Με την ίδια προσμονή, συνεχίζω να στέκομαι μπροστά στα ράφια με τα παιδικά βιβλία. Κι άλλες ιστορίες, κι άλλοι ήρωες, κι άλλες εικόνες. Μια ανθρωπένια γάτα περπατάει με στιλ, κοίτα, ένα αεικίνητο παιδί με ένα γυαλιστερό τσουλούφι, ένα δάσος ανίκητο, ένας λύκος από άλλον πλανήτη, μια πόλη από πολύχρωμα σπίτια, που σιχαίνεται τον πόλεμο. Πολλές φορές, διαβάζω τις ιστορίες δυνατά. Χάνομαι στις εικόνες. Αγγίζω έναν άλλον ρεαλισμό, που μου είναι απαραίτητος.

Με αφορμή, λοιπόν, την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου, θέλησα να μιλήσω με τέσσερις εικονογράφους, που εκτιμώ βαθιά και που το πενάκι τους μπορεί να ζωγραφίσει ακόμη «και τη μυρωδιά από το ζεστό ψωμί». Τις ακούμε:

Μυρτώ Δεληβοριά

Το παιδικό βιβλίο είναι το δωμάτιό σου, όταν ξυπνάς που είναι γεμάτο μικροσκοπικά πλασματάκια, που μιλούν μια άγνωστη γλώσσα, που παραδόξως καταλαβαίνεις. Είναι ο κήπος σου με τα λουλούδια από παστέλ, που μέσα του θα ακούσεις το τραγούδι της φάλαινας. Είναι η θάλασσα που θα συναντήσεις το ελάφι με τα μεγάλα μάτια και θα κοιταχτείτε για ένα ολόκληρο λεπτό. Είναι το μπλε δάσος, που θα κοιμηθείς στην αγκαλιά μιας αρκούδας. Είναι το βουνό που θα σε ανεβάσει στο πιο ψηλό σημείο του για ν’ ακούσεις στον ουρανό τα πουλιά, που παίζουν χαλασμένο τηλέφωνο. Είναι η ξύλινη πόρτα, που, όταν τη διασχίσεις μέσα σε ένα χάρτινο καραβάκι, θα βρεθείς στα γενέθλια σου. Είναι εκεί, που θέλω να κάνω τις βόλτες μου με τα πρόσωπα που αγαπώ.

*

Άρτεμις Πρόβου

Δεν είναι τυχαίο ότι, όταν χρειαζόμαστε δύναμη, έμπνευση και σύνδεση, γυρνάμε στα παιδικά μας χρόνια και σε όλα αυτά που δημιούργησαν τον κόσμο, τις αξίες και τον πυρήνα της προσωπικότητάς μας. Πολύ μεγάλο ρόλο στη δημιουργία αυτού του κόσμου, νομίζω πως παίζουν τα βιβλία, που πέφτουν στα χέρια μας, όταν είμαστε παιδιά και πολλές φορές, χωρίς να το συνειδητοποιούμε, γυρνάμε πίσω στους χαρακτήρες τους για να πάρουμε κουράγιο, να γελάσουμε και να κλάψουμε, να νιώσουμε ασφάλεια. Έχουμε μπει στα παπούτσια πάρα, μα πάρα πολλών πλασμάτων κι αυτό συνήθως μας κάνει να μεγαλώνουμε βλέποντας τον κόσμο με περισσότερη αγάπη. Κάτι που χρειαζόμαστε κάθε μέρα πιο πολύ.

*

Λία Φωτιάδου

Η Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου είναι μια υπενθύμιση της μαγείας, που κρύβεται στις σελίδες των βιβλίων, της δύναμής τους και του ρόλου τους στη διαμόρφωση γενεών. Τα παιδικά βιβλία δεν είναι απλώς σελίδες με λέξεις και εικόνες – είναι οι πρώτες γέφυρες προς τη φαντασία, τη γνώση και τη συναισθηματική ανάπτυξη. Μας βοηθούν να κατανοήσουμε τον κόσμο, να καλλιεργήσουμε την ενσυναίσθηση και να βρούμε τον εαυτό μας μέσα στις ιστορίες των άλλων. Κάθε ιστορία είναι ένα μικρό παράθυρο στη φαντασία, στην κατανόηση και στην αγάπη για τον κόσμο. Για μένα, η 2η Απριλίου είναι ακόμα πιο ξεχωριστή, αφού γιορτάζουμε και τα γενέθλια της μικρής μου κόρης— μια υπέροχη σύμπτωση που με κάνει να νιώθω ακόμη πιο βαθιά τη σημασία των παιδικών βιβλίων στη ζωή μας. Είναι αυτά που μας δένουν, που γεννούν αναμνήσεις και που κρατούν την παιδική ματιά ζωντανή, όσο κι αν μεγαλώνουμε.

*

Αριάδνη Μητρέλη-Μασμανίδη

Το παιδικό βιβλίο είναι ένα ταξίδι. Ένα ταξίδι εικόνων και συναισθημάτων. Είναι ένα βίωμα. Το βίωμα του δημιουργού, το οποίο ο αναγνώστης – παρατηρητής κάνει δικό του βίωμα. Ζει, εκείνη την στιγμή, στον κόσμο του δημιουργού. Για μένα, είναι μια σχέση προσωπική, αυτή του βιβλίου και του αναγνώστη. Θα υπάρξει ταύτιση με τον ήρωα; Το παιδικό βιβλίο πάντα σε ταξιδεύει σε έναν κόσμο φαντασίας, σε έναν κόσμο μοναδικό.

Το λαϊκό παραμύθι, επίσης, ως σημαντικό είδος της προφορικής λαϊκής λογοτεχνίας, το θεωρώ πυξίδα για την ανάπτυξη του συναισθηματικού κόσμου των παιδιών. Καθώς μεταφέρει, από γενιά σε γενιά, παραδόσεις, έθιμα, δυσκολίες και συνήθειες, ενώ μας φέρνει πιο κοντά στις ρίζες, το χώμα, την αρχή των πραγμάτων, τη φύση, τη ζωή στην ύπαιθρο. Χρειαζόμαστε την ιστορία για να νιώσουμε ασφάλεια, να συνδεθούμε με τον αφηγητή, να αφουγκραστούμε και, πολλές φορές, να αρχίσουμε μια συζήτηση.

Ως εικονογράφος, προσπαθώ να αποδίδω στο χαρτί το συναίσθημά μου, όπως το βιώνω, όσο διαβάζω την ιστορία. Πώς ένιωσα εκείνη τη δεδομένη στιγμή, που κάποιος μού τη διηγήθηκε; Και μέσα από μια διαδικασία δημιουργική, προκύπτουν οι εικόνες ολοζώντανες. Εικονογραφώ πάντα την ιστορία, που μιλάει στην ψυχή μου. Τότε είναι που εμπνέομαι, νιώθω, προχωρώντας έτσι σε μια εικονογραφική έκφραση, που με ικανοποιεί.

*

Θα έχουμε πάντα τα παιδικά βιβλία. Αξίωμα.

Μπαίνοντας σε κάποιο νέο σπίτι και παρατηρώντας τις γεμάτες βιβλιοθήκες, συγκινούμαι κάθε φορά που κάποιος έχει κρατήσει κι έχει τοποθετήσει ευλαβικά τα βιβλία που στα παιδικά του χρόνια διάβασε παραπάνω από μία φορά. Συγκινούμαι επειδή ξέρει ότι αυτά είναι ακόμα γραμμένα μέσα του σαν προστατευτικό πέπλο, όποτε η ενηλικίωση συννεφιάζει τον ουρανό της ζωής.

Είναι πολύ σημαντικό να διαβάζουμε, να μάθουμε να ανοίγουμε ένα βιβλίο για να ταξιδέψουμε με όχημα τη φαντασία μας, που μπορεί να ταξιδέψει πιο μακριά από τα πάντα στην ανάγνωση της πρώτης γραμμής. Είναι πολύ σημαντικό να γνωρίσουμε την υφή ενός βιβλίου από πολλή μικρή ηλικία και να μην την ξεχάσουμε ποτέ. Να την έχουμε ανάγκη. Να την αναζητάμε. Να τη χαρίζουμε στους ανθρώπους μας. Να τη φυλάμε κάτω από το μαξιλάρι μας λίγο πριν κοιμηθούμε.

Η Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου είναι μια υπενθύμιση. Είναι μια υπενθύμιση της αξίας της φιλαναγνωσίας. Της φιλαναγνωσίας που καλλιεργεί τη σημασία των βιβλίων. Των βιβλίων που διαβάζονται από γονείς, από εκπαιδευτικούς και από τα παιδιά που έμαθαν να διαβάζουν και εξασκούνται στο διάβασμα αγκαλιά με τα παιδικά βιβλία που δανείστηκαν από τη σχολική βιβλιοθήκη.

Οι συγγραφείς, οι εικονογράφοι, οι εκδοτικοί οίκοι και κάθε ένας άνθρωπος που έχει συμβάλει στη δημιουργία ενός παιδικού νέου κόσμου, ή έχει διαδώσει αυτόν τον κόσμο, γιορτάζουν. Κι εμείς τους χαιρόμαστε και τους ευχαριστούμε λιγάκι παραπάνω κάθε τέτοια γιορτινή μέρα. Έτσι, δίνουμε τον λόγο σε τρεις συγγραφείς, τρεις ανθρώπους που συμβάλλουν με τον δικό τους φανταστικό τρόπο στην ανάγκη να διαβάζουμε και να κάνουμε τις ιστορίες δικές μας.

Αργυρώ Πιπίνη: Ένα ποίημα σα γενέθλιο τραγούδι

Αν θες να πας ταξίδι στο φεγγάρι

Τα βιβλία μπορούν

να σε πάνε

στον Βόρειο Πόλο,

στην Ανταρκτική,

20 χιλιάδες λεύγες

κάτω από τη θάλασσα,

σ’ έναν δρόμο στο Λονδίνο,

στο θέατρο δίπλα σ’ έναν αρλεκίνο.

Μπορούν να σε στείλουν

δυο χρόνια διακοπές,

να σε μάθουν πώς να μιλάς με σιωπές,

να σε πάνε στο φεγγάρι,

σ’ ένα έρημο νησί μα και στον Άρη.

Τα βιβλία μπορούν

να σε στείλουν

για ύπνο τη νύχτα,

να σε φιλήσουν

και να σου πουν

Καληνύχτα.

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα:

H Αργυρώ Πιπίνη είναι συγγραφέας, ηθοποιός και μεταφράστρια. Σπούδασε πολιτικές επιστήμες και θέατρο. Αγαπάει τα βιβλία, ζει για τα βιβλία αλλά και από τα βιβλία. Διδάσκει θέατρο, μεταφράζει λογοτεχνία, κείμενα για το θέατρο, παιδικά βιβλία. Οργανώνει σεμινάρια δημιουργικής γραφής και προγράμματα φιλαναγνωσίας τόσο για ενήλικες όσο και για παιδιά σε συνεργασία με διάφορους φορείς. Τα βιβλία της έχουν βραβευθεί και συμπεριληφθεί σε σημαντικές λίστες πολλές φορές. Έχει λάβει το Κρατικό Βραβείο Παιδικού Βιβλίου το 2018 και το 2022.

Σπύρος Γιαννακόπουλος: Τα παιδικά βιβλία σε μαθαίνουν περισσότερα από όσα φαντάζεσαι

Μεγάλο μέρος των παιδικών αναμνήσεών μου είναι να διαβάζω βιβλία. Ειδικά τα καλοκαίρια, στο χωριό, στο καφενείο του παππού, τη στιγμή που οι θαμώνες έπαιζαν τάβλι, τα πούλια χτύπαγαν στο ξύλο, το ζάρι κροτάλιζε, εγώ στη γωνιά μου, διάβαζα. Βιβλία για κόσμους μακρινούς, γεμάτους φαντασία, με δράκους και ήρωες που σκότωσαν αυτούς τους δράκους.

Τα βιβλία αυτά με διαμόρφωσαν, με έμαθαν να ονειρεύομαι, να ζω, να αντιλαμβάνομαι τον κόσμο των μεγάλων. Τα βιβλία αυτά είναι που διαμόρφωσαν την αισθητική μου, που με έμαθαν να γράφω. Άλλους τους έμαθαν να είναι πρωταθλητές, να σέβονται, να ονειρεύονται, να αγαπούν, να αγαπούν τους άλλους κι ας έχουν διαφορετική όψη, να αγαπούν τον εαυτό τους. Άλλους τους έμαθαν να μην το βάζουν κάτω, να προσπαθούν, να μην απογοητεύονται. Να αναζητούν την ελπίδα στο σκοτάδι. Να προσπαθούν για έναν καλύτερο κόσμο.

Τα παιδικά βιβλία σε μαθαίνουν περισσότερα από όσα φαντάζεσαι. Μακάρι όλα τα παιδιά να έχουν πρόσβαση σε αυτά.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα:

Ο Σπύρος Γιαννακόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα και όταν έμαθε να διαβάζει, συνέχισε να διαβάζει. Και να βλέπει ταινίες, πολλές ταινίες. Και να ονειρεύεται κόσμους μακρινούς, με δράκους, μάγους και ξωτικά, κυνηγητά με κλέφτες και αστυνόμους, μάχες ανάμεσα στο καλό και στο κακό. Κι όταν κάποια φορά μεγάλωσε, αφού πρώτα τελείωσε τις σπουδές του στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και έγραψε άρθρα σε εφημερίδες και έντυπα, άρχισε να οργανώνει τα όνειρά του, να τα περνάει στο χαρτί, βάζοντας τη μία λέξη μετά την άλλη. Κάποια από αυτά έγιναν βιβλία. Κι ετοιμάζει κι άλλα. Δε θέλει να σταματήσει να γράφει.

Φέτος, βραβεύθηκε με το Κρατικό Βραβείο Εφηβικού – Νεανικού Λογοτεχνικού Βιβλίου 2024 για το βιβλίο του «Κοσμοναύτης».

Στέργια Κάβαλλου: Η στιγμή που οι λέξεις του βιβλίου συναντηθούν πραγματικά με τις λέξεις των παιδιών, είναι μια στιγμή μαγικής ελευθερίας

Κάθε χρόνο, στις 2 Απριλίου, το παιδικό βιβλίο βγαίνει λίγο πιο έξω στο φως. Μπαίνει σε σχολικές τάξεις, σε σχολικές και δημοτικές βιβλιοθήκες, γίνεται δράση στα βιβλιοπωλεία. Μα δεν είναι μόνο. Ποτέ δεν είναι μόνο του.

Οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί, οι συγγραφείς, οι εικονογράφοι το παίρνουμε από το χέρι για να το πάμε κοντά στα παιδιά. Και τα παιδιά το κοιτούν άλλοτε εξεταστικά, άλλοτε αδιάφορα, άλλοτε ενθουσιασμένα. Μπορεί να το ξεφυλλίσουν και να το αφήσουν, να το κλείσουν στην αγκαλιά τους, να πουν τη δική τους εκδοχή της ιστορίας και μετά να βγουν διάλειμμα ή να ξεχάσουν για πάντα τους ήρωές του.

Όμως η στιγμή που οι λέξεις του βιβλίου συναντηθούν πραγματικά με τις δικές τους, είναι μια στιγμή μαγικής ελευθερίας, που εγγράφεται στην ποιητική τους μνήμη και τα αλλάζει για πάντα. Και αυτό είναι κάτι…

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα:

Η Στέργια Κάββαλου γεννήθηκε στην Αθήνα. Είναι ποιήτρια, πεζογράφος, συγγραφέας παιδικών βιβλίων και μεταφράστρια. Σπούδασε γαλλική γλώσσα και φιλολογία, λογοτεχνική μετάφραση και πολιτιστική διαχείριση. Τα βιβλία της έχουν λάβει τιμητικές διακρίσεις πολλές φορές.

Φωτογραφίες: Facebook

Κάθε χρόνο, ένα διαφορετικό εθνικό τμήμα της οργάνωσης αναλαμβάνει να δημιουργήσει το μήνυμα και την αφίσα της Ημέρας, τα οποία διανέμονται σε ολόκληρο τον κόσμο με σκοπό να αναδείξουν την αξία των βιβλίων και της ανάγνωσης, καθώς και να ενθαρρύνουν τη διεθνή συνεργασία για την προώθηση της λογοτεχνίας για παιδιά και νέους.

Για το 2025, υπεύθυνο για το υλικό του εορτασμού είναι το εθνικό τμήμα των Κάτω Χωρών. Το μήνυμα, αποτελεί η τελευταία πρόταση του ποιήματος «Η γλώσσα των εικόνων», από την εικονογραφημένη ποιητική συλλογή Alle wensen van de wereld (2021) της συγγραφέως Rian Visser, σε εικονογράφηση της Janneke Ipenburg, «Φτιάξε εικόνες από το ποίημά μου, ελεύθερα να αισθανθείς: Κι αν από εμένα προέρχονται τα λόγια αυτά, είναι δικά σου τώρα πια».

Στα ελληνικά μεταφράστηκε για την Greek IBBY- Κύκλος Παιδικού Βιβλία από την Μαργαρίτα Μπονάτσου.

Η γλώσσα των εικόνων | Rian Visser / Ριν Φίσερ

Μπορείς να ζωγραφίσεις κάτι
για τα λόγια
και για τα πράγματα που λέω;
Μετά να ζωγραφίσεις
ένα κενό στην ημέρα,
το κρύο,
τον αέρα,
έναν κόμπο στον λαιμό
ή μια ώρα κακή,
τον βήχα και
τον αναστεναγμό,
τη μυρωδιά απ’ το ζεστό ψωμί,
τον χρόνο,
μια στιγμή,
το τέλος μα και του ονείρου
την αρχή
τον τόπο όπου κάποτε,
τον τόπο όπου ποτέ,
τον τόπο όπου σύντομα
κάτι μεγάλο θα συμβεί,
τον πόνο από μια πληγή,
της θάλασσας τη γεύση
αλμυρή.

Είναι πολλά, πάρα πολλά,
αυτά που θα ήθελα να δω,
τον έρωτα,
μια μέρα που θα ’ρθει
κάποτε, μπορεί.
Φτιάξε εικόνες
από το ποίημά μου,
ελεύθερα να αισθανθείς,
κι αν από εμένα προέρχονται
τα λόγια αυτά
είναι δικά σου
τώρα πια.

Το ολλανδικό τμήμα της IBBY προκηρύσσει διαγωνισμό τέχνης με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου 2025. Συγκεκριμένα, προσκαλεί παιδιά από όλο τον κόσμο που επιθυμούν να λάβουν μέρος στον διαγωνισμό να φτιάξουν μια ζωγραφιά ή γενικότερα ένα έργο τέχνης με βάση το ποίημα «Η γλώσσα των εικόνων». Όλα τα έργα θα αναρτηθούν στην ιστοσελίδα της IBBY Ολλανδίας και οι νικητές θα λάβουν ως έπαθλο ένα πακέτο βιβλίων για τη βιβλιοθήκη του σχολείου τους.

Σε όλες τις χώρες, τα παιδιά, οι συγγραφείς, οι εικονογράφοι, οι μεταφραστές, οι βιβλιοθηκονόμοι, οι εκδότες και οι εκπαιδευτικοί γιορτάζουν την παγκόσμια αυτή ημέρα με διάφορες εκδηλώσεις σε σχολεία, βιβλιοθήκες, βιβλιοπωλεία, πλατείες και άλλους χώρους, δείχνοντας έτσι την αγάπη και το ενδιαφέρον τους για τα βιβλία και το διάβασμα.