, συνταξιούχο τραπεζικό υπάλληλο και τον μικρότερο αδελφό της, Παχράμ Αμπάσι, φοιτητή πανεπιστημίου. Η επίθεση είχε ως στόχο το σπίτι τους στο συγκρότημα Orchideh στην οδό Σαταρκάν. Τουλάχιστον 80 άνθρωποι – συμπεριλαμβανομένων 20 παιδιών – έχουν σκοτωθεί στο Ιράν από ισραηλινές επιθέσεις.

Θεωρούμενη ευρέως ως μια ανερχόμενη φωνή μεταξύ της νέας γενιάς ποιητών του Ιράν, η Αμπάσι ήταν γνωστή για τους στοχαστικούς και συναισθηματικά ηχηρούς στίχους της. Το πιο αναγνωρισμένο ποίημά της, «Το Σβησμένο Αστέρι», δημοσιεύτηκε στο λογοτεχνικό περιοδικό Vazn-e-Donya ως μέρος ενός ειδικού τεύχους για τους ποιητές της Γενιάς Ζ.

«Βλέπω όλα όσα μου συμβαίνουν ως κάτι που θα μπορούσα να καταγράψω — για να εκφράσω το συναίσθημα που ένιωσα εκείνη τη στιγμή μέσω της ποίησης», είπε στη συνοδευτική συνέντευξη.

Εκτός από τις λογοτεχνικές της συνεισφορές, η Αμπάσι ήταν καθηγήτρια Αγγλικών και μέλος του προσωπικού στο Κεντρικό Υποκατάστημα της Bank Melli. Κατείχε πτυχίο Αγγλικής Μετάφρασης από το Διεθνές Πανεπιστήμιο Qazvin και είχε γίνει δεκτή σε μεταπτυχιακό πρόγραμμα στη διοίκηση, το οποίο είχε αναβάλει για να συνεχίσει να εργάζεται.

Σύμφωνα με αναφορές, η επίθεση φέρεται να είχε ως στόχο τον Δρ. Abdulhamid Minouchehr, πυρηνικό επιστήμονα και καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Beheshti, ο οποίος διέμενε στο ίδιο κτίριο. Η επίθεση έρχεται εν μέσω μιας σειράς κλιμακούμενων ισραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων που φέρεται να στοχεύουν Ιρανούς πυρηνικούς επιστήμονες και υποδομές. Τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν την Παρασκευή ότι τουλάχιστον έξι πυρηνικοί επιστήμονες έχουν σκοτωθεί σε πρόσφατες επιθέσεις.

Το ποίημα της Αμπάσι, «Το σβησμένο αστέρι», αναφέρει:

Εσύ κι εγώ θα φτάσουμε στο τέλος μας

Κάπου

Το πιο όμορφο ποίημα στον κόσμο

Πέφτει σιωπή

Φίλοι και συνάδελφοι θυμούνται την Αμπάσι ως «γεμάτη ζωή και ποίηση». Ο θάνατός της έχει προκαλέσει ένα ξέσπασμα θλίψης και καταδίκης από πολιτιστικούς οργανισμούς και το ευρύτερο κοινό, που θρηνούν την απώλεια όχι μόνο βασικών επιστημονικών προσωπικοτήτων αλλά και αθώων πολιτών και αναδυόμενων καλλιτεχνικών φωνών.

Πηγή: Maktoob Media

Αναμφίβολα, η Μάτση Χατζηλαζάρου υπήρξε η πρώτη Ελληνίδα ποιήτρια που συνέθεσε ποιήματα ακολουθώντας το νεωτερικό ποιητικό κλίμα που εισήγαγε στη χώρα μας η γενιά του ’30.

Έχοντας μια οικογενειακή ιστορία που εντυπωσιάζει, έχοντας μια προσωπική ζωή εντονότατη από τα πρώτα χρόνια της εφηβείας της, καταφεύγει στην ψυχανάλυση και συναντιέται με τον Ανδρέα Εμπειρίκο. Πρώτη σύζυγος του Εμπειρίκου μαθητεύει στον υπερρεαλισμό και αποτελεί δυναμικό κομμάτι της ομάδας των πρωτοπόρων καλλιτεχνών που συσπειρώθηκαν γύρω από αυτόν την περίοδο της Κατοχής. Κάνοντας πράξη την ελευθερία έκφρασης που ευαγγελίζεται ο υπερρεαλισμός και υιοθετώντας τη συνειρμική γραφή, καταθέτει το δικό της έντονα προσωπικό, ιδιότυπο ποιητικό λόγο· μεταϋπερρεαλιστικό, όπως η ίδια τον χαρακτηρίζει.

Η πρώτη της ποιητική κατάθεση είναι και η πρώτη ποίηση γραμμένη από γυναίκα στη νεοελληνική γλώσσα που με τόση ελευθερία, αμεσότητα και βιωματικότητα συζητά τα του έρωτα και της ζωής, χωρίς ενοχές, χωρίς αναστολές, χωρίς περιστροφές αλλά και χωρίς εκχυδαϊσμούς και περιττές προκλήσεις. Μια λυρική, εν τέλει, ποίηση που, απευθυνόμενη με τρόπο ολοκληρωτικό και απόλυτο σε δεύτερο πρόσωπο, σ’ αυτό με το οποίο πραγματώνεται ο έρωτας, απευθύνεται με τρόπο καθολικό στον καθένα μας. Μια ποίηση καθολική των αισθήσεων που απαιτεί την ενεργή συμμετοχή των αναγνωστών της, κινητοποιεί και τις δικές τους αισθήσεις και ανακαλεί ανάλογες μνήμες.

Ζώντας δίπλα στην ισχυρή προσωπικότητα του Εμπειρίκου, ο οποίος τη μύησε στον ποιητικό κόσμο και απελευθέρωσε δυνάμεις που η ίδια διέθετε, δεν παρέμεινε «υπό τη βαριά σκιά του», όπως πιθανόν θα ανέμενε κανείς. Διαφοροποιήθηκε ατομικά και ποιητικά. Αναζήτησε νέους δρόμους τόσο στη ζωή της όσο και στην ποιητική της έκφραση.

Συμμετέχει ενεργά, τα πρώτα μετακατοχικά χρόνια, στην έκδοση του σημαντικού περιοδικού «Τετράδιο», καλλιτεχνική έκφραση των πρωτοπόρων δημιουργών μιας γενιάς νεότερης από αυτή του Εμπειρίκου και ευθύς αμέσως, εκμεταλλευόμενη μια υποτροφία του Γαλλικού Ινστιτούτου, αναζητά το νέο, στο τότε κέντρο του πολιτισμού, το Παρίσι. Δεν αρκείται στα όσα της προσφέρει η ζωή της Αθήνας, δεν αρκείται στο αναπαραγωγή του παλιού, αναζητά το αυθεντικό.

Και εκεί, εντάσσεται αμέσως στο κλίμα της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας. Ζει για χρόνια με τον ζωγράφο Χαβιέρ Βιλατό, ανιψιό του Πικάσo, εκδίδει στον εκδοτικό οίκο GLM, που υποστηρίζει τον υπερρεαλισμό, συνδέεται με τον Κορνήλιο Καστοριάδη. Και μετά οι περιπέτειες της ζωής: επιστροφή στην Αθήνα, δεύτερη διαμονή στο Παρίσι, οριστική εγκατάσταση στην Αθήνα.

Και προς το τέλος του βίου της παρουσιάζει και πάλι στα ελληνικά γράμματα ποιητικές δημιουργίες εκπληκτικής ευθύτητας, ειλικρίνειας και εκφραστικής δεινότητας. Ο έρωτας κυριαρχεί και πάλι – είτε ως παρουσία είτε, κυρίως, ως επώδυνη απουσία ή μνήμη -, η σύνταξη και η έκφραση φτάνει στα όρια: «ξεμαλλιάζεται»…

Από τα βασικά ζητούμενα για τον υπερρεαλισμό, την αφετηρία της δημιουργικής της πορείας, ήταν η απελευθέρωση του ανθρώπου σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο, η σύζευξη της καλλιτεχνικής δημιουργίας με την ίδια τη ζωή. Για τη Μάτση Χατζηλαζάρου, όσο για ελάχιστους δημιουργούς της νεοελληνικής λογοτεχνίας, η ποίηση και η γραφή είναι άμεσα συνδεδεμένες με την ίδια της τη ζωή, τα πάθη της, τον έρωτα. Για τη Μάτση Χατζηλαζάρου ποίηση και ζωή λογίζεται ένα: ποιητικός τρόπος να ζεις, σωματοποιημένος ποιητικός λόγος.

Θρηνώ όλες τις χαίτες των κοριτσιών που ‘ναι ριγμένες επάνω στα μαξιλάρια του συμβατικού έρωτα. […]

Κάποτε θ’ ανοίξω τα βλέφαρά μου και τα σκέλη μου, για να δεχθώ τη βροχή.
Θ’ ανοίξω και τους δρόμους που μου’ φραξαν οι αντιστάσεις μου.
Ναι. Ό,τι δεν φθάνει το χέρι, το ξεπερνάει η καρδιά μας.

υπάρχει ανάμεσά μας
η ιστορία όλων εκείνων των λέξεων
έτσι γαλαξίας
με χαϊδεύει ως την κοιλιά

Έλα, η μέρα είναι τόσο ωραία – τα ποιήματα που
αγαπώ θέλω να τα ζήσω μαζί σου

θα ΄θελα μα πόσο θα ‘θελα ναι θα ΄θελα αμέσως τώρα τώρα θέλω να ξεμαλλιάσω λίγο τη σύνταξη για να σε τραγουδήσω όπως έμαθα στο Παρίσι

Πηγή: Περιοδικό Χάρτης / Κεντρική φωτογραφία: Αρχείο του Μουσείου Μπενάκη

Τα ποιητικά έργα της κίνησαν το ενδιαφέρον του Γιάννη Ρίτσου και της Νανάς Καλλιανέση, ενώ τα ποιήματά της έχουν μεταφραστεί σε διάφορες γλώσσες, ενώ δημοσιεύθηκαν σε ανθολογίες και περιοδικά ανά τον κόσμο.

Oι μεγάλοι
κουβαλούν πάντα μέσα τους
το παιδί που υπήρξαν
στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο
το κορίτσι που δεν πρόφτασαν να φιλήσουν
έναν αγιάτρευτο καημό λαχανίδας. Το πρώτο χνούδι στο πανωχείλι τους τους Βαρβάρους του Καβάφη
και μια παλιά φυματίωση.
Τις μέρες τους
καταχωρισμένες σε δελτία τροφίμων.
Ένα καρφί στον τοίχο
μπορούσε να σημαδέψει μια εποχή
– τα καλοκαίρια ξυριζόντουσαν
με τον καθρέφτη κρεμασμένο στο παράθυρο.
Όνειρα συνοικιακά
σα μια μοτοσυκλέτα με καρότσα
για πολυμελείς οικογένειες.
Εμείς
κουβαλάμε, απλούστατα, μέσα μας
τους μεγάλους.

«Διόδια», Κέδρος

Η Τζένη Μαστοράκη πέθανε στις 30 Ιουλίου 2024, σε ηλικία 75 ετών. Γεννήθηκε στου Ζωγράφου και τα τελευταία χρόνια έμενε στην Κυψέλη. Όταν της ζητούσαν να περιγράψει, με πέντε λέξεις, τον εαυτό της έλεγε «είμαι η γιαγιά της Αλίνας».