Η εκδήλωση, την οποία διοργάνωσε το περιοδικό The Parliament Magazine, πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο έντονων διαβουλεύσεων για τις ευρωπαϊκές πολιτικές υγείας. Το κεντρικό συμπέρασμα είναι αδιαπραγμάτευτο: η ημικρανία δεν είναι ένας απλός πονοκέφαλος. Πρόκειται για μια σοβαρή νευρολογική νόσο με τεράστιο κοινωνικό και ψυχικό αντίκτυπο, η οποία υποτιμάται συστηματικά όταν συνδέεται με τον εμμηνορρυσιακό κύκλο.

Η ταυτότητα της έρευνας και το ελληνικό αποτύπωμα

Η έρευνα της EMHA, σε συνεργασία με την AEMICE, συγκέντρωσε στοιχεία από 5.410 γυναίκες σε 13 ευρωπαϊκές χώρες. Η Ελλάδα είχε δυναμική παρουσία με τη συμμετοχή 504 γυναικών, χάρη στην κινητοποίηση του Συλλόγου Ασθενών με Ημικρανία και Κεφαλαλγία Ελλάδος.

Τα αποτελέσματα για τη χώρα μας κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, καθώς η εικόνα της υποδιάγνωσης και της αυτοθεραπείας είναι απογοητευτική:

1 στις 2 γυναίκες στην Ελλάδα δεν έχει λάβει ποτέ επίσημη διάγνωση.

43,7% των πασχουσών δεν έχουν επισκεφθεί ποτέ γιατρό, παρά την επιβάρυνση.

8 στις 10 από όσες δεν αναζητούν ιατρική βοήθεια καταφεύγουν σε αυτοθεραπεία.

72,8% δήλωσαν ότι δεν τους προτάθηκε ποτέ εξειδικευμένη θεραπεία για κρίσεις που σχετίζονται με την περίοδο ή την εμμηνόπαυση.

Το ορμονικό μοτίβο: Πιο έντονο, πιο μακρύ, πιο δύσκολο

Η σύνδεση της ημικρανίας με τον γυναικείο κύκλο δεν είναι σύμπτωση, αλλά ένα σταθερό μοτίβο που οι γυναίκες βιώνουν καθημερινά, αλλά η κλινική πράξη συχνά αγνοεί. Σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά δεδομένα:

2 στις 3 γυναίκες εντοπίζουν σαφή συσχέτιση των κρίσεων με τον κύκλο τους.

9 στις 10 γυναίκες τονίζουν ότι οι κρίσεις κατά τη διάρκεια της περιόδου είναι πιο επώδυνες, διαρκούν περισσότερο και ανθίστανται στις κοινές θεραπείες.

Παρόλα αυτά, 7 στις 10 παραμένουν χωρίς εξατομικευμένο θεραπευτικό πλάνο που να λαμβάνει υπόψη τους ορμονικούς παράγοντες.

«Η ημικρανία παραμένει αόρατη όχι επειδή είναι σπάνια, αλλά επειδή ο πόνος των γυναικών συχνά κανονικοποιείται ή αποδίδεται σε “φυσιολογικές” γυναικολογικές μεταβολές», επισημαίνει η έρευνα.

Τι είναι πραγματικά η ημικρανία;

Πέρα από τον πόνο, η ημικρανία είναι μια πολυδιάστατη διαταραχή. Χαρακτηρίζεται από παλλόμενο πόνο μέτριας ή μεγάλης έντασης, που συνοδεύεται από ναυτία, φωτοφοβία και φωνοφοβία.

Είναι μια νόσος που «χτυπά» κυρίως τις γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία (3 στις 4 ασθενείς είναι γυναίκες), επηρεάζοντας άμεσα την εργασιακή τους απόδοση, την οικογενειακή συνοχή και την ψυχική τους ανθεκτικότητα. Η έλλειψη διάγνωσης σημαίνει ότι χιλιάδες γυναίκες περιορίζουν τη ζωή τους, θεωρώντας τον πόνο ως ένα αναπόφευκτο κομμάτι της φύσης τους.

Η φωνή των ειδικών

Ο Κωνσταντίνος Μπίλιας, Γενικός Γραμματέας του Συλλόγου Ασθενών με Ημικρανία και Κεφαλαλγία Ελλάδος, υπογραμμίζει: «Η ημικρανία στις γυναίκες προσεγγίζεται συχνά απλουστευτικά, γεγονός που οδηγεί σε καθυστερημένη διάγνωση. Η έρευνα αυτή δίνει φωνή στις ίδιες τις ασθενείς, ώστε να αναδειχθεί το πραγματικό φορτίο της νόσου και να διαμορφωθούν αποτελεσματικότερες πολιτικές υγείας».

Από την πλευρά του, ο Δρ. Μιχαήλ Βικελής, Νευρολόγος και Επιστημονικός Σύμβουλος του Συλλόγου, τονίζει την ανάγκη για αλλαγή πλεύσης: «Η ορμονική διάσταση πρέπει να ενσωματωθεί στην κλινική προσέγγιση. Δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε την ημικρανία με γενικούς όρους, όταν γνωρίζουμε ότι μεταβάλλεται στην εγκυμοσύνη, την περιεμμηνόπαυση και την εμμηνόπαυση. Η εξατομικευμένη θεραπεία είναι ο μόνος δρόμος για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής».

Το κάλεσμα για δράση: Αναγνώριση, Διάγνωση, Θεραπεία

Η EMHA απευθύνει μια ξεκάθαρη έκκληση προς τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής με το τρίπτυχο: “Recognize. Diagnose. Treat.” (Αναγνώριση. Διάγνωση. Θεραπεία.)

Η ημικρανία πρέπει να τεθεί στον πυρήνα της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τη γυναικεία υγεία. Οι στόχοι είναι σαφείς:

Ταχύτερη και ακριβέστερη διάγνωση.

Πρόσβαση σε σύγχρονες, εξατομικευμένες θεραπείες.

Ενημέρωση για τη μείωση του κοινωνικού στίγματος.

Η ημικρανία δεν μπορεί πλέον να παραμένει μια «σιωπηλή» πάθηση. Είναι μια σοβαρή νευρολογική νόσος και η αναγνώρισή της είναι το πρώτο βήμα για να πάρουν οι γυναίκες τη ζωή τους πίσω.

Κάθε χρόνο στις 8 Μαρτίου, ο δημόσιος διάλογος επικεντρώνεται δικαίως στα δικαιώματα της γυναίκας, την ισότητα στην εργασία και την καταπολέμηση των πατριαρχικών δομών. Ωστόσο, πίσω από τα ευχολόγια και τις στατιστικές, υπάρχει μια θεμελιώδης πτυχή της γυναικείας χειραφέτησης που συχνά παραμελείται: η γνώση και η φροντίδα του ίδιου του σώματος.

Η ουσιαστική αυτοδιάθεση ξεκινά από την κατανόηση της φυσιολογίας μας. Οι εξειδικευμένες φυσικοθεραπεύτριες Μιμή Μαρσέλλου και Φωτεινή Λάγαρη επισημαίνουν ότι η συνολική υγεία της γυναίκας έχει ως αφετηρία την πύελο. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, απαντούν σε καίρια ερωτήματα για το πυελικό έδαφος, έναν «σιωπηλό» αλλά καθοριστικό σύμμαχο της ποιότητας ζωής μας.

Τι είναι το πυελικό έδαφος και γιατί θεωρείται η «αιώρα» του σώματος;

Το πυελικό έδαφος είναι ένα σύνθετο σύστημα μυών και συνδέσμων που λειτουργεί σαν μια στιβαρή αιώρα στη βάση της λεκάνης. Ο ρόλος του είναι ζωτικός, καθώς στηρίζει τρία βασικά όργανα: την ουροδόχο κύστη, τη μήτρα και το έντερο.

Αυτή η μυϊκή «πλέξη» διαθέτει τρεις οπές για τη δίοδο της ουρήθρας, του κόλπου και του πρωκτού. Όταν οι μύες λειτουργούν σωστά, ανοιγοκλείνουν αυτές τις οπές ελεγχόμενα. Όταν όμως ο μυϊκός τόνος διαταράσσεται —είτε λόγω υπερβολικής χαλάρωσης είτε λόγω υπερτονίας (σφιξίματος)— το αποτέλεσμα είναι η δυσλειτουργία του πυελικού εδάφους.

Τα συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοήσετε

Η δυσλειτουργία αυτή δεν είναι απλώς ένα ανατομικό ζήτημα, αλλά μια κατάσταση που επηρεάζει την καθημερινότητα με συμπτώματα όπως:

· Ακράτεια ούρων ή κοπράνων.

· Πρόπτωση των πυελικών οργάνων.

· Σεξουαλική δυσλειτουργία και πόνος (δυσπαρευνία).

· Χρόνιος πυελικός πόνος.

Από την εγκυμοσύνη στην εμμηνόπαυση: Οι σταθμοί της επικινδυνότητας

Πολλές γυναίκες θεωρούν ότι προβλήματα όπως η ακράτεια είναι «φυσιολογικό επακόλουθο» της ηλικίας ή της γέννας. Δεν είναι. 1. Εγκυμοσύνη & Τοκετός: Κατά τους 9 μήνες, το πυελικό έδαφος δέχεται συνεχές βάρος. Ο τοκετός (φυσιολογικός ή και καισαρική) μπορεί να επιφέρει τραυματισμούς ή ακραία χαλάρωση, οδηγώντας σε «αόρατα» προβλήματα που εμφανίζονται αργότερα. 2. Εμμηνόπαυση: Η μείωση των οιστρογόνων προκαλεί αλλαγές στους ιστούς. Ωστόσο, η μακρά περίοδος της κλιμακτηρίου προσφέρει το περιθώριο για προληπτική «εκγύμναση» της περιοχής. 3. Ογκολογικές θεραπείες: Η θεραπεία για τον καρκίνο του μαστού ή των γεννητικών οργάνων συχνά οδηγεί σε ουρογεννητικό σύνδρομο (τεχνητή εμμηνόπαυση). Η κολπική ξηρότητα, οι επαναλαμβανόμενες ουρολοιμώξεις και ο πόνος επιβαρύνουν τη γυναίκα σε μια ήδη δύσκολη φάση, καθιστώντας την ενημέρωση για αποκατάσταση απαραίτητη.

Το κενό στην ενημέρωση και ο ρόλος της επιστημονικής ομάδας

Ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια είναι η έλλειψη ενημέρωσης, όχι μόνο από τις γυναίκες αλλά μερικές φορές και από τους ίδιους τους επαγγελματίες υγείας. Συχνά, η εστίαση στην αντιμετώπιση μιας ασθένειας (π.χ. ενός καρκίνου) αφήνει σε δεύτερη μοίρα την ποιότητα της μετέπειτα ζωής.

«Η ερώτηση “εμένα γιατί δεν μου το είπε κανείς;” είναι η συνηθέστερη που ακούμε», αναφέρουν οι ειδικοί.

Είναι κρίσιμο οι Γυναικολόγοι, οι Μαίες και οι Ογκολόγοι να συνεργάζονται με εξειδικευμένους φυσικοθεραπεύτριες, ώστε η γυναίκα να λαμβάνει ένα πλήρες πλάνο αποκατάστασης.

Πρόληψη και θεραπεία: Υπάρχει λύση;

Η σύγχρονη φυσικοθεραπεία προσφέρει μια ολιστική και εξατομικευμένη προσέγγιση. Η αποκατάσταση δεν περιλαμβάνει μόνο τις γνωστές «ασκήσεις Kegel», αλλά ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα που μπορεί να περιλαμβάνει:

· Βιοανάδραση (Biofeedback): Για την επανεκπαίδευση των μυών.

· Διόρθωση στάσης σώματος και τεχνικές αναπνοής.

· Εξειδικευμένες τεχνικές χαλάρωσης για περιπτώσεις υπερτονίας.

Το μήνυμα της ημέρας: Η φροντίδα του πυελικού εδάφους δεν είναι πολυτέλεια: Είναι δικαίωμα στην υγεία και την αξιοπρέπεια. Κάθε γυναίκα αξίζει να ζει χωρίς τον περιορισμό του πόνου ή της ακράτειας.

Ας δούμε την προέλευση και τις παραδόσεις αυτής της σημαντικής ημέρας.

Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας έχει τις ρίζες της πάνω από έναν αιώνα πριν. Στις 28 Φεβρουαρίου 1909, το τότε Σοσιαλιστικό Κόμμα της Αμερικής διοργάνωσε την πρώτη Εθνική Ημέρα της Γυναίκας, την τελευταία Κυριακή του Φεβρουαρίου. Το 1910, η Clara Zetkin, επικεφαλής του Γραφείου Γυναικών του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος στη Γερμανία, πρότεινε τη δημιουργία μιας παγκόσμιας ημέρας για να γιορτάζεται παντού ταυτόχρονα. Στις 19 Μαρτίου 1911, πραγματοποιήθηκε η πρώτη Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας με συμμετοχή άνω του ενός εκατομμυρίου ανθρώπων στη Γερμανία, Ελβετία, Αυστρία και Δανία.

Το 1917, οι γυναίκες στη Ρωσία τίμησαν τη μέρα ξεκινώντας απεργία για «ψωμί και ειρήνη», διαμαρτυρόμενες για τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και διεκδικώντας ισότητα. Ο τότε ηγέτης, Τσάρος Νικόλαος Β΄, έδωσε εντολή να σταματήσουν οι διαδηλώσεις με κάθε τρόπο, ακόμα και με βία. Ωστόσο, οι γυναίκες συνέχισαν ακάθεκτες και τελικά ο τσάρος παραιτήθηκε λίγες μέρες αργότερα. Η προσωρινή κυβέρνηση που σχηματίστηκε στη συνέχεια παραχώρησε στις Ρωσίδες το δικαίωμα ψήφου.

Η αναγνώριση από τον ΟΗΕ & διεθνής εορτασμός

Το 1975, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών—έχοντας ανακηρύξει εκείνο το έτος ως Διεθνές Έτος της Γυναίκας—γιόρτασε για πρώτη φορά επίσημα την Ημέρα της Γυναίκας στις 8 Μαρτίου. Έκτοτε, ο ΟΗΕ αποτελεί τον βασικό υποστηρικτή της ετήσιας εκδήλωσης και προτρέπει όλο και περισσότερες χώρες να υιοθετούν τον εορτασμό και το μήνυμα ανάδειξης «πράξεων θάρρους και αποφασιστικότητας από καθημερινές γυναίκες που διαδραμάτισαν εξαιρετικό ρόλο στην ιστορία των χωρών και των κοινοτήτων τους».

Επίσημη αργία σε δεκάδες χώρες: Σε όλον τον κόσμο, η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας αποτελεί μέρα γιορτής αλλά και επίσημη αργία σε πολλές χώρες όπως το Αφγανιστάν, η Κούβα, το Βιετνάμ, η Ουγκάντα, η Μογγολία, η Γεωργία, το Λάος, η Καμπότζη, η Αρμενία, η Λευκορωσία, το Μαυροβούνιο, η Ρωσία και η Ουκρανία.

Παραδόσεις & σύγχρονες εκδηλώσεις

Σε ορισμένες χώρες όπως η Σερβία, η Αλβανία, η Βόρεια Μακεδονία και το Ουζμπεκιστάν, η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας συνδυάζεται με τη Γιορτή της Μητέρας. Εκείνη τη μέρα παιδιά προσφέρουν μικρά δώρα ή συμβολικές εκδηλώσεις αγάπης στις μητέρες και τις γιαγιάδες τους.

Υπάρχουν όμως και ιδιαίτερες εκδηλώσεις: Για παράδειγμα, στις 8 Μαρτίου πραγματοποιείται το International Women’s Collaboration Brew Day όπου γυναίκες στον χώρο της ζυθοποιίας συνεργάζονται για να συγκεντρώσουν χρήματα υπέρ οργανώσεων που στηρίζουν τις γυναίκες. Το φετινό θέμα είναι “UNITE BELONGING”.

Το διαδίκτυο έδωσε νέα πνοή στη γιορτή. Παρά τα σημαντικά βήματα που έγιναν στην ιστορία της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας, μέχρι το 2000 χρειαζόταν μια ανανέωση. Το 2001 δημιουργήθηκε η επίσημη ιστοσελίδα που συνέδεσε κοινότητες στην ψηφιακή εποχή. Αν και τότε δεν υπήρχαν social media όπως σήμερα, το ίντερνετ διευκόλυνε την ανταλλαγή πληροφοριών αλλά και την προώθηση θεμάτων σχετικά με τις γυναίκες. Αργότερα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προσέφεραν νέα εργαλεία για σύνδεση ανθρώπων γύρω από πρωτοβουλίες υπέρ των δικαιωμάτων των γυναικών.

Επίσημα θέματα κάθε χρονιάς & μηνύματα του 2026

Από το 1996, ο ΟΗΕ καθιέρωσε κάθε χρόνο ένα επίσημο θέμα για την Ημέρα της Γυναίκας—ξεκινώντας με το «Γιορτάζοντας το Παρελθόν, Σχεδιάζοντας το Μέλλον». Το 1997 ήταν «Γυναίκες στο Τραπέζι της Ειρήνης», ενώ το 1998 «Γυναίκες και Ανθρώπινα Δικαιώματα». Αυτή η παράδοση συνεχίζεται έως σήμερα: Το θέμα για το 2026 είναι “Give to Gain”, ενώ ο ΟΗΕ δίνει έμφαση στο μήνυμα “Rights. Justice. Action. For ALL Women and Girls.”.

Στις 8 Μαρτίου, όταν ο κόσμος γιορτάζει την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, συνήθως συζητάμε για ισότητα στον χώρο εργασίας, για δικαιώματα, για εκπροσώπηση. Σπάνια όμως φτάνουμε σε μια συνομιλία που αφορά εκατομμύρια γυναίκες παγκοσμίως και παραμένει, ακόμα και σήμερα, βαριά φορτωμένη με στίγμα και σιωπή: την εμμηνόπαυση. Κι όμως, η ιστορία αυτής της σιωπής λέει πολλά για το πώς οι κοινωνίες έβλεπαν — και εξακολουθούν σε μεγάλο βαθμό να βλέπουν — τη γυναίκα.

Η Αρχαιότητα: Η Γυναίκα μέσα από το Πρίσμα της Αναπαραγωγής

Στην αρχαία ελληνική σκέψη, όπως αποτυπώνεται σε φιλοσοφικά και ιατρικά κείμενα της εποχής, η γυναίκα αντιμετωπιζόταν κατά κύριο λόγο μέσα από τη βιολογική της λειτουργία. Η γόνιμη ηλικία ήταν το αποκλειστικό μέτρο της κοινωνικής της αξίας. Οι αρχαίοι ιατροί, ακολουθώντας τη χημική θεωρία που κυριαρχούσε στην ιατρική σκέψη για αιώνες, ερμήνευαν κάθε γυναικεία βιολογική αλλαγή ως ανισορροπία — τοποθετώντας πάντα τη γυναίκα σε μειονεκτική θέση απέναντι στον «ισορροπημένο» άνδρα.

Στη Ρώμη, γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας ήταν πρακτικά αόρατες στη δημόσια ζωή• η ταυτότητά τους εξαντλούνταν στη μητρότητα, και μετά από αυτήν, η κοινωνία δεν τις αναγνώριζε με τον ίδιο τρόπο.
Μεσαίωνας και Αναγέννηση: Ο Φόβος απέναντι στο Άγνωστο Κατά τον Μεσαίωνα, σύμφωνα με ιστορικές μελέτες της εποχής, η παύση της εμμήνου ρύσεως δεν αντιμετωπιζόταν ως φυσιολογική βιολογική μετάβαση. Μεσαιωνικά ιατρικά και θεολογικά κείμενα απέδιδαν σε γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας ιδιότητες που σήμερα φαίνονται εξωφρενικές, συνδέοντάς τες με σκοτεινές δυνάμεις ή επικίνδυνες επιρροές. Ιστορικοί έχουν επισημάνει ότι η κοινωνική περιθωριοποίηση γυναικών που δεν εντάσσονταν πλέον στον αναπαραγωγικό ρόλο ήταν ένα διαδεδομένο φαινόμενο στη μεσαιωνική Ευρώπη, αν και οι ερμηνείες των ιστορικών διαφέρουν ως προς την έκταση και τις αιτίες του.
Η Αναγέννηση έφερε πρόοδο στις επιστήμες, αλλά η γυναίκα παρέμεινε αντικείμενο μελέτης και όχι υποκείμενο της δικής της ιστορίας. Οι πρώτοι συστηματικοί ιατρικοί κώδικες που περιέγραψαν την εμμηνόπαυση την αντιμετώπιζαν ως απώλεια και φθορά — μια γλώσσα που αποκαλύπτει πολλά για την οπτική εκείνης της εποχής.

19ος και 20ός Αιώνας: Η Ιατρικοποίηση της Γυναίκας

Ο 19ος αιώνας έφερε την «επίσημη» ιατρική αναγνώριση της εμμηνόπαυσης — Γάλλοι γιατροί επινόησαν τον όρο «ménopause» — αλλά και πάλι με τρόπο που σήμερα θα μας φαινόταν εξωφρενικός. Τα συμπτώματα που βίωναν οι γυναίκες, απολύτως εξηγήσιμα από βιολογικές αλλαγές, συνδέθηκαν με νευρασθένεια, υστερία και ψυχική αστάθεια. Γυναίκες κλείνονταν σε σανατόρια ή αντιμετωπίζονταν ως ψυχικά ασθενείς, αντί να λαμβάνουν την ιατρική φροντίδα που τους άξιζε.
Στα μέσα του 20ού αιώνα, ο Αμερικανός γυναικολόγος Robert Wilson δημοσίευσε το βιβλίο «Feminine Forever» (1966) — ένα από τα πιο τεκμηριωμένα παραδείγματα της αντίληψης εκείνης της εποχής. Υποστήριζε ότι η εμμηνόπαυση είναι «ασθένεια από ανεπάρκεια ορμονών» και ότι χωρίς ορμονοθεραπεία η γυναίκα καταδικάζεται σε «ζωντανό θάνατο». Η γλώσσα ήταν αποκαλυπτική: η γυναίκα ως ατελής χωρίς τη βιολογική της «λειτουργία». Αν και η ορμονική θεραπεία υποκατάστασης έφερε αργότερα πραγματική ανακούφιση σε πολλές γυναίκες, το αρχικό πλαίσιο παρέμενε βαθιά προβληματικό.

Σήμερα: Η Στροφή που Αρχίζει — Αλλά Δεν Έχει Ολοκληρωθεί

Το 2026, η συνομιλία αλλάζει. Διάσημες γυναίκες — από ηθοποιούς έως επιχειρηματίες και αθλήτριες — μιλούν δημόσια για την εμμηνόπαυσή τους. Χώρες όπως η Μεγάλη Βρετανία εισήγαγαν νόμους για την προστασία των εργαζόμενων γυναικών που βιώνουν συμπτώματα εμμηνόπαυσης στον χώρο εργασίας. Η επιστήμη επενδύει περισσότερο από ποτέ σε έρευνες για γυναικεία υγεία. Η αφήγηση μεταβάλλεται: από «παρακμή» σε «μετάβαση», από «ανεπάρκεια» σε «νέα φάση».

Ωστόσο, ο δρόμος παραμένει μακρύς. Σε πολλές κοινωνίες, συμπεριλαμβανομένης και της ελληνικής, η εμμηνόπαυση εξακολουθεί να συζητείται ψιθυριστά. Γυναίκες αντιμετωπίζουν συμπτώματα για χρόνια χωρίς να ζητούν βοήθεια, από ντροπή ή άγνοια. Γιατροί δεν έχουν εκπαιδευτεί επαρκώς σε θέματα εμμηνοπαυσιακής υγείας. Εργοδότες αδυνατούν να κατανοήσουν τι σημαίνει για μια γυναίκα στα πενήντα της να εργάζεται με έντονες εξάψεις, χωρίς ύπνο και με επηρεασμένη συγκέντρωση.

Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας μάς υπενθυμίζει ότι η ισότητα δεν αφορά μόνο τον μισθό ή την πρόσβαση στην εξουσία. Αφορά και το δικαίωμα κάθε γυναίκας να βιώνει κάθε στάδιο της ζωής της με αξιοπρέπεια, ενημέρωση και υποστήριξη. Η εμμηνόπαυση δεν είναι το τέλος κάποιου πράγματος — είναι μια μετάβαση που, αν αντιμετωπιστεί σωστά, μπορεί να είναι αρχή μιας βαθύτερης αυτογνωσίας και ελευθερίας.

Ήρθε η ώρα να σπάσουμε τη σιωπή. Για όλες τις γυναίκες που πέρασαν μόνες αυτή τη διαδρομή, και για εκείνες που έρχονται.

*Αθανασία Παππά
Επισκέπτρια Υγείας
Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εμμηνόπαυσης (ΕΛΕΤΕΜ)

Η γλωσσολόγος Αγγελική Αλβανούδη, καθηγήτρια στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, συναντά επί σκηνής την καλλιτέχνιδα της ραπ μουσικής AEON και την ηθοποιό Βίκυ Βολιώτη.
Πώς συνομιλεί μια επιστημονική διάλεξη για τις όψεις της συμβολικής βίας που ασκείται μέσω της γλώσσας, νομιμοποιώντας την ανδρική κυριαρχία και τη γυναικεία υποτέλεια, με τη ραπ μουσική ως δυναμική παρέμβαση για τη θέση της γυναίκας σήμερα, αλλά και με αποσπάσματα θεατρικού λόγου που διανοίγουν αντίστοιχες θεματικές;

Η γλώσσα ως σημειωτικό σύστημα μεσολαβεί στην ερμηνεία της εμπειρίας και κατηγοριοποιεί τον κοινωνικό κόσμο με τρόπους που αναπαράγουν τις κοινωνικές ιεραρχίες και ανισότητες. Οι λέξεις που χρησιμοποιούμε συνδέονται με υπόρρητα κοινωνικά νοήματα γύρω από την ιδεολογία του άντρα ως νόρμας και της γυναίκας ως απόκλισης και υποδέεστερου άλλου.

Ποια χαρακτηριστικά έχει η «γλώσσα του αποκλεισμού» των γυναικών από το σύμπαν της συμβολικής αναπαράστασης; Πώς η θηλυκή διαφορά γίνεται αόρατη και σημαδεύεται ως αρνητική κατηγορία μέσα από τη γενικευτική χρήση του αρσενικού γένους και τη σημασιακή υποβάθμιση των γυναικών; Ποιες μορφές παίρνει ο μισογυνισμός στην ψηφιακή επικοινωνία; Μπορούμε να αντισταθούμε στη συμβολική βία;

«Θέλεις ή δε θέλεις;» – Ένας εργαστηριακός κύκλος για την ερωτική επιθυμία

Μετά την ολοκλήρωση του Προθαλάμου Δ΄ 6, θα ακολουθήσει δράση της ομάδας Bloom με τίτλο «Θέλεις ή δε θέλεις;» – Ένας εργαστηριακός κύκλος για την ερωτική επιθυμία. Οι εκπαιδεύτριες Βίλυ Χατζηγιάννη και Βιργινία Ξυθάλη προσκαλούν το κοινό να προσεγγίσει την πολύπλευρη φύση της επιθυμίας, αποδομώντας τις κυρίαρχες αφηγήσεις και αγκαλιάζοντας μια πιο συμπεριληπτική και πολυεπίπεδη κατανόηση της ανθρώπινης σεξουαλικότητας. Μέσα από έναν συνδυασμό διαδραστικών συζητήσεων και δραστηριοτήτων, θα εξερευνήσουν τι είναι η ερωτική επιθυμία, από τι επηρεάζεται και πώς εκφράζεται.

Δηλώσεις συμμετοχής στο Εργαστήριο αποκλειστικά για τους θεατές του «Προθαλάμου Δ’ 6», 30 λεπτά πριν την έναρξη της δράσης, στα ταμεία του Εθνικού Θεάτρου| Περιορισμένος αριθμός θέσεων (θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας).

Πληροφορίες

Προθάλαμος Δ’ 6: Βία

Εθνικό Θέατρο- Κεντρική Σκηνή | Κτίριο Τσίλλερ
Κυριακή 8 Μαρτίου
Ώρα: 14.00
Τιμές εισιτηρίων: Γενική είσοδος 8 €, Άνεργοι, ΑμεΑ & συνοδοί 5 €, Ειδική τιμή 5€ [έπειτα από αγορά εισιτηρίου παράστασης]

Η παρουσία των γυναικών στην ιατρική υπήρξε μια διαρκής, αλλά συχνά αθέατη, πορεία μέσα στην ιστορία. Από την αρχαιότητα μέχρι τη σύγχρονη εποχή, οι γυναίκες ιατροί αντιμετώπισαν προκλήσεις και προκαταλήψεις, αλλά συνέβαλαν ουσιαστικά στην εξέλιξη της επιστήμης και της περίθαλψης.

Στην αρχαία Ελλάδα, η ιατρική ήταν ανδροκρατούμενη, αλλά υπήρχαν γυναίκες που ασκούσαν το επάγγελμα, κυρίως ως μαίες ή θεραπεύτριες. Παρά την ύπαρξη γυναικών θεραπευτριών, οι μεγάλες ιατρικές σχολές, όπως εκείνες της Κω και της Κνίδου, παρέμεναν κλειστές για τις γυναίκες. Η ιατρική γνώση συχνά περνούσε μέσα από κλειστά ανδρικά κυκλώματα, και οι γυναίκες που ασχολούνταν με την ιατρική σπάνια είχαν πρόσβαση σε γραπτές πηγές ή επίσημη εκπαίδευση. Αυτό δεν σήμαινε ότι δεν είχαν γνώσεις, αλλά ότι η καταγραφή της συμβολής τους στην επιστήμη ήταν περιορισμένη.

Η μυθολογική αφετηρία της ιατρικής με τη συμβολή του γυναικείου φύλου αναφέρεται στον Κένταυρο Χείρωνα και τον Ασκληπιό, ο οποίος έχει ως ιατρικούς βοηθούς τις κόρες του, την Υγεία, την Ιασώ, την Ακεσώ και Πανάκεια. Σε άλλες πηγές αναφέρεται η μητέρα του φιλόσοφου Σωκράτη, η Φαιναρέτη, η οποία ασκούσε το επάγγελμα της μαίας.

Μια μοναδική γυναικεία μορφή που συνδέεται με την επιστήμη εκείνης της εποχής είναι η Υπατία της Αλεξάνδρειας (370-415 μ.Χ.), η οποία, αν και περισσότερο γνωστή ως μαθηματικός και φιλόσοφος, ασχολήθηκε και με την ιατρική και τη φαρμακολογία. Οι γνώσεις της στη φυσική φιλοσοφία περιλάμβαναν και ιατρικές θεωρίες, ενώ οι μαθητές της πιθανώς ασχολούνταν με τη θεραπευτική τέχνη.

Όσον αφορά τις ιατρούς της αρχαιότητας, εκλεκτή θέση κατέχει και η Ασπασία (4ος. αιώνας μ.Χ.) η οποία πιθανότατα ήταν Ελληνίδα και εργάστηκε στον τομέα της γυναικολογίας και της μαιευτικής. Σε αυτή αναφέρεται ο Αέτιος ο Αμιδηνός ο οποίος στο 16ο βιβλίο του συνοψίζει τη γνώση της γυναικολογίας και της μαιευτικής όπως αυτή εμπεριέχεται σε 14 κεφάλαια από την Ασπασία, τα οποία είτε αποτελούν αντιγραφή του έργου της είτε περιγραφή του.

Η πιο γνωστή γυναίκα ιατρός της αρχαιότητας ήταν η Αγνοδίκη, μια Αθηναία που έζησε τον 4ο αιώνα π.Χ. και θεωρείται η πρώτη γυναίκα που εξασκούσε επίσημα την ιατρική. Σύμφωνα με τον μύθο, μεταμφιέστηκε σε άνδρα για να σπουδάσει κοντά στον περίφημο ιατρό Ηρόφιλο στην Αλεξάνδρεια. Όταν αποκαλύφθηκε η ταυτότητά της, κατηγορήθηκε, αλλά οι γυναίκες των Αθηνών υπερασπίστηκαν το δικαίωμά της να θεραπεύει, οδηγώντας σε μια αλλαγή στη νομοθεσία που επέτρεψε τη συμμετοχή των γυναικών στην ιατρική.

Εκτός από την Αγνοδίκη, υπήρχαν και άλλες γυναίκες θεραπεύτριες, ιδίως σε θρησκευτικά πλαίσια, όπως στα ιερά του Ασκληπιού. Αυτές οι γυναίκες ασχολούνταν με την παραδοσιακή ιατρική, τα βότανα και τη μαιευτική, ενώ είχαν ενεργό ρόλο στη φροντίδα γυναικών και παιδιών.

Κατά τη Βυζαντινή περίοδο (4ος-15ος αιώνας), η ιατρική γνώση διατηρήθηκε και εξελίχθηκε μέσω μοναστηριών και νοσοκομείων που λειτουργούσαν υπό την αιγίδα της Εκκλησίας. Εξέχουσα θέση στην ιατρική παροχή υπηρεσιών με θυσιαστικό τρόπο εκείνων των χρόνων διαδραμάτισε η Αγία Θέκλα, η άμισθος γιατρός του σώματος και της ψυχής, της ορθοδόξου και καθολικής εκκλησίας ως η πρώτη γυναίκα χριστιανή μάρτυρας.

Επίσης, η Μητροδώρα (3ος ή 4ος αιώνας μ.Χ.) ήταν Αθηναία ιατρός και συγγραφέας κειμένου που είναι γνωστό ότι έχει γραφεί από γυναίκα, του Περὶ τῶν γυναικείων παθῶντῆςμἠτρας, η οποία αναφέρεται ως η πρώτη γυναίκα συγγραφέας ιατρικού βιβλίου.

Κατά την βυζαντινή περίοδο, οι γυναίκες ιατροί  ασκούσαν την ιατρική και σε άλλες ειδικότητες, ιδίως τη γυναικολογία. Αν και δεν είχαν ισότιμη θέση με τους άνδρες συναδέλφους τους, εντούτοις μπορούσαν να εργαστούν ως νοσοκόμες, μαίες και θεραπεύτριες, κυρίως σε γυναικεία μοναστήρια, ενώ τις αποκαλούσαν ιατρίνες, ιάτραινες, ιατρόμαιες. Τις περισσότερες φορές, οι γυναίκες μοναχές ήταν εκείνες που είχαν αναλάβει σημαντικό ρόλο στη φροντίδα των ασθενών, κυρίως μέσα σε μοναστηριακά νοσοκομεία, όπου προσέφεραν ιατρική φροντίδα και βοτανοθεραπεία. Σε αυτά τα πλαίσια, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της ιατρικής γνώσης και στη μετάδοσή της στις επόμενες γενιές.

Η ιστορία των γυναικών στην ιατρική είναι μια ιστορία αγώνα, επιμονής και εξέλιξης. Από τις αρχαίες θεραπεύτριες και τις Βυζαντινές μοναχές μέχρι τις σύγχρονες επιστήμονες, οι γυναίκες διεκδίκησαν τη θέση τους στον ιατρικό κόσμο, παρά τις προκαταλήψεις και τα εμπόδια.

Σήμερα, οι γυναίκες αποτελούν σημαντικό ποσοστό των ιατρών στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο. Οι προκλήσεις δεν έχουν εξαλειφθεί πλήρως, αλλά η πρόοδος είναι αδιαμφισβήτητη. Το μέλλον της ιατρικής θα συνεχίσει να διαμορφώνεται από τη συμβολή τους, διατηρώντας ζωντανή την παράδοση των γυναικών που προσέφεραν τις γνώσεις και την αφοσίωσή τους στην υγεία και την επιστήμη.

*Η Δρ. Σταματούλα Τσικρικά είναι Πνευμονολόγος, Πρόεδρος Ομάδας Προαγωγής Υγείας, Ιατρικής Εκπαίδευσης και Διακοπής Καπνίσματος Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και Πρόεδρος Ένωσης Πνευμονολόγων Ελλάδας.