Μια νέα μελέτη από τη Βραζιλία αποκαλύπτει ότι οι πεταλούδες, οι πιο πολύχρωμοι κάτοικοι των τροπικών δασών, χάνουν τα έντονα χρώματά τους εξαιτίας της ανθρώπινης δραστηριότητας και της κλιματικής κρίσης. Οι ερευνητές μιλούν για «επιταχυνόμενο αποχρωματισμό» της φύσης, φαινόμενο που απειλεί όχι μόνο την ομορφιά του φυσικού κόσμου, αλλά και την οικολογική του ισορροπία.

Για εκατομμύρια χρόνια, τα χρώματα των φτερών των πεταλούδων εξελίχθηκαν για να εξυπηρετούν την επιβίωση: τα έντονα χρώματα βοηθούν στην προσέλκυση συντρόφων και στην αποφυγή θηρευτών, ενώ τα πιο σκούρα λειτουργούν ως καμουφλάζ. Όμως, καθώς οι άνθρωποι καταστρέφουν τα τροπικά δάση και τα αντικαθιστούν με εκτεταμένες φυτείες ευκαλύπτου, αυτή η φυσική παλέτα χάνεται.

Κλιματική κρίση: Από τα δάση στις μονοκαλλιέργειες: το χρώμα της ζωής ξεθωριάζει

Οι ερευνητές παρατήρησαν πως σε φυσικά δάση του βραζιλιάνικου Espírito Santo καταγράφονται τουλάχιστον 31 είδη πεταλούδων, ενώ στις φυτείες ευκαλύπτου μόλις 21, κυρίως σε αποχρώσεις του καφέ. Η επικεφαλής ερευνήτρια Μάιντερ Ιγλέσιας-Καράσκο από το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης περιγράφει μια «γενική αίσθηση κενού» μέσα στις φυτείες.

Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στη Βραζιλία. Από την Καλιφόρνια μέχρι την Ισπανία, τεράστιες εκτάσεις φυσικών δασών αντικαθίστανται από μονοκαλλιέργειες για παραγωγή ξυλείας, χαρτιού και καυσίμων. Υπολογίζεται ότι μόνο οι φυτείες ευκαλύπτου καλύπτουν πάνω από 22 εκατομμύρια εκτάρια παγκοσμίως. Αν και πράσινες στο μάτι, αποτελούν οικολογικές ερήμους, φτωχές σε ποικιλία και ζωή.

Ο Ρικάρντο Σπανιόλ, μέλος της ερευνητικής ομάδας, εξηγεί ότι οι πιο πολύχρωμες πεταλούδες είναι οι πρώτες που εξαφανίζονται μετά την αποψίλωση. «Η απώλεια της ποικιλίας χρωμάτων είναι προειδοποιητικό σημάδι: σημαίνει ότι το ίδιο το οικοσύστημα χάνει τη λειτουργικότητά του», τονίζει.

Κλιματική κρίση: Ο «αποχρωματισμός» της φύσης – ένα νέο επιστημονικό πεδίο

Το φαινόμενο έχει πάρει όνομα: «αποχρωματισμός». Οι επιστήμονες το μελετούν όχι μόνο στις πεταλούδες αλλά και στα κοράλλια, τους ωκεανούς και την ατμόσφαιρα. Οι κοραλλιογενείς ύφαλοι ασπρίζουν λόγω της υπερθέρμανσης, οι θάλασσες πρασινίζουν από την ρύπανση, και τα ουράνια τόξα θα γίνουν λιγότερο ορατά σε πόλεις με έντονη ρύπανση.

Ακόμα και η ίδια η Γη φαίνεται να «σκοτεινιάζει» στο διάστημα, καθώς τα σύννεφα και οι επιφάνειες ανακλούν λιγότερο φως. Οι ερευνητές μιλούν για μια «παγκόσμια απώλεια φωτεινότητας» που αντικατοπτρίζει την πίεση που ασκεί η ανθρωπότητα στα οικοσυστήματα.

Παρά τη δυσοίωνη εικόνα, υπάρχει ελπίδα. Σύμφωνα με τα στοιχεία, περιοχές του Αμαζονίου που είχαν αποψιλωθεί και επανέκαμψαν μετά από 30 χρόνια εμφάνισαν σημαντική ανάκαμψη της χρωματικής ποικιλότητας των πεταλούδων. Η φύση, λένε οι ερευνητές, έχει ακόμα τη δυνατότητα να ξαναβρεί τα χρώματά της — αρκεί να της δοθεί χρόνος και προστασία.

Όπως σημειώνει ο Σπανιόλ: «Αν συνεχίσουμε να καταστρέφουμε τα φυσικά οικοσυστήματα, δεν θα χάσουμε μόνο την ομορφιά τους, αλλά και τους μηχανισμούς που κρατούν τη ζωή σε ισορροπία. Όμως μπορούμε ακόμα να αποκαταστήσουμε αυτόν τον πολύχρωμο κόσμο».

Πηγή: Lifo.gr

Ωστόσο, οι ερευνητές λένε ότι οι πεταλούδες μπορεί να είναι σε θέση να ανακάμψουν αν ληφθούν επείγοντα μέτρα διατήρησης. Η μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science μέτρησε την «αφθονία» των πεταλούδων – τον αριθμό των ατόμων ενός είδους σε μια συγκεκριμένη περιοχή. Ανέλυσε 12,6 εκατομμύρια παρατηρήσεις πεταλούδων από 76.000 έρευνες σε 35 προγράμματα παρακολούθησης. Αυτό περιελάμβανε δεδομένα από προγράμματα επιστήμης των πολιτών, όπως οι καταμετρήσεις της Fourth of July της North American Butterfly Association. Χρησιμοποιώντας στατιστικά μοντέλα, εκτίμησαν τις πληθυσμιακές τάσεις για 342 είδη. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το 33% ήταν σε σημαντική μείωση, με πολλά από αυτά να παρουσιάζουν ακραίες απώλειες – 107 είδη μειώθηκαν κατά περισσότερο από 50%.

«Αν και τα αποτελέσματα ευθυγραμμίστηκαν με τις παγκόσμιες τάσεις, το να δούμε την έκταση της μείωσης σε τόσο μεγάλη χωρική κλίμακα ήταν απογοητευτικό», δήλωσε η καθηγήτρια Eliza Grames, επίκουρη καθηγήτρια βιολογικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο Binghamton.

Μερικά από τα είδη που έχουν δει τους πληθυσμούς τους να μειώνονται κατά περισσότερο από 98% στις ΗΠΑ. Το βασικό είδος της Δυτικής Ακτής, που κάποτε ήταν μια κοινή πεταλούδα της αυλής, έχει μειωθεί κατά 80%, προκαλώντας συναγερμό, καθώς ακόμη και αυτό το εξαιρετικά ευπροσάρμοστο είδος δυσκολεύεται. «Αυτό είναι ανησυχητικό γιατί υποδηλώνει ότι ακόμη και οι κοινές πεταλούδες δεν είναι ασφαλείς», δήλωσε ο καθηγητής Grames.

Η απώλεια ενδιαιτημάτων, τα φυτοφάρμακα και η κλιματική αλλαγή αποτελούν βασικές αιτίες αυτής της μείωσης, σύμφωνα με τους ερευνητές. Οι πεταλούδες είναι ζωτικής σημασίας επικονιαστές, υποστηρίζοντας τα φυτά και τις καλλιέργειες. Οι ειδικοί λένε ότι η μείωσή τους θα μπορούσε να διαταράξει την παραγωγή τροφίμων και ολόκληρα οικοσυστήματα. Χρησιμεύουν επίσης ως δείκτες περιβαλλοντικής υγείας – όταν ο αριθμός των πεταλούδων μειώνεται, αυτό σηματοδοτεί προβλήματα για άλλα είδη.

Οι νοτιοδυτικές ΗΠΑ έχουν πληγεί περισσότερο

Σύμφωνα με ερευνητές, τα είδη μειώνονται πιο σοβαρά στις νοτιοδυτικές ΗΠΑ, μια από τις θερμότερες και ξηρότερες περιοχές. Πιστεύουν ότι η ξηρασία μπορεί να συμβάλλει σημαντικά σε αυτές τις απώλειες. «Η ξηρασία αποτελεί διπλή απειλή – βλάπτει άμεσα τις πεταλούδες και επηρεάζει επίσης την τροφή και τα φυτά ξενιστές τους», εξήγησε ο καθηγητής Grames.

Τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην προώθηση σημαντικών προσπαθειών διατήρησης, όπως η ιεράρχηση των ειδών για τον Κόκκινο Κατάλογο Απειλούμενων Ειδών της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN) και την προστασία των απειλούμενων ειδών.

Παρά τη μείωση, υπάρχει ελπίδα για ανάκαμψη. «Οι πεταλούδες μπορούν να ανακάμψουν γρήγορα επειδή έχουν μικρούς χρόνους γενεάς. Μικρές ενέργειες, όπως η φύτευση αγριολούλουδων, η μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων ή ακόμη και το να μείνει ένα μέρος της αυλής ακομμάτιστο, μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά τις πιθανότητές τους», δήλωσε ο καθηγητής Grames.

Τόνισε επίσης την ανάγκη για κυβερνητική δράση. «Τα έντομα είναι θεμελιώδους σημασίας για τη ζωή στη γη και χρειαζόμαστε δράσεις διατήρησης και πολιτικές που υποστηρίζουν τα έντομα».

Πηγή: Lifo.gr

Η Ελλάδα διαθέτει τον μεγαλύτερο αριθμό -περίπου 237- ειδών πεταλούδων στην Ευρώπη, πολλά από τα οποία είναι ενδημικά. Αλλά οι θερμότερες θερμοκρασίες που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή κάνουν τη ζωή τους πιο δύσκολη, σύμφωνα με τους επιστήμονες. Η τροφή σπανίζει, οι περίοδοι ανθοφορίας είναι μικρότερες και οι ειδικοί έχουν αρχίσει να πιστεύουν ότι οι πεταλούδες της Ελλάδας μπορεί να μικραίνουν.

Πώς επηρεάζει τις πεταλούδες η κλιματική κρίση;

Ο γεωπόνος Κωνσταντίνος Αναγνωστέλλης, είναι μέλος μιας ομάδας που εργάζεται στο ερευνητικό πρόγραμμα «MEIOSIS» του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Το έργο περιλαμβάνει τη μέτρηση του σωματικού βάρους περισσότερων από 50.000 δειγμάτων πεταλούδων κατά τη διάρκεια ενός αιώνα, προκειμένου να μοντελοποιηθεί το μειούμενο μέγεθος του σώματός τους ως απάντηση στην κλιματική αλλαγή. Πιστεύει ότι η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τις πεταλούδες «που βασίζονται στη θερμοκρασία για την εκτέλεση βασικών δραστηριοτήτων, όπως το ζευγάρωμα, η αναπαραγωγή, η ανάπτυξη και η διατροφή». «Η προκαταρκτική μας θεωρία υποδηλώνει ότι μπορεί να υπάρξουν σταδιακές αλλαγές στο μέγεθός τους», προσθέτει ο Αναγνωστελής.

Η ζέστη αναγκάζει τις πεταλούδες να πετούν σε πιο δροσερά μέρη όπου υπάρχει λιγότερη τροφή. Η επιδείνωση των πυρκαγιών στην Ελλάδα μειώνει επίσης την πρόσβαση στην τροφή λόγω της απώλειας σε λιβάδια, δήλωσε ο Αναγνωστελής.

Πηγή: Athens voice / Reuters