Πνευμονιόκοκκος: Συμπτώματα, μετάδοση, πρόληψη

Τι είναι και πώς προκαλεί νόσο
Ο πνευμονιόκοκκος είναι ένας μικροοργανισμός με πολυσακχαριδική κάψα, κεντρικό παράγοντα ιογενούς δράσης. Περισσότεροι από 90 ορότυποι έχουν αναγνωριστεί παγκοσμίως, με λίγους να ευθύνονται για τις περισσότερες σοβαρές λοιμώξεις. Η «πνευμονιοκοκκική νόσος» περιλαμβάνει όλες τις λοιμώξεις που προκαλεί αυτό το βακτήριο, από ήπιες (π.χ. ωτίτιδα, ιγμορίτιδα) μέχρι λοιμώξεις που καταλήγουν σε πνευμονία, σηψαιμία ή μηνιγγίτιδα.

Πώς μεταδίδεται και ποιοι είναι «φορείς»
Το βακτήριο μεταδίδεται κυρίως με σταγονίδια αναπνευστικών εκκρίσεων όταν κάποιος βήχει, φτερνίζεται ή μιλάει, αλλά και μέσω στενής επαφής. Πολλοί άνθρωποι, ιδίως παιδιά, φέρουν το βακτήριο στον ρινοφάρυγγα χωρίς συμπτώματα («φορείς») και έτσι συμβάλλουν στη διασπορά του. Οι λοιμώξεις είναι πιο συχνές σε κλειστούς χώρους και χειμερινούς μήνες, όταν οι άνθρωποι συγχρωτίζονται περισσότερο.

Συμπτώματα και πιθανές επιπλοκές
Σε πολλές περιπτώσεις, προκαλεί ήπιες λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού. Όταν το βακτήριο κατεβαίνει στους πνεύμονες προκαλεί πνευμονία με συμπτώματα υψηλό πυρετό, ρίγη, έντονο βήχα και δύσπνοια. Όταν εισβάλει στο αίμα ή στο κεντρικό νευρικό σύστημα μπορεί να προκαλέσει βακτηριαιμία, σηψαιμία ή βακτηριακή μηνιγγίτιδα, καταστάσεις που απαιτούν άμεση ιατρική παρέμβαση.

Ομάδες υψηλού κινδύνου
Κάθε ηλικία μπορεί να προσβληθεί, αλλά η σοβαρή νόσηση είναι πιο συχνή σε βρέφη, παιδιά κάτω των 2 ετών και άτομα άνω των 65, καθώς και σε ανθρώπους με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα ή χρόνια νοσήματα (π.χ. καρδιακά, πνευμονικά νοσήματα, διαβήτη). Σε αυτές τις ομάδες, μια αρχικά ήπια λοίμωξη μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα σε επικίνδυνη κατάσταση και να απαιτήσει νοσηλεία ή εντατική φροντίδα.

Θεραπεία και πρόληψη
Η έγκαιρη διάγνωση και η κατάλληλη αντιβιοτική αγωγή παίζουν καθοριστικό ρόλο στην έκβαση των λοιμώξεων. Η θεραπεία περιλαμβάνει αντιβιοτικά, αλλά η αύξηση της μικροβιακής αντοχής σε ορισμένα στελέχη καθιστά την πρόληψη πιο σημαντική. Ο εμβολιασμός είναι το αποτελεσματικότερο μέσο πρόληψης. Υπάρχουν πολυδύναμα συζευγμένα και πολυσακχαριδικά εμβόλια που προστατεύουν από τους πιο επικίνδυνους ορότυπους. Τα εμβόλια συνιστώνται σε βρέφη, παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με υποκείμενα νοσήματα.

Συνοψίζοντας, ο πνευμονιόκοκκος παραμένει ένα παγκόσμιο πρόβλημα υγείας λόγω της δυνατότητας να προκαλεί από ήπια έως απειλητικά για τη ζωή νοσήματα. Η κατανόηση των μηχανισμών μετάδοσης, η αναγνώριση των συμπτωμάτων, η έγκαιρη ιατρική παρέμβαση και κυρίως η πρόληψη μέσω εμβολιασμού αποτελούν τα βασικά εργαλεία αντιμετώπισης.

Ο εμβολιασμός στους ενήλικες είναι μία κίνηση πρόληψης από σοβαρά νοσήματα, δυστυχώς όμως δεν είναι πάντα ξεκάθαρο ποιοι, γιατί και πότε πρέπει να τα κάνουν. Για να λύσουμε όλες τις απορίες και κυρίως για να ενημερωθούμε με εγκυρότητα, συζήτησα με την Βασιλική Γεωργακοπούλου, Πνευμονολόγο-Φυματιολόγο, Επιμελήτρια Β ΕΣΥ, Κλινική Παθολογικής Φυσιολογίας ΕΚΠΑ και ιδού οι απαντήσεις της.

Κυρία Γεωργακοπούλου, θα ήθελα να ξεκινήσουμε τη συνέντευξή μας με τα εμβόλια για ενήλικες. Έχω την αίσθηση ότι έχει δοθεί μεγαλύτερη βαρύτητα στα εμβόλια αυτά μετά τον κορωνοϊό;

Ναι, είναι αλήθεια ότι η πανδημία COVID-19 ανέδειξε τη σημασία των εμβολίων για τους ενήλικες. Η εμπειρία με τον κορωνοϊό ενίσχυσε την αντίληψη της κοινωνίας για την πρόληψη σοβαρών νοσημάτων μέσω του εμβολιασμού. Πλέον, μεγαλύτερη έμφαση δίνεται σε εμβόλια που προλαμβάνουν λοιμώξεις όπως ο πνευμονιόκοκκος, η γρίπη και άλλες αναπνευστικές ασθένειες, ειδικά για ευπαθείς ομάδες.

Για να μπούμε στην καρδιά της κουβέντας μας, μπορείτε να μας εξηγήσετε με απλά λόγια τι είναι ο πνευμονιόκοκκος και πώς μας προστατεύει το εμβόλιο;

Ο πνευμονιόκοκκος (Streptococcus pneumoniae) είναι ένα βακτήριο που μπορεί να προκαλέσει σοβαρές λοιμώξεις, όπως πνευμονία, μηνιγγίτιδα, βακτηριαιμία (λοίμωξη του αίματος), αλλά και ωτίτιδα και ιγμορίτιδα. Το εμβόλιο κατά του πνευμονιόκοκκου, μας προστατεύει μειώνοντας τον κίνδυνο λοίμωξης από συγκεκριμένους ορότυπους του βακτηρίου. Βοηθά στην πρόληψη σοβαρών επιπλοκών, ειδικά σε ευπαθείς πληθυσμούς.

Δηλαδή, σε ποιους ενήλικες συστήνεται το εμβόλιο κατά του πνευμονιόκοκκου;

Το εμβόλιο κατά του πνευμονιόκοκκου συνιστάται σε συγκεκριμένες ομάδες του πληθυσμού:

• Ηλικίας 65 ετών και άνω: Όλοι οι ενήλικες σε αυτή την ηλικιακή ομάδα.

• Ηλικίας 19-64 ετών με αυξημένο κίνδυνο λόγω των παρακάτω καταστάσεων:

o          Χρόνιες παθήσεις:

         Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ)

         Καρδιαγγειακά νοσήματα

         Σακχαρώδης διαβήτης

         Χρόνια ηπατική νόσος

         Χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

o          Ανοσοκαταστολή:

         Καρκίνος

         Λοίμωξη από HIV

         Λήψη ανοσοκατασταλτικής θεραπείας

         Σπληνεκτομή ή λειτουργική ασπληνία

o          Άλλοι παράγοντες κινδύνου:

         Καπνιστές

         Άτομα με αλκοολισμό

         Άτομα με κοχλιακά εμφυτεύματα

         Διαφυγή εγκεφαλονωτιαίου υγρού

Υπάρχουν διαφορετικά εμβόλια για τον πνευμονιόκοκκο και πώς επιλέγουμε το κατάλληλο;

Ναι όντως, υπάρχουν δύο βασικοί τύποι του εμβολίου, το συζευγμένο εμβόλιο (PCV13, PCV20) που προστατεύει από συγκεκριμένους ορότυπους και διεγείρει πιο ισχυρή ανοσολογική απόκριση και το πολυσακχαριδικό εμβόλιο (PPSV23) το οποίο προστατεύει από περισσότερους ορότυπους, αλλά έχει μικρότερη διάρκεια προστασίας.

Η επιλογή εξαρτάται από την ηλικία, την υγεία του ατόμου και το ιστορικό εμβολιασμών. Ο γιατρός σας μπορεί να καθορίσει το καταλληλότερο εμβόλιο για εσάς.

Ας πούμε ότι ανήκουμε στις κατηγορίες που είναι καλό να εμβολιαστούν, αλλά δεν θυμόμαστε ποιο εμβόλιο κάναμε στο παρελθόν. Πώς μπορούμε να προχωρήσουμε;

Αν δεν θυμάστε ποιο εμβόλιο κάνατε, συζητήστε το με τον γιατρό σας. Υπάρχει η δυνατότητα αναζήτησης του ιστορικό εμβολιασμού με τον ΑΜΚΑ σας. Εξετάσεις αίματος δεν μπορούν συνήθως να επιβεβαιώσουν ποιο εμβόλιο έγινε. Εάν κάνατε το PPSV23 (που προσφέρει 5ετή προστασία), μπορείτε να κάνετε στη συνέχεια το συζευγμένο εμβόλιο (PCV) για δια βίου προστασία, ανάλογα με τις οδηγίες του γιατρού.

Μιας και μιλάμε, ποιες άλλες συμβουλές θα μας δίνατε γενικά για υγιείς πνεύμονες και αναπνευστικό;

Εκτός από τον εμβολιασμό μπορείτε να υιοθετήσετε τις παρακάτω καλές συνήθειες:

•           Αποφύγετε το κάπνισμα και το παθητικό κάπνισμα.

•           Ασκηθείτε τακτικά για να ενισχύσετε τη λειτουργία των πνευμόνων.

•           Φροντίστε για καθαρό περιβάλλον, αποφεύγοντας την έκθεση σε ρύπους.

•           Ενυδατωθείτε επαρκώς.

•           Τηρείτε τους κανόνες υγιεινής (πλύσιμο χεριών, χρήση μάσκας όταν χρειάζεται).

•           Ελέγχετε χρόνιες παθήσεις όπως το άσθμα ή τη ΧΑΠ σε συνεργασία με το γιατρό σας.

Σας ευχαριστώ πολύ!