«Στην οδό Αιγύπτου —πρώτη πάροδος δεξιά—
Τώρα υψώνεται το μέγαρο της Τράπεζας Συναλλαγών
Τουριστικά γραφεία και πρακτορεία μεταναστεύσεως.
Και τα παιδάκια δεν μπορούνε πια να παίζουνε από
τα τόσα τροχοφόρα που περνούνε».

Κοιτούσε μία εμένα, μία μια φωτογραφία σκέτη, του ποιητή, καρφιτσωμένη στον τοίχο. Έκλαιγε παράξενα. Δάκρυα που βούλιαζαν στις ρυτίδες της και τελείωναν στο αδιάβροχο κραγιόν. Παχιά δάκρυα.

«Άλλωστε τα παιδιά μεγάλωσαν, ο καιρός εκείνος πέρασε που ξέρατε
Τώρα πια δε γελούν, δεν ψιθυρίζουν μυστικά, δεν εμπιστεύονται,
Όσα επιζήσαν, εννοείται, γιατί ήρθανε βαριές αρρώστιες από τότε
Πλημμύρες, καταποντισμοί, σεισμοί, θωρακισμένοι στρατιώτες,
Θυμούνται τα λόγια του πατέρα: εσύ θα γνωρίσεις καλύτερες μέρες
Δεν έχει σημασία τελικά αν δεν τις γνώρισαν, λένε το μάθημα
οι ίδιοι στα παιδιά τους
Ελπίζοντας πάντοτε πως κάποτε θα σταματήσει η αλυσίδα
Ίσως στα παιδιά των παιδιών τους ή στα παιδιά των παιδιών
των παιδιών τους.

Προς το παρόν, στον παλιό δρόμο που λέγαμε, υψώνεται
η Τράπεζα Συναλλαγών
—εγώ συναλλάσσομαι, εσύ συναλλάσσεσαι αυτός συναλλάσσεται—
Τουριστικά γραφεία και πρακτορεία μεταναστεύσεως
—εμείς μεταναστεύουμε, εσείς μεταναστεύετε, αυτοί μεταναστεύουν—
Όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει, έλεγε κι ο Ποιητής
Η Ελλάδα με τα ωραία νησιά, τα ωραία γραφεία,
τις ωραίες εκκλησιές
Η Ελλάς των Ελλήνων».

Σιωπή. «Ήταν ωραίος άνθρωπος ο Μανόλης». Κοιτούσαμε και οι δύο τη φωτογραφία. Τη σκέτη, χωρίς την κορνίζα και το τζαμάκι. Είχε φως απογεύματος και ηχώ γέλιου. Η φωτογραφία. Η γυναίκα με τα μαύρα γυαλιά και το κραγιόν ήταν η Λούλα Αναγνωστάκη. Η αδερφή του. Εκείνη την ημέρα, θυμήθηκε πολλά. Αλλά, όπως μου έλεγε, κάθε μέρα θυμόταν.

*Ο Μανόλης Αναγνωστάκης (Θεσσαλονίκη, 10 Μαρτίου 1925 – Αθήνα, 23 Ιουνίου 2005) ήταν Έλληνας ποιητής της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς. Σπούδασε ιατρική. Κατά τη διετία 1943-1945 ήταν αρχισυντάκτης του περιοδικού «Ξεκίνημα». Είχε έντονη πολιτική δράση στο φοιτητικό κίνημα, για την οποία φυλακίστηκε το 1948, ενώ το 1949 καταδικάστηκε σε θάνατο από έκτακτο στρατοδικείο. Βγήκε από τη φυλακή με την γενική αμνηστία το 1951. Δημοσίευσε κείμενά του για πρώτη φορά στο περιοδικό Πειραϊκά Γράμματα το 1942. Εξέδωσε επίσης το περιοδικό Κριτική, ενώ υπήρξε μέλος της εκδοτικής ομάδας των Δεκαοκτώ κειμένων, των Νέων Κειμένων και του περιοδικού Η Συνέχεια. Το 1986 του απονεμήθηκε το Α΄ Βραβείο ποίησης για το έργο του «Τα Ποιήματα 1941-1971» και το 2002 το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας από τα Κρατικά Λογοτεχνικά Βραβεία. Πολλά ποιήματα του έχουν μελοποιηθεί από συνθέτες όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Θάνος Μικρούτσικος και ο Δημήτρης Παπαδημητρίου, ενώ έργα του έχουν μεταφραστεί σε αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά και ιταλικά.

Εδώ, επιτέλους, πειρατικά και τυπωμένα με κόκκινο μελάνι, ήταν οι βαθιά ομοερωτικοί και αγωνιώδεις στίχοι που ο Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα είχε ολοκληρώσει λίγο πριν δολοφονηθεί στις πρώτες μέρες του ισπανικού εμφυλίου πολέμου. Για να τιμήσει την ανώνυμη προσπάθεια, να επανεξετάσει ένα ιδιόμορφο επεισόδιο στην λογοτεχνική ιστορία της Ισπανίας και να φέρει τα ποιήματα σε ένα νέο κοινό, ένας εκδότης της Γαλικίας κυκλοφόρησε τώρα μια τέλεια έκδοση αντιγράφου αυτού του πρωτοποριακού βιβλιαρίου 42 ετών.

Αν και ήταν γνωστά από καιρό στους μελετητές του Λόρκα – κυρίως επειδή είχαν εκδοθεί στα γαλλικά δύο χρόνια νωρίτερα – τα “Los Sonetos del Amor Oscuro” είχαν κρυφτεί από την οικογένεια του ποιητή, η οποία πίστευε ότι οι βασανισμένοι και αισθησιακοί στίχοι τους θα αμαύρωναν την κληρονομιά του και θα αναζωπύρωναν παλιά μίση.

Στα 11 ποιήματα, ο ποιητής προσκαλεί τον αγαπημένο του να «πιει χυμένο αίμα από το μέλι του μηρού» και παραπονιέται ότι «η περιφρόνησή σου ήταν θεός, ενώ τα παράπονά μου ήταν μια αλυσίδα περιστεριών και στιγμών». Σε ένα άλλο, παρακαλεί για μια επιστολή που θα τον απαλλάξει από τη δυστυχία του: «Σε υπέφερα, γρατζούνισα τις φλέβες μου/Τίγρης και περιστέρι πάνω στη μέση σου/Σε μια μονομαχία από δαγκώματα και κρίνα/Γέμισε λοιπόν την τρέλα μου με λέξεις/Ή άσε με να ζήσω στην ηρεμία μου/Για πάντα σκοτεινή νύχτα της ψυχής».

Σε μια προφανή προσπάθεια να αναγκάσουν την οικογένεια και να επιτύχουν την έκδοση των σονέτων στην πρωτότυπη γλώσσα τους, μια ομάδα διανοουμένων – των οποίων τα ονόματα παραμένουν άγνωστα – απέκτησε τα ποιήματα. Τα τύπωσαν και τα έστειλαν σε 250 ειδικούς του Λόρκα, πολιτιστικές προσωπικότητες και δημοσιογράφους – και το σχέδιό τους λειτούργησε. Ένα χρόνο μετά από εκείνη την παράνομη δημοσίευση, η οικογένεια του ποιητή συναίνεσε στη δημοσίευση όλων των σονέτων – αν και η απόφασή τους να τα κοινοποιήσουν στην δεξιά εφημερίδα ABC προκάλεσε αντιδράσεις, όπως και η άρνηση της εφημερίδας να χρησιμοποιήσει τη λέξη «ομοφυλόφιλος» σε οποιοδήποτε συνοδευτικό άρθρο της.

«Αυτό για το οποίο μιλάμε εδώ είναι τα τελευταία ποιήματα που έγραψε ο Λόρκα και εμφανίστηκαν σε ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε 50 χρόνια αργότερα», δήλωσε ο συγγραφέας Ενρίκε Αλβαρέλος, ο οποίος επέβλεψε την αναπαραγόμενη έκδοση για την ομώνυμη εκδοτική επιχείρηση της οικογένειάς του.

«Δεν θέλουμε να μπούμε στο μυαλό άλλων ανθρώπων, αλλά αυτό που πιστεύουμε ότι συνέβη είναι ότι υπήρχε φόβος μεταξύ του στενότερου κύκλου του Λόρκα και της οικογένειάς του ότι η δημοσίευση αυτών των ποιημάτων θα αναστάτωνε μερικά από τα φαντάσματα που βάραιναν τόσο πολύ τη ζωή και το έργο του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα». Ενώ η μετά Φράνκο Ισπανία των αρχών της δεκαετίας του 1980 βίωνε τεράστιες αλλαγές, πρόσθεσε: «Υπήρχαν ακόμα παλιά, αταβιστικά ταμπού και παλιές συνήθειες που πηγάζουν από τα χειρότερα του ισπανικού πνεύματος, οπότε μπορείτε να φανταστείτε ότι η έκδοση αυτής της έκδοσης – αρχικά κρυφά – είχε τεράστιο αντίκτυπο στη χώρα τότε».

Η ιδέα για τη νέα έκδοση ήρθε αφού ο Αλβαρέλος έλαβε ένα αντίγραφο, μέσω τρίτου, ενός από τα 250 της αρχικής έκδοσης. Τώρα αλλάζουν χέρια για περίπου 5.000 ευρώ το καθένα. Αφού σβήστηκε ο αριθμός για να μην εντοπιστεί το βιβλίο πίσω στον κάτοχό του, ο εκδότης δημιούργησε αυτό που αποκαλεί «μια πραγματικά αυστηρή και πιστή αναπαραγωγή αυτού του πρωτότυπου βιβλίου, αντιγράφοντας το χαρτί και την υφή του. Είναι μια 100% πιστή έκδοση αντιγράφου του πρωτοτύπου». Όπως και η έκδοση του 1983, το αντίγραφο περιέχει αποσπάσματα από δύο από τους συναδέλφους ποιητές με τους οποίους ο Λόρκα είχε μοιραστεί τα σονέτα.

«Την τελευταία φορά που τον είδα, με πήγε σε μια γωνία και, σχεδόν κρυφά, απήγγειλε έξι ή επτά σονέτα από μνήμης που θυμάμαι ακόμα λόγω της απίστευτης ομορφιάς τους», είχε γράψει ο Χιλιανός ποιητής Πάμπλο Νερούδα.

Ο επίσης βραβευμένος με Νόμπελ Λογοτεχνίας, Ισπανός ποιητής Βιθέντε Αλεϊξάντρε, συγκινήθηκε εξίσου όταν τα άκουσε από τα χείλη του Λόρκα: «Το μόνο που μπορούσα να κάνω ήταν να τον κοιτάξω επίμονα και να πω: «Τι καρδιά. Τόση αγάπη και τόσος πόνος!» Με κοίταξε και χαμογέλασε σαν μικρό αγόρι».

Ο βιογράφος του Λόρκα, Ίαν Γκίμπσον, ο οποίος ήταν ένας από τους αρχικούς 250 παραλήπτες, ορκίζεται ότι ακόμα δεν ξέρει ποιος βρισκόταν πίσω από το μικρό κόκκινο βιβλίο. Λίγο μετά την έκδοση των σονέτων από το ABC, επισκέφθηκε τον Αλεϊξάντρε για να ακούσει τις σκέψεις του για το θέμα. «Ο Αλεϊξάντρε ήταν επίσης ομοφυλόφιλος», είπε ο Γκίμπσον. «Και μου είπε: Δεν μπορώ να πιστέψω ότι έχω διαβάσει κάθε λέξη σε αυτό το ένθετο και η λέξη ομοφυλόφιλος δεν εμφανίζεται! Ήταν απίστευτο». Κι όμως, πρόσθεσε ο Γκίμπσον, «η γραμματική – τα επίθετα κ.ο.κ. – καθιστά σαφές ότι μιλάει για ομοφυλοφιλικό έρωτα».

Για τον Ιρλανδό ισπανόφωνο, υπάρχουν προφανείς συγκρίσεις μεταξύ των σονέτων του Λόρκα και της ζωής και του έργου ενός από τους συμπατριώτες του Γκίμπσον, του Όσκαρ Ουάιλντ.

«Ήταν η αγάπη που δεν τόλμησε να πει το όνομά της», είπε. «Αυτή ήταν η κατάσταση και αυτά τα σονέτα είναι πολύ, πολύ προσωπικά. Μιλούν με σαφήνεια για τον ομοφυλοφιλικό έρωτα και την αγωνία που εμπλέκεται. Αυτό υπάρχει στον τίτλο του “Amor Oscuro”. Πρόκειται για δύσκολο έρωτα. Είναι μια προσπάθεια να φωτιστεί η άλλη πλευρά που δεν μπορούσε να φανεί. Και είναι πολύ όμορφα».

Πηγή: The Guardian

Ο Abu Toha βραβεύτηκε για μια σειρά δοκιμίων στο New Yorker που καταγράφουν τη ζωή και τα βάσανα των Παλαιστινίων στη Γάζα, όπου έζησε σχεδόν όλη του τη ζωή. «Μόλις κέρδισα ένα βραβείο Πούλιτζερ για τις περιγραφές μου», έγραψε στο X. «Ας φέρει ελπίδα / Ας είναι παραμύθι». Και στο Instagram έγραψε: «Είναι τιμή μου που λαμβάνω σήμερα το βραβείο Πούλιτζερ. Αφιερώνω αυτή την επιτυχία στην οικογένεια, τους φίλους, τους δασκάλους και τους μαθητές μου στη Γάζα. Προσεύχομαι για άμεση και μόνιμη κατάπαυση του πυρός και δικαιοσύνη».

Τα δοκίμιά του απεικόνιζαν τη «σωματική και συναισθηματική σφαγή στη Γάζα που συνδυάζει το βαθύ ρεπορτάζ με την οικειότητα των απομνημονευμάτων για να μεταφέρει την παλαιστινιακή εμπειρία για εδώ και περισσότερο από ενάμιση χρόνο πολέμου με το Ισραήλ», δήλωσε τη Δευτέρα το διοικητικό συμβούλιο του Πούλιτζερ.

Ο Abu Toha, 32 ετών, συνελήφθη το 2023 από τις ισραηλινές δυνάμεις σε ένα σημείο ελέγχου καθώς προσπαθούσε να φύγει από το σπίτι του στη Beit Lahia στη βόρεια Γάζα με τη σύζυγό του, Maram, και τα τρία μικρά παιδιά τους. Στην ισραηλινή κράτηση, στρατιώτες «με χώρισαν από την οικογένειά μου, με χτύπησαν και με ανέκριναν», έγραψε. Μπόρεσε να φύγει και να δραπετεύσει στις ΗΠΑ αφού φίλοι του στο εξωτερικό άσκησαν πίεση για την απελευθέρωσή του. Ο Abu Toha έγραψε για τον αγώνα των μελών της οικογένειάς του να βρουν φαγητό στη Γάζα, αντιπαραβάλλoντας τις αναμνήσεις από τα καθημερινά γεύματα πριν από τον πόλεμο.

«Λαχτάρω να επιστρέψω στη Γάζα, να καθίσω στο τραπέζι της κουζίνας με τη μητέρα και τον πατέρα μου και να φτιάξω τσάι για τις αδερφές μου. Δεν χρειάζεται να φάω. Θέλω μόνο να τις ξανακοιτάξω», έγραψε. Θυμήθηκε ότι είδε φωτογραφίες από την καταστροφή του προσφυγικού καταυλισμού Jabalia στη βόρεια Γάζα, όπου επισκεπτόταν τακτικά τους παππούδες του και πήγαινε στο σχολείο. «Κοίταξα τις φωτογραφίες ξανά και ξανά και μια εικόνα ενός νεκροταφείου που μεγαλώνει και μεγαλώνει σχηματίστηκε στο μυαλό μου», έγραψε.

Έγραψε επίσης για την καχυποψία και την ταπείνωση που αντιμετωπίζει ο ίδιος και άλλοι Παλαιστίνιοι εκτός της πατρίδας τους. Θυμήθηκε να λέει σε έναν πράκτορα της TSA που έψαχνε τις παλάμες του για εκρηκτικά κατά τη διάρκεια μιας στάσης στη Βοστώνη: «Με απήγαγε ο ισραηλινός στρατός τον Νοέμβριο, προτού μου βγάλουν τα ρούχα… Σήμερα, έρχεσαι και με χωρίζεις από τη γυναίκα και τα παιδιά μου, όπως έκανε ο στρατός πριν από λίγους μήνες».

Ο New Yorker κέρδισε επίσης ένα Πούλιτζερ για το ερευνητικό του podcast σχετικά με τη δολοφονία ιρακινών αμάχων από τον αμερικανικό στρατό και για τη φωτογραφία στις εικόνες του ντοκιμαντέρ του Moises Saman που τεκμηριώνουν το τέλος της δικτατορίας του Μπασάρ αλ Άσαντ στη Συρία.

Οι φετινοί νικητές του Πούλιτζερ στις τέχνες περιλαμβάνουν επίσης τον Percival Everett για το μυθιστόρημά του “James”, μια αναπαράσταση του “The Adventures of Huckleberry Finn” από την οπτική γωνία του υποδουλωμένου χαρακτήρα και τον Branden Jacobs-Jenkins για το έργο του “Purpose”, ένα δράμα για μια εξέχουσα μαύρη οικογένεια που καταστρέφεται μέσα από τον εαυτό της.

Πηγή: The Guardian / Κεντρική φωτογραφία: Penguin Random House

Σήμερα, 29 Απριλίου, ημέρα γέννησης και θανάτου του αλεξανδρινού ποιητή, από τις 12:00 το μεσημέρι, μεταφερόμαστε στο σύμπαν του Κ. Π. Καβάφη μέσα από δύο αναθέσεις του Ιδρύματος Ωνάση για τη διαχρονική επιρροή του ποιητή σε σύγχρονους δημιουργούς. Ιστορίες αγάπης, απώλειας και επιθυμίας τοποθετούν τον Καβάφη στο σήμερα και το αύριο στο ντοκιμαντέρ «Eternal Desires: Ο κόσμος του Κ. Π. Καβάφη, από την Αλεξάνδρεια στη Νέα Υόρκη» σε σκηνοθεσία Χρήστου Σαρρή.

Παράλληλα, η κινηματογραφική δύναμη της γλώσσας του Κ. Π. Καβάφη παρουσιάζεται μέσα από μια σειρά ταινιών μικρού μήκους, στο πλαίσιο της ενότητας “Visual Cavafy”. Laurie Anderson, Julianne Moore, Taylor Mac, και πολλοί ακόμα σπουδαίοι καλλιτέχνες μπαίνουν στο καβαφικό σύμπαν και αναζωπυρώνουν με τη δική τους ματιά και πνοή τα ποιήματά του.

Μετά την απόκτηση του αρχείου Καβάφη το 2012, την ψηφιοποίηση και το άνοιγμά του σε κοινό και ερευνητές το 2019, την εγκαινίαση ενός νέου χώρου για το Αρχείο Καβάφη στη Φρυνίχου 16Β στην Πλάκα, το 2023, που στεγάζει το φυσικό αρχείο και τη βιβλιοθήκη του ποιητή, μια συλλογή προσωπικών του αντικειμένων αλλά και έργα τέχνης με αναφορές στον ίδιο, το Ίδρυμα Ωνάση παρουσίασε στη Νέα Υόρκη ένα φεστιβάλ για τον Καβάφη, το Archive of Desire, τον Απρίλιο και τον Μάιο του 2023. Με αυτή την αφορμή, δημιουργήθηκε η σειρά Visual Cavafy που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο New Museum της Νέας Υόρκης.Το ίδιο φεστιβάλ αποτέλεσε πηγή έμπνευσης και για το ντοκιμαντέρ «Eternal Desires: Ο κόσμος του Κ. Π. Καβάφη, από την Αλεξάνδρεια στη Νέα Υόρκη», σε παραγωγή του Onassis Culture και σκηνοθεσία του Χρήστου Σαρρή, που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην ψηφιακή πλατφόρμα All Arts του αμερικανικού δικτύου PBS, νωρίτερα τον Απρίλιο του 2025.

Eternal Desires: Ο κόσμος του Κ. Π. Καβάφη, από την Αλεξάνδρεια στη Νέα Υόρκη

Πώς μπορεί ένας ποιητής να παραμένει διαχρονικός και άχρονος 160 χρόνια από την γέννησή του; Το “Eternal Desires” ακολουθεί το ταξίδι του Κ. Π. Καβάφη μέσα από τα προσωπικά αρχεία του και αφηγείται μια ιστορία για την αγάπη, την απώλεια και τη λαχτάρα. Την ελευθερία, την επιθυμία και την ταυτότητα. Και μέσα από έννοιες σαν αυτές, τοποθετούμε τον Καβάφη στο τώρα, αλλά και το αύριο – από την Αλεξάνδρεια στην Κωνσταντινούπολη και από την Αθήνα στη Νέα Υόρκη, ο Καβάφης παραμένει διαχρονικός και οικουμενικός. Η επιρροή του Αλεξανδρινού ποιητή δεν χωρά σε όρια, σύνορα και εποχές, και αυτό υποστηρίζουν στο ντοκιμαντέρ οι επιμελητές του φεστιβάλ, οι δημιουργοί που συμμετέχουν αλλά και η δημιουργική ομάδα που διαχειρίζεται το Αρχείο Καβάφη στην Αθήνα.

Το ντοκιμαντέρ “Eternal Desires: Ο κόσμος του Κ. Π. Καβάφη, από την Αλεξάνδρεια στη Νέα Υόρκη”, σε παραγωγή του Onassis Culture και σκηνοθεσία του Χρήστου Σαρρή, αφού παρουσιάστηκε στην ψηφιακή πλατφόρμα All Arts του αμερικανικού δικτύου PBS νωρίτερα τον Απρίλιο, έρχεται στο onassis.org. Με αφορμή το φεστιβάλ “Archive of Desire” του Ιδρύματος Ωνάση, τον Απρίλιο και τον Μάιο του 2023 στη Νέα Υόρκη, το ντοκιμαντέρ εξερευνά τη διαχρονικότητα του ποιητή, αποκαλύπτοντας την πολιτική, αισθησιακή και ποιητική δύναμη του Καβάφη, μέσα από ένα διεπιστημονικό καλειδοσκόπιο τέχνης.

Συμμετέχουν ο Πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση, Αντώνης Σ. Παπαδημητρίου, η Διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος, Αφροδίτη Παναγιωτάκου, και δημιουργοί που συμμετείχαν στο φεστιβάλ, όπως οι Rufus Wainwright, Nick Cave, Bob Faust, Εύη Καλογηροπούλου, Robin Coste Lewis, Πέτρος Κλαμπάνης, Δημήτρης Παπαδημητρίου, Ali Santana, Matthew Nierderhauser, John Fitzgelard, αλλά και η καλλιτεχνική διευθύντρια του National Sawdust και επιμελήτρια του φεστιβάλ, Paola Prestini.

Δείτε ολόκληρο το ντοκιμαντέρ εδώ

Visual Cavafy στο Onassis Channel στο YouTube

Ο Κ. Π. Καβάφης εξακολουθεί να μας μιλάει κατ’ ιδίαν, πότε με έναν ψίθυρο και άλλοτε πάλι με έναν βρυχηθμό. Μια σειρά ταινιών μικρού μήκους, στο πλαίσιο της ενότητας “Visual Cavafy”, διερευνούν την κινηματογραφική δύναμη της γλώσσας του Κ. Π. Καβάφη, προσδίδοντας μια εμψυχωτική διάσταση στο πολυθεματικό φεστιβάλ “Archive of Desire” που πραγματοποιήθηκε στη Νέα Υόρκη τον Απρίλιο του 2023. Αυτά τα οπτικά «ποιήματα» του “Visual Cavafy”, με τη συμμετοχή μιας εξαιρετικής γκάμας δημιουργικών μυαλών, αντανακλούν τη ζωντάνια και τη δύναμη της καβαφικής γλώσσας.
Το “Visual Cavafy” περιλαμβάνει ταινίες που έχουν δημιουργήσει σκηνοθέτες όπως η Εύη Καλογηροπούλου («Αλεξάνδρεια»), η Elena Park («Μακρυά», «Θάλασσα του Πρωιού», «Ιθάκη», «Περιμένοντας τους Βαρβάρους», «Τα Βήματα»), ο Χρήστος Σαρρής («Τείχη») σε συνεργασία με κρατούμενους σε φυλακές στην Ελλάδα, καθώς και οι καλλιτέχνες Jad Abumrad και Mac Premo («Φωνές»). Ανάμεσα στους ερμηνευτές είναι η Laurie Anderson («Φωνές»), ο Taylor Mac («Ιθάκη», «Περιμένοντας τους Βαρβάρους»), η Julianne Moore («Μακρυά», «Θάλασσα του Πρωιού»), ο Carl Hancock Rux με τον Daniel Bernard Roumain, την Bora Yoon και τον Jeffrey Zeigler («Τα Βήματα»), με τη συνδρομή των Dan Bora («Θάλασσα του Πρωιού»), Justin Ervin («Τα Βήματα»), Robert Huott («Μακρυά»), Garth MacAleavey («Τα Βήματα»), Steven E. Mallorca («Τα Βήματα», «Περιμένοντας τους Βαρβάρους»), Heather Lea Poole («Μακρυά»), Bruce Steinberg («Τα Βήματα») και Pete Scalzitti («Ιθάκη», «Περιμένοντας τους Βαρβάρους», «Μακρυά», «Θάλασσα του Πρωιού»). Οι ταινίες περιλαμβάνουν επίσης νέες μουσικές συνθέσεις και ενορχηστρώσεις των Laura Jane Grace («Τείχη»), Alexander Mac Sween («Περιμένοντας τους Βαρβάρους») και Caroline Shaw («Θάλασσα του Πρωιού»).

Διαβάστε περισσότερα εδώ

Η κασέτα φθάνει λαθραία στο Λονδίνο και αυθημερόν η δήλωσή του μεταδίδεται από την Ελληνική Υπηρεσία του BBC, ενώ αναμεταδίδεται από τον ραδιοφωνικό σταθμό του Παρισιού και τον Deutsche Welle.

Η δήλωση

«Πάει καιρός που πήρα την απόφαση να κρατηθώ έξω από τα πολιτικά του τόπου. Προσπάθησα άλλοτε να το εξηγήσω, αυτό δε σημαίνει διόλου πως μου είναι αδιάφορη η πολιτική ζωή μας.

Έτσι, από τα χρόνια εκείνα ώς τώρα τελευταία έπαψα κατά κανόνα ν’ αγγίζω τέτια θέματα. Εξ άλλου τα όσα δημοσίεψα ως τις αρχές του 1967, και η κατοπινή στάση μου (δεν έχω δημοσιέψει τίποτε στην Ελλάδα από τότε που φιμώθηκε η ελευθερία) έδειχναν, μου φαίνεται αρκετά καθαρά τη σκέψη μου.

Μολαταύτα, μήνες τώρα, αισθάνομαι μέσα μου και γύρω μου, ολοένα πιο επιτακτικά το χρέος να πω ένα λόγο για τη σημερινή κατάστασή μας. Με όλη τη δυνατή συντομία, να τι θα έλεγα:

Κλείνουν δυο χρόνια που μας έχει επιβληθεί ένα καθεστώς όλως διόλου αντίθετο με τα ιδεώδη για τα οποία πολέμησε ο κόσμος μας και τόσο περίλαμπρα ο λαός μας, στον τελευταίο παγκόσμιο πόλεμο.

Είναι μια κατάσταση υποχρεωτικής νάρκης όπου, όσες πνευματικές αξίες κατορθώσαμε να κρατήσουμε ζωντανές, με πόνους και με κόπους, πάνε κι’ αυτές να καταποντισθούν μέσα στα ελώδη στεκάμενα νερά. Δε θα μου ήταν δύσκολο να καταλάβω πως τέτοιες ζημιές δε λογαριάζουν παρά πολύ για ορισμένους ανθρώπους. Δυστυχώς, δεν πρόκειται μόνο γι’ αυτόν τον κίνδυνο.

Όλοι πια το διδάχτηκαν και το ξέρουν πως στις δικτατορικές καταστάσεις, η αρχή μπορεί να μοιάζει εύκολη, όμως η τραγωδία περιμένει, αναπότρεπτη, στο τέλος. Το δράμα αυτού του τέλους μάς βασανίζει, συνειδητά ή ασυνείδητα όπως στους παμπάλαιους χορούς του Αισχύλου. Όσο μένει η ανωμαλία, τόσο προχωρεί το κακό.

Είμαι ένας άνθρωπος χωρίς κανένα απολύτως πολιτικό δεσμό, και, μπορώ να το πω, μιλώ χωρίς φόβο και χωρίς πάθος. Βλέπω μπροστά μου τον γκρεμό όπου μας οδηγεί η καταπίεση που κάλυψε τον τόπο. Αυτή η ανωμαλία πρέπει να σταματήσει. Είναι Εθνική επιταγή.

Τώρα ξαναγυρίζω στη σιωπή μου. Παρακαλώ το Θεό, να μη με φέρει άλλη φορά σε παρόμοια ανάγκη να ξαναμιλήσω.»

Η Χούντα, φανερά ενοχλημένη από την εξέλιξη αυτή, θα αφαιρέσει από τον Σεφέρη τον τίτλο του πρέσβεως επί τιμή και το δικαίωμα χρήσης του διπλωματικού διαβατηρίου του. Θα δικαιολογήσει την πράξη της αυτή με το επιχείρημα ότι ή δήλωσή του μεταδόθηκε από τη ραδιοφωνία της Σοβιετικής Ένωσης και άρα συνιστά αντεθνική προπαγάνδα. Στον χορό θα μπει και ο φιλικός της Τύπος, που θα γράψει ότι ο Σεφέρης «πούλησε την Κύπρο για να πάρει το Νόμπελ», ενώ θα τον χαρακτηρίσει «κρυφοκομμουνιστή και μίσθαρνο όργανο ξένων κυβερνήσεων».

Ο Μπάιρον μετακόμισε χωρίς συστολή το 1819 στο Palazzo Guiccioli, ιδιοκτησία του συζύγου της κοντέσσας Teresa Guiccioli, την οποία γνώρισε σε ένα πάρτι στη Βενετία. Η τεράστια κατοικία στην καρδιά της πόλης έχει ανακαινιστεί από το Ίδρυμα Cassa di Risparmio di Ravenna και από τις 29 Νοεμβρίου οι επισκέπτες θα μπορούν να περιπλανηθούν στα δωμάτια όπου διαδραματίστηκε το ειδύλλιο και όπου δούλεψε πολύ για να ολοκληρώσει αριστουργήματα, συμπεριλαμβανομένων των Don Juan, Sardanapalus, The Prophecy of Dante και το τελευταίο τραγούδι του Childe Harold’s Pilgrimage. Ένα από τα δωμάτια περιέχει δείγματα αγάπης που κρατούσε η κόμισσα, όπως γράμματα, κοσμήματα, μπούκλες από τα σγουρά μαλλιά του ποιητή και θραύσματα από το ηλιοκαμένο δέρμα του.

Το μουσείο θα είναι εν μέρει αφιερωμένο στο Risorgimento, το ιταλικό κίνημα του 19ου αιώνα για την ενοποίηση, λόγω των διασυνδέσεων του Μπάιρον με πρόσωπα που εμπλέκονται με τους Carbonari, ένα άτυπο δίκτυο μυστικών επαναστατικών κοινωνιών που έπαιξαν ρόλο στη διαδικασία της ενοποίησης. «Η ιδέα είναι να συνδέσουμε τρεις πτυχές του ποιος ήταν ο Λόρδος Μπάιρον – ο ποιητής, ο εραστής και το άτομο που προσανατολίζεται προς την ελευθερία», είπε ένας εκπρόσωπος του μουσείου.

Ο Μπάιρον πέθανε το 1824 στη σημερινή Ελλάδα. Είχε πολλές σχέσεις κατά τη διάρκεια της ζωής του, αλλά η κόμισσα ήταν η τελευταία του μεγάλη αγάπη. «Η αγάπη για την Teresa οδήγησε τον Μπάιρον να μεταμορφωθεί και, χωρίς να γίνει άγιος, άλλαξε τη ζωή του», είπε ο Antonio Patuelli, πρόεδρος του ιδρύματος.

Οι επισκέπτες του μουσείου, το οποίο το ίδρυμα είπε ότι ήταν το μοναδικό στον κόσμο αφιερωμένο ειδικά στον Μπάιρον, θα μπορούν επίσης να ξαναζήσουν τις εμπειρίες του ποιητή στην Ιταλία και να μάθουν τι ήταν για τη χώρα που τον ενέπνευσε, χάρη στη διαδραστική τεχνολογία εικονικής πραγματικότητας .

Ο Μπάιρον έφυγε από την Αγγλία για την ηπειρωτική Ευρώπη το 1816, αφήνοντας πίσω του ένα ίχνος σκανδαλωδών υποθέσεων και χρέους, για να μην επιστρέψει ποτέ. Ταξίδεψε στο Βέλγιο και την Ελβετία, καθώς και στη Βενετία και τη Ρώμη, πριν επιστρέψει στη Βενετία το 1819, όπου συνάντησε την κόμισσα. Ήταν έρωτας με την πρώτη ματιά και το ζευγάρι είχε σκεφτεί να φύγει πριν εγκατασταθεί στο συζυγικό σπίτι της Teresa. Στη συνέχεια την ακολούθησε στην Πίζα το 1821.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη Ραβέννα, ο Μπάιρον δέχτηκε επισκέψεις από τους φίλους του, Percy Bysshe Shelley, που θεωρείται επίσης ένας από τους σημαντικότερους Άγγλους ρομαντικούς ποιητές, και τον Ιρλανδό συγγραφέα και ποιητή Thomas Moore.

Ο Μπάιρον χαρακτηρίστηκε από τη συγγραφέα Caroline Lamb, με την οποία είχε επίσης σχέση, ως «τρελό, κακό και επικίνδυνο να το μάθεις». Ήταν γνωστός από τους ανθρώπους στη Ραβέννα ως «ο τρελός Άγγλος».

Το 1823, έφυγε από την Ιταλία για την Ελλάδα, όπου ενώθηκε με τους εξεγερμένους που πολεμούσαν στον πόλεμο της ανεξαρτησίας κατά της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Πέθανε από πυρετό στο Μεσολόγγι τον Απρίλιο του 1824, σε ηλικία 36 ετών, και θάφτηκε στο οικογενειακό του θησαυροφυλάκιο στο Nottinghamshire.

Πηγή: The Guardian

Είμαστε οι κούφιοι άνθρωποι,
οι βαλσαμωμένοι άνθρωποι
σκύβοντας μαζί
κεφαλοκαύκι γεμισμένο άχυρο. Aλίμονο!
οι στεγνές φωνές μας όταν
ψιθυρίζουμε μαζί
είναι ήσυχες κι ανόητες
σαν άνεμος σε ξερό χορτάρι
ή πόδια ποντικών σε σπασμένο γυαλί
στο ξερό μας κελάρι

σχήμα χωρίς μορφή, σκιά χωρίς χρώμα,
παραλυμένη δύναμη, χειρονομία χωρίς κίνηση

αυτοί που πέρασαν
με ολόισια μάτια, στου θανάτου το άλλο βασίλειο
μας θυμούνται αν καθόλου μας θυμούνται
σαν κούφιους ανθρώπους
σα βαλσαμωμένους

μάτια δεν τολμώ να δω στα όνειρα
στου θανάτου το ονειρικό βασίλειο
αυτά δεν εμφανίζονται εκεί:
τα μάτια είναι
ηλιόφως σε μια σπασμένη κολώνα
εκεί, είναι ένα δέντρο χορεύοντας
και φωνές
στου ανέμου το τραγούδισμα
πιο μακρινές και πιο τελεστικές
από ένα μαραμένο αστέρι

ας είμαι όχι πιο κοντά
στου θανάτου το ονειρικό βασίλειο
ας φορέσω επίσης
τις μεταμφιέσεις
αρουραίου τρίχωμα, κοράκου δέρμα, κουρελούδες
σ’ έναν αγρό
φερόμενος όπως φέρεται ο άνεμος
όχι πιο κοντά

όχι αυτή την τελική συνάντηση
στου λυκόφωτος το βασίλειο

αυτή είναι η νεκρή χώρα
αυτή είναι του κάκτου η χώρα
εδώ τα πέτρινα είδωλα
σηκώνονται, εδώ λαμβάνουν
την ικεσία ενός χεριού νεκρού ανθρώπου
κάτω απ’ το σπίθισμα σβησμένου άστρου

αυτό είναι σαν αυτό
στου θανάτου το άλλο βασίλειο
ξυπνώντας μόνοι
την ώρα που είμαστε
τρέμοντας με τρυφερότητα
χείλη που θα φιλούσαν
κάνουν προσευχές σε τσακισμένες πέτρες

αόμματοι
αν δεν τα μάτια μας ξαναφανούν
όπως το αέναο άστρο
του πολύφυλλου ρόδου
στου θανάτου το λυκοφωτικό βασίλειο
η ελπίδα μόνο
των κενών ανθρώπων
των άδειων ανθρώπων

μεταξύ ιδέας
και πραγματικότητας
μεταξύ κίνησης
και δράσης
πέφτει η σκιά

μεταξύ αντίληψης
και δημιουργίας
πέφτει η σκιά

η ζωή είναι πολύ μακριά

μεταξύ πόθου
και σπασμού
μεταξύ δύναμης
και ύπαρξης
μεταξύ ουσίας
και πτώσης
πέφτει η σκιά
γιατί δικό σου είναι το βασίλειο

γιατί δική σου είναι η ζωή
γιατί η ζωή σου είναι δική σου
δική σου

αυτός είναι ο τρόπος που τελειώνει ο κόσμος
όχι μ’ ένα πάταγο αλλά μ’ ένα λυγμό

Ο Τόμας Στερνς Έλιοτ (Thomas Stearns Eliot, 26 Σεπτεμβρίου 1888 – 4 Ιανουαρίου 1965) ήταν Άγγλος ποιητής, θεατρικός συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους ποιητές του 20ού αιώνα και ηγετική φυσιογνωμία του μοντερνιστικού κινήματος στην ποίηση. Το 1948, βραβεύτηκε με το Νόμπελ λογοτεχνίας. Ανάμεσα στα πιο γνωστά έργα του ανήκουν το Ερωτικό τραγούδι του Τζ. Προύφροκ (1915), η Έρημη Χώρα (1922), οι Κούφιοι Άνθρωποι (1925) τα Τέσσερα κουαρτέτα (1943) καθώς και το θεατρικό έργο Φονικό στην Εκκλησιά (1935).

«Σαν σήμερα, πριν από 10 χρόνια,

Κοιτάζοντας το χειρόγραφο για το πρώτο μου βιβλίο, Night Sky with Exit Wounds, με απόλυτη απογοήτευση, αηδία και κάτι που φαινόταν σαν μια ανυπέρβλητη αίσθηση αποτυχίας. Ορκίζομαι, κοιτάς κάτι αρκετά, ακόμα και κάτι για το οποίο είσαι περήφανος, κι αρχίζει να μαραίνεται μπροστά στα μάτια σου. Αφού το δούλεψα για επτά χρόνια, δεν ήμουν ποτέ προετοιμασμένος, μωρό ποιητής καθώς ήμουν, να φτάσω σε μια στιγμή που ήθελα απλώς να τα ξύσω όλα μέχρι να σβηστούν, να ξεκινήσω από την αρχή και να καθαρίσω τον εαυτό μου από όλα όσα ένιωθα ότι ήταν λάθος με αυτό. Νομίζω ότι θα το έκανα αν δεν ήμουν τόσο εξαντλημένος, έχοντας μείνει ξύπνιος μέχρι τις πρώτες ώρες προσπαθώντας να «το φτιάξω».

Την επόμενη κιόλας μέρα, σε κάτι που φαινόταν σαν μια σεκάνς από την πιο μελοδραματική, ζαχαρένια ταινία όλων των εποχών, μου τηλεφώνησαν οι εκδόσεις Copper canyon press (ενώ ήμουν στο τρένο για το πρώτο μου μάθημα στο μεταπτυχιακό) λέγοντας ότι ήθελαν να το δημοσιεύσουν, αφού το είχα στείλει σε αυτούς πριν από σχεδόν ένα χρόνο και νόμιζα ότι χάθηκε στο ταχυδρομείο. Μερικά πράγματα είναι τόσο άχαρα που δεν θα μπορούσατε να τα βάλετε στην τέχνη—και όμως φτάνουν, με όλη τους την επινοημένη γαλήνη, ακριβώς μπροστά σας.

Η αλήθεια είναι ότι κράτησα το βιβλίο όπως ήταν όχι επειδή ήμουν ευχαριστημένος με αυτό – αλλά επειδή σεβόμουν την πίστη των εκδοτών σε αυτό. Είναι δυνατό, έμαθα τότε, να δουλεύω πάνω σε κάτι για τόσο καιρό, με τόση εμμονή, μερικές φορές μανιακή, φροντίδα και ακόμα να μην το «ξέρω» πραγματικά. Θα μπορούσε η τελική κατάσταση ενός έργου να είναι τόσο αυθαίρετη, που αυτό που στέλνεται στον κόσμο δεν έχει να κάνει με την αριστεία ή το επίτευγμα ή τον εσωτερικό θρίαμβο — αλλά μάλλον με την αγάπη; Η μπερδεμένη αγάπη σας από και για τους άλλους, για την ίδια την κλίση σας, που σας επιτρέπει, όχι τόσο να ολοκληρώσετε κάτι, αλλά απλώς να το παραδώσετε τη στιγμή που σας καλούν να το παραδώσετε; Όταν καλείστε, παρά τον εαυτό σας;

Τέλος πάντων. Πού με έχει οδηγήσει αυτή η στιγμή της απόφασης άραγε. Ευχαριστώ που είστε εδώ. Κι ευχαριστώ τον Peter που τράβηξε αυτή τη φωτογραφία, ο οποίος μάλλον προσπαθούσε απλώς να καταγράψει την γκρίνια μου!»

*Το βιβλίο «Νυχτερινός Ουρανός με Τραύματα Εξόδου», καθώς και τα υπόλοιπα βιβλία του, κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Gutenberg.

Σε κίνδυνο κατάρρευσης, η χρηματοδότηση θα χρησιμοποιηθεί για την επισκευή της αχυροσκεπής, ανέφερε η Art Newspaper. Ο Blake ήταν Άγγλος ποιητής, ζωγράφος και χαράκτης κατά τη ρομαντική εποχή. Αν και ως επί το πλείστον δεν είχε αναγνωριστεί κατά τη διάρκεια της ζωής του, συνδέθηκε με μερικούς από τους κορυφαίους ριζοσπάστες στοχαστές της εποχής του, μεταξύ των οποίων ο Thomas Paine και η Mary Wollstonecraft. Ο Blake έζησε στο εξοχικό σπίτι στο χωριό Felpham στο Sussex, στο Ηνωμένο Βασίλειο, με τη σύζυγό του Catherine Boucher για τρία χρόνια. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, δημιούργησε μια σειρά από αξιόλογα έργα, συμπεριλαμβανομένου του διάσημου ποιήματός του Jerusalem, το οποίο αργότερα έγινε ανεπίσημος αγγλικός εθνικός ύμνος.

Το 2015, το σπίτι αγοράστηκε από το Blake Cottage Trust από ιδιώτες. Από τότε, έχει υποστεί υποβάθμιση της οροφής, τα δοκάρια έχουν σαπίσει και οι τοίχοι έχουν γκρεμιστεί, σύμφωνα με την Sunday Telegraph. Το World Monuments Fund Britain συγκέντρωσε 55.000 £ (64.547,45 €) μαζί με τους οργανισμούς που χορηγούν επιχορηγήσεις Foyle Foundation και Foulerton Charitable Trust για να καλύψουν τα έξοδα της επισκευής. Οι προσπάθειες είναι μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου για την αποκατάσταση του σπιτιού και την πρόσβαση στο κοινό. Το έργο επιβλέπεται από ένα διοικητικό συμβούλιο που διορίστηκε στις αρχές του 2024.

Σύμφωνα με το Blake Cottage Trust, οι εργασίες θα πραγματοποιηθούν σταδιακά: Η ερειπωμένη αχυροσκεπή θα αντικατασταθεί και το ύφασμα του κτιρίου θα ασφαλιστεί πρώτα. Δεύτερον, το εξοχικό σπίτι και ο κήπος θα αποκατασταθούν για να αντικατοπτρίζουν πώς θα έμοιαζαν όταν ο καλλιτέχνης έμενε εκεί. Το τελικό στάδιο περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός ειδικού κέντρου τεχνών και εκπαίδευσης.

Το συνολικό εκτιμώμενο κόστος ανέρχεται σε 4 εκατομμύρια £ (4.694.360 €

«Σκοπεύουμε να διατηρήσουμε το εναπομείναν εξοχικό του σπίτι στο Felpham και να το μετατρέψουμε σε ένα κέντρο έμπνευσης που γιορτάζει όλες τις μορφές τέχνης και τη σκέψη του και ενθαρρύνει τους μαθητές και τους καλλιτέχνες να δημιουργήσουν περισσότερα κίνητρα», δήλωσε στην Art Newspaper ο πρόεδρος του Blake Cottage Trust, Doug Nicholls.

Πηγή: ARTnews

Μεσημέρι Αυγούστου

Πίσω απ’ τις γρίλιες είναι το μεγάλο μεσημέρι.

Τα σκόρπια σπίτια κάτασπρα, κ’ ένα κόκκινο κάτω απ’ το λόφο.

Λίγο πιο πάνω, ξέρουμε, είναι η μεγάλη ασβεστωμένη μάντρα.

Από κει κατεβαίνει η δροσιά προς τους ευκάλυπτους,

κ’ ένα άρωμα από σάπια ροδάκινα σωριασμένα στο δρόμο.

Άξαφνα τα τζιτζίκια σώπασαν.Δυο ηλιοκαμένα σώματα

στ’ άσπρα σεντόνια. Βγάλε και το δαχτυλίδι σου –

μου πιάνει ένα δικό μου χώρο στο μικρό σου δάχτυλο.

(Γ. Ρίτσος, Ποιήματα, 4ος τ., εκδ. Κέδρος)