Ο καιρός περνούσε κι εγώ προσπαθούσα να ισορροπήσω ανάμεσα στις προθεσμίες, τον ελεύθερο χρόνο μου και την τάση να ταΐζω τον εγκέφαλό μου με junk food. Δεν το έβαλα κάτω όμως. Διάβαζα αργά και σταθερά. Ήμουν ο πιο αργός αναγνώστης ανάμεσα στους δύο. Όταν επιτέλους τελείωνα ένα βιβλίο, άρχιζε το αγαπημένο μου κομμάτι της διαδικασίας. Η συζήτηση. Συμφωνίες και διαφωνίες, αναλύσεις κι απόψεις, ερμηνείες και φαντασιώσεις. Στο τέλος, έμενε πάντα κάτι ωραίο. Η ιστορία αποκτούσε διαφορετικό σχήμα και το βιβλίο δεν τελείωνε στην τελευταία του σελίδα.

Έτσι, ψήθηκα ακόμα περισσότερο. Άρχισα να αγοράζω συνεχώς βιβλία. Περισσότερα από όσα μπορώ να «καταναλώσω». Κάποια στιγμή, με κυρίευσε ένας φόβος. Γυρνάω τότε και της λέω: «Ρε συ, είναι τόσα πολλά τα βιβλία για μια τόσο μικρή ζωή». Και μου απάντησε: «Καλύτερα. Φαντάζεσαι κάποτε να τελείωναν;».

Έχει δίκιο. Έχουν γραφτεί, γράφονται και θα γραφτούν αμέτρητα βιβλία,τουλάχιστον όσο υπάρχουν άνθρωποι. Πράγματα που διατρέχουν το φάσμα της ζωής, στοχεύουν τον πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης και μερικές φορές, ξεπερνούν τα ασαφή όρια της πραγματικότητας. Λέξεις που μπαίνουν σε μια σειρά, μ’ έναν τρόπο που ενεργοποιεί τους δακρυγόνους αδένες και ξυπνά τους ορθωτήρες μυς του δέρματος. Ιστορίες για τις ζωές των άλλων που βλέπω μέσα σ’ αυτές τον μικρό μου εαυτό σε άλλους χρόνους κι εποχές. Σκέψεις που καθρεφτίζονται στη γλώσσα για να θυμίζουν στους φασαίους τι θα πει γοητεία.

Και κάπως έτσι, φτάνω, σιγά – σιγά, στο σημείο να αποκαλώ τους αγαπημένους και τις αγαπημένες μου συγγραφείς με τα μικρά τους ονόματα. Σαν να ανήκουν στην παρέα μου. Σαν να με ξέρουν καλά. Μέσα από όλα αυτά που διαβάζω, μπορώ να σου πω όλα όσα σκέφτομαι χωρίς να τα έχω γράψει εγώ. Ας μιλήσουν οι άλλοι για μένα, με όλα τα συγκινησιακά τους όπλα και να πουν κάτι που να μοιάζει με προτροπή. Κάτι που θα σε γοητεύσει περισσότερο από τις εξυπνάδες που λέω και γράφω. Κάτι του στιλ: «Πάμε να φύγουμε από αυτή την πόλη. Στη ζωή από δω και πέρα δε θα συμβεί τίποτα κακό. Είδα τον εαυτό μου θλιμμένο και με σκυμμένο το κεφάλι στον καναπέ του κοινού μας σπιτιού. Οι πάνω άκρες των τοίχων συγκλίναν προς το κέντρο του σαλονιού υπό τυχαία γωνία. Κατάφερα να ξεφύγω, όπως κι εσύ. Και τώρα και οι δύο, με πάτημα ελαφρύ, μπορούμε να οδηγηθούμε κάπου καλύτερα. Σ’ ένα σημείο που θα είναι το ξεκίνημα μιας νέας κατηφόρας».

Κλαρίσε, Φερνάντο, Καίσαρα, Σάρα, θέλω τη βοήθειά σας ξανά.

Ωστόσο, παρά τα πλεονεκτήματά του, πολλοί δυσκολεύονται να κάνουν τον διαλογισμό σταθερή συνήθεια. Η πλειονότητα περιορίζεται σε περιστασιακές συνεδρίες και δεν προχωρά σε βαθύτερη ενασχόληση. Το 2018, λιγότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες σε έρευνα της Statista δήλωσαν ότι διαλογίζονταν μόλις μία φορά την εβδομάδα.

Τι ακριβώς είναι ο διαλογισμός, ποια είναι η χρησιμότητά του και γιατί δεν έχει το ίδιο αποτέλεσμα για όλους;

Ο πνευματικός δάσκαλος Pablo d’Ors, συγγραφέας του best seller “Biografía del silencio“, εξηγεί στην εφημερίδα EL PAÍS πως ο διαλογισμός δεν είναι τελικά τόσο απλός όσο φαίνεται. «Αυτό που μας αποσπά είναι ό,τι μας απασχολεί, όμως οι ανησυχίες δεν είναι ίδιες για όλους. Πολλοί αποσπώνται από όσα πιστεύουν ότι “πρέπει” να κάνουν», αναφέρει κατά τη συμμετοχή του στο Yoga Gallery Lleida 2025.

Ο d’Ors προσθέτει: «Ο φόβος για τον διαλογισμό σχετίζεται κατά 99% με τον φόβο της εσωτερικής μας συνάντησης και της αλήθειας μας. Η τάση να αποφεύγουμε όσα μας δυσαρεστούν είναι επιβλαβής. Το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε όταν έχουμε μια ανησυχία είναι να τη ζήσουμε και να την αποδεχτούμε με ευγνωμοσύνη, γιατί τελικά διαλύεται».

Η σημασία της πρόθεσης στη διαλογιστική πρακτική

Το 2020, ερευνητές του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης στο Albany μελέτησαν περίπου 100 άτομα για να αξιολογήσουν πώς οι λόγοι για τους οποίους κάποιος διαλογίζεται επηρεάζουν τα οφέλη της πρακτικής. Σύμφωνα με τη δημοσίευση στην Clinical Psychology Commons (CPC), σχεδόν οι μισοί συμμετέχοντες διαλογίζονταν για να διαχειριστούν αρνητικά συναισθήματα, κατάθλιψη ή άγχος, ενώ οι υπόλοιποι στόχευαν στην αποδοχή κάθε συναισθήματος που αναδυόταν.

Τα άτομα της δεύτερης ομάδας ανέφεραν λιγότερο άγχος και κατάθλιψη, κάτι που δεν ίσχυε για τους πρώτους. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι όταν ο διαλογισμός γίνεται με σκοπό την αποφυγή φόβου ή λύπης, τα οφέλη είναι περιορισμένα. Αντίθετα, όσο πιο ανοιχτός είσαι στην αποδοχή των αρνητικών σκέψεων, τόσο λιγότερο σε επηρεάζουν.

«Ο διαλογισμός είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικός σε άτομα με άγχος και κατάθλιψη», δηλώνει ο ψυχίατρος και ειδικός στη διαλογιστική πρακτική Javier García Campayo. «Όταν τα συμπτώματα είναι έντονα, οι ψυχοθεραπείες συχνά δεν λειτουργούν καλά γιατί το άτομο δυσκολεύεται στη συγκέντρωση. Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτούνται πολύ καθοδηγούμενες, σύντομες ατομικές συνεδρίες».

Ανάλογα με τα κυρίαρχα συμπτώματα, ο Campayo προτείνει διαφορετικές τεχνικές: εστίαση στην αναπνοή για το άγχος· body scan για σωματικό πόνο ή ψυχοσωματικά συμπτώματα· ή παρατήρηση της σκέψης όταν κυριαρχούν αρνητικές ιδέες.

Διαλογισμός: Πνευματική διάσταση και σύγχρονες παρερμηνείες

Ο διαλογισμός αποτελεί μέρος πνευματικών παραδόσεων που προάγουν τη δράση βάσει αξιών, τη συμπόνια προς τους άλλους και την ηθική ανάπτυξη. Ο Gustavo Plaza, ιδρυτής του Yoga Rahasya, σημειώνει: «Ο αληθινός διαλογισμός δεν γίνεται με εγωκεντρικό σκοπό. Είναι μια πειθαρχία που σκοπεύει να διαλύσει την ανάγκη δράσης υπέρ της απλής ύπαρξης».

Στη Δύση όμως συχνά παρουσιάζεται μόνο ως πρακτική υγείας, γεγονός που μπορεί να υποβαθμίσει τη διάσταση προσωπικής ανάπτυξης και έτσι περιορίζονται τα αποτελέσματα. Ο Plaza επισημαίνει: «Το μυαλό είναι η κύρια πηγή διάσπασης – όπως κάθε τέχνη απαιτεί εξάσκηση και αφοσίωση». Ο d’Ors προσθέτει: «Όταν ξεπεράσουμε την αρχική σωματική ανησυχία και τη διάσπαση του νου, εμφανίζονται “σκιές” — αυτό δείχνει ότι αρχίζεις να αγγίζεις το υποσυνείδητο».

Ο Surinder Singh, ένας από τους πιο γνωστούς πνευματικούς δασκάλους του Rishikesh στην Ινδία, υποστηρίζει ότι η δυσκολία στον διαλογισμό οφείλεται στο ότι δεν έχουμε κατανοήσει πως ο νους είναι εργαλείο και όχι ταυτότητα. «Η εκπαίδευση του νου είναι απαραίτητη — αν δώσουμε προτεραιότητα στην ψυχή έναντι του μυαλού, το τελευταίο χάνει δύναμη. Ο νους γεμίζει από άγχος και φόβους λόγω έλλειψης γνώσης· όλα αυτά περνούν στο υποσυνείδητο γι’ αυτό χρειάζεται καθοδήγηση», αναφέρει.

Και προσθέτει: «Ο νους είναι τόσο “μολυσμένος”, που γι’ αυτό δυσκολεύεται κανείς να αποκτήσει συνήθεια στον διαλογισμό — το άγχος δημιουργείται όταν προσπαθούμε να ελέγξουμε τα πάντα».