Ο Κόκκινος Κατάλογος της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης IUCN περιλαμβάνει 164 είδη πουλιών που θεωρούνται εξαφανισμένα από το έτος 1500, από συνολικά περισσότερα από 11.000 είδη των οποίων η κατάσταση διατήρησής τους έχει αξιολογηθεί από τη BirdLife International, που είναι αρμόδια για την κατάρτιση του παγκόσμιου Κόκκινου Καταλόγου των Απειλούμενων Πουλιών. Ανάμεσα σε αυτά περιλαμβάνεται το Μεταναστευτικό Περιστέρι, το Ντόντο, το Βουτηχτάρι της Ατιτλάν, η Μεγάλη Άλκα, τα Μόα, κ.ά. Η Λεπτομύτα αποτελεί την πρώτη γνωστή παγκοσμίως εξαφάνιση είδους πουλιού από την ηπειρωτική Ευρώπη, τη Βόρεια Αφρική και τη Δυτική Ασία.

Η Λεπτομύτα αποτελεί ένα από τα πιο εμβληματικά απειλούμενα με εξαφάνιση είδη με τα οποία έχει ασχοληθεί η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία. Η Ελλάδα έχει αποδειχθεί ότι ήταν περιοχή παγκοσμίου σημασίας για το είδος: από την πρώτη καταγραφή (Κέρκυρα, 1857) έχουν καταγραφεί συνολικά 104 παρατηρήσεις, στην πλειονότητά τους κατά τη μετανάστευση και κυρίως στο Δέλτα Έβρου, το Πόρτο Λάγος και το Δέλτα Αξιού.

Η τελευταία επιβεβαιωμένη (φωτογραφικά) παρατήρηση Λεπτομύτας είναι στο Βόρειο Μαρόκο το 1995. Κατά τη δεκαετία του ’90 υπήρχαν διάφορες παρατηρήσεις του είδους και στην Ελλάδα, χωρίς ωστόσο να είναι πλήρως επιβεβαιωμένες. Μία Λεπτομύτα που παρατηρήθηκε στο Μεσολόγγι στις 3 Μαΐου 1999 (από τον J. Y. Guillosson) αποτελεί την τελευταία καταγραφή του είδους στην Ελλάδα, ενώ κατά τις τελευταίες σχεδόν δύο δεκαετίες δεν έχουν καταγραφεί πουθενά Λεπτομύτες στη Δυτική Παλαιαρκτική.

Τα αίτια της κατάρρευσης του πληθυσμού της Λεπτομύτας μπορεί να μην γίνουν ποτέ πλήρως κατανοητά, αλλά οι πιθανές πιέσεις περιλαμβάνουν την εκτεταμένη αποξήρανση των υγροτοπικών περιοχών αναπαραγωγής της για γεωργική χρήση, την απώλεια των παράκτιων υγροτόπων που χρησιμοποιούσε για τροφοληψία, και, τελευταία, το κυνήγι ενός ήδη μειωμένου, κατακερματισμένου και φθίνοντος πληθυσμού. Επιπτώσεις στον πληθυσμό του είδους θα μπορούσαν επίσης να είχαν η ρύπανση, οι ασθένειες, η θήρευση και η κλιματική αλλαγή, αλλά η κλίμακα αυτών των επιπτώσεων παραμένει άγνωστη.

Ο Alex Berryman, Υπεύθυνος για τον Κόκκινο Κατάλογο της BirdLife International και συν-συγγραφέας της επιστημονικής δημοσίευσης, δήλωσε: «Η καταστροφική απώλεια της Λεπτομύτας στέλνει μια προειδοποίηση ότι κανένα πουλί δεν μπορεί να θεωρηθεί ασφαλές από την απειλή της εξαφάνισης. Περισσότερα από 150 είδη πουλιών έχουν εξαφανιστεί παγκοσμίως από το 1500. Τα ξενικά-εισβλητικά είδη ήταν συχνά ο ένοχος, με το 90% των εξαφανίσεων πουλιών να αποτελούν είδη νησιωτικών περιοχών. Ωστόσο, ενώ η εξαφάνιση των νησιωτικών ειδών δείχνει ίσως να επιβραδύνεται, ο ρυθμός εξαφάνισης των ηπειρωτικών ειδών αυξάνεται. Αυτό είναι αποτέλεσμα της καταστροφής και της υποβάθμισης των ενδιαιτημάτων τους, της υπερεκμετάλλευσης και άλλων απειλών. Χρειάζονται επείγουσες δράσεις διατήρησης για τη διάσωση των άγριων πουλιών – χωρίς αυτές πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για ένα πολύ μεγαλύτερο κύμα εξαφανίσεων που θα κατακλύσει τις ηπείρους».

Πηγή: Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία

Έντονα ευάλωτα στην κλιματική αλλαγή, τα αποδημητικά πτηνά προσφέρουν πολύτιμες ενδείξεις στους επιστήμονες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο ο πλανήτης μας που θερμαίνεται επηρεάζει την άγρια ​​ζωή: τη μετατόπιση των προτύπων μετανάστευσης στο σωματικό τους βάρος. «Η παρατήρησή τους μάς προειδοποιεί αν κάτι αλλάζει ή πάει στραβά», λέει ο Μπαρμπούτης, ερευνητής της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας. Τα πουλιά «είναι από τα πρώτα που επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή, όπως η ξηρασία, η οποία δημιουργεί μεγάλο πρόβλημα για τα μακρινά τους ταξίδια», είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο (AFP) σε ένα παρατηρητήριο στο μικρό νησί των Αντικυθήρων του Αιγαίου.

Την αυγή, ο ερευνητής και οι συνάδελφοί του απλώνουν δίχτυα για να αιχμαλωτίσουν τα πουλιά και να τους τοποθετήσουν δαχτυλίδια για παρατήρηση. Το μικροσκοπικό νησί στην ανατολική Μεσόγειο βρίσκεται σε ένα δημοφιλές πέρασμα για τα πουλιά που μεταναστεύουν από τη βόρεια Ευρώπη στην Αφρική το φθινόπωρο και προς την αντίθετη κατεύθυνση την άνοιξη.

Ο ορνιθολόγος ήρθε στο αραιοκατοικημένο νησί ανάμεσα στην Πελοπόννησο και το δυτικό άκρο της Κρήτης πριν από περίπου 15 χρόνια. Η ομάδα του έχει δει και παρατηρήσει μια ποικιλία πουλιών, από τρυγόνια και τσούχτρες μέχρι πολύχρωμους μελισσοφάγους και καρακάξες. Το σπάνιο γεράκι της Ελεονώρας, με τα χαρακτηριστικά, κομψά φτερά του, φωλιάζει συχνά στα βράχια του νησιού. Η Ελλάδα φιλοξενεί περίπου το 80 τοις εκατό του πληθυσμού των πτηνών κατά την περίοδο αναπαραγωγής τους.

Με την ανατολή του ηλίου, οι εθελόντριες Νεφέλη Μαρίνου, μια 21χρονη φοιτήτρια βιολογίας, και η Jennifer Evans, μια 25χρονη περιβαλλοντολόγος από τον Καναδά, καθαρίζουν τα ανοιχτά δίχτυα και τοποθετούν τα πουλιά προσεκτικά σε μικρές σακούλες.

Ένα μεταλλικό δαχτυλίδι που τοποθετείται στο δάχτυλο ενός πουλιού φέρει έναν μοναδικό αριθμό αναγνώρισης. Σε βιβλίο η Νεφέλη Μαρίνου σημειώνει το είδος, την ηλικία, το φύλο, την ημερομηνία και την ώρα. «Από αυτόν τον αριθμό συμπεραίνουμε πόσο καιρό χρειάστηκε το πουλί για να φτάσει εδώ, αν ο πληθυσμός μειώνεται ή είναι σταθερός», είπε η Evans. Περίπου 40 πουλιά αιχμαλωτίστηκαν και τοποθετήθηκαν σε αυτά τα δαχτυλίδια παρατήρησης μέσα σε μια μέρα εργασίας.

Το πρόγραμμα «σύλληψης πουλιών» ξεκίνησε πριν από 20 χρόνια, είπε ο Χρήστος Μπαρμπούτης, αν και προειδοποίησε ότι ήταν μια επιστημονικά σύντομη περίοδος για να γίνουν μακροπρόθεσμα συμπεράσματα σχετικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Από την κορυφή ενός βράχου, ο μαθητής εθελοντής Νικόλας Προμπόνας, χρησιμοποιώντας τηλεσκόπιο και κιάλια, παρακολουθούσε για γεράκια και ασπροκέφαλους γύπες, ένα είδος που ο αριθμός του μειώνεται στην Ευρώπη. Πολλά είδη πτηνών, συμπεριλαμβανομένων των αρπακτικών πτηνών, χρειάζονται ακτές και κορυφογραμμές για να αποκτήσουν ύψος πριν απογειωθούν, εξηγεί, σημεία που είναι άφθονα στα Αντικύθηρα.

Σε αντίθεση με τα κοντινά τουριστικά νησιά Κύθηρα και Κρήτη, τα κακοτράχαλα Αντικύθηρα έχουν μόλις δύο καφετέριες-εστιατόρια και μπορούν να φιλοξενήσουν μόνο περίπου σαράντα τουρίστες το καλοκαίρι. Όπως και άλλα νησιά της νότιας Μεσογείου, τα Αντικύθηρα χρησιμεύουν ως ζωτικό σημείο ενδιάμεσης στάσης όπου τα αποδημητικά πουλιά μπορούν να ανανεωθούν πριν από το μακρύ ταξίδι τους. Αποτελεί μέρος του δικτύου περιοχών προστασίας της φύσης της ΕΕ Natura λόγω της βιοποικιλότητάς του.

Η μείωση των πληθυσμών των εντόμων έχει καταστήσει πιο δύσκολο για ορισμένα είδη να βρουν τροφή, ενώ η ανθρώπινη δραστηριότητα, οι έντονες ξηρασίες και οι πυρκαγιές που επιδεινώθηκαν από την κλιματική αλλαγή συνέβαλαν στην απώλεια του ενδιαιτήματος τους. Οι δασικές πυρκαγιές, η χρήση φυτοφαρμάκων και η αστική επέκταση είναι επίσης παράγοντες που επηρεάζουν τον πληθυσμό τους. Φέτος, η Ελλάδα γνώρισε τον θερμότερο χειμώνα και το πιο ζεστό καλοκαίρι από τότε που ξεκίνησαν οι λεπτομερείς καταγραφές το 1960. Λιγότερο πράσινο σημαίνει λιγότερο φαγητό. «Εάν υπάρχουν λιγότερα πουλιά που τρέφονται με έντομα, αυτό πιθανώς σημαίνει ότι τα έντομα είναι επίσης σε παρακμή», είπε η Evans. Όποια και αν είναι η περίπτωση, τα πουλιά είναι ένας πολύ καλός δείκτης της κατάστασης της φύσης».

Πηγή: Daily Sabah / Antikythira Bird Observatory