Η ποιήτρια Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ πέθανε σαν σήμερα, το 2020, στα 81 της. Διαυγής μέχρι το τέλος, σε ένα κουρασμένο σώμα, που δεν παραιτήθηκε ποτέ. Να την τοποθετούσες στους ηλικιωμένους; Δεν σε άφηνε. Μια κορδέλα στα μαλλιά και παντού χρώματα. Πολλά χρώματα. Να την έβαζες με τους διανοούμενους μαζί; Μπα. Στην έπαρση και την δυσκινησία, στα κλισέ κατάστιχα και τα πυρά, η Ρουκ δεν υπήρχε. Το είχε σκάσει από μικρή. Από τότε που ο Καζαντζάκης έστελνε γράμμα στον Γιάννη Γουδέλη, τον διευθυντή της «Καινούριας εποχής», γράφοντας: «Παρακαλώ, δημοσιεύστε αυτό το ποίημα, το έχει γράψει μία κοπέλα που δεν έχει βγάλει ακόμα το γυμνάσιο. Είναι το ωραιότερο ποίημα που διάβασα ποτέ!».

Η ποίηση και τα γραπτά της. Αυτά την ενδιέφεραν. Κι όσα σύστηναν ένα επαρκές περιβάλλον για να εκφραστεί και να αγαπήσει. Να στρέφει την σφραγίδα της στο μέλλον και να μιλάει για τα απλά κα τα καθημερινά. Να αγκιστρωθεί στα νιάτα για να την περιέχουν για πάντα. Να νοσταλγεί τον έρωτα. «Ένα ωραίο ποίημα δεν μπορεί να βγει παρά από έναν ωραίο έρωτα. Κι όταν λέμε «ωραίο έρωτα» δεν εννοούμε ωραία λουλούδια, «σ’ αγαπώ» και ρομαντικά δείπνα. Αλλά για έναν έρωτα που σου δείχνει μία άλλη διάσταση ζωής, μία άλλη διάσταση στο πού βλέπεις τον εαυτό σου. Ένας ωραίος έρωτας είναι πλούτος».

Τον Μάρτιο του 2019, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, είχα επικοινωνήσει μαζί της. Έψαξα για το τηλέφωνό της στον κατάλογο -παραδοσιακά- πληκτρολογώντας το όνομά της. Χτύπησε ελάχιστες φορές. Το σήκωσε η ίδια. Δεν ανέβαλλε, δεν είπε «πάρτε κάποια άλλη στιγμή». «Μιας και με καλέσατε, μη σας ταλαιπωρώ, ρωτήστε με ό,τι θέλετε».

Ξεκινώντας με την ωραία φράση: «Στην ποίηση, έχω δώσει μια ζωή και το ίδιο έχει κάνει κι αυτή σε μένα», μού είχε πει τα εξής: «Γράφω από πολύ μικρή. Το πρώτο μου ποίημα δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Καινούρια εποχή», στα δεκαεφτά μου. Ανήκω στη γενιά του ’60. Τότε που η ελληνική ποίηση άρχισε να αναπλάθεται. Ως τότε, οι άνθρωποι του εξωτερικού δε μας είχαν πάρει και πολύ στα σοβαρά. Μας είχαν στον νου τους ως τους κληρονόμους του Όμηρου. Τότε όμως, δικαίως, άρχισε να καταλύεται αυτή η αρχαιολογική εικόνα και να αναδύεται η ελληνική ποίηση. Σήμερα, είμαι λίγο επιφυλακτική αν και δεν παύω ποτέ να είμαι αισιόδοξη. Πιστεύω πως ο μέγας εχθρός της ποίησης είναι η τεχνολογία. Με πιάνει απελπισία, όταν βλέπω ανθρώπους, μικρούς και μεγάλους, να διαλέγονται μέσω κινητών». Η βραχνή φωνή της είχε το σχήμα των λέξεών της: «Κάτι χειρότερο από γερατειά, η χώρα τούτη κατοικείται από νιάτα αμεταχείριστα».

Ο θάνατος τότε δεν υπήρχε όμως πουθενά. Ούτε καν ως αίσθηση. Η Κατερίνα Αγγελάκη Ρουκ γεννήθηκε στα Εξάρχεια, τον Φεβρουάριο του 1939. Το 1962, τιμήθηκε με το Α΄ Βραβείο Ποίησης της πόλης της Γενεύης. Το 1985, τιμήθηκε με το Β΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης. Το 2000, τιμήθηκε με το βραβείο Κώστα και Ελένης Ουράνη (Ακαδημία Αθηνών). Το 2014, βραβεύτηκε με το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων για το σύνολο του έργου της.

Και δεν έχει καμία σχέση με την απουσία. Όπως κάθε άνθρωπος που έζησε με ευγνωμοσύνη.

Η μόνη μου συμμετοχή
στο στροβίλισμα του κόσμου
είναι η ανάσα μου που βγαίνει σταθερή

Αλλά νιώθω και μια άλλη
παράξενη συμμετοχή∙
αγωνία με πιάνει ξαφνικά
για τον ανθρώπινο πόνο

Απλώνεται πάνω στη γη
σαν τελετουργικό τραπεζομάντιλο
που μουσκεμένο στο αίμα
σκεπάζει μύθους και θεούς
αιώνια αναγεννιέται
και με τη ζωή ταυτίζεται

Ναι, τώρα θέλω να κλάψω
αλλά στέρεψε ως και των δακρύων μου η πηγή

*Υπενθυμίσεις του έρωτα (2011)

Και πρέπει να προσέχουμε την κάθε κίνηση και σκέψη μας και λέξη
γιατί, για ό,τι γίνεται ‘κείνο που λείπει,
φέρουμε τώρα, εμείς μονάχα, ακέρια την ευθύνη.

Γιάννης Ρίτσος, Σχήμα της απουσίας
Αθήνα, Φεβρουάριος – Μάρτης 1958

Ο Γιάννης Ρίτσος (Μονεμβασιά, 1 Μαΐου 1909 – Αθήνα, 11 Νοεμβρίου 1990) ήταν ένας από τους σπουδαιότερους Έλληνες ποιητές με διεθνή φήμη και ακτινοβολία. Δημοσίευσε πάνω από εκατό ποιητικές συλλογές και συνθέσεις, είκοσι δύο μυθιστορήματα, ένα θεατρικό έργο και μελέτες. Τα έργα του συμπληρώνουν πολλές μεταφράσεις, χρονογραφήματα και άλλα δημοσιεύματα. Αρκετά από τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε ξένες γλώσσες.

Καθώς ανοίγω την πόρτα του σπιτιού μου,
σκέφτομαι ότι η ποίηση είναι ένα προνόμιο
όπως τα πολύ ακριβά παιχνίδια της παιδικής ηλικίας
ή η εκατοστή ακρόαση του αγαπημένου σου τραγουδιού
σε ιδανικές ακουστικές συνθήκες
σαν φιλί με τον έρωτα της ζωής σου
σαν εκατομμύρια λαμπερά πόνυ
σαν τη ζωή σε άλλους πλανήτες
σαν το μέλι που διαλύεται εντελώς μέσα στο τσάι
σαν κοπάδια κεραυνών από απόσταση
κι εμένα μου αρέσει να γράφω ποιήματα
όπως μου αρέσει να ξαπλώνω στο γρασίδι
να τρώω κρέμα με βερίκοκα, να χαϊδεύω σκύλους
κι αν στους ανθρώπους δεν αρέσει ν’ ακούνε ποιήματα
εμένα μου αρέσει αυτός ο ήχος
ο τρόπος να βάζεις τις λέξεις στη σειρά
ο τρόπος ν’ ανοίγεις την πόρτα κρατώντας κλειδιά
για ένα απαραβίαστο σπίτι
μου αρέσει να γράφω ποιήματα
όπως στα γατιά αρέσει να γλείφονται στον ήλιο
και θέλω να γίνω καλή στη δουλειά
θέλω να γίνω καλή στη δουλειά.

«Διάρρηξη» /εκδ. Αντίποδες

Χαρακτηρίζεται ως ένας από τους κατεξοχήν «οραματιστές ποιητές», κατέχοντας περίοπτη θέση στον ελληνικό λογοτεχνικό κανόνα, παρά τη δυσπιστία με την οποία αντιμετωπίστηκε αρχικά το έργο του. Από το σύνολο του έργου του ξεχωρίζει η πρώτη ποιητική συλλογή του, με τίτλο «Υψικάμινος», ως το πρώτο αμιγώς υπερρεαλιστικό κείμενο στην Ελλάδα, ενώ ανάμεσα στα πεζά έργα του διακρίνεται το τολμηρό ερωτογράφημα «Ο Μέγας Ανατολικός», που προκάλεσε αντιδράσεις για την ελευθεροστομία και το ερωτικό περιεχόμενό του. Σημαντικό τμήμα του έργου του εκδόθηκε μετά τον θάνατό του.

Τριαντάφυλλα στο Παράθυρο

Σκοπός της ζωής μας δεν είναι η χαμέρπεια
Υπάρχουν απειράκις ωραιότερα πράγματα και απ’ αυτή την αγαλματώδη παρουσία του περασμένου έπους
Σκοπός της ζωής μας είναι η αγάπη
Σκοπός της ζωής μας είναι η ατελεύτητη μάζα μας
Σκοπός της ζωής μας είναι η λυσιτελής παραδοχή της ζωής μας
Της κάθε μας ευχής εν παντί τόπω εις πάσαν στιγμήν εις κάθε ένθερμον αναμόχλευση των υπαρχόντων
Σκοπός της ζωής μας είναι το σεσημασμένο δέρας της υπάρξεώς μας

[Υψικάμινος, 1935]

Ο Τίτος Πατρίκιος είναι γεννημένος το 1928 και ανήκει στη λεγόμενη πρώτη μεταπολεμική γενιά των ελλήνων ποιητών. Ανάμεσα στους πρωτόλειους στίχους του και την τελευταία ποιητική συλλογή του που εκδόθηκε τον Σεπτέμβριο του 2020 οι δέλτοι της Ιστορίας κατέγραψαν την Κατοχή, τον Εμφύλιο, το Κυπριακό ζήτημα, την απριλιανή δικτατορία, τη Μεταπολίτευση και τις παρεπόμενες πολιτικές εξελίξεις, μέχρι την επέλαση της πρόσφατης πανδημίας.

Μετά την αποφοίτησή του από τη Νομική Σχολή Αθηνών, δημοσίευσε την πρώτη ποιητική του συλλογή με τίτλο «Ο χωματόδρομος» το 1954. Σπούδασε επίσης κοινωνιολογία και φιλοσοφία στην École Pratique des Hautes Études της Σορβόννης και προσελήφθη ως ερευνητής στο γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS). Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1964 για να φύγει πάλι στο εξωτερικό μετά την 21η Απριλίου 1967. Εργάστηκε στην UNESCO και στον ΟΗΕ.

Το 1975 επέστρεψε στην Ελλάδα εργαζόμενος ως δικηγόρος. Δύο συγκεντρωτικοί τόμοι (συνολικά χιλίων περίπου σελίδων) της ποιητικής παραγωγής του Πατρίκιου (περίπου 20 ποιητικές συλλογές) εκδόθηκαν από τις Εκδόσεις Κίχλη: ο πρώτος το 2017, με τίτλο «Ποιήματα Α’/ 1943-1959» και ο δεύτερος το 2018, με τίτλο «Ποιήματα Β’/ 1959-2017». Η τελευταία (μέχρι σήμερα) ποιητική συλλογή με τίτλο «Ο δρόμος και πάλι», εκδόθηκε το 2020.

Έχουν εκδοθεί ακόμη τέσσερα βιβλία με πεζογραφήματά του και πέντε βιβλία, με μεταφράσεις του έργων του Λουί Αραγκόν, Σταντάλ, Μπαλζάκ και Πωλ Βαλερύ. Ποιητικά έργα του Τίτου Πατρίκιου έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ιταλικά, ισπανικά, σερβικά, αλβανικά και ρουμανικά.

Το ποιητικό έργο του έχει τιμηθεί πολλαπλά: βραβείο ελληνόφωνης κοινότητας Καλαβρίας (1991), Ευρωπαϊκό Βραβείο Ποίησης της πόλης του Σαλέρνο (1992), Κρατικό Βραβείο για το σύνολο του έργου του (1994), Βραβείο Ιδρύματος Κώστα και Ελένης Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών (2008).

Το 2004 ο πρόεδρος της Ιταλικής Δημοκρατίας Carlo Azeglio Ciampi του απένειμε τον τίτλο Cavalliere dell’Ordine della Stella Soliedarità Italiana για τη συμβολή του στις ελληνο-ιταλικές πολιτιστικές σχέσεις. Το 2013 έλαβε το διεθνές βραβείο Lerici Pea και μετάλλιο από τον πρόεδρο της Ιταλικής Δημοκρατίας Giorgio Napolitano, το 2015 το διεθνές βραβείο Fondazione Roma και την ίδια χρονιά στη Γαλλία το βραβείο Max Jacob. To 2019 ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Προκόπιος Παυλόπουλος, του απένειμε το Παράσημο του Ταξιάρχη του Τάγματος της Τιμής και την ίδια χρονιά ο τότε Υπουργός Πολιτισμού της Γαλλίας Frank Riester τον τίτλο του Officier de l’Ordre des Arts et des Lettres.

Ο Τίτος Πατρίκιος είναι ποιητής των ιδεών και των καθημερινών στιγμών, πολιτικός και ερωτικός, οξυδερκής παρατηρητής των άλλων και αυτοπαρατηρούμενος, αδυσώπητος ανθρωπογνώστης. Είναι ταυτόχρονα «στωικός» και «επικούρειος», αμφιβάλλει φρόνιμα, ακόμη και για τις αμφιβολίες του, και στην έντιμη μετριοπάθειά του δεν διεκδικεί τίποτε περισσότερο από το να έχει σηκώσει λίγο μιαν άκρη της ζωής του και της ζωής μας για να δει και να δούμε, όσο μπορεί και όσο μπορούμε, ένα κομμάτι αλήθειας.

Ο Τίτος Πατρίκιος είναι ο σοφός ουμανιστής της σύγχρονης ποίησής μας που ξέρει πότε «έχουν την ώρα τους τα λόγια» – «Αλίμονο» γράφει «η βαρύτερη τιμωρία είναι να μην μπορείς να βρεις τα λόγια για όσα πράγματα θα ήθελες να πεις». Εκείνος τα βρήκε.

Το 1938, δημοσίευσε με το ψευδώνυμο Mίλτος Xρυσάνθης ένα διήγημα στο περιοδικό Εβδομάδα. Πρωτοέγραψε ποίηση την άνοιξη του 1941. Το 1943 γνωρίστηκε με τον Οδυσσέα Ελύτη και τον Νίκο Εγγονόπουλο, με τον οποίο συνδέθηκε με στενή φιλία. Ως ποιητής στον χώρο των γραμμάτων εμφανίστηκε, ύστερα από παρότρυνση του Ελύτη, το 1944 στο περιοδικό Τα Νέα Γράμματα. Την ίδια χρονιά, αν και βρισκόταν στο τέταρτο έτος της Νομικής, αποφάσισε να επιδοθεί αποκλειστικά στην ποίηση. Τον επόμενο χρόνο κυκλοφόρησε η πρώτη του ποιητική συλλογή «Η Λησμονημένη».

Ακολούθησαν πολλές, ακόμη συλλογές με αποκορύφωμα την συλλογή «Με το πρόσωπο στον τοίχο» (1952), που εκείνη την εποχή πούλησε πέντε αντίτυπα, αν και ήταν το καλύτερο έργο του. Στην διάρκεια της λογοτεχνικής του πορείας τιμήθηκε με τρία κρατικά βραβεία. Τα ποιήματά του είναι εμπνευσμένα από την περίοδο της κατοχής και της μεταπολεμικής εποχής και έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες όπως Αγγλικά, Γερμανικά, Γαλλικά, Ρωσικά, Ιταλικά, Ολλανδικά, Ισπανικά, Πολωνέζικα. Ποιήματα του διδάσκονται σε σχολεία και πανεπιστήμια της Ελλάδας και του εξωτερικού.

Σπουργίτια

Ευτυχισμένες οι στιγμές
όταν μες στο μυαλό περνούν
ζεστά σπουργίτια
όταν τα χείλια μεγαλώνουνε ζεστά
στο αίμα κερδίζουνε ιδανικά λαχεία
και τα τσιγάρα βγάζουν κόκκινους καπνούς
και τα μαλλιά μεγαλώνουν σαν το παραμύθι
τι σπάνιο θέαμα στους στυγερούς καιρούς
που και οι κούκλες των μικρών παιδιών μαυρίζουν από τρόμο

Τα χρήματα
Στην Τατιάνα Milliex

Λέει η τσιγγάνα:
—Διαβάζω χρήματα
μέσα στον ύπνο σου
έχεις μια ζωή πυκνή

γεμάτη χιόνι
όμως δεν ξέρω
πότε θα
γλιστρήσεις πέρα

λέει ο βοσκός:

—Όταν δεν αγαπάς τ’ άστρα
τ’ αρνιά μου θα σε μισήσουν
κι απ’ το φεγγάρι
σου χαρίζω το μισό
που βγάζει φλόγες
από τη μεριά της λύσσας

λέει ο θάνατος:
—Δικά μου τα χρήματα
δικό μου και το φεγγάρι
δικά μου το χιόνι και τ’ αρνιά
κι οι κόκκινες φλόγες
20
και
η τσιγγάνα
και
ο βοσκός

Αυτά είναι τα γυαλιά που προτιμά ο Καβάφης την τελευταία περίοδο της ζωής του, όταν έγραψε και το ποίημα «Ο καθρέπτης στην είσοδο». Ανακαλύψτε προσωπικά αντικείμενα του Κ. Π. Καβάφη, έπιπλα, βιβλία, αλλά και έργα σύγχρονων καλλιτεχνών εμπνευσμένα από το έργο του Αλεξανδρινού ποιητή, στο Αρχείου Καβάφη στην Πλάκα.

Το Ίδρυμα Ωνάση, ανταποκρινόμενο για άλλη μία φορά στην ανάγκη ανοιχτότητας, προσβασιμότητας και διάδοσης του έργου του Κ. Π. Καβάφη, έχει επενδύσει στη δημιουργία του νέου χώρου του Αρχείου Καβάφη στην καρδιά της Αθήνας που θα φιλοξενεί το λογοτεχνικό και το προσωπικό αρχείο του ποιητή, καθώς και 966 βιβλία που περιλαμβάνονταν στη βιβλιοθήκη του, αλλά και μια συλλογή τεκμηρίων και έργων τέχνης με αναφορές στον ίδιο.

Ακόμα ένας χώρος πολιτιστικής κληρονομιάς ανοίγει για όλους τους κατοίκους της πόλης, τους ερευνητές και τους επισκέπτες από όλο τον κόσμο.

Η αποστολή του Αρχείου Καβάφη

Σκοπός του Αρχείου Καβάφη είναι η ανοιχτότητα και η ελεύθερη πρόσβασή του Aρχείου σε κοινό και ερευνητές, καθώς και η διάδοση του διεθνούς χαρακτήρα της ποίησης του Αλεξανδρινού ποιητή, ύστερα από την ψηφιοποίηση και εκ νέου τεκμηρίωσή του.

Ο Κ. Π. Καβάφης φρόντιζε να συγκεντρώνει και να αρχειοθετεί το έργο του συστηματικά, δημιουργώντας έτσι ένα μοναδικό λογοτεχνικό και προσωπικό αρχείο. Το Αρχείο Καβάφη περιλαμβάνει χειρόγραφα καβαφικών ποιημάτων, έντυπες αυτοσχέδιες εκδόσεις, πεζά λογοτεχνικά κείμενα, άρθρα, μελέτες και σημειώσεις του ποιητή.

Το Ίδρυμα Ωνάση απέκτησε το αρχείο Καβάφη στα τέλη του 2012, εμπλουτίζοντας τις συλλογές της Ωνασείου Βιβλιοθήκης που συγκεντρώνει σπάνιες εκδόσεις και την πολιτιστική κληρονομιά επτά αιώνων, διασφαλίζοντας έτσι την παραμονή του στην Ελλάδα και αποτρέποντας τον ενδεχόμενο κατακερματισμό του.

Αρχείο Καβάφη

Φρυνίχου 16B, Πλάκα, 10558

Ωράριο λειτουργίας: Τρίτη, Πέμπτη & Σάββατο, 11:00-18:00

Κλειστό τις δημόσιες αργίες

Είσοδος ελεύθερη

Πληροφορίες: 210 3713 000

Όλες οι πληροφορίες αναλυτικά, εδώ.

Φωτογραφίες: Αρχείο Καβάφη – Ίδρυμα Ωνάση

Αναμφίβολα, η Μάτση Χατζηλαζάρου υπήρξε η πρώτη Ελληνίδα ποιήτρια που συνέθεσε ποιήματα ακολουθώντας το νεωτερικό ποιητικό κλίμα που εισήγαγε στη χώρα μας η γενιά του ’30.

Έχοντας μια οικογενειακή ιστορία που εντυπωσιάζει, έχοντας μια προσωπική ζωή εντονότατη από τα πρώτα χρόνια της εφηβείας της, καταφεύγει στην ψυχανάλυση και συναντιέται με τον Ανδρέα Εμπειρίκο. Πρώτη σύζυγος του Εμπειρίκου μαθητεύει στον υπερρεαλισμό και αποτελεί δυναμικό κομμάτι της ομάδας των πρωτοπόρων καλλιτεχνών που συσπειρώθηκαν γύρω από αυτόν την περίοδο της Κατοχής. Κάνοντας πράξη την ελευθερία έκφρασης που ευαγγελίζεται ο υπερρεαλισμός και υιοθετώντας τη συνειρμική γραφή, καταθέτει το δικό της έντονα προσωπικό, ιδιότυπο ποιητικό λόγο· μεταϋπερρεαλιστικό, όπως η ίδια τον χαρακτηρίζει.

Η πρώτη της ποιητική κατάθεση είναι και η πρώτη ποίηση γραμμένη από γυναίκα στη νεοελληνική γλώσσα που με τόση ελευθερία, αμεσότητα και βιωματικότητα συζητά τα του έρωτα και της ζωής, χωρίς ενοχές, χωρίς αναστολές, χωρίς περιστροφές αλλά και χωρίς εκχυδαϊσμούς και περιττές προκλήσεις. Μια λυρική, εν τέλει, ποίηση που, απευθυνόμενη με τρόπο ολοκληρωτικό και απόλυτο σε δεύτερο πρόσωπο, σ’ αυτό με το οποίο πραγματώνεται ο έρωτας, απευθύνεται με τρόπο καθολικό στον καθένα μας. Μια ποίηση καθολική των αισθήσεων που απαιτεί την ενεργή συμμετοχή των αναγνωστών της, κινητοποιεί και τις δικές τους αισθήσεις και ανακαλεί ανάλογες μνήμες.

Ζώντας δίπλα στην ισχυρή προσωπικότητα του Εμπειρίκου, ο οποίος τη μύησε στον ποιητικό κόσμο και απελευθέρωσε δυνάμεις που η ίδια διέθετε, δεν παρέμεινε «υπό τη βαριά σκιά του», όπως πιθανόν θα ανέμενε κανείς. Διαφοροποιήθηκε ατομικά και ποιητικά. Αναζήτησε νέους δρόμους τόσο στη ζωή της όσο και στην ποιητική της έκφραση.

Συμμετέχει ενεργά, τα πρώτα μετακατοχικά χρόνια, στην έκδοση του σημαντικού περιοδικού «Τετράδιο», καλλιτεχνική έκφραση των πρωτοπόρων δημιουργών μιας γενιάς νεότερης από αυτή του Εμπειρίκου και ευθύς αμέσως, εκμεταλλευόμενη μια υποτροφία του Γαλλικού Ινστιτούτου, αναζητά το νέο, στο τότε κέντρο του πολιτισμού, το Παρίσι. Δεν αρκείται στα όσα της προσφέρει η ζωή της Αθήνας, δεν αρκείται στο αναπαραγωγή του παλιού, αναζητά το αυθεντικό.

Και εκεί, εντάσσεται αμέσως στο κλίμα της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας. Ζει για χρόνια με τον ζωγράφο Χαβιέρ Βιλατό, ανιψιό του Πικάσo, εκδίδει στον εκδοτικό οίκο GLM, που υποστηρίζει τον υπερρεαλισμό, συνδέεται με τον Κορνήλιο Καστοριάδη. Και μετά οι περιπέτειες της ζωής: επιστροφή στην Αθήνα, δεύτερη διαμονή στο Παρίσι, οριστική εγκατάσταση στην Αθήνα.

Και προς το τέλος του βίου της παρουσιάζει και πάλι στα ελληνικά γράμματα ποιητικές δημιουργίες εκπληκτικής ευθύτητας, ειλικρίνειας και εκφραστικής δεινότητας. Ο έρωτας κυριαρχεί και πάλι – είτε ως παρουσία είτε, κυρίως, ως επώδυνη απουσία ή μνήμη -, η σύνταξη και η έκφραση φτάνει στα όρια: «ξεμαλλιάζεται»…

Από τα βασικά ζητούμενα για τον υπερρεαλισμό, την αφετηρία της δημιουργικής της πορείας, ήταν η απελευθέρωση του ανθρώπου σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο, η σύζευξη της καλλιτεχνικής δημιουργίας με την ίδια τη ζωή. Για τη Μάτση Χατζηλαζάρου, όσο για ελάχιστους δημιουργούς της νεοελληνικής λογοτεχνίας, η ποίηση και η γραφή είναι άμεσα συνδεδεμένες με την ίδια της τη ζωή, τα πάθη της, τον έρωτα. Για τη Μάτση Χατζηλαζάρου ποίηση και ζωή λογίζεται ένα: ποιητικός τρόπος να ζεις, σωματοποιημένος ποιητικός λόγος.

Θρηνώ όλες τις χαίτες των κοριτσιών που ‘ναι ριγμένες επάνω στα μαξιλάρια του συμβατικού έρωτα. […]

Κάποτε θ’ ανοίξω τα βλέφαρά μου και τα σκέλη μου, για να δεχθώ τη βροχή.
Θ’ ανοίξω και τους δρόμους που μου’ φραξαν οι αντιστάσεις μου.
Ναι. Ό,τι δεν φθάνει το χέρι, το ξεπερνάει η καρδιά μας.

υπάρχει ανάμεσά μας
η ιστορία όλων εκείνων των λέξεων
έτσι γαλαξίας
με χαϊδεύει ως την κοιλιά

Έλα, η μέρα είναι τόσο ωραία – τα ποιήματα που
αγαπώ θέλω να τα ζήσω μαζί σου

θα ΄θελα μα πόσο θα ‘θελα ναι θα ΄θελα αμέσως τώρα τώρα θέλω να ξεμαλλιάσω λίγο τη σύνταξη για να σε τραγουδήσω όπως έμαθα στο Παρίσι

Πηγή: Περιοδικό Χάρτης / Κεντρική φωτογραφία: Αρχείο του Μουσείου Μπενάκη

Σήμερα τον είδα σε μια φωτογραφία να υπογραφεί την ποιητική του συλλογή που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Καστανιώτη με τίτλο «Αυτή είναι η γειτονιά μου σκύλε» και αποφάσισα αμέσως πως θα κουβαλάω αυτά τα ποιήματα κάθε φορά που παίρνω το μετρό, που τα βαγόνια του γεμίζουν στο Σύνταγμα και η κλειστοφοβία μου ρυθμίζει τις ανάσες μου, για να διαβάζω για πουλιά και κύματα και να ξεχνιέμαι.

Λίγα λόγια για τον καλλιτέχνη

Ο Παύλος Παυλίδης είναι μουσικός, στιχουργός και τραγουδοποιός. Γεννήθηκε στις 13 Οκτωβρίου του 1964 στη Βρέμη της Γερμανίας, από γονείς μετανάστες, και μεγάλωσε στη Βέροια.

Από το 1987 ως το 1988, συμμετείχε στο μουσικό συγκρότημα Μωρά στη Φωτιά, που το 1988 κυκλοφόρησαν τον πρώτο, ομώνυμο δίσκο τους. Το 1989, εγκαταστάθηκε στο Παρίσι και δημιούργησε μαζί με τον Νίκο Καντάρη το στούντιο «Μπρανκαλεόνε». Εκεί δημιουργήθηκε το πρωτόλειο υλικό του άλμπουμ Ξεσσαλονίκη (1993), που σηματοδότησε μια νέα εποχή για το ελληνόφωνο ροκ, ως το ντεμπούτο άλμπουμ του συγκροτήματος Τα Ξύλινα Σπαθιά. Στα Ξύλινα Σπαθιά συμμετείχε ως τραγουδιστής, συνθέτης και στιχουργός έως το 2003. Το 2003 ξεκίνησε την προσωπική του πορεία, με το άλμπουμ «Αφού λοιπόν ξεχάστηκα…», ενώ το 2004 δημιούργησε τους B-Movies, με τους οποίους κυκλοφόρησε έξι άλμπουμ.

Έγραψε τη μουσική για την παράσταση “Beyond Collapse”, σε χορογραφία της Εύης Σούλη, στο Σύγχρονο Θέατρο (2016). Πρωταγωνίστησε μαζί με τη Μαρία Σκουλά στην παράσταση «Οδυσσέας», βασισμένη στο κορυφαίο έργο του Τζέιμς Τζόις, από τη θεατρική ομάδα Elephas Tiliensis στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών 2018. Συνέθεσε τη μουσική για την παράσταση «Φιλοκτήτης» του Σοφοκλή, σε μετάφραση του Γιώργου Μπλάνα, για τη θεατρική ομάδα Elephas Tiliensis (2019-2021). Έχει γράψει τη μουσική για τη θεατρική παράσταση «Το Φυλαχτό» του Ρομπέρτο Μπολάνιο σε σκηνοθεσία Μάγδας Κόρπη.

Στα τέλη του 2021, κυκλοφόρησε το άλμπουμ Το μαύρο κουτί, με το νέο μουσικό σχήμα Hotel Alaska. Το 2024 κυκλοφόρησε η πιο πρόσφατη δισκογραφική του δουλειά με τίτλο Μπρανκαλεόνε.

Το βιβλίο Αυτή είναι η γειτονιά μου σκύλε είναι η πρώτη του ποιητική συλλογή και κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Καστανιώτη. Μπορείτε να το βρείτε εδώ.

Αυτή είναι η γειτονιά μου σκύλε

Στα δέντρα που είχαν λέξεις έβαλα πουλιά

Λες και θα σιωπούσαν κάποτε

Στα ποτάμια που κυλούσαν νοήματα έβαλα νερά

Λες και θα στερεύαν κάποτε

Τα κατέστρεψα

Και ησύχασα

Από τότε η ζωή είναι τόσο καλή και δίκαιη μαζί μου

Βλέπω ένα κορίτσι ν’ ακουμπάει ένα ποδήλατο

Σ’ ένα δέντρο δίπλα στην όχθη ενός ποταμού

Ακούω τα πουλιά και δεν καταλαβαίνω λέξη

Ο Μπάιρον μετακόμισε χωρίς συστολή το 1819 στο Palazzo Guiccioli, ιδιοκτησία του συζύγου της κοντέσσας Teresa Guiccioli, την οποία γνώρισε σε ένα πάρτι στη Βενετία. Η τεράστια κατοικία στην καρδιά της πόλης έχει ανακαινιστεί από το Ίδρυμα Cassa di Risparmio di Ravenna και από τις 29 Νοεμβρίου οι επισκέπτες θα μπορούν να περιπλανηθούν στα δωμάτια όπου διαδραματίστηκε το ειδύλλιο και όπου δούλεψε πολύ για να ολοκληρώσει αριστουργήματα, συμπεριλαμβανομένων των Don Juan, Sardanapalus, The Prophecy of Dante και το τελευταίο τραγούδι του Childe Harold’s Pilgrimage. Ένα από τα δωμάτια περιέχει δείγματα αγάπης που κρατούσε η κόμισσα, όπως γράμματα, κοσμήματα, μπούκλες από τα σγουρά μαλλιά του ποιητή και θραύσματα από το ηλιοκαμένο δέρμα του.

Το μουσείο θα είναι εν μέρει αφιερωμένο στο Risorgimento, το ιταλικό κίνημα του 19ου αιώνα για την ενοποίηση, λόγω των διασυνδέσεων του Μπάιρον με πρόσωπα που εμπλέκονται με τους Carbonari, ένα άτυπο δίκτυο μυστικών επαναστατικών κοινωνιών που έπαιξαν ρόλο στη διαδικασία της ενοποίησης. «Η ιδέα είναι να συνδέσουμε τρεις πτυχές του ποιος ήταν ο Λόρδος Μπάιρον – ο ποιητής, ο εραστής και το άτομο που προσανατολίζεται προς την ελευθερία», είπε ένας εκπρόσωπος του μουσείου.

Ο Μπάιρον πέθανε το 1824 στη σημερινή Ελλάδα. Είχε πολλές σχέσεις κατά τη διάρκεια της ζωής του, αλλά η κόμισσα ήταν η τελευταία του μεγάλη αγάπη. «Η αγάπη για την Teresa οδήγησε τον Μπάιρον να μεταμορφωθεί και, χωρίς να γίνει άγιος, άλλαξε τη ζωή του», είπε ο Antonio Patuelli, πρόεδρος του ιδρύματος.

Οι επισκέπτες του μουσείου, το οποίο το ίδρυμα είπε ότι ήταν το μοναδικό στον κόσμο αφιερωμένο ειδικά στον Μπάιρον, θα μπορούν επίσης να ξαναζήσουν τις εμπειρίες του ποιητή στην Ιταλία και να μάθουν τι ήταν για τη χώρα που τον ενέπνευσε, χάρη στη διαδραστική τεχνολογία εικονικής πραγματικότητας .

Ο Μπάιρον έφυγε από την Αγγλία για την ηπειρωτική Ευρώπη το 1816, αφήνοντας πίσω του ένα ίχνος σκανδαλωδών υποθέσεων και χρέους, για να μην επιστρέψει ποτέ. Ταξίδεψε στο Βέλγιο και την Ελβετία, καθώς και στη Βενετία και τη Ρώμη, πριν επιστρέψει στη Βενετία το 1819, όπου συνάντησε την κόμισσα. Ήταν έρωτας με την πρώτη ματιά και το ζευγάρι είχε σκεφτεί να φύγει πριν εγκατασταθεί στο συζυγικό σπίτι της Teresa. Στη συνέχεια την ακολούθησε στην Πίζα το 1821.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη Ραβέννα, ο Μπάιρον δέχτηκε επισκέψεις από τους φίλους του, Percy Bysshe Shelley, που θεωρείται επίσης ένας από τους σημαντικότερους Άγγλους ρομαντικούς ποιητές, και τον Ιρλανδό συγγραφέα και ποιητή Thomas Moore.

Ο Μπάιρον χαρακτηρίστηκε από τη συγγραφέα Caroline Lamb, με την οποία είχε επίσης σχέση, ως «τρελό, κακό και επικίνδυνο να το μάθεις». Ήταν γνωστός από τους ανθρώπους στη Ραβέννα ως «ο τρελός Άγγλος».

Το 1823, έφυγε από την Ιταλία για την Ελλάδα, όπου ενώθηκε με τους εξεγερμένους που πολεμούσαν στον πόλεμο της ανεξαρτησίας κατά της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Πέθανε από πυρετό στο Μεσολόγγι τον Απρίλιο του 1824, σε ηλικία 36 ετών, και θάφτηκε στο οικογενειακό του θησαυροφυλάκιο στο Nottinghamshire.

Πηγή: The Guardian