Καθώς κοιτάς τον Ταΰγετο, σημείωσε τα φαράγγια
που πέρασα και τις κορφές που πάτησα, και τα άστρα
που είδα. Πες τους από μένα, πες τους απ’ τα δάκρυά μου,
ότι επιμένω ακόμη πως ο κόσμος
είναι όμορφος!
Κι αν σκίστηκε
το χώμα μου στα δύο, κι αν χάσκει η ύπαρξή μου
σαν ένας τοίχος ανοιγμένος κάτω απ’ την κοιλιά
μας φορτωμένης καταιγίδας,
πες τους πως σου στέλνω
το παιδικό μου αλάβωτο χαμόγελο σαν ένα
φεγγάρι μέσα σέ μια στέρνα

«Γράμμα στον άνθρωπο της πατρίδας μου»

Τ’ αηδόνια σε χτικιάσανε στην Τροία
που στράγγιξες χαμένα μια γενιά
καλύτερα να σ’ έλεγαν Μαρία
και να `σουν ράφτρα μες στην Κοκκινιά
κι όχι να ζεις μ’ αυτή την κομπανία
και να μην ξέρεις τ’ άστρο του φονιά

Γυρίσανε πολλοί σημαδεμένοι
απ’ του καιρού την άγρια πληρωμή
στο μεσοστράτι τέσσερις ανέμοι
τους πήραν για σεργιάνι μια στιγμή
και βρήκανε τη φλόγα που δεν τρέμει
και το μαράζι δίχως αφορμή

Και σαν τους άλλους χάθηκαν κι εκείνοι
τους βρήκαν να γαβγίζουν στα μισά
κι απ’ το παλιό μαρτύριο να `χει μείνει
ένα σκυλί τη νύχτα που διψά
γυναίκες στη γωνιά μ’ ασετυλίνη
παραμιλούν στην ακροθαλασσιά

Και στ’ ανοιχτά του κόσμου τα καμιόνια
θα ξεφορτώνουν στην Καισαριανή
πώς έγινε με τούτο τον αιώνα
και γύρισε καπάκι η ζωή
πώς το `φεραν η μοίρα και τα χρόνια
να μην ακούσεις έναν ποιητή

Του κόσμου ποιος το λύνει το κουβάρι
ποιος είναι καπετάνιος στα βουνά
ποιος δίνει την αγάπη και τη χάρη
και στις μυρτιές του Άδη σεργιανά
μαλαματένια λόγια στο χορτάρι
ποιος βρίσκει για την άλλη τη γενιά

Με δέσαν στα στενά και στους κανόνες
και ξημερώνοντας Παρασκευή
τοξότες φάλαγγες και λεγεώνες
με πήραν και με βάλαν σε κλουβί
και στα υπόγεια ζάρια τους αιώνες
παιχνίδι παίζουν οι αργυραμοιβοί

Ζητούσα τα μεγάλα τα κυνήγια
κι όπως δεν ήμουν μάγκας και νταής
περνούσα τα δικά σου δικαστήρια
αφού στον Άδη μέσα θα με βρεις
να με δικάσεις πάλι με μαρτύρια
και σαν κακούργο να με τιμωρείς

Μάνος Ελευθερίου (Ερμούπολη, 12 Μαρτίου 1938 – Αθήνα, 22 Ιουλίου 2018)

Το τραγούδι αναφέρεται στην ιστορία του εργατικού κινήματος και μοιάζει η χρονική του αφετηρία να είναι η κατοχή και τέλος της ιδιότυπης αυτής αναδρομής, η Επταετία. Οι στίχοι αυτοί γράφτηκαν από τον Μάνο Ελευθερίου μέσα στην χούντα και γι’ αυτό το λόγο είχαν λογοκριθεί.

Στο πρωτότυπο λέει «κι όχι να ζεις μ’ αυτή τη συμμορία» ενώ στο δισκογραφημένο η λέξη που χρησιμοποιείται είναι «κομπανία». Επίσης, έχει αλλάξει και ο στίχος «και ξημερώματα Παρασκευή» σε «ξημερώνοντας μέρα κακή». Μέρα Παρασκευή έγινε η 21η Απριλίου, αλλά και η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη.

Υπάρχει η άποψη πως οι στίχοι έχουν αναφορές σχετικές με τον Γιώργο Σεφέρη:

Η πρώτη στροφή αφορά στην ανάγνωση του έργου τού Σεφέρη από τον Μάνο Ελευθερίου: –«Μαλαματένια λόγια στο μαντήλι, τα βρήκα στο σεργιάνι μου προχθές, τ’ αλφαβητάρι πάνω στο τριφύλλι μου μάθαινε το αύριο και το χθες».

Η δεύτερη στροφή είναι αναφορά στο ποίημα «Ελένη» του Σεφέρη: –«Τα αηδόνια σε χτικιάσανε στην Τροία» ~ «Τα αηδόνια δεν σε αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες». Επίσης, παρακάτω «Γυναίκες στην γωνιά με ασετυλίνη, παραμιλούν στην ακροθαλασσιά». ~«σαν και μια τέτοια νύχτα στ᾿ ακροθαλάσσι του Πρωτέα σ’ άκουσαν σκλάβες Σπαρτιάτισσες κι έσυραν το θρήνο, κι ανάμεσό τους – ποιος θα το’ λεγε; – η Ελένη!»

Η τελευταία στροφή είναι αναφορά στο ποίημα «Επί Ασπαλάθων»: «Ετσι στον κάτω κόσμο πλέρωνε τα κρίματά του ο Παμφύλιος ο Αρδιαίος ο πανάθλιος Τύραννος». – «πώς το ‘φεραν η μοίρα και τα χρόνια να μην ακούσεις έναν ποιητή». Ο ποιητής αυτός είναι προφανώς ο Σεφέρης.

«Του κόσμου ποιος το λύνει το κουβάρι ποιος είναι καπετάνιος στα βουνά ποιος δίνει την αγάπη και τη χάρη και στις μυρτιές του Άδη σεργιανά μαλαματένια λόγια στο χορτάρι ποιος βρίσκει για την άλλη τη γενιά».

Ο Σεφέρης πέθανε το 71, λίγα χρόνια πριν το τραγούδι. Και ο Ελευθερίου αναρωτιέται ποιος θα βρεθεί να τον αντικαταστήσει. Φυσικά και όλα αυτά συνδέονται με την Χούντα. Μην ξεχνάμε ότι η κηδεία του Σεφέρη ήταν αφορμή για μια από τις λιγοστές πορείες στην Ελλάδα της Επταετίας.

Υπάρχει όμως και η άποψη ότι περισσότερο μάλλον τα «χώνει» στο Σεφέρη παρά τον εξυμνεί.

«…καλύτερα να σ’ έλεγαν Μαρία και να ‘σουν ράφτρα μες στην Κοκκινιά κι όχι να ζεις μ’ αυτή την κομπανία και να μην ξέρεις τ’ άστρο του φονιά».

Να μας πεις για το τώρα δηλαδή, για τη σημερινή (την τότε) κατάσταση, για τους καημούς του απλού κόσμου κι όχι να μένεις βολεμένος στο αστικό σου περιβάλλον. Την δε κατάσταση την «περιγράφει» στις τρεις επόμενες στροφές και πιο κάτω.

«Του κόσμου ποιος το λύνει το κουβάρι ποιος είναι καπετάνιος στα βουνά». Ποιος θα πει την αλήθεια; Ποιος θ’ αντισταθεί;» «μαλαματένια λόγια στο χορτάρι ποιος βρίσκει για την άλλη τη γενιά». Καλές οι Τροίες, οι Ελένες και η παρελθοντολογίες, αλλά μ’ αυτά/μ’ αυτούς που έρχονται τι θα γίνει; Ποιος θα τους μιλήσει;

Υπάρχει, επίσης, και η άποψη ότι ίσως ο Ελευθερίου να είχε κάποια στιγμή στείλει στον Σεφέρη κάποιο δείγμα της δουλειάς του και να μην είχε πάρει και πολύ κολακευτικά σχόλια. «Ζητούσα τα μεγάλα τα κυνήγια κι όπως δεν ήμουν μάγκας και νταής περνούσα τα δικά σου δικαστήρια, αφού στον Άδη μέσα θα με βρεις να με δικάσεις πάλι με μαρτύρια και σαν κακούργο να με τιμωρείς».

Αυτή η στροφή έχει μια ιδιαίτερη ιστορία. Όταν ο Μάνος Ελευθερίου είχε ολοκληρώσει το μισό ποίημα, το έδειξε στον πολύ καλό του φίλο Γιώργο Ζαμπέτα, ο οποίος, όταν το διάβασε αναφώνησε:

«ρε μαγκάκο, αυτό δεν είναι για τραγούδι.. είναι για δικαστήρια!»

Η μελωδία του τραγουδιού γράφτηκε από τον Μαρκόπουλο στα 13 του, όταν προσπαθούσε να βάλει άλλη μουσική σε κάλαντα και έπειτα από πολλά χρόνια, την χρησιμοποίησε γι’ αυτό το υπέροχο ποίημα.

Πηγή: epirusportal
Επιμέλεια: Κριστιάν Νίρκα

Δε θυμάμαι το πρώτο αντίκρισμά της. Χωρίς άλλο θα
κατέβαινα από μια κορφή, φέρνοντας αγκαλιές
λουλούδια. Παιδί ακόμα, εσκεπτόμουν το ρυθμό του
φλοίσβου της. Ξαπλωμένος στην αμμουδιά,
εταξίδευα με τα καράβια που περνούσαν. Ένας
κόσμος γεννιόταν γύρω μου. Οι αύρες μού άγγιζαν τα
μαλλιά. Αστραφτε η μέρα στο πρόσωπό μου και στα
χαλίκια. Όλα μου ήταν ευπρόσδεκτα: ο ήλιος, τα λευκά σύννεφα, η μακρινή βοή της.

Αλλά η θάλασσα επειδή ήξερε, είχε αρχίσει το
τραγούδι της, το τραγούδι της που δεσμεύει και
παρηγορεί.

Είδα πολλά λιμάνια. Στοιβαγμένες πράσινες βάρκες
επήγαιναν δώθε κείθε σαν εύθυμοι μικροί μαθητές.
Κουρασμένα πλοία, με ονόματα περίεργα, εξωτικά,
ύψωναν κάθε πρωί τη σκιά τους. Ανθρωποι
σκεφτικοί, ώριμοι από την άλμη, ανέβαιναν σταθερά
τις απότομες, κρεμαστές σκάλες. Αγρια περιστέρια
ζυγίζονταν στις κεραίες.

Ύστερα ενύχτωσε. Μια κόκκινη γραμμή στον ορίζοντα,
μόλις έβρισκε απάντηση στις ράχες των
μεγάλων, αργών κυμάτων. Εσάλευαν σαν από κάποια
μυστική, εσωτερική αιτία, και άπλωναν
πλησιάζοντας, για να σπάσουν απαλά, βουβά. Όλα τ’ άλλα
— ο ουρανός, τα βουνά αντίκρυ, το ανοιχτό
πέλαγος — ένα τεράστιο μάυρο παραπέτασμα.

ΙΙ

Ἔζησε κανεὶς θλιβερὰ πράγματα. (Σπίτια μαῦρα,
κλειστά. Ἀναιμικά, ἐξόριστα δέντρα τοῦ δρόμου. Ἡ
«μαντάμα» μετράει ἀπογοητευμένη τὶς μάρκες της.
Στὴν πλατεία οἱ λοῦστροι, κουρασμένοι νὰ κάθονται,
σηκώνονται καὶ παίζουν μεταξύ τους. Ὁ νέος
νομάρχης, μὲ μονόκλ, ἐπροσφώνησε τοὺς
ὑπαλλήλους. Δίπλα ἐξύπνησαν γιὰ νὰ πάρουν τὸ
τρένο. Ποτὰ ἀνδρῶν 10 δρ., ποτὰ γυναικῶν 32,50 δρ.)
Στὸν ἄνεμο ἀνοίγει ἕνα παράθυρο, κ᾿ἔρχεται
μπροστά μας. Ὅλα ξεχνιοῦνται. Εἶναι ἐκεῖ, ἄσπιλη,
ἀπέραντη, αἰώνια. Μὲ τὸ πλατύ της γέλιο σκεπάζει
τὴν ἀσχήμια της. Μὲ τὴ βαθύτητά της μυκτηρίζει. Ἡ
ψυχὴ τοῦ ἐμπόρου πεθαμένη καὶ περπατεῖ. Ἡ ψυχὴ
τῆς κοσμικῆς κυρίας φορεῖ τὰ πατίνια της. Ἡ ψυχὴ
τοῦ ἀνθρώπου λούζεται στὴν ἁγνότητα τῆς
θαλάσσης. Βρίσκει ἡ νοσταλγία μας διέξοδο καὶ ὁ
πόνος μας τὴν ἔκφρασή του.

*Ο Κώστας Καρυωτάκης θεωρείται ο κυριότερος εκφραστής της σύγχρονης λυρικής ποίησης. Στις 21 Ιουλίου 1928, σε ηλικία μόλις 32 ετών, ξάπλωσε κάτω από έναν ευκάλυπτο κι αυτοκτόνησε με πιστόλι στην καρδιά. «Τὸ μεγαλύτερό μου ἐλάττωμα στάθηκε ἡ ἀχαλίνωτη περιέργειά μου, ἡ νοσηρὴ φαντασία καὶ ἡ προσπάθειά μου νὰ πληροφορηθῶ γιὰ ὅλες τὶς συγκινήσεις, χωρὶς τὶς περισσότερες, νὰ μπορῶ νὰ τὶς αἰσθανθῶ», έγραφε, μεταξύ άλλων, στην επιστολή που βρέθηκε στην τσέπη του κοστουμιού του.

Σύμφωνα με τα δεδομένα του Time and Date, η διάρκεια της ημέρας στην Αθήνα θα φτάσει τις 14 ώρες και 52 λεπτά, με την ανατολή του ηλίου να γίνεται στις 06:02 και τη δύση στις 20:50.

Όπως κάθε χρόνο, το θερινό ηλιοστάσιο σηματοδοτεί την αστρονομική έναρξη του καλοκαιριού στο βόρειο ημισφαίριο. Αντιστοίχως, στο νότιο ημισφαίριο ξεκινά αστρονομικά ο χειμώνας με το χειμερινό ηλιοστάσιο.

Από την Κυριακή 22 Ιουνίου και έπειτα, στο βόρειο ημισφαίριο, όπου ανήκει και η Ελλάδα, η διάρκεια της ημέρας θα αρχίσει σταδιακά να μειώνεται, ώσπου μέρα και νύχτα να εξισωθούν κατά τη φθινοπωρινή ισημερία.

Ένα ποίημα του Γιώργου Σεφέρη για τη μεγαλύτερη μέρα του χρόνου

Θερινό Ηλιοστάσι

Α’

Ο μεγαλύτερος ήλιος από τη μια μεριά

κι από την άλλη το νέο φεγγάρι

απόμακρα στη μνήμη σαν εκείνα τα στήθη.

Ανάμεσό τους χάσμα της αστερωμένης νύχτας

κατακλυσμός της ζωής.

Τ’ άλογα στ’ αλώνια

καλπάζουν και ιδρώνουν

πάνω σε σκόρπια κορμιά.

Όλα πηγαίνουν εκεί

και τούτη η γυναίκα

που την είδες όμορφη, μια στιγμή

λυγίζει και δεν αντέχει πια γονάτισε.

Όλα τ’ αλέθουν οι μυλόπετρες
και γίνουνται άστρα.

Παραμονή της μακρύτερης μέρας.

Θ’

Μιλούσες για πράγματα που δεν τα ‘βλεπαν

κι αυτοί γελούσαν.

Όμως να λάμνεις στο σκοτεινό ποταμό

πάνω νερά∙

να πηγαίνεις στον αγνοημένο δρόμο

στα τυφλά πεισματάρης

και να γυρεύεις λόγια ριζωμένα

σαν το πολύροζο λιόδεντρο –

άφησε κι ας γελούν.

Και να ποθείς να κατοικήσει κι ο άλλος κόσμος

στη σημερινή πνιγερή μοναξιά

στ’ αφανισμένο τούτο παρόν –

άφησέ τους.

Ο θαλασσινός άνεμος κι η δροσιά της αυγής

υπάρχουν χωρίς να το ζητήσει κανένας.

Από τη συλλογή: Τα Ποιήματα, Εκδόσεις Ικαρος, 1976

«Λένε πως οι καλλιτέχνες έχουν πολύ δυνατή φωνή κι έτσι μπορούν να περάσουν τα μηνύματα. Όχι. Οι καλλιτέχνες παίρνουν τη δική σας φωνή και την κάνουν δυνατή», ανέφερε η Χάρις Αλεξίου, απευθυνόμενη στο κοινό, και συνέχισε, απαγγέλλοντας το εξαιρετικό ποίημα του Παλαιστίνιου ποιητή.

Έκλαιγε, γι’ αυτό κι εγώ του κρατούσα το χέρι, για να τον παρηγορήσω και να του σκουπίσω τα δάκρυα.

Του είπα, καθώς με έπνιγε η λύπη:

Σου υπόσχομαι ότι η δικαιοσύνη θα νικήσει στο τέλος και η ειρήνη σύντομα θα έρθει.

Του έλεγα ψέματα, φυσικά. Ξέρω ότι η δικαιοσύνη δεν θα νικήσει και η ειρήνη δεν θα έρθει σύντομα, αλλά έπρεπε να σταματήσω τα δάκρυά του.

Είχα αυτήν τη λανθασμένη ιδέα που λέει πως, αν μπορούσαμε με κόλπα να σταματήσουμε το ποτάμι των δακρύων, όλα θα συνέχιζαν την πορεία τους με τη λογική, τα πράγματα θα γίνονταν αποδεκτά ως έχουν, η βία και η δικαιοσύνη θα βοσκούσαν μαζί στο ίδιο χωράφι, ο Θεός και ο Σατανάς θα ήταν αδέρφια, και το θύμα θα ήταν ο έρωτας του θύτη.

Αλλά δεν υπάρχει τρόπος να σταματήσουν τα δάκρυα. Ξεχύνονται ολοένα σαν πλημμύρα, να διαλύσουν την ψεύτικη τελετή της ειρήνης.

Και γι’αυτό, γι’αυτήν την πικρή εμμονή των δακρύων, ας θεωρήσουμε το μάτι ως τον μόνο αληθινό άγιο επί γης.

Δεν είναι δουλειά της ποίησης να σκουπίζει τα δάκρυα. Η ποίηση οφείλει να σκάβει μια τάφρο, από όπου θα μπορούν να ξεχειλίζουν και να πνίξουν το σύμπαν.

Τι μπορεί να πάει στραβά μέσα σ’ αυτό; Πολλά, όμως επιλέγω να μην σταθώ σε αυτά. Προτιμώ την κραιπάλη, το να μην ξέρεις τι μέρα είναι και τον πρωινό ύπνο. Και τι άλλο να κάνω τέτοιες μέρες που – μεταξύ άλλων – έχω να τα βάλω και με τον χρόνο; Μεγαλώνω. Μεγαλώνουμε. Μια ακόμα περιστροφή γύρω από τον ήλιο, μια μονάδα προστίθεται παντού.

«Ποιοι είναι οι στόχοι σου για τη νέα χρονιά;», είναι μια ερώτηση που ακούγεται συχνά αυτές τις μέρες. «Τι να απαντήσω; Πειράζει να το σκεφτώ εκεί στα μέσα του Απρίλη;». Δε λέω πως δεν έχω φιλοδοξίες, αλλά δε με εμπνέει ο Γενάρης για να καταστρώσω κάποιο σχέδιο.

Εντούτοις, τέτοιες μέρες τα τελευταία χρόνια γεμίζω από τα αγαπημένα μου πρόσωπα και από τα όμορφα λόγια που ανταλλάσσουμε μεταξύ μας. Λιγότερα δάκρυα και περισσότερες χαρές. Υγεία. Να βγουν αληθινά τα όνειρα. Έρωτες, αγάπες, φιλιά και αγκαλιές. Όμορφες στιγμές από αυτές που πιάνεσαι για να μην πέφτεις.

Ψάχνω όλα τα αντίβαρα στην απελπισία, στην απόγνωση που δημιουργεί το προαιώνιο ερώτημα «ποιος είμαι, που πάω και τι θέλω εδώ πέρα». Είναι ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο. Δεν είμαι τίποτα ξεχωριστό, όμως έχω αγαπήσει πρόσωπα και ιδέες γνωρίζοντας ότι στο τέλος ο χρόνος θα τα σβήσει όλα.

Παρόλα αυτά, αντλώ όσο θάρρος μπορώ για να στέκομαι όρθιος και να συνεχίζω να περπατάω σ’ έναν δρόμο που κάποτε θα τελειώσει. Προσπαθώ να συνειδητοποιήσω ότι αυτή είναι η μοναδική μου ευκαιρία μέσα σε δισεκατομμύρια χρόνια συμπαντικής εξέλιξης, σ’ έναν κόσμο που θα ήταν όμορφος ακόμα κι αν δεν υπήρχαμε εμείς εδώ.

Η φράση “You, the universe”, είναι ο τίτλος και η κατάληξη ενός ηχητικού ποιήματος του Θανάση Παπακωνσταντίνου. Μέσα από λέξεις και φράσεις σε αλφαβητική σειρά φωτίζει ένα μέρος της εικόνας αυτού του απέραντου χώρου, βάζοντάς μας μέσα σ’ αυτόν, τονίζοντας παράλληλα την αντίφαση της ύπαρξής μας: είμαστε τίποτα ή και όλα μαζί.

Όταν είχα ακούσει το κομμάτι πριν 18 χρόνια, με είχε γοητεύσει τόσο πολύ που το είχα για καιρό σαν status στο MSN (τ’ αδέρφια μου ξέρουν). «Μα ποια ήταν τέλος πάντων η “you, the universe”;», με ρωτάει συνεχώς από τότε μια πολύ καλή μου φίλη. Της απαντάω: «Καμία. Είμαι εγώ, είσαι εσύ, είμαστε όλοι και όλες που ανοίγουμε τις καρδιές μας προσπαθώντας να αφήσουμε κάτι φεύγοντας από δω». Είναι μια φράση που μου έρχεται στο μυαλό όταν θέλω να δώσω τα πάντα, όταν νιώθω μικρός και μεγάλος ταυτόχρονα. Δε θα την πω πουθενά και ποτέ, μα θα την κουβαλάω μέσα μου.

Φέτος η αδερφή μου, μού χάρισε ένα σκεύος για να ακουμπάω το ποτήρι μου που γράφει «άσπρο πάτο 2025», που για μένα πάει να πει να μην αφήσω ούτε μία σταγόνα από αυτή τη χρονιά. Είτε είναι πικρή, είτε είναι γλυκιά. Θα είμαι πιο μέσα στη ζωή. Αυτή είναι και η ευχή μου.

Γεμίζω το ποτήρι μου, το σηκώνω και το φέρνω κοντά στα δικά σας. Καλή χρονιά!

Σήμερα λοιπόν, διαβάζουμε ένα γλυκόπικρο ποίημα του Νίκου Καββαδία για το δέσιμο των ναυτικών με τη γάτα του πλοίου, που όσο κι αν φαίνονται σκληροί, η τρυφερότητα ενός ζώου μαλακώνει την ψυχή τους.

Οι γάτες των φορτηγών

Οι ναυτικοί στα φορτηγά πάντα μια γάτα τρέφουν, που τη λατρεύουνε, χωρίς να ξέρουν το γιατί, κι αυτή, σαν απ’ τη βάρδια τους σχολάνε κουρασμένοι, περήφανη στα πόδια τους θα τρέξει να τριφτεί.

Τα βράδια, όταν η θάλασσα χτυπάει τις λαμαρίνες, και πολεμάει με δύναμη να σπάσει τα καρφιά, μέσα στης πλώρης τη βαριά σιγή, που βασανίζει, είναι γι’ αυτούς σα μια γλυκιά γυναίκεια συντροφιά.

Είναι περήφανη κι οκνή, καθώς όλες οι γάτες, κι είναι τα γκρίζα μάτια της γιομάτα ηλεκτρισμό· κι όπως χαϊδεύουν απαλά τη ράχη της, νομίζεις. πως αναλύεται σ’ ένα αργό και ηδονικό σπασμό.

Στο ρεμβασμό και στο θυμό με τη γυναίκα μοιάζει κι οι ναύτες περισσότερο την αγαπούν γι’ αυτό· κι όταν αργά και ράθυμα στα μάτια τους κοιτάζει, θαρρείς έναν παράξενο πως φέρνει πυρετό.

Της έχουν πάντα στο λαιμό μια μπακιρένια γύρα, για του σιδέρου την κακήν αρρώστια φυλαχτό, χωρίς όμως, αλίμονο, ποτέ να κατορθώνουν να την φυλάξουν απ’ το μαύρο θάνατο μ’ αυτό.

Γιατί είναι τ’ άγρια μάτια της υγρά κι ηλεκτρισμένα κι έτσι άθελα το σίδερο το μαύρο τα τραβά, κι ουρλιάζοντας τρελαίνεται σ’ ένα σημείο κοιτώντας φέρνοντας δάκρυα σκοτεινά στους ναύτες και βουβά.

Λίγο πριν απ’ το θάνατο από τους ναύτες ένας, -αυτός οπού ‘δε πράματα στη ζήση του φριχτά- χαϊδεύοντάς την, μια στιγμή στα μάτια την κοιτάζει κι ύστερα μες στη θάλασσα την άγρια την πετά.

Και τότε οι ναύτες, που πολύ σπάνια λυγά* η καρδιά τους, πάνε στην πλώρη να κρυφτούν με την καρδιά σφιχτή, γεμάτη μια παράξενη πικρία που όλο δαγκώνει, σαν όταν χάνουμε θερμή γυναίκα αγαπητή.

Νίκος Καββαδίας, Μαραμπού, 1933

Φωτογραφία: Νίκη Ελευθεριάδη, Γυναίκα και γάτα

Ακούμε: δε θέλεις πια να δουλέψεις μαζί μας.
Γονάτισες, δεν μπορείς άλλο να τρέχεις.
Κουράστηκες, δε μπορείς πια να μαθαίνεις καινούρια.
Ξόφλησες: Κανείς δε μπορεί να σου ζητήσει να κάνεις πια τίποτα.
Μάθε λοιπόν: εμείς το ζητάμε.

Σαν κουραστείς κι αποκοιμηθείς, κανείς δε θα
σε ξυπνήσει πια να πει: σήκω, το φαΐ είναι έτοιμο.
Γιατί να υπάρχει έτοιμο φαΐ;
Σαν δεν μπορείς άλλο να τρέχεις, θα μείνεις ξαπλωμένος.
Κανείς δεν θα σε ψάξει για να πει: «έγινε επανάσταση, τα εργοστάσια σε περιμένουν».
Γιατί να ’χει γίνει επανάσταση;

Όταν πεθάνεις, θα σε θάψουν, είτε φταις που πέθανες, είτε όχι.
Λες: πολύν καιρό αγωνίστηκες, δε μπορείς άλλο πια ν’ αγωνιστείς.
Άκου λοιπόν: είτε φταις, είτε όχι, σαν δεν μπορείς
άλλο να παλέψεις, θα πεθάνεις.
Λες: πολύν καιρό ήλπιζες, δεν μπορείς άλλο πια να ελπίσεις.
Ήλπιζες τι; Πώς ο αγώνας θα ’ν’ εύκολος; Δεν είν’ έτσι.
Η θέση μας είναι χειρότερη απ’ όσο νόμιζες.

Είναι τέτοια που αν δεν καταφέρουμε το αδύνατο, δεν έχουμε ελπίδα.
Αν δεν κάνουμε αυτό που κανείς δεν μπορεί να μας ζητήσει, θα χαθούμε.
Οι εχθροί μας περιμένουν να κουραστούμε.
Όταν ο αγώνας είναι στην πιο σκληρή καμπή του,
οι αγωνιστές έχουν την πιο μεγάλη κούραση.
Οι κουρασμένοι, χάνουν τη μάχη.

Πέντε Δυσκολίες για να Γράψει Κανείς την Αλήθεια, (εκδ. Στοχαστής)