Η ίδια όμως είχε την απάντηση. Μόλις μία εβδομάδα αργότερα, η πρώτη γυναίκα επικεφαλής του σημαντικότερου πολιτιστικού θεσμού της Γαλλίας στάθηκε δίπλα στον Εμανουέλ Μακρόν, μπροστά στη διάσημη Mona Lisa, καθώς ο Γάλλος πρόεδρος παρουσίασε με υπερηφάνεια το «Louvre: New Renaissance», το ριζοσπαστικό και φιλόδοξο σχέδιο ανακαίνισης ύψους 1 δισ. ευρώ.

Το μέλλον της des Cars και του Λούβρου φαινόταν εξασφαλισμένο. Όμως, η χρονιά που ακολούθησε επιφύλασσε ανατροπές: διαρκείς απεργίες προσωπικού, ένα δεκαετές σκάνδαλο με εισιτήρια, σωρεία προβλημάτων υποδομών λόγω γήρανσης και – το πιο εντυπωσιακό – μια θρασύτατη ληστεία μεσημέρι με λεία 88 εκατ. ευρώ σε κοσμήματα του στέμματος.

Πολλοί στον χώρο της τέχνης πιστεύουν ότι η Laurence des Cars διατηρήθηκε στη θέση της τόσο καιρό λόγω του ενδιαφέροντος του Μακρόν για ένα έργο-παρακαταθήκη.

Η ιστορία και οι προκλήσεις του Λούβρου

Κανείς δεν αμφισβητεί ότι το Λούβρο χρειάζεται εκτεταμένες εργασίες. Εκτείνεται σε μια έκταση 360.000 τ.μ., λειτουργώντας σχεδόν ως πόλη μέσα στην πόλη. Ξεκίνησε ως φρούριο τον 12ο αιώνα, μετατράπηκε σε βασιλικό παλάτι τον 16ο αιώνα και έγινε μουσείο μετά τη Γαλλική Επανάσταση το 1793.

Το αρχιτεκτονικό σύμπλεγμα περιλαμβάνει πάνω από 400 αίθουσες και περίπου 15 χλμ διαδρόμων. Η συλλογή του αριθμεί περισσότερα από 600.000 αντικείμενα, εκ των οποίων μόνο 35.000 εκτίθενται μόνιμα. Είναι το μεγαλύτερο μουσείο στον κόσμο – αλλά δεν σχεδιάστηκε ποτέ για αυτό τον σκοπό.

Σήμερα το Λούβρο έχει υποδομές για περίπου 4 εκατ. επισκέπτες ετησίως, όμως χάρη σε αριστουργήματα, όπως η Mona Lisa, η Αφροδίτη της Μήλου και η Νίκη της Σαμοθράκης, πέρσι προσέλκυσε 9 εκατ.

“New Renaissance”: Μεγαλόπνοες αλλαγές ή υπερβολή;

Κάτι έπρεπε να γίνει – αλλά τι; Και σε ποιο βαθμό θα πρέπει να υπαγορεύεται από τις φιλοδοξίες κρατικής πολιτιστικής πολιτικής (και την προεδρική ματαιοδοξία); Εκτός από τις αναγκαίες επισκευές και βελτιώσεις για τους επισκέπτες, το σχέδιο της des Cars –με την ένθερμη στήριξη Μακρόν– προβλέπει μεταξύ άλλων τη δημιουργία ξεχωριστής αίθουσας με ανεξάρτητη πρόσβαση για τη Mona Lisa.

Αυτό απαιτεί μεγάλες νέες υπόγειες εκθεσιακές αίθουσες κάτω από την Cour Carrée, καθώς και μια «νέα μεγαλοπρεπή είσοδο» στη Colonnade de Perrault. Όμως οι επικριτές χαρακτηρίζουν το έργο φαραωνικό. Το κόστος ξεπερνά τα 1,1 δισ. ευρώ, προκαλώντας σφοδρή κριτική από ελεγκτικές αρχές και εργαζόμενους που θεωρούν πως τα χρήματα πρέπει να κατευθυνθούν αλλού.

Ο ειδικός τέχνης Didier Rykner, διευθυντής της La Tribune de l’Art, δηλώνει: «Είναι περιττό και επιζήμιο». Ωστόσο, η des Cars έπεισε τον Μακρόν που βλέπει στο έργο αυτό μια μεγαλειώδη παρακαταθήκη – παράδοση των Γάλλων προέδρων.

Η τελευταία μεγάλη ανακαίνιση του Λούβρου έγινε επί προεδρίας Φρανσουά Μιτεράν, με την εντυπωσιακή γυάλινη πυραμίδα του αρχιτέκτονα I.M. Pei ως νέα είσοδο.

Mitterrand, Pompidou και Chirac άφησαν ανάλογα “μουσειακά μνημεία” στη Γαλλία: το Κέντρο Πομπιντού, τη νέα εθνική βιβλιοθήκη, την Όπερα της Βαστίλης και το Μουσείο Τεχνών των Ιθαγενών στο Quai Branly.

Aντιδράσεις και διαδοχικά πλήγματα στο μουσείο

Ο Μακρόν, έχοντας ιδιαίτερη σχέση με το Λούβρο (εκεί εκφώνησε τη νικητήρια ομιλία του το 2017), φαίνεται να στηρίζει μέχρι τέλους το έργο-παρακαταθήκη του, παρά τις ατυχίες που συσσώρευσε ο οργανισμός.

Το πεπαλαιωμένο κτιριακό συγκρότημα υπέστη δύο σοβαρές διαρροές νερού μόνο τον τελευταίο μήνα – μία στη wγ Denon, όπου φιλοξενείται η Mona Lisa. Τον Νοέμβριο πλημμύρισαν πάνω από 300 αρχεία στη Βιβλιοθήκη Αιγυπτιακών Αρχαιοτήτων.

Η περίφημη γκαλερί Kαμπάνα, γνωστή για τα ελληνικά κεραμικά της, έκλεισε πέρυσι λόγω «δομικών αδυναμιών» στις δοκούς στήριξης. Σε άλλη πτέρυγα (Sully wing) μεταφέρθηκαν γραφεία λόγω κινδύνου κατάρρευσης πατώματος.

Aπεργίες, σκάνδαλα και θρασύτατες ληστείες

Aπό τότε που η des Cars υπέβαλε παραίτηση στην υπουργό Πολιτισμού Rachida Dati (που επίσης αποχώρησε πρόσφατα για να διεκδικήσει τον δήμο Παρισιού), τα προβλήματα συντήρησης έχουν περάσει σε δεύτερη μοίρα μπροστά στην κρίση λειτουργίας.

Το ηθικό βρίσκεται στο χαμηλότερο σημείο όλων των εποχών: οι 2.300 εργαζόμενοι του Λούβρου διαμαρτύρονται για «αφόρητες» συνθήκες εργασίας, σοβαρή υποστελέχωση και χαμηλές απολαβές. Απεργίες ανάγκασαν το μουσείο να κλείσει πλήρως ή εν μέρει πάνω από δώδεκα φορές από πέρσι το καλοκαίρι.

«Οι εργαζόμενοι νιώθουν πως είναι το τελευταίο ανάχωμα πριν την κατάρρευση», ανέφεραν τα συνδικάτα σε κοινή ανακοίνωση. Εκπρόσωποι κάνουν λόγο για «καταστροφική» κατάσταση και «παράλογες και ανεύθυνες» διοικητικές αποφάσεις.

Αυτόν τον μήνα η αστυνομία συνέλαβε εννέα άτομα – ανάμεσά τους δύο υπαλλήλους του μουσείου και δύο ξεναγούς – για υπόθεση απάτης με εισιτήρια που φέρεται να κόστισε στο Λούβρο πάνω από 10 εκατ. ευρώ </strongμέσα σε μια δεκαετία.

Και πιο εντυπωσιακά: ένα κυριακάτικο πρωινό τον Οκτώβριο συμμορία τεσσάρων ατόμων εισέβαλε στη γκαλερί Apollo αρπάζοντας κοσμήματα Ναπολεόντειας εποχής αξίας 88 εκατ. ευρώ </strong– στη μεγαλύτερη ληστεία δεκαετιών στη Γαλλία.

Η συμμορία χρησιμοποίησε κλεμμένο φορτηγό με αναδιπλούμενη σκάλα για να μπει ανενόχλητη από παράθυρο πρώτου ορόφου, έσπασε τις προθήκες, άρπαξε τα κοσμήματα κι έφυγε με μηχανές μέσα σε επτά λεπτά – προκαλώντας παγκόσμιο σάλο.

Τέσσερις άνδρες έχουν συλληφθεί αλλά τα κοσμήματα δεν έχουν βρεθεί ακόμα. Ακόμη κι έχοντας τη στήριξη Μακρόν, ήταν αναπόφευκτο ότι η des Cars θα λύγιζε υπό τέτοια πλήγματα φήμης.

Nέα διοίκηση – Άγνωστο μέλλον για τη “Νέα Αναγέννηση”

«Είναι σαφής ο κατάλογος αποτυχιών που θα είχαν οδηγήσει σε παραίτηση πολύ νωρίτερα σε πολλές χώρες», δήλωσε ο Alexandre Portier, πρόεδρος κοινοβουλευτικής επιτροπής για την ασφάλεια στα μουσεία.

Στην παραίτησή της η des Cars ανέλαβε μέρος της ευθύνης για τα κενά ασφαλείας που επέτρεψαν τη ληστεία αλλά τόνισε ότι «ίσως πληρώνει σήμερα» τις έγκαιρες προειδοποιήσεις της και τις λύσεις που πρότεινε. Εξέφρασε υπερηφάνεια για όσα πέτυχε στο μουσείο από το 2021 αλλά παραδέχτηκε πως «το να κρατάς απλώς σταθερή πορεία δεν αρκεί – πρέπει να προχωράς μπροστά κι αυτό πλέον δεν είναι δυνατό».

Διάδοχος είναι ο Cristophe Leribault, μετά από δύο χρόνια στο Παλάτι των Βερσαλλιών αλλά και επιτυχημένη θητεία στο Musée d’Orsay και το Petit Palais όπου αύξησε θεαματικά τους επισκέπτες με πρωτότυπες εκθέσεις.

Η αποστολή του στο Λούβρο θα είναι σαφώς πιο δύσκολη –και πολιτικά φορτισμένη– υπόθεση. Σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού, προτεραιότητες είναι «η ενίσχυση της ασφάλειας κτιρίων, συλλογών κι ανθρώπων», η αποκατάσταση εμπιστοσύνης κι οι αναγκαίοι μετασχηματισμοί.

Ο Rykner είναι σαφέστερος: «Πρέπει να γίνουν ουσιαστικές επισκευές· να καθησυχαστούν τα συνδικάτα· να προσληφθούν νέοι εργαζόμενοι· χρειάζονται νέα στελέχη τμημάτων· κι ένας συνεκτικός σχεδιασμός αποκτήσεων έργων τέχνης». Πρόκειται για τεράστια πρόκληση.

Aμφισβήτηση χρηματοδότησης & αντιδράσεις εργαζομένων

Η θέση του σχεδίου “New Renaissance” παραμένει ασαφής. Τα συνδικάτα εξακολουθούν να καταγγέλλουν ένα «φαντασμαγορικό» έργο που χαρακτηρίζουν «εκτός πραγματικότητας» κι «ανεξήγητο». Η ελεγκτική αρχή Cour des Comptes θεωρεί τις επενδύσεις στην ασφάλεια κι επισκευές «απολύτως απαραίτητες», ενώ χαρακτηρίζει το σχέδιο σημαντικό οικονομικό κίνδυνο· ζητά τα χρήματα να διατεθούν σε επείγουσες ανάγκες συντήρησης κι αναβάθμισης.

Η χρηματοδότηση δεν έχει εξασφαλιστεί: μόνο 200-300 εκατ. ευρώ αναμένονται από δικαιώματα χρήσης του ονόματος Louvre Abu Dhabi· τα υπόλοιπα θα πρέπει να καλυφθούν κυρίως από διεθνείς δωρητές που εμφανίζονται διστακτικοί – ειδικά στις ΗΠΑ.

Το χρονοδιάγραμμα πιέζεται ασφυκτικά: λίστα αρχιτεκτόνων επρόκειτο να ολοκληρωθεί ως τον Απρίλιο κι έναρξη των έργων πριν τις εκλογές όπου ο Μακρόν θα αποχωρήσει· όμως η διαδικασία ανεστάλη τον Φεβρουάριο.

Με ίδια κεφάλαια (Abu Dhabi franchise, αποθεματικά, εισιτήρια & κρατικές επιχορηγήσεις) το Λούβρο μπορεί να υλοποιήσει ουσιαστικές επισκευές κι έναν πιο λιτό εκσυγχρονισμό – τα υπόλοιπα κινδυνεύουν να αλλοιώσουν την πολιτιστική κληρονομιά της Γαλλίας. Ο Rykner επιμένει πως υπάρχουν εναλλακτικές: μικρότερες νέες είσοδοι ή μεταφορά προσωρινά της Mona Lisa στο Grand Palais που ήδη ανακαινίστηκε με κόστος άνω των 500 εκατ. ευρώ για τους Ολυμπιακούς Αγώνες.

«Το New Renaissance είναι καθαρή ματαιοδοξία», λέει χαρακτηριστικά.
«Ο Leribault πρέπει να αντισταθεί μέχρι να φύγει ο πρόεδρος».

Πηγή: The Guardian

Κατά τη διάρκεια αυτής της ενασχόλησής μου, συνάντησα αρκετούς μαθητές και αρκετές μαθήτριες. Παιδιά που είχαν απορίες, παιδία που βαριόντουσαν, παιδιά που έκαναν πλάκα και παιδιά που ήταν αγχωμένα. Παιδιά σε σπίτια της «καλής κοινωνίας», παιδιά σε κοινωνικά φροντιστήρια και παιδιά σε «άδειους» χώρους. Με τα περισσότερα από αυτά κατάφερνα, πέρα από τα στενά όρια του μαθήματος, να συνδεθώ, όταν έβλεπα τι νιώθουν ή για ποιο πράγμα αγωνιούν. Το χρωστούσα άλλωστε στον εαυτό μου για την αδιαφορία που εισέπραξα από τους δικούς μου δάσκαλους (όχι όλους).

Ένας μαθητής όμως κατάφερε να κλέψει αιώνια την καρδιά μου. Και δεν ήταν για τις επιδόσεις του ή τον χαρακτήρα του, αλλά για την αγνή, αυθεντική άγνοια που τον διακατείχε. Ήταν ένα παιδί που δεν πήρε ποτέ απάντηση, όταν ρωτούσε «γιατί μπαμπά; Γιατί μαμά;».

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της κατάστασης είναι η απάντησή του σε μια απλή πράξη διαίρεσης 12 δια 6. «Κάνει 8!» μου απαντάει με μια σπάνια φυσικότητα. Δε θέλω να ασχοληθείτε τόσο με τη λαθεμένη απάντηση που δίνει ένας έφηβος της δευτέρας γυμνασίου, σ’ ένα απλό ερώτημα που γνωρίζει ένα εξάχρονο παιδί. Το καλύτερο έρχεται τώρα. «Μα, χρυσέ μου άνθρωπε, δεν κάνει 8, το αποτέλεσμα της πράξης είναι 2!», τού λέω με την απόγνωση ζωγραφισμένη στο πρόσωπό μου.

«Άποψή μου. Εσύ μπορείς να λες 2, εγώ να λέω 8 και να είμαστε και οι δύο εντάξει». Εκείνη τη στιγμή, η απόγνωση αντικαταστάθηκε από την απελπισία. Έγειρα την πλάτη μου στην καρέκλα και σταμάτησα να μιλάω. Του είπα ότι το μάθημα τελείωσε για σήμερα και ότι ήταν ελεύθερος να πάει στο σπίτι του.
Δεν είναι το μοναδικό «μαργαριτάρι» που είχε εκστομίσει ο συγκεκριμένος μαθητής, έχω ολόκληρη συλλογή που γεμίζει ένα ωριαίο stand-up comedy show. Είναι αυτό όμως που μου έχει εντυπωθεί περισσότερο, για τον απλό λόγο ότι τον πυρήνα αυτής της σκέψης τον έχω συναντήσει αρκετές φορές από τότε στη ζωή μου και μάλιστα από «έξυπνους» ανθρώπους. Το συναίσθημα παραμένει το ίδιο. Σηκώνω τα χέρια ψηλά και φαντασιώνομαι ότι είμαι η Αννίτα Πάνια που χτυπάει το πατίνι και φωνάζει: «έλα το επόμενο παρατράγουδο».

Είναι κάποια πράγματα που δεν μπαίνουν σε debate. Δεν κρατάμε ο καθένας μας από μια άποψη που μας βολεύει και από εκεί και μετά είμαστε όλοι ευχαριστημένοι. Και δε μιλάω για εύκολους στόχους όπως flatearthers, αστρολόγους και ψεκασμένους πρώην παίχτες reality. Ούτε γι’ αυτούς που πιστεύουν ότι πάνε κόντρα στο σύστημα αν αμφισβητήσουν τους νόμους του Νεύτωνα και την ιατρική επιστήμη. Αναφέρομαι στους δήθεν σοβαρούς που εκφράζουν απόψεις για όλα τα σύγχρονα ζητήματα που μας απασχολούν. Που νομίζουν ότι η ηθική τους, πρέπει να γίνει η ηθική όλου του κόσμου. Εστιάζω εκεί που η πραγματικότητα «θολώνει» με τη χρήση μόνο ενός «κατάλληλου» τηλεοπτικού φακού. Εκεί που η αντικειμενικότητα και το δίκαιο είναι προνόμιο των ισχυρών και οτιδήποτε πέρα από αυτό είναι «διχαστικό, τοξικό και μίζερο». Εκεί που η κοινή λογική παθαίνει κράμπες όταν ακούγεται η φράση «έτσι πιστεύω και έτσι είναι».

Το ότι δε ζούμε μια ζωή αντάξια των σύγχρονων δυνατοτήτων, είναι δεδομένο. Το ότι ο κόσμος σκοτώνεται «για του αφέντη του φαΐ», όπως έλεγε ο Βάρναλης είναι επίσης δεδομένο. Δε χρειαζόμαστε κανέναν σοφό να το τεκμηριώσει ούτε κάποιον να μας πείσει ότι πρέπει να το υποστούμε. Δε χρειαζόμαστε κανένα δημόσιο πρόσωπο με το «βάρος» του να πει: «άποψή μου». Έχουμε μάτια και αυτιά. Οι απαντήσεις είναι μπροστά μας, αρκεί να κάνουμε τις κατάλληλες ερωτήσεις. Κι αν είναι οι ερωτήσεις εύκολες, θα είναι εύκολες και οι απαντήσεις. Το «γιατί» δε θα είναι πια βασανιστικό και δε θα χρειάζεται ιδιαίτερη εξήγηση. Δε θα δυσκολευτούμε άλλο, δε θα είναι περίπλοκο και δε θα πιαστούμε άλλο κορόιδα. Θα είναι απλό.