Με φόντο τον μαγικό αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Μεσσήνης, εκεί που το παρελθόν συνομιλεί ανοιχτά με το παρόν, η ταινία διηγείται τις πνευματικές αναζητήσεις, τα όνειρα και τις αρχαιολογικές κατακτήσεις του Πέτρου Θέμελη.

Το απόσταγμα αυτό προκύπτει από δικές του διηγήσεις, σε διάφορες φάσεις των τελευταίων πέντε χρόνων της ζωής του, εκεί που έζησε και δούλεψε για τριάντα επτά συνεχή χρόνια, εκεί που τον βρήκε ο θάνατος.

Ένας πρωτοπόρος της αρχαιολογίας, ένας αληθινός διανοούμενος, ο Πέτρος Θέμελης, μάς ξεναγεί όχι μόνο στο δεύτερό του σπίτι, την Αρχαία Μεσσήνη, αλλά και στον δικό του πνευματικό κόσμο. Γιατί ο ίδιος έτσι προσέγγιζε την επιστήμη του, ως ένα δώρο, που πρέπει να μοιράζεται, ως ένα κομμάτι του παρελθόντος, που οφείλει να επικοινωνεί με το κοινό διαχρονικά και αδιαμεσολάβητα. Αυτό το μοίρασμα ήταν ο στόχος κάθε μελέτης, κάθε ανασκαφής και κάθε συντήρησης στην πορεία του Θέμελη. Και αυτό ακριβώς ζωντανεύει στην ταινία.

Αρχειακό υλικό δεκαετιών συνυπάρχει με το παρόν μέσω των προβολών πάνω στα μνημεία. Τα γυρίσματα έγιναν τα τελευταία πέντε χρόνια της ζωής του Θέμελη και ολοκληρώθηκαν λίγο μετά τον θάνατό του, το φθινόπωρο του 2023.

Συντελεστές

Σενάριο – σκηνοθεσία: Βαγγέλης Ευθυμίου

Μοντάζ: Ιωάννα Πογιαντζή

Μουσική: Κώστας Βόμβολος

Φωτογραφία Ι Βαγγέλης Κουλίνος, Κώστας Ματίκας

Η είσοδος στον αρχαιολογικό χώρο ταυτίζεται με το σημείο, που είχε διαλέξει ο Θέμελης για να ταφεί. Ένα κομμάτι από την γη, που αγάπησε με ορίζοντα στον διαρκή στόχο. Ο ήλιος έχει δύσει. Ακόμη και στο απόλυτο σκοτάδι, τα όρια του αναστηλωμένου κόσμου τέμνονται με το παρόν, αγγίζονται, συγκινούν τον άνθρωπο, που ξέρει να συμμερίζεται την αφοσίωση και το καθήκον.

Αρχές Αυγούστου, ο Δήμος Μεσσήνης διοργάνωσε ένα αφιέρωμα στον Πέτρο Θέμελη, στο Αρχαίο Θέατρο (ένα θέατρο στο οποίο κάποτε περίπου 10.000 θεατές παρακολουθούσαν ψυχαγωγικές παραστάσεις αλλά και πολιτικές συγκεντρώσεις. Χτίστηκε τον 3ο-2ο π.Χ. αιώνα και θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα της ελληνικής αρχαιότητας), επισημαίνοντας την πολύπλευρη προσωπικότητά του, -το ερευνητικό του έργο συναντούσε μοιραία την καλλιτεχνική του φύση κι έπειτα την ταπεινότητα εκείνου, που μαθαίνει κάθε στιγμή της ημέρας.

Ήταν πολύ παράξενη, εκείνο το βράδυ, η απουσία. Είμαι πια πεπεισμένη ότι μέρος του «σχήματος» αυτού του τεράστιου χώρου μπορεί να «οφείλεται και στο βλέμμα» του οραματιστή του. Τόση παρατήρηση, τόσος θαυμασμός, τόση σκέψη. Η ποίηση του Νικηφόρου Βρεττάκου και του Γιάννη Ρίτσου βρήκε φωνή και περιβάλλον για να υπερβεί το ύψος της. Ο Γρηγόρης Βαλτινός και η κατάκτησή του: δεν είναι μόνο η ωραία φωνή, είναι η ανάγκη να μοιραστεί το νιώσιμο. Γι΄ αυτό εντυπώνεται εύκολα, κάθε φορά.

Η μοίρα μου είναι το σκάμμα, έλεγε πάντα ο Πέτρος Θέμελης. Ήταν το 1986, όταν η Αρχαιολογική Εταιρεία τού ανέθεσε την διεύθυνση των ανασκαφών της Αρχαίας Μεσσήνης. Οι ανασκαφικές έρευνες έχουν φέρει στο φως όλα τα δημόσια και ιερά οικοδομήματα της πόλης, που είδε και περιέγραψε ο Παυσανίας στη Μεσσήνη, όταν την επισκέφθηκε στα χρόνια του αυτοκράτορα Αντωνίνου Πίου (155-160 μ.X). Όλα τα οικοδομήματα της αρχαίας πόλης έχουν τον ίδιο προσανατολισμό και εντάσσονται στον πολεοδομικό κάνναβο που δημιουργείται από οριζόντιους (με κατεύθυνση Ανατολή-Δύση) και κάθετους (με κατεύθυνση Βορρά-Νότο) δρόμους. Η Μεσσήνη διαθέτει, εκτός των άλλων, το σπάνιο προνόμιο να μην έχει καταστραφεί ή καλυφθεί από νεότερους οικισμούς και να βρίσκεται σε ένα κατ’ εξοχήν μεσογειακό, αλώβητο φυσικό περιβάλλον.

Ελιές, χώμα και πέτρες. Η Αρχαία Μεσσήνη θα αποκαλύπτεται και θα δέχεται καθέναν, που ταυτίζεται με τον μόχθο, την καινοτόμα αντίληψη, την τόλμη. Αγωνιστές του καλού, που έλεγε και ο Άγγελος Δεληβορριάς, σε μια εποχή που η πρόσκαιρη φύση τείνει να γίνει κανόνας.

*Φωτογραφίες αρχαιολογικού χώρου: Shutterstock