Μέσα στον τελευταίο αιώνα, η ανθρωπότητα έκανε ένα τεράστιο level up. Ασθένειες που κάποτε θεωρούνταν game over, όπως ο HIV, ο καρκίνος ή η υπέρταση, έχουν μετατραπεί σε διαχειρίσιμες καταστάσεις. Η επιστήμη και η βιοτεχνολογία έχουν σώσει εκατομμύρια ζωές, αποδεικνύοντας ότι όταν εμπιστευόμαστε τα δεδομένα και την έρευνα, μπορούμε να κερδίσουμε ακόμα και τις πιο δύσκολες μάχες.

Tech στην υπηρεσία της ζωής και δημοκρατία στην περίθαλψη

Δεν είναι μόνο τα εμβόλια που μείωσαν τη θνησιμότητα παγκοσμίως, αλλά και το γεγονός ότι η γνώση έγινε πιο προσιτή σε όλους. Η επιστήμη κατάφερε να κάνει «δημοκρατική» την περίθαλψη, φέρνοντας σύγχρονες αναισθησιολογικές μεθόδους και προηγμένες χειρουργικές τεχνικές ακόμα και σε περιοχές με ελάχιστους πόρους. Σήμερα, μια επέμβαση που κάποτε σήμαινε αβάσταχτο πόνο ή τεράστιο ρίσκο, θεωρείται ρουτίνα. Αυτή η εξέλιξη είναι το θεμέλιο για ένα μέλλον όπου το δικαίωμα στην υγεία δεν θα εξαρτάται από το πορτοφόλι ή τον τόπο γέννησης, αλλά θα είναι μια παγκόσμια πραγματικότητα.

Οι «αόρατες» απειλές: Εξαρτήσεις και η παγίδα του lifestyle

Ωστόσο, για τη νεότερη γενιά, οι προκλήσεις έχουν αλλάξει πρόσωπο. Οι νέοι σήμερα δεν απειλούνται μόνον από τους ιούς, αλλά και τις συνήθειες που γίνονται εξαρτήσεις. Τα στοιχεία δείχνουν ότι το αλκοόλ και το κάπνισμα (μαζί με το άτμισμα που έχει γίνει trend) παραμένουν οι νούμερο ένα κίνδυνοι για τη νέα γενιά. Η εξάρτηση από το αλκοόλ συχνά υποτιμάται ως «κοινωνική συνήθεια», όμως οι επιπτώσεις της στην ψυχική υγεία και το συκώτι είναι μακροπρόθεσμες και σοβαρές. Αντίστοιχα, η νικοτίνη, σε κάθε της μορφή, συνεχίζει να «κλειδώνει» τον οργανισμό σε έναν φαύλο κύκλο που επηρεάζει την αντοχή και την τσέπη. Η επιστήμη εδώ δεν δίνει μόνο φάρμακα, αλλά και τη γνώση για να καταλάβουμε πώς λειτουργεί το dopamine hit και πώς να πάρουμε τον έλεγχο πίσω.

Eco-anxiety και η υγεία σε έναν πλανήτη που φλέγεται

Ένα άλλο φλέγον ζήτημα που μας απασχολεί έντονα είναι η κλιματική κρίση. Η περιβαλλοντική υποβάθμιση δεν είναι πια ένα abstract πρόβλημα για το μέλλον, αλλά ένας άμεσος κίνδυνος για την υγεία μας σήμερα. Η κακή ποιότητα του αέρα στις πόλεις τροφοδοτεί άσθμα και αναπνευστικά προβλήματα, ενώ η πρόσβαση σε καθαρό νερό γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Ο ΠΟΥ προειδοποιεί ότι οι περιβαλλοντικές αλλαγές φέρνουν νέες ασθένειες και αυξάνουν το άγχος για το μέλλον (eco-anxiety).
Η επιστήμη είναι η μόνη μας ελπίδα για να θωρακίσουμε τον πλανήτη και, κατ’ επέκταση, τη δική μας σωματική και ψυχική ευεξία.

Fake news vs Scientific facts: Η μάχη για την αλήθεια

Το μάθημα που πήραμε από τις πρόσφατες πανδημίες ήταν σκληρό αλλά ξεκάθαρο: η ταχύτητα και η αλήθεια σώζουν ζωές. Σε μια εποχή που τα fake news και οι παραπληροφορίες στο TikTok και το Instagram μπορούν να οδηγήσουν σε λάθος ιατρικές επιλογές, η επιστημονική εγκυρότητα είναι η μόνη μας πυξίδα. Η θωράκιση απέναντι σε μελλοντικές υγειονομικές κρίσεις απαιτεί να είμαστε κριτικοί με ό,τι διαβάζουμε και να στηρίζουμε τους επιστήμονες που εργάζονται για το κοινό καλό.

Η Παγκόσμια Ημέρα Υγείας μας καλεί να γίνουμε εμείς οι πρεσβευτές της επιστήμης, επιλέγοντας την ενημέρωση αντί για τον φόβο και τη δράση αντί για την απάθεια.

Η γυναίκα είναι, συνήθως, εκείνη που φροντίζει για τη διατήρηση της καλής υγείας της οικογένειας, τις προληπτικές εξετάσεις αλλά και τη φροντίδα των ασθενών, ενώ η ίδια συχνά παραμελεί τον εαυτό της, φροντίζοντας την οικογένειά της. Για αυτό και ο ΠΟΥ έχει θέσει στόχο τον τερματισμό των θανάτων μητέρων και νεογνών, που μπορούν να προληφθούν.

Βοηθώντας κάθε γυναίκα και κάθε μωρό να επιβιώσουν και να ζήσουν καλά

Πρόκειται για ένα κρίσιμο στοίχημα. Δυστυχώς, με βάση τις τρέχουσες δημοσιευμένες εκτιμήσεις,

· 300.000 γυναίκες περίπου χάνουν τη ζωή τους, λόγω εγκυμοσύνης ή τοκετού κάθε χρόνο,

· πάνω από 2 εκατομμύρια μωρά πεθαίνουν τον πρώτο μήνα της ζωής τους και

· περίπου 2 εκατομμύρια περισσότερα γεννιούνται νεκρά.

Αυτοί οι αριθμοί σημαίνουν περίπου 1 θάνατο κάθε 7 δευτερόλεπτα, που, όμως, μπορεί να προληφθεί.

Με βάση τις τρέχουσες τάσεις:

· 4 στις 5 χώρες βρίσκονται εκτός τροχιάς για την επίτευξη των στόχων για τη βελτίωση της μητρικής επιβίωσης έως το 2030

· 1 στις 3 χώρες δεν θα επιτύχει τους στόχους για τη μείωση των θανάτων νεογνών.

Ιατρικές εξελίξεις πάνω στη γυναικολογική υγεία

Κατά το διάστημα 2024-2025, σημειώθηκαν σημαντικές εξελίξεις στον τομέα της γυναικολογικής και βρεφικής υγείας. Παρακάτω παρουσιάζονται μερικές από τις πιο αξιοσημείωτες προόδους:

1. Ανάπτυξη μη επεμβατικών διαγνωστικών τεστ: Στο Ηνωμένο Βασίλειο, εισήχθη το WID-easy, ένα νέο μη επεμβατικό τεστ για την ανίχνευση του καρκίνου της μήτρας. Αυτό το τεστ βασίζεται σε απλό κολπικό επίχρισμα και προσφέρει μεγαλύτερη άνεση και ακρίβεια σε σύγκριση με τις παραδοσιακές μεθόδους, όπως οι διακολπικοί υπέρηχοι ή οι υστεροσκοπήσεις.
2. Πρόοδος στη διάγνωση της ενδομητρίωσης: Αυστραλοί ερευνητές ανέπτυξαν ένα αιματολογικό τεστ για την ενδομητρίωση, το οποίο μπορεί να μειώσει σημαντικά τον χρόνο διάγνωσης της πάθησης, που μέχρι πρότινος έφτανε κατά μέσο όρο τα επτά έτη. Αυτό το τεστ προσφέρει μια μη επεμβατική και γρήγορη εναλλακτική στις υπάρχουσες διαγνωστικές μεθόδους. ​
3. Εξελίξεις στις χειρουργικές τεχνικές: Η ρομποτικά υποβοηθούμενη χειρουργική συνεχίζει να εξελίσσεται στον τομέα της γυναικολογίας, επιτρέποντας πιο ακριβείς και λιγότερο επεμβατικές διαδικασίες για παθήσεις όπως τα ινομυώματα και η ενδομητρίωση. Αυτές οι τεχνικές συμβάλλουν σε ταχύτερη ανάρρωση και μειωμένες επιπλοκές για τις ασθενείς. ​
4. Νέα εμβόλια για βρέφη: Το εμβόλιο Abrysvo εγκρίθηκε για χρήση σε εγκύους, με στόχο την πρόληψη της λοίμωξης από τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV) στα νεογνά. Αυτό το εμβόλιο χορηγείται μεταξύ της 28ης και 36ης εβδομάδας κύησης και παρέχει προστασία στα βρέφη κατά τους πρώτους μήνες της ζωής τους.
5. Επιπτώσεις των αντιβιοτικών στα νεογνά: Μελέτη από την Αυστραλία έδειξε ότι τα νεογνά που λαμβάνουν αντιβιοτικά παρουσιάζουν μειωμένη ανοσολογική απόκριση σε εμβόλια κατά τη διάρκεια της βρεφικής ηλικίας. Αυτό αποδίδεται σε διαταραχές του εντερικού μικροβιώματος, ιδιαίτερα στη μείωση των ευεργετικών βακτηρίων Bifidobacterium. Παρόλο που τα αντιβιοτικά παραμένουν κρίσιμα για την πρόληψη σοβαρών λοιμώξεων, η μελέτη υπογραμμίζει την ανάγκη για προσεκτική χρήση τους στα νεογνά. ​
6. Γενετικός έλεγχος νεογνών: Η εταιρεία GeneDx προωθεί την ιδέα του γενετικού ελέγχου για όλα τα νεογνά, με στόχο την έγκαιρη ανίχνευση πιθανών ασθενειών και την προληπτική παρέμβαση πριν την εμφάνιση συμπτωμάτων. Αυτή η προσέγγιση επικεντρώνεται σε 450 κλινικά διαχειρίσιμες παθήσεις και έχει ως στόχο τη βελτίωση των αποτελεσμάτων υγείας στα παιδιά. ​

Αυτές οι εξελίξεις αντικατοπτρίζουν τη συνεχή πρόοδο στην ιατρική επιστήμη, με στόχο τη βελτίωση της υγείας και της ποιότητας ζωής των γυναικών και των βρεφών.

Η Ευρώπη -και η Ελλάδα- γηράσκει, με τις γεννήσεις να μειώνονται σε ανησυχητικό βαθμό. Γι’ αυτό και το φετινό μήνυμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τη σημερινή ημέρα ακούγεται αισιόδοξο: η υγεία των μητέρων και των βρεφών αποτελεί το θεμέλιο υγιών οικογενειών και κοινοτήτων, συμβάλλοντας στην εξασφάλιση ελπιδοφόρου μέλλοντος για όλους μας.

Σύμφωνα με τους εκπροσώπου τους ΠΟΥ, η Παγκόσμια Ημέρα Υγείας, που γιορτάζεται στις 7 Απριλίου 2025, δίνει το έναυσμα για μια εκστρατεία διάρκειας ενός έτους για την υγεία των μητέρων και των νεογνών. Η εκστρατεία, με τίτλο «Υγιείς απαρχές, ελπιδοφόρα μέλλοντα», θα παροτρύνει τις κυβερνήσεις και την υγειονομική κοινότητα να εντείνουν τις προσπάθειες για τον τερματισμό των θανάτων μητέρων και νεογνών που μπορούν να προληφθούν και να δώσουν προτεραιότητα στη μακροπρόθεσμη υγεία και ευημερία των γυναικών.

Βοηθώντας κάθε γυναίκα και κάθε μωρό να επιβιώσουν και να ευημερήσουν

Το έργο αυτό είναι ζωτικής σημασίας, καθώς όπως επισημαίνεται από τον ΠΟΥ, με βάση τις τρέχουσες δημοσιευμένες εκτιμήσεις, σχεδόν 300.000 γυναίκες χάνουν τη ζωή τους λόγω εγκυμοσύνης ή τοκετού κάθε χρόνο, ενώ πάνω από 2 εκατομμύρια μωρά πεθαίνουν τον πρώτο μήνα της ζωής τους και περίπου 2 εκατομμύρια άλλα γεννιούνται νεκρά. Αυτό σημαίνει περίπου 1 θάνατο που θα μπορούσε να αποφευχθεί κάθε 7 δευτερόλεπτα.

Επιπλέον, με βάση τις τρέχουσες τάσεις, 4 στις 5 χώρες βρίσκονται εκτός τροχιάς για την επίτευξη των στόχων βελτίωσης της μητρικής επιβίωσης έως το 2030. Μία στις 3 χώρες, θα αποτύχει να επιτύχει τους στόχους για τη μείωση των θανάτων των νεογέννητων.

Ακούγοντας τις γυναίκες και υποστηρίζοντας τις οικογένειες

Οι γυναίκες και οι οικογένειες παντού χρειάζονται υψηλής ποιότητας φροντίδα που να τις υποστηρίζει σωματικά και συναισθηματικά, πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον τοκετό.Τα συστήματα υγείας πρέπει να εξελίσσονται για να διαχειρίζονται τα πολλά ζητήματα υγείας που επηρεάζουν την υγεία των μητέρων και των νεογνών. Σε αυτά δεν περιλαμβάνονται μόνο οι άμεσες μαιευτικές επιπλοκές, αλλά και οι καταστάσεις ψυχικής υγείας, οι μη μεταδοτικές ασθένειες και ο οικογενειακός προγραμματισμός.

Επιπλέον, οι γυναίκες και οι οικογένειες πρέπει να υποστηρίζονται από νόμους και πολιτικές που διασφαλίζουν την υγεία και τα δικαιώματά τους.

Πέρα από τις δράσεις για τη διάσωση ζωών, η εκστρατεία θα παροτρύνει να δοθεί μεγαλύτερη παγκόσμια προσοχή στη μακροπρόθεσμη υγεία και ευημερία των γυναικών. Αυτό περιλαμβάνει την υποστήριξη νόμων και πολιτικών που διασφαλίζουν την υγεία και τα δικαιώματά τους, όπως η άδεια μητρότητας επί πληρωμή και άλλες κρίσιμες εργασιακές προστασίες, καθώς και η πρόσβαση σε ζωτικής σημασίας υπηρεσίες οικογενειακού προγραμματισμού.«Δεν αρκεί οι γυναίκες να επιβιώνουν από τον τοκετό, πρέπει επίσης να μπορούν να απολαμβάνουν τη ζωή τους με καλή υγεία», δήλωσε η Δρ Pascale Allotey, Διευθύντρια για τη Σεξουαλική και Αναπαραγωγική Υγεία και Έρευνα στον ΠΟΥ. «Οι γυναίκες και τα κορίτσια παντού χρειάζονται πρόσβαση σε παρόχους υγείας που ακούνε τις ανησυχίες τους και ανταποκρίνονται στις ανάγκες τους, εξασφαλίζοντας παράλληλα ότι μπορούν να προγραμματίσουν τη γονιμότητά τους, να αναλάβουν την ευθύνη για το μέλλον τους και να προστατεύσουν την υγεία τους».

Απαιτούνται επίσης προσπάθειες για την αντιμετώπιση των ιδιαίτερων κινδύνων της κλιματικής αλλαγής για τις εγκύους και τα νεογέννητα, καθώς τα στοιχεία δείχνουν συσχέτιση μεταξύ υψηλότερων θερμοκρασιών και πρόωρων γεννήσεων, θνησιγένειας, υπέρτασης και διαβήτη κύησης, καθώς και βρεφικής θνησιμότητας.

Σίγουρα τα μηνύματα του ΠΟΥ είναι ουσιώδη και ελπίζουμε ότι θα τραβήξουν την προσοχή των αρμοδίων στα θέματα αυτά που έχουν τεράστια σημασία. Εστιάζοντας όμως τη ματιά μας στο δικό μας περίγυρο, είναι απαραίτητο και στην Ελλάδα να υπάρξει πραγματική και χειροπιαστή στήριξη στη μητρότητα αλλά και φροντίδα για την αντιστροφή της υπογεννητικότητας και του δημογραφικού μας προβλήματος. Αν δεν γίνουν έργα και δεν ληφθούν γενναίες αποφάσεις, τότε το μέλλον δεν διαγράφεται τόσο ελπιδοφόρο όσο θα θέλαμε – και εμείς και ο ΠΟΥ…