Για αρκετό διάστημα, η απάντηση ήταν άγνωστη. Γνωρίζαμε την αξία των προφυλακτικών, αλλά δεν γνωρίζαμε πολλά για τη μετάδοση. Ένα φιλί, μία χειραψία, ακόμη και η χρήση κοινόχρηστης τουαλέτας θα μπορούσε να έχει μοιραία συνέπεια για τη ζωή μας.

Κανείς δεν καταλάβαινε τι ήταν αυτή η ασθένεια που χτυπούσε ξαφνικά νέους, υγιείς ανθρώπους. Στη φαντασία μας ισοδυναμούσε με βέβαιο θάνατο. Και σήμερα, με την απόσταση των δεκαετιών, είναι δύσκολο να εξηγήσουμε στις νεότερες γενιές πόσο σκοτεινή υπήρξε εκείνη η περίοδος, όχι μόνο στη χώρα μας αλλά διεθνώς.

Μία μικρή ανασκόπηση, μπορεί να βοηθήσει να καταλάβουμε τι συνέβαινε τότε αλλά και τα άλματα που έχουν συντελεστεί σήμερα με τη βοήθεια της έρευνας και την εξέλιξη των θεραπειών.

Ένας αόρατος εχθρός

Το 1981, δημοσιεύονται στις ΗΠΑ οι πρώτες καταγεγραμμένες περιπτώσεις μιας άγνωστης τότε ασθένειας. Νέοι άνδρες, κατά τα άλλα υγιείς, εμφάνιζαν σπάνιες λοιμώξεις και καρκίνους που κανείς δεν μπορούσε να εξηγήσει. Η επιστημονική κοινότητα αρχίζει να ανησυχεί. Το 1982, δίνεται επίσημα στην ασθένεια το όνομα AIDS, Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσολογικής Ανεπάρκειας. Μέχρι τότε όμως, η κοινωνία είχε ήδη τρομοκρατηθεί.

Η ταυτοποίηση του ιού

Το 1983, οι ερευνητές ανακοινώνουν ότι εντόπισαν τον ιό που προκαλεί το AIDS. Ονομάζεται HIV και προσβάλλει το ανοσοποιητικό σύστημα. Η γνώση αρχίζει να ξεκαθαρίζει το τοπίο, όμως ο φόβος δεν έχει ακόμα υποχωρήσει. Για πολλά χρόνια η διάγνωση ισοδυναμεί με καταδίκη. Χιλιάδες άνθρωποι σε όλο τον κόσμο πεθαίνουν μέσα σε λίγους μήνες από τη στιγμή που μαθαίνουν ότι είναι οροθετικοί. Οι οικογένειες δεν ξέρουν πώς να προστατευτούν. Ο στιγματισμός είναι αμείλικτος.

Η εποχή της σιωπής

Πέρα από τον αντίκτυπο στην υγεία των ασθενών υπήρχε και το κοινωνικό στίγμα. Η ασθένεια των ομοφυλόφιλων, η ασθένεια των εξαρτημένων, η ασθένεια των παιδιών που γεννιόντουσαν από ασθενείς μητέρες. Οι άνθρωποι που ζούσαν με HIV αντιμετώπιζαν φόβο, απομόνωση και προκαταλήψεις. Πολλοί έκρυβαν την αλήθεια από φίλους, συνεργάτες και οικογένεια. Σχολεία αρνούνταν την είσοδο παιδιών με HIV. Για χρόνια ολόκληρα το AIDS δεν ήταν μόνο επιδημία, ήταν ένα συλλογικό τραύμα.

Η επιστήμη αντιδρά και η ελπίδα επιστρέφει

Το 1987, φτάνει το πρώτο αντιρετροϊκό φάρμακο. Δεν είναι τέλειο, όμως είναι η αρχή. Το πραγματικό σημείο καμπής έρχεται στα μέσα της δεκαετίας του 1990 με τη συνδυασμένη αντιρετροϊκή θεραπεία. Για πρώτη φορά η ασθένεια γίνεται διαχειρίσιμη. Οι ασθενείς δεν πεθαίνουν πια γρήγορα. Ξαναδουλεύουν. Ερωτεύονται. Χτίζουν οικογένειες. Ανακτούν τη ζωή τους.Η ανθρωπότητα βλέπει μια νίκη που λίγοι πίστευαν ότι θα ζούσαν για να δουν.

Κι εμείς, οι πενηντάρηδες του σήμερα, που ζήσαμε την εμφάνιση και τον τρόμο του AIDS, γιορτάζουμε ακόμη πιο ξέφρενα τη νίκη της επιστήμης απέναντι στον φόβο και την ασθένεια. Ναι, με αυτή τη σειρά.

Σήμερα

Ο HIV δεν έχει εξαφανιστεί. Εκατομμύρια άνθρωποι συνεχίζουν να ζουν με τον ιό σε όλο τον κόσμο και υπάρχουν ακόμα ανισότητες στην πρόσβαση στη θεραπεία, ειδικά σε φτωχότερες χώρες, αυτές που ονομάζουμε χώρες του τρίτου κόσμου. Όμως το τοπίο δεν θυμίζει σε τίποτα την εφιαλτική δεκαετία του 1980. Με τα σύγχρονα φάρμακα οι άνθρωποι με HIV μπορούν να ζήσουν μια πλήρη ζωή. Με σωστή αγωγή ο ιός μπορεί να φτάσει σε μη ανιχνεύσιμο επίπεδο και να μην μεταδίδεται.

Από την εποχή που φοβόμασταν ότι το σεξ μπορεί να μας σκοτώσει, περάσαμε σε μια εποχή γνώσης, ενημέρωσης και αποτελεσματικής θεραπείας. Η επιστήμηνίκησεέναν αντίπαλο πουκάποτε φαινόταν ανίκητος. Χρωστάμε σε όσους χάθηκαν να μη θεωρούμε τίποτα δεδομένο. Χρωστάμε σε όσους ζουν με HIV να συνεχίσουμε να μιλάμε για ενημέρωση, πρόληψη και εξάλειψη του στίγματος. Χρωστάμε στις νέες γενιές να γνωρίζουν και όχι να φοβούνται.

Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο επίτευγμα αυτής της ιστορίας. Ότι από τον φόβο περάσαμε στη γνώση. Από την απόγνωση περάσαμε στην ελπίδα. Και η ζωή, τελικά, νίκησε.

Η νέα, ανατρεπτική καμπάνια για την Παγκόσμια Ημέρα AIDS

Το μήνυμα αποτελεί το όχημα της νέας καμπάνια της Gilead Sciences Ελλάδας, η οποία ανατρέπει την παραδοσιακή προσέγγιση: αντί να επικεντρώνεται σε όσους χρειάζονται θεραπεία για τον HIV, στρέφει το βλέμμα προς αυτούς που συνεχίζουν να στιγματίζουν και να απομονώνουν τους ανθρώπους που ζουν με τον ιό. Όσοι επιμένουν να στιγματίζουν άλλους ανθρώπους με προκαταλήψεις και στερεότυπα, μένουν χωρίς «θεραπεία», την ίδια στιγμή που ο ιός αντιμετωπίζεται πλέον αποτελεσματικά.

Μια αλήθεια που συχνά αγνοείται

Παρά τη ραγδαία ιατρική πρόοδο που έχει κάνει τη λοίμωξη από τον HIV μια διαχειρίσιμη χρόνια πάθηση, η κοινωνία εξακολουθεί να στιγματίζει τα άτομα που ζουν με τον ιό. Τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις εναντίον του HIV επιμένουν και σημαδεύουν με το δάχτυλο τους ανθρώπους που ζουν με αυτόν, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η σημερινή πραγματικότητα: ότι τα άτομα με HIV, χάρη στην επιστημονική πρόοδο, μπορούν να λάβουν αποτελεσματική θεραπεία και να ζήσουν μία μακρά και φυσιολογική ζωή. Λαμβάνοντας την θεραπεία τους με συνέπεια, μπορούν να διατηρούν κατεσταλμένο τον ιό στο αίμα (μη ανιχνεύσιμο, Undetectable) και έτσι να μη μεταδίδουν τον ιό στους σεξουαλικούς τους συντρόφους (Untransmittable), διαμορφώνοντας την εξίσωση U=U.

Οι πρωτοβουλίες της Gilead δεν περιορίζονται στο να «κάνουν θόρυβο». Στοχεύουν να προκαλέσουν την κοινωνία να σκεφτεί βαθύτερα, να αναμετρηθεί με το φόβο και την άγνοια. Με αυτή την καμπάνια, η εταιρεία επιλέγει να «δείξει» την αλήθεια σε όσους επιμένουν να δείχνουν με το δάχτυλο.

Η λοίμωξη είναι μια διαχειρίσιμη χρόνια πάθηση

Ο καυστικός και προκλητικός τόνος του μηνύματος προσελκύει την προσοχή και τονίζει πως η πραγματική πρόοδος βρίσκεται στη θεραπεία και την αποδοχή. Με τη φετινή καμπάνια, η εταιρεία στοχεύει να υπενθυμίσει στο κοινό ότι η HIV λοίμωξη είναι μια διαχειρίσιμη χρόνια πάθηση. Ενώ η επιστήμη προχωρά, το κοινωνικό στίγμα παραμένει προσκολλημένο σε παρωχημένες αντιλήψεις, δυσκολεύοντας τη ζωή των ατόμων με HIV.

1 στους 3 Έλληνες βλέπει με προκατάληψη τα άτομα με HIV

Σύμφωνα με πανελλαδική έρευνα της Metron Analysis για τη Gilead Sciences Ελλάδος (Οκτώβριος 2021), υπάρχει προκατάληψη έναντι των ατόμων με HIV λοίμωξη, ενώ και οι μύθοι και παρεξηγήσεις γύρω από τον ιό καλά κρατούν:

1 στους 3 Έλληνες εξακολουθεί να βλέπει τα άτομα με HIV ως «κίνδυνο για την κοινωνία»,

· το 68% των πολιτών δηλώνει ότι δεν θα έκανε σχέση με κάποιον που ζει με τον ιό.

· το 41% των πολιτών πιστεύει λανθασμένα ότι ο HIV μεταδίδεται μέσω κοινής τουαλέτας

· το 36% των πολιτών πιστεύει λανθασμένα ότι ο HIV μεταδίδεται μέσω αγκαλιάς και φιλιού,

· το 63% αγνοεί ότι τα άτομα με μη ανιχνεύσιμο ιικό φορτίο δεν μπορούν να μεταδώσουν τον ιό μέσω σεξουαλικής επαφής,

· μόνο 1 στους 5 Έλληνες αναγνωρίζει και συμφωνεί με το μήνυμα του U=U.

Αυτές οι πεποιθήσεις και η έλλειψη γνώσης αναδεικνύουν την ανάγκη για ενημέρωση, κατανόηση και αποδοχή των ατόμων με HIV και όχι κοινωνική κατακραυγή, στίγμα και διακρίσεις.

Συνεργασία για την αποδοχή και την εξάλειψη του στίγματος

«Στην Gilead, το στίγμα γύρω από τον HIV είναι κάτι που μας προβληματίζει ιδιαίτερα. Και γι’ αυτό το αντιμετωπίζουμε με ευθύτητα», επισημαίνει με αφορμή την έναρξη της καμπάνιας, ο Σάββας Χαραλαμπίδης, Γενικός Διευθυντής της Gilead Sciences Ελλάδας, Κύπρου και των European Distributor Markets.

«Η φετινή μας καμπάνια φέρνει την κοινωνία αντιμέτωπη με τον ίδιο της τον εαυτό, λέγοντας τη σκληρή αλήθεια που έπρεπε να αναδειχθεί: Το πρόβλημα δεν είναι ο HIV, αλλά η κοινωνική προκατάληψη. Ενώ η πρόοδος της ιατρικής έχει μετατρέψει τον HIV σε μια διαχειρίσιμη κατάσταση, το στίγμα παραμένει, αγκυλωμένο σε αντιλήψεις του μακρινού παρελθόντος. Για όσους επιμένουν λοιπόν να στιγματίζουν, η καμπάνια μας απαντά χωρίς περιστροφές – ήρθε η ώρα να πάψουν να ‘δείχνουν’! Γιατί το στίγμα δεν είναι απλώς ένα κοινωνικό πρόβλημα – είναι ένας «τοίχος» που πρέπει να γκρεμίσουμε. Στόχος μας είναι να σπάσουμε τα στερεότυπα και να δείξουμε τον δρόμο της ενημέρωσης – αφήνοντας πίσω τις προκαταλήψεις και τον φόβο από άγνοια».

Η φετινή καμπάνια της Gilead υλοποιείται σε συνεργασία με την ΕΕΜΑΑ (Ελληνική Εταιρεία Μελέτης & Αντιμετώπισης του AIDS) και τον Σύλλογο Οροθετικών Ελλάδος «Θετική Φωνή». Η προτροπή της καμπάνιας είναι ξεκάθαρη «κάνε σήμερα το τεστ για τον HIV, ενημερώσου για τις διαθέσιμες θεραπείες και συνέχισε τη ζωή σου».